दिव्यपुरुषाश्रयकृतो दिव्यस्त्रीकारणोपगतयुद्धः॥ २३०॥
सुविहितवस्तुनिबन्धो विप्रत्ययकारकश्चैव।
उद्धतपुरुषप्रायस्त्रीरोषग्रथितकाव्यबन्धश्च ॥ २३१॥
संक्षोभविद्रवकृतः संस्फोटकृतश्च स ज्ञेयः।
तत्र च वधेप्सितानां वधोऽप्युदग्रो भवेन्न पुरुषाणाम्॥ २३२॥
किञ्चिद्व्याजं कृत्वा तेषां युद्धं शमयितव्यम्।
स्त्रीभेदनापहरणोपमर्दनप्राप्तवस्तुशृङ्गारः॥ २३३॥
ईहामृगो विधेयश्चतुरङ्कविभूषितस्तज्ज्ञैः।
यद् व्यायोगे कार्यं ये पुरुषा वृत्तयो रसाश्चैव॥ २३४॥
ईहामृगेऽपि ते स्युः केवलममरस्त्रिया योगः।
ईहामृगस्य लक्षणमित्युक्तमिदं मया समासेन॥ २३५॥
(५. समवकारः)
वक्ष्याम्यतःपरमहं लक्षणयुक्त्या समवकारम्।
देवासुरबीजकृतः प्रख्यातोदात्तनायकश्चैव।
त्र्यङ्कस्तथा त्रिकपटस्त्रिविद्रवः स्यात्त्रिशृङ्गारः॥ २३६॥
द्वादशनायकबहुलो ह्यष्टादशनाडिकाप्रमाणश्च।
वक्ष्याम्यस्याङ्कविधिं यावत्यो नाडिका यत्र॥ २३७॥
अङ्कोऽत्र सप्रहसनः सविद्रवः सकपटः सवीथीकः।
द्वादशनाडीयुक्तः प्रथमः कार्यः क्रियोपेतः॥ २३८॥
कार्यस्तथा द्वितीयस्समाश्रितो नाडिकाश्चतस्रस्तु।
वस्तुसमापनविहितो द्विनाडिकः स्यात् तृतीयोऽस्मिन्॥ २३९॥
नाडीसंज्ञा ज्ञेया मानं कालस्य यन्मुहूर्तार्धम्।
तन्नाडिकाप्रमाणं यथोक्तमङ्केषु संयोज्यम्॥ २४०॥
अङ्केऽङ्के सम्बन्धः कर्तव्यः काव्यबन्धमासाद्य।
अर्थं हि समवकारेष्वप्रतिसम्बन्धमिच्छन्ति॥ २४१॥
वस्तुगतिक्रमविहितो दैववशाद्वा परप्रयुक्तो वा।
सुखदुःखोत्पत्तिकृतस्त्रिविधः कपटोऽत्र विज्ञेयः॥ २४२॥
युद्धजलसंभ्रमो वा वाय्वग्निगजेन्द्रसंभ्रमकृतो वा।
नगरोपरोधजो विज्ञेयो विद्रवस्त्रिविधः॥ २४३॥
विविधश्चात्र विधिज्ञैः पृथक्पृथकक्काव्यबन्धविहितार्थः।