ह्रियमाणा तु वैदेही कंचिन्नाथमपश्यती । ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्चवानरपुंगवान् ॥
hriyamāṇā tu vaidehī kaṃcinnāthamapaśyatī | dadarśa giriśṛṅgasthānpañcavānarapuṃgavān ||
English Translation
Carried away (by Ravana), Vaidehi, not finding any defender, five principal monkeys stationed on the top of a hill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रियमाणा
हृ [2. P.]
तु
तु [ind]
वैदेही
वैदेही [f]
कंचिन्
कश्चित् [pron]
नाथम्
नाथ [m]
अपश्यती
अपश्यत् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
गिरिशृङ्गस्थान्
गिरि [m]
गिरिशृङ्गस्थान्
शृङ्ग [n]
गिरिशृङ्गस्थान्
स्थ [adj]
पञ्चवानरपुंगवान्
पञ्चन् [adj]
पञ्चवानरपुंगवान्
वानर [m]
पञ्चवानरपुंगवान्
पुंगव [m]
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् । उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च । मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली ॥
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham | uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca | mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī ||
English Translation
Thereat, that lady of expansive eyes and surpassing charms, in the hope that they might convey the intelligence to Rāma, flung off in their midst her gold-gleaming silken sheet, and elegant ornaments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
मध्ये
मध्य [n]
विशालाक्षी
विशाल [adj]
विशालाक्षी
अक्ष [adj]
कौशेयं
कौशेय [n]
कनकप्रभम्
कनक [n]
कनकप्रभम्
प्रभा [f]
उत्तरीयं
उत्तरीय [n]
वरारोहा
वरारोह [adj]
शुभान्य्
शुभ [adj]
आभरणानि
आभरण [n]
च
च [ind]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
यदि
यदि [ind]
रामाय
राम [m]
शंसेयुर्
शंस् [2. Ā.]
इति
इति [ind]
मैथिली
मैथिली [f]
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये विनिक्षिप्तं सभूषणम् । संभ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न च बुद्धिवान् ॥
vastramutsṛjya tanmadhye vinikṣiptaṃ sabhūṣaṇam | saṃbhramāttu daśagrīvastatkarma na ca buddhivān ||
English Translation
In his excitement Ravana failed to notice when Sita dropped down that garment along with ornaments in their midst.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वस्त्रम्
वस्त्र [mn]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
तन्मध्ये
तद् [pron]
तन्मध्ये
मध्य [n]
विनिक्षिप्तं
विनिक्षिप् [6. P.]
सभूषणम्
सभूषण [adj]
सम्भ्रमात्
सम्भ्रम [m]
तु
तु [ind]
दशग्रीवस्
दशग्रीव [m]
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
न
न [ind]
च
च [ind]
बुद्धवान्
बुध् [1. Ā.]
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव । विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः ॥
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva | vikrośantīṃ tadā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ ||
English Translation
But the Ten headed one owing to hurry did not observe the throwing of the cloth along with the ornaments. Those foremost of monkeys having tawny eyes observes with winkless eyes the large-eyed Sītā as she was giving way to grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पिङ्गाक्षास्
पिङ्ग [adj]
पिङ्गाक्षास्
अक्ष [n]
तां
तद् [pron]
विशालाक्षीं
विशाल [adj]
विशालाक्षीं
अक्ष [adj]
नेत्रैर्
नेत्र [mn]
अनिमिषैर्
अनिमिष [adj]
इव
इव [ind]
विक्रोशन्तीं
विक्रुश् [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
सीतां
सीता [f]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
वानरर्षभाः
वानर [m]
वानरर्षभाः
ऋषभ [m]
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् । जगाम रुदतीं गृह्य मैथिलीं राक्षसेश्वरः ॥
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm | jagāma rudatīṃ gṛhya maithilīṃ rākṣaseśvaraḥ ||
English Translation
The lord of Rākşasas, passing beyond Pampā, directed his course towards the city of Lankā, taking Mithilā's daughter along with him, indulging lamentations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पम्पाम्
पम्पा [f]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
लङ्काम्
लङ्का [f]
अभिमुखः
अभिमुख [adj]
पुरीम्
पुरी [f]
जगाम
गम् [6. Ā.]
रुदतीं
रुद् [1. P.]
गृह्य
ग्रह् [6. Ā.]
मैथिलीं
मैथिली [f]
राक्षसेश्वरः
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरः
ईश्वर [m]
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः । उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् ॥
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ | utsaṅgenaiva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām ||
English Translation
Experiencing the height of delight, Rāvana ravished her, taking her on his lap like a sharp-toothed serpent of virulent poison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
जहार
हृ [2. P.]
सुसंहृष्टो
सु [ind]
सुसंहृष्टो
संहृष् [1. Ā.]
रावणो
रावण [m]
मृत्युम्
मृत्यु [m]
आत्मनः
आत्मन् [m]
उत्सङ्गेनैव
उत्सङ्ग [m]
उत्सङ्गेनैव
एव [ind]
भुजगीं
भुजगी [f]
तीक्ष्णदंष्ट्रां
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णदंष्ट्रां
दंष्ट्र [mfn]
महाविषाम्
महत् [adj]
महाविषाम्
विष [n]
वनानि सरितः शैलान्सरांसि च विहायसा । स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः ॥
vanāni saritaḥ śailānsarāṃsi ca vihāyasā | sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ ||
English Translation
And speedily, like an arrow shot from a bow, he, coursing the welkin, left behind woods and streams and mountains and pieces of water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनानि
वन [n]
सरितः
सरित् [f]
शैलान्
शैल [mn]
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
विहायसा
विहायस् [mn]
स
तद् [pron]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
समतीयाय
समती [2. P.]
शरश्
शर [m]
चापाद्
चाप [mn]
इव
इव [ind]
च्युतः
च्यु [1. P.]
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् । सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् ॥
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam | saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram ||
English Translation
Coming to the abode of Varuņa, that refuge of rivers, the exhaustless ocean—the home of whales and alligators, he crossed over it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तिमिनक्रनिकेतं
तिमि [m]
तिमिनक्रनिकेतं
नक्र [m]
तिमिनक्रनिकेतं
निकेत [mn]
तु
तु [ind]
वरुणालयम्
वरुणालय [m]
अक्षयम्
अक्षय [adj]
सरितां
सरित् [f]
शरणं
शरण [n]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
समतीयाय
समती [2. P.]
सागरम्
सागर [m]
संभ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः । वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः ॥
saṃbhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ | vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ ||
English Translation
In consequence of the carrying away of Vaidehi, Varuna's abode, from grief, had all its waves stilled and its fishes and mighty snakes inert.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्भ्रमात्
सम्भ्रम [m]
परिवृत्तोर्मी
परिवृत् [1. Ā.]
परिवृत्तोर्मी
ऊर्मि [mf]
रुद्धमीनमहोरगः
रुध् [6. P.]
रुद्धमीनमहोरगः
मीन [m]
रुद्धमीनमहोरगः
महत् [adj]
रुद्धमीनमहोरगः
उरग [mn]
वैदेह्यां
वैदेही [f]
ह्रियमाणायां
हृ [2. P.]
बभूव
भू [1. Ā.]
वरुणालयः
वरुणालय [m]
अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश्चारणास्तदा । एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन् ॥
antarikṣagatā vācaḥ sasṛjuścāraṇāstadā | etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan ||
English Translation
And the Cāranas uttered in the heavens these words, O Ten-headed one, this is your end. Thus did the Siddhas then say.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तरिक्षगता
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षगता
गम् [6. Ā.]
वाचः
वाच् [f]
ससृजुश्
सृज् [2. P.]
चारणास्
चारण [m]
तदा
तदा [ind]
एतदन्तो
एतद् [pron]
एतदन्तो
अन्त [m]
दशग्रीव
दशग्रीव [m]
इति
इति [ind]
सिद्धास्
सिद्ध [m]
तदाब्रुवन्
तदा [ind]
तदाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः ॥
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ | praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ ||
English Translation
And taking Sītā on his lap, representing his own Death, who endeavoured (to liberate herself). Rāvana entered the city of Lankā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सीतां
सीता [f]
विवेष्टन्तीम्
विवेष्ट् [1. P.]
अङ्केनादाय
अङ्क [mn]
अङ्केनादाय
आदा [4. Ā.]
रावणः
रावण [m]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
रूपिणीं
रूपिन् [adj]
मृत्युम्
मृत्यु [m]
आत्मनः
आत्मन् [m]
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् । संरूढकक्ष्या बहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत् ॥
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām | saṃrūḍhakakṣyā bahulaṃ svamantaḥpuramāviśat ||
English Translation
And entering the city of Lankā, vast, with all its highways well-arranged, and with people thronging its gates, he entered his own inner apartment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
लङ्कां
लङ्का [f]
सुविभक्तमहापथाम्
सुविभक्त [adj]
सुविभक्तमहापथाम्
महापथ [m]
संरूढकक्ष्याबहुलं
संरूढ [adj]
संरूढकक्ष्याबहुलं
कक्ष्या [f]
संरूढकक्ष्याबहुलं
बहुल [adj]
स्वम्
स्व [adj]
अन्तःपुरम्
अन्तःपुर [n]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
तत्र तामसितापाङ्गीं शोकमोहपरायणाम् । निदधे रावणः सीतां मयो मायामिवासुरीम् ॥
tatra tāmasitāpāṅgīṃ śokamohaparāyaṇām | nidadhe rāvaṇaḥ sītāṃ mayo māyāmivāsurīm ||
English Translation
Then Rāvana set Sītā there, having eyes with dark outer corners, exercised with grief and dole; as if Máyā had set his own Asura Illusion (in his own palace).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
ताम्
तद् [pron]
असितापाङ्गीं
असितापाङ्ग [adj]
शोकमोहपरायणाम्
शोक [m]
शोकमोहपरायणाम्
मोह [m]
शोकमोहपरायणाम्
परायण [n]
निदधे
निधा [3. Ā.]
रावणः
रावण [m]
सीतां
सीता [f]
मयो
मय [m]
मायाम्
माया [f]
इवासुरीम्
इव [ind]
इवासुरीम्
असुरी [f]
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः । यथा नैनां पुमान्स्त्री वा सीतां पश्यत्यसंमतः ॥
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ | yathā naināṃ pumānstrī vā sītāṃ paśyatyasaṃmataḥ ||
English Translation
Then the Ten-headed one spoke to some female friends of terrible visages, Let no man or woman behold Sītā without my permission.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीच्
ब्रू [2. Ā.]
च
च [ind]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
पिशाचीर्
पिशाची [f]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]
यथा
यथा [ind]
नैनां
न [ind]
नैनां
एनद् [pron]
पुमान्
पुंस् [m]
स्त्री
स्त्री [f]
वा
वा [ind]
सीतां
सीता [f]
पश्यत्य्
दृश् [6. P.]
असंमतः
अ [ind]
असंमतः
सम्मन् [8. Ā.]
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च । यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा ॥
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca | yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā ||
English Translation
And I command that, should she ask for pearls, or rubies, or gold, or apparel, or ornaments, the same should be rendered to her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुक्तामणिसुवर्णानि
मुक्ता [f]
मुक्तामणिसुवर्णानि
मणि [m]
मुक्तामणिसुवर्णानि
सुवर्ण [n]
वस्त्राण्य्
वस्त्र [mn]
आभरणानि
आभरण [n]
च
च [ind]
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
इच्छेत्
इष् [1. P.]
तद्
तद् [pron]
एवास्या
एव [ind]
एवास्या
इदम् [pron]
देयं
दा [1. Ā.]
मच्छन्दतो
मद् [pron]
मच्छन्दतो
छन्दतस् [ind]
यथा
यथा [ind]
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किंचिदप्रियम् । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम् ॥
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiṃcidapriyam | ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam ||
English Translation
She that, whether knowingly or unknowingly should say anything unpleasant to Vaidehī, would hold her life cheap.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
या
यद् [pron]
च
च [ind]
वक्ष्यति
वच् [2. P.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
वचनं
वचन [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
अज्ञानाद्
अज्ञान [n]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
ज्ञानान्
ज्ञान [n]
न
न [ind]
तस्या
तद् [pron]
जीवितं
जीवित [n]
प्रियम्
प्रिय [adj]
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् । निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्किं कृत्यमिति चिन्तयन् । ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान् ॥
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān | niṣkramyāntaḥpurāttasmātkiṃ kṛtyamiti cintayan | dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān ||
English Translation
Heaving said this to the Rākşasis, the puissant lord of the Rākṣasas, went out of the inner apartment, and thought within himself as to what was to be done (next). And he saw eight flesheating Rākşasas of wondrous prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथोक्त्वा
तथा [ind]
तथोक्त्वा
वच् [2. P.]
राक्षसीस्
राक्षसी [f]
तास्
तद् [pron]
तु
तु [ind]
राक्षसेन्द्रः
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रः
इन्द्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
निष्क्रम्यान्तःपुरात्
निष्क्रम् [6. P.]
निष्क्रम्यान्तःपुरात्
अन्तःपुर [n]
तस्मात्
तद् [pron]
किं
क [pron]
कृत्यम्
कृ [2. Ā.]
इति
इति [ind]
चिन्तयन्
चिन्तय् [10. Ā.]
ददर्शाष्टौ
दृश् [6. P.]
ददर्शाष्टौ
अष्टन् [adj]
महावीर्यान्
महत् [adj]
महावीर्यान्
वीर्य [n]
राक्षसान्
राक्षस [m]
पिशिताशनान्
पिशित [n]
पिशिताशनान्
अशन [n]
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः । उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ | uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ ||
English Translation
And seeing them, the exceedingly powerful. (Ravana), blinded by the bestowal of the boon, after extolling their strength and heroism, addressed them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
महावीर्यो
महत् [adj]
महावीर्यो
वीर्य [n]
वरदानेन
वर [mn]
वरदानेन
दान [n]
मोहितः
मोहय् [10. Ā.]
उवाचैतान्
वच् [2. P.]
उवाचैतान्
एतद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
प्रशस्य
प्रशंस् [1. Ā.]
बलवीर्यतः
बल [mn]
बलवीर्यतः
वीर्य [n]
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः । जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ | janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam ||
English Translation
Equipped with various weapons, do you speedily take yourself to Janasthāna-that field of carnage-which ere this contained the abode of Khara; and casting off fear at a distance, do you sojourn in vacant Janasthāna with all its Raksasas slain (by Rama).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाप्रहरणाः
नाना [ind]
नानाप्रहरणाः
प्रहरण [n]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
इतो
इ [5. Ā.]
गच्छत
गम् [6. Ā.]
सत्वराः
सत्वर [adj]
जनस्थानं
जनस्थान [n]
हतस्थानं
हन् [6. P.]
हतस्थानं
स्थान [n]
भूतपूर्वं
भू [1. Ā.]
भूतपूर्वं
पूर्व [pron]
खरालयम्
खर [m]
खरालयम्
आलय [mn]
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे । पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः ॥
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase | pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ ||
English Translation
Equipped with various weapons, do you speedily take yourself to Janasthāna-that field of carnage-which ere this contained the abode of Khara; and casting off fear at a distance, do you sojourn in vacant Janasthāna with all its Raksasas slain (by Rama).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रोष्यतां
तत्र [ind]
तत्रोष्यतां
वस् [2. P.]
जनस्थाने
जनस्थान [n]
शून्ये
शून्य [adj]
निहतराक्षसे
निहन् [2. Ā.]
निहतराक्षसे
राक्षस [m]
पौरुषं
पौरुष [n]
बलम्
बल [mn]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
त्रासम्
त्रास [m]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
दूरतः
दूरतस् [ind]
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम् । सदूषणखरं युद्धे हतं तद्रामसायकैः ॥
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam | sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ tadrāmasāyakaiḥ ||
English Translation
A great many troops endued with exceeding prowess, who had been posted in Janasthāna, have, along with Düşana and Khara, been slain by the shafts of Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलं
बल [mn]
हि
हि [ind]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
यन्
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
जनस्थाने
जनस्थान [n]
निवेशितम्
निवेशय् [10. Ā.]
सदूषणखरं
स [ind]
सदूषणखरं
दूषण [m]
सदूषणखरं
खर [m]
युद्धे
युद्ध [n]
हतं
हन् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
रामसायकैः
राम [m]
रामसायकैः
सायक [m]
ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते । वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥
tataḥ krodho mamāpūrvo dhairyasyopari vardhate | vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam ||
English Translation
Hence unprecedented is my wrath, towering above my patience; and great and fierce also is the hostility I have conceived against Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
क्रोधो
क्रोध [m]
ममापूर्वो
मद् [pron]
ममापूर्वो
अपूर्व [adj]
धैर्यस्योपरि
धैर्य [n]
धैर्यस्योपरि
उपरि [ind]
वर्धते
वृध् [6. P.]
वैरं
वैर [mn]
च
च [ind]
सुमहज्जातं
सु [ind]
सुमहज्जातं
महत् [adj]
सुमहज्जातं
जन् [4. P.]
रामं
राम [m]
प्रति
प्रति [ind]
सुदारुणम्
सु [ind]
सुदारुणम्
दारुण [adj]
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः । न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् ॥
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ | na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum ||
English Translation
I wish to avenge myself on my mighty enemy. Sleep find I none without slaying my foe in fight. Slaying that slayer of Khara and Dūşaņa, Rāma, I shall attain delight like to that attained by a pauper on gaining riches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्यातयितुम्
निर्यातय् [10. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तच्
तद् [pron]
च
च [ind]
वैरम्
वैर [mn]
अहं
मद् [pron]
रिपोः
रिपु [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
लप्स्याम्य्
लभ् [1. P.]
अहं
मद् [pron]
निद्राम्
निद्रा [f]
अहत्वा
अहत्वा [ind]
संयुगे
संयुग [n]
रिपुम्
रिपु [m]
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् । रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam | rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ ||
English Translation
I wish to avenge myself on my mighty enemy. Sleep find I none without slaying my foe in fight. Slaying that slayer of Khara and Dūşaņa, Rāma, I shall attain delight like to that attained by a pauper on gaining riches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
त्व्
तु [ind]
इदानीम्
इदानीम् [ind]
अहं
मद् [pron]
हत्वा
हन् [6. P.]
खरदूषणघातिनम्
खर [m]
खरदूषणघातिनम्
दूषण [m]
खरदूषणघातिनम्
घातिन् [adj]
रामं
राम [m]
शर्मोपलप्स्यामि
शर्मन् [n]
शर्मोपलप्स्यामि
उपलभ् [1. P.]
धनं
धन [n]
लब्ध्वेव
लभ् [1. P.]
लब्ध्वेव
इव [ind]
निर्धनः
निर्धन [adj]
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भी राममाश्रिता । प्रवृत्तिरुपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः ॥
janasthāne vasadbhistu bhavadbhī rāmamāśritā | pravṛttirupanetavyā kiṃ karotīti tattvataḥ ||
English Translation
Staying in Janasthāna, you shall gather true information touching Rāma as to what he is about. Repair all you rangers of the night carefully, and strive yourselves always for slaying Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनस्थाने
जनस्थान [n]
वसद्भिस्
वस् [2. P.]
तु
तु [ind]
रामम्
राम [m]
आश्रिता
आश्रि [1. Ā.]
प्रवृत्तिर्
प्रवृत्ति [f]
उपनेतव्या
उपनी [1. Ā.]
किं
क [pron]
करोतीति
कृ [2. Ā.]
करोतीति
इति [ind]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरेव निशाचरैः । कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥
apramādācca gantavyaṃ sarvaireva niśācaraiḥ | kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati ||
English Translation
Staying in Janasthāna, you shall gather true information touching Rāma as to what he is about. Repair all you rangers of the night carefully, and strive yourselves always for slaying Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्रमादाच्
अप्रमाद [m]
च
च [ind]
गन्तव्यं
गम् [6. Ā.]
सर्वैर्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
निशाचरैः
निशाचर [m]
कर्तव्यश्
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
सदा
सदा [ind]
यत्नो
यत्न [m]
राघवस्य
राघव [m]
वधं
वध [m]
प्रति
प्रति [ind]
युष्माकं हि बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि । अतश्चास्मिञ्जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः ॥
yuṣmākaṃ hi balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani | ataścāsmiñjanasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ ||
English Translation
I have been well acquainted with your strength in many a field, and it is for this that I set you in Janasthāna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युष्माकं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
बलज्ञो
बल [mn]
बलज्ञो
ज्ञ [adj]
ऽहं
मद् [pron]
बहुशो
बहुशस् [ind]
रणमूर्धनि
रण [m]
रणमूर्धनि
मूर्धन् [m]
अतश्
अतस् [ind]
चास्मिञ्
च [ind]
चास्मिञ्
इदम् [pron]
जनस्थाने
जनस्थान [n]
मया
मद् [pron]
यूयं
त्वद् [pron]
नियोजिताः
नियोजय् [10. Ā.]
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा; महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम् । विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे; यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः ॥
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā; mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam | vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire; yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ ||
English Translation
Hearing these agreeable and weighty words of Ravana, those Raksasas, bowing down to Rāvana, left Lankā, and in a body invisible proceeded in the direction of Janasthāna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रियं
प्रिय [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
राक्षसा
राक्षस [m]
महार्थम्
महत् [adj]
महार्थम्
अर्थ [mn]
अष्टाव्
अष्टन् [adj]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
रावणम्
रावण [m]
विहाय
विहा [3. Ā.]
लङ्कां
लङ्का [f]
सहिताः
सहित [adj]
प्रतस्थिरे
प्रस्था [1. Ā.]
यतो
यतस् [ind]
जनस्थानम्
जनस्थान [n]
अलक्ष्यदर्शनाः
अलक्ष्य [adj]
अलक्ष्यदर्शनाः
दर्शन [n]
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः; सुसंप्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् । प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं; बभूव मोहान्मुदितः स राक्षसः ॥
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ; susaṃprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm | prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ; babhūva mohānmuditaḥ sa rākṣasaḥ ||
English Translation
Having obtained Mithilā's daughter, Rāvaņa experienced great joy in establishing her (in his own house); and having created high hostility with Rāma, Rāvana through blindness rejoiced greatly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तु
तु [ind]
सीताम्
सीता [f]
उपलभ्य
उपलभ् [1. P.]
रावणः
रावण [m]
सुसम्प्रहृष्टः
सु [ind]
सुसम्प्रहृष्टः
सम्प्रहृष् [6. P.]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
प्रसज्य
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
रामेण
राम [m]
च
च [ind]
वैरम्
वैर [mn]
उत्तमं
उत्तम [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
मोहान्
मोह [m]
मुदितः
मुद् [1. P.]
स
तद् [pron]
राक्षसः
राक्षस [m]