संदिश्य राक्षसान्घोरान्रावणोऽष्टौ महाबलान् । आत्मानं बुद्धिवैक्लव्यात्कृतकृत्यममन्यत ॥
saṃdiśya rākṣasānghorānrāvaṇo'ṣṭau mahābalān | ātmānaṃ buddhivaiklavyātkṛtakṛtyamamanyata ||
English Translation
Having commissioned those eight terrible and mighty Rākşasas, Rāvana, in consequence of perversion of sense, considered himself as crowned with success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संदिश्य
संदिश् [6. Ā.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
घोरान्
घोर [adj]
रावणो
रावण [m]
ऽष्टौ
अष्टन् [adj]
महाबलान्
महत् [adj]
महाबलान्
बल [mn]
आत्मानं
आत्मन् [m]
बुद्धिवैक्लव्यात्
बुद्धि [f]
बुद्धिवैक्लव्यात्
वैक्लव्य [n]
कृतकृत्यम्
कृतकृत्य [adj]
अमन्यत
मन् [8. P.]
स चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणसमर्पितः । प्रविवेश गृहं रम्यं सीतां द्रष्टुमभित्वरन् ॥
sa cintayāno vaidehīṃ kāmabāṇasamarpitaḥ | praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ sītāṃ draṣṭumabhitvaran ||
English Translation
And brooding over Vaidehi, he, sore pierced by the shafts of Kāma, hastily entered his charming mansion, with the intention of secing Sitā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चिन्तयानो
चिन्तय् [10. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
कामबाणसमर्पितः
काम [m]
कामबाणसमर्पितः
बाण [m]
कामबाणसमर्पितः
समर्पय् [10. Ā.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
गृहं
गृह [mn]
रम्यं
रम्य [adj]
सीतां
सीता [f]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
अभित्वरन्
अभित्वर् [1. P.]
स प्रविश्य तु तद्वेश्म रावणो राक्षसाधिपः । अपश्यद्राक्षसीमध्ये सीतां शोकपरायणम् ॥
sa praviśya tu tadveśma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | apaśyadrākṣasīmadhye sītāṃ śokaparāyaṇam ||
English Translation
And entering that apartment, Rāvana-lord of Rākşasas-saw the distressed Sītā in the midst of the Raksasas, with a tearful countenance, oppressed with a load of grief, like to a bark sinking in the ocean through the violence of the winds; like to a doe separated from the herd of deer, and surrounded by dogs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
तु
तु [ind]
तद्वेश्म
तद् [pron]
तद्वेश्म
वेश्मन् [n]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
अपश्यद्
पश् [4. Ā.]
राक्षसीमध्ये
राक्षसी [f]
राक्षसीमध्ये
मध्य [n]
सीतां
सीता [f]
शोकपरायणाम्
शोक [m]
शोकपरायणाम्
परायण [n]
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां शोकभारावपीडिताम् । वायुवेगैरिवाक्रान्तां मज्जन्तीं नावमर्णवे ॥
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ śokabhārāvapīḍitām | vāyuvegairivākrāntāṃ majjantīṃ nāvamarṇave ||
English Translation
And entering that apartment, Rāvana-lord of Rākşasas-saw the distressed Sītā in the midst of the Raksasas, with a tearful countenance, oppressed with a load of grief, like to a bark sinking in the ocean through the violence of the winds; like to a doe separated from the herd of deer, and surrounded by dogs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्रुपूर्णमुखीं
अश्रु [mn]
अश्रुपूर्णमुखीं
पृ [9. Ā.]
अश्रुपूर्णमुखीं
मुख [adj]
दीनां
दीन [adj]
शोकभारावपीडिताम्
शोक [m]
शोकभारावपीडिताम्
भार [m]
शोकभारावपीडिताम्
अवपीडय् [10. P.]
वायुवेगैर्
वायु [m]
वायुवेगैर्
वेग [m]
इवाक्रान्तां
इव [ind]
इवाक्रान्तां
आक्रम् [6. P.]
मज्जन्तीं
मज्ज् [1. Ā.]
नावम्
नौ [f]
अर्णवे
अर्णव [mn]
मृगयूथपरिभ्रष्टां मृगीं श्वभिरिवावृताम् । अधोमुखमुखीं दीनामभ्येत्य च निशाचरः ॥
mṛgayūthaparibhraṣṭāṃ mṛgīṃ śvabhirivāvṛtām | adhomukhamukhīṃ dīnāmabhyetya ca niśācaraḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृगयूथपरिभ्रष्टां
मृग [m]
मृगयूथपरिभ्रष्टां
यूथ [mn]
मृगयूथपरिभ्रष्टां
परिभ्रंश् [4. Ā.]
मृगीं
मृगी [f]
श्वभिर्
श्वन् [m]
इवावृताम्
इव [ind]
इवावृताम्
आवृ [5. Ā.]
अधोमुखमुखीं
अधोमुखमुख [adj]
दीनाम्
दीन [adj]
अभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
च
च [ind]
निशाचरः
निशाचर [m]
तां तु शोकवशां दीनामवशां राक्षसाधिपः । स बलाद्दर्शयामास गृहं देवगृहोपमम् ॥
tāṃ tu śokavaśāṃ dīnāmavaśāṃ rākṣasādhipaḥ | sa balāddarśayāmāsa gṛhaṃ devagṛhopamam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
शोकवशां
शोक [m]
शोकवशां
वश [adj]
दीनाम्
दीन [adj]
अवशां
अवश [adj]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
स
तद् [pron]
बलाद्
बल [mn]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
गृहं
गृह [mn]
देवगृहोपमम्
देवगृह [n]
देवगृहोपमम्
उपम [adj]
हर्म्यप्रासादसंबधं स्त्रीसहस्रनिषेवितम् । नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानारत्नसमन्वितम् ॥
harmyaprāsādasaṃbadhaṃ strīsahasraniṣevitam | nānāpakṣigaṇairjuṣṭaṃ nānāratnasamanvitam ||
English Translation
His home was a complex of palaces and mansions served by thousands of women. It was an abode of different flocks of birds. It had captivating pillars studded with gold, crystals, silver, diamonds and vaiduryas. It resounded with wonderful sounds of drums. Its golden entrances were glittering.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्म्यप्रासादसम्बाधं
हर्म्य [n]
हर्म्यप्रासादसम्बाधं
प्रासाद [m]
हर्म्यप्रासादसम्बाधं
सम्बाध [m]
स्त्रीसहस्रनिषेवितम्
स्त्री [f]
स्त्रीसहस्रनिषेवितम्
सहस्र [mn]
स्त्रीसहस्रनिषेवितम्
निषेव् [1. Ā.]
नानापक्षिगणैर्
नाना [ind]
नानापक्षिगणैर्
पक्षिन् [m]
नानापक्षिगणैर्
गण [m]
जुष्टं
जुष् [6. Ā.]
नानारत्नसमन्वितम्
नाना [ind]
नानारत्नसमन्वितम्
रत्न [mn]
नानारत्नसमन्वितम्
समन्वित [adj]
काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैस्तथा । वज्रवैदूर्यचित्रैश्च स्तम्भैर्दृष्टिमनोहरैः ॥
kāñcanaistāpanīyaiśca sphāṭikai rājataistathā | vajravaidūryacitraiśca stambhairdṛṣṭimanoharaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनैस्
काञ्चन [adj]
तापनीयैश्
तापनीय [adj]
च
च [ind]
स्फाटिकै
स्फाटिक [adj]
राजतैस्
राजत [adj]
तथा
तथा [ind]
वज्रवैडूर्यचित्रैश्
वज्र [mn]
वज्रवैडूर्यचित्रैश्
वैडूर्य [n]
वज्रवैडूर्यचित्रैश्
चित्र [adj]
च
च [ind]
स्तम्भैर्
स्तम्भ [m]
दृष्टिमनोहरैः
दृष्टि [f]
दृष्टिमनोहरैः
मनोहर [adj]
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं तप्तकाञ्चनतोरणम् । सोपानं काञ्चनं चित्रमारुरोह तया सह ॥
divyadundubhinirhrādaṃ taptakāñcanatoraṇam | sopānaṃ kāñcanaṃ citramāruroha tayā saha ||
English Translation
Rāvana in company with Şītā ascended the beautiful golden stairs, resounding with the sounds of kettle-drums and embellished with ornaments of burnished gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं
दिव्य [adj]
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं
दुन्दुभि [mf]
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं
निर्ह्राद [m]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
तप् [4. Ā.]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
काञ्चन [n]
तप्तकाञ्चनतोरणम्
तोरण [mn]
सोपानं
सोपान [mn]
काञ्चनं
काञ्चन [adj]
चित्रम्
चित्र [adj]
आरुरोह
आरुह् [6. Ā.]
तया
तद् [pron]
सह
सह [ind]
दान्तका राजताश्चैव गवाक्षाः प्रियदर्शनाः । हेमजालावृताश्चासंस्तत्र प्रासादपङ्क्तयः ॥
dāntakā rājatāścaiva gavākṣāḥ priyadarśanāḥ | hemajālāvṛtāścāsaṃstatra prāsādapaṅktayaḥ ||
English Translation
And those loftily edifices had excellent windows made of vory and silver, and covered with golden nets.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दान्तका
दान्तक [adj]
राजताश्
राजत [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गवाक्षाः
गवाक्ष [m]
प्रियदर्शनाः
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनाः
दर्शन [n]
हेमजालावृताश्
हेमन् [n]
हेमजालावृताश्
जाल [n]
हेमजालावृताश्
आवृ [5. Ā.]
चासंस्
च [ind]
चासंस्
अस् [2. P.]
तत्र
तत्र [ind]
प्रासादपङ्क्तयः
प्रासाद [m]
प्रासादपङ्क्तयः
पङ्क्ति [f]
सुधामणिविचित्राणि भूमिभागानि सर्वशः । दशग्रीवः स्वभवने प्रादर्शयत मैथिलीम् ॥
sudhāmaṇivicitrāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ | daśagrīvaḥ svabhavane prādarśayata maithilīm ||
English Translation
The ground all over was decorated with ambrosia and gems. The Ten-headed one in his own mansion showed to Maithilī large tanks and pools covered with various kinds of flowers. (All this) Rāvaņa showed to Sítā overmastered by sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुधामणिविचित्राणि
सुधा [f]
सुधामणिविचित्राणि
मणि [m]
सुधामणिविचित्राणि
विचित्र [adj]
भूमिभागानि
भूमि [f]
भूमिभागानि
भाग [m]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
स्वभवने
स्व [adj]
स्वभवने
भवन [n]
प्रादर्शयत
प्रदर्शय् [10. Ā.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
दीर्घिकाः पुष्करिण्यश्च नानापुष्पसमावृताः । रावणो दर्शयामास सीतां शोकपरायणाम् ॥
dīrghikāḥ puṣkariṇyaśca nānāpuṣpasamāvṛtāḥ | rāvaṇo darśayāmāsa sītāṃ śokaparāyaṇām ||
English Translation
The ground all over was decorated with ambrosia and gems. The Ten-headed one in his own mansion showed to Maithilī large tanks and pools covered with various kinds of flowers. (All this) Rāvaņa showed to Sítā overmastered by sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घिकाः
दीर्घिका [f]
पुष्करिण्यश्
पुष्करिणी [f]
च
च [ind]
नानापुष्पसमावृताः
नाना [ind]
नानापुष्पसमावृताः
पुष्प [n]
नानापुष्पसमावृताः
समावृ [5. P.]
रावणो
रावण [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
सीतां
सीता [f]
शोकपरायणाम्
शोक [m]
शोकपरायणाम्
परायण [n]
दर्शयित्वा तु वैदेहीं कृत्स्नं तद्भवनोत्तमम् । उवाच वाक्यं पापात्मा रावणो जनकात्मजाम् ॥
darśayitvā tu vaidehīṃ kṛtsnaṃ tadbhavanottamam | uvāca vākyaṃ pāpātmā rāvaṇo janakātmajām ||
English Translation
And after having showed to Vaidehi the whole of that good lie of mansions, that wicked one, with the intention of tempting Sītā, spoke to her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शयित्वा
दर्शय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
तद्
तद् [pron]
भवनोत्तमम्
भवन [n]
भवनोत्तमम्
उत्तम [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
वाक्यं
वाक्य [n]
पापात्मा
पाप [adj]
पापात्मा
आत्मन् [m]
रावणो
रावण [m]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
दशराक्षसकोट्यश्च द्वाविंशतिरथापराः । वर्जयित्वा जरा वृद्धान्बालांश्च रजनीचरान् ॥
daśarākṣasakoṭyaśca dvāviṃśatirathāparāḥ | varjayitvā jarā vṛddhānbālāṃśca rajanīcarān ||
English Translation
O Sītā, leaving out old men and boys, I am the lord of thirty two crore of night-rangers of terrible deeds. And a thousand come forward whenever required for any service.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दशराक्षसकोट्यश्
दशन् [adj]
दशराक्षसकोट्यश्
राक्षस [m]
दशराक्षसकोट्यश्
कोटि [f]
च
च [ind]
द्वाविंशतिर्
द्वाविंशति [f]
अथापराः
अथ [ind]
अथापराः
अपर [pron]
वर्जयित्वा
वर्जय् [10. Ā.]
जरावृद्धान्
जरा [f]
जरावृद्धान्
वृध् [6. P.]
बालांश्
बाल [adj]
च
च [ind]
रजनीचरान्
रजनीचर [m]
तेषां प्रभुरहं सीते सर्वेषां भीमकर्मणाम् । सहस्रमेकमेकस्य मम कार्यपुरःसरम् ॥
teṣāṃ prabhurahaṃ sīte sarveṣāṃ bhīmakarmaṇām | sahasramekamekasya mama kāryapuraḥsaram ||
English Translation
O Sītā, leaving out old men and boys, I am the lord of thirty two crore of night-rangers of terrible deeds. And a thousand come forward whenever required for any service.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
प्रभुर्
प्रभु [m]
अहं
मद् [pron]
सीते
सीता [f]
सर्वेषां
सर्व [pron]
भीमकर्मणाम्
भीम [adj]
भीमकर्मणाम्
कर्मन् [n]
सहस्रम्
सहस्र [mn]
एकम्
एक [pron]
एकस्य
एक [pron]
मम
मद् [pron]
कार्यपुरःसरम्
कार्य [n]
कार्यपुरःसरम्
पुरःसर [adj]
यदिदं राज्यतन्त्रं मे त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । जीवितं च विशालाक्षि त्वं मे प्राणैर्गरीयसी ॥
yadidaṃ rājyatantraṃ me tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam | jīvitaṃ ca viśālākṣi tvaṃ me prāṇairgarīyasī ||
English Translation
If such is my sovereignty, all this is established in you, O large-eyed lady, as well as my life. You are dearer to me than life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
राज्यतन्त्रं
राज्य [n]
राज्यतन्त्रं
तन्त्र [n]
मे
मद् [pron]
त्वयि
त्वद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
च
च [ind]
विशालाक्षि
विशाल [adj]
विशालाक्षि
अक्ष [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
मे
मद् [pron]
प्राणैर्
प्राण [m]
गरीयसी
गरीयस् [adj]
बहूनां स्त्रीसहस्राणां मम योऽसौ परिग्रहः । तासां त्वमीश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये ॥
bahūnāṃ strīsahasrāṇāṃ mama yo'sau parigrahaḥ | tāsāṃ tvamīśvarī sīte mama bhāryā bhava priye ||
English Translation
O Sītā, be you the mistress of those numerous excellent women who are my wives. Dear, be you my wife.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहूनां
बहु [adj]
स्त्रीसहस्राणां
स्त्री [f]
स्त्रीसहस्राणां
सहस्र [mn]
मम
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
तासां
तद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
ईश्वरी
ईश्वरा [f]
सीते
सीता [f]
मम
मद् [pron]
भार्या
भार्या [f]
भव
भू [1. Ā.]
प्रिये
प्रिय [adj]
साधु किं तेऽन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम । भजस्व माभितप्तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
sādhu kiṃ te'nyayā buddhyā rocayasva vaco mama | bhajasva mābhitaptasya prasādaṃ kartumarhasi ||
English Translation
This is for your good. Why should you act otherwise? Do you relish my speech. Do you bend your mind towards me. It behoves you to favour me, who am burning in the heat of desire).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
किं
क [pron]
ते
त्वद् [pron]
ऽन्यया
अन्य [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
रोचयस्व
रोचय् [10. Ā.]
वचो
वचस् [n]
मम
मद् [pron]
भजस्व
भज् [1. Ā.]
माभितप्तस्य
मद् [pron]
माभितप्तस्य
अभितप् [4. Ā.]
प्रसादं
प्रसाद [m]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
परिक्षिप्ता समुद्रेण लङ्केयं शतयोजना । नेयं धर्षयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥
parikṣiptā samudreṇa laṅkeyaṃ śatayojanā | neyaṃ dharṣayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ ||
English Translation
This Larkă measuring an hundred Yojanas girt round by the ocean, is incapable of being harassed by the celestials themselves headed by Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिक्षिप्ता
परिक्षिप् [6. P.]
समुद्रेण
समुद्र [m]
लङ्केयं
लङ्का [f]
लङ्केयं
इदम् [pron]
शतयोजना
शत [mn]
शतयोजना
योजन [fn]
नेयं
न [ind]
नेयं
इदम् [pron]
धर्षयितुं
धर्षय् [10. P.]
शक्या
शक्य [adj]
सेन्द्रैर्
स [ind]
सेन्द्रैर्
इन्द्र [m]
अपि
अपि [ind]
सुरासुरैः
सुर [m]
सुरासुरैः
असुर [m]
न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेषु नर्षिषु । अहं पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्यसमो भवेत् ॥
na deveṣu na yakṣeṣu na gandharveṣu narṣiṣu | ahaṃ paśyāmi lokeṣu yo me vīryasamo bhavet ||
English Translation
Neither among the celestials nor Yakşãs nor Gandharvas nor Serpents, find I any one that can match me in prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
देवेषु
देव [m]
न
न [ind]
यक्षेषु
यक्ष [m]
न
न [ind]
गन्धर्वेषु
गन्धर्व [m]
अहं
मद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
लोकेषु
लोक [m]
यो
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
वीर्यसमो
वीर्य [n]
वीर्यसमो
सम [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
राज्यभ्रष्टेन दीनेन तापसेन गतायुषा । किं करिष्यसि रामेण मानुषेणाल्पतेजसा ॥
rājyabhraṣṭena dīnena tāpasena gatāyuṣā | kiṃ kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇālpatejasā ||
English Translation
What will you do with Rāma a human being of short life, poor, of small prowess, practising mendicancy?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्यभ्रष्टेन
राज्य [n]
राज्यभ्रष्टेन
भ्रंश् [1. P.]
दीनेन
दीन [adj]
तापसेन
तापस [m]
गतायुषा
गम् [6. Ā.]
गतायुषा
आयुस् [n]
किं
क [pron]
करिष्यसि
कृ [2. Ā.]
रामेण
राम [m]
मानुषेणाल्पतेजसा
मानुष [m]
मानुषेणाल्पतेजसा
अल्प [adj]
मानुषेणाल्पतेजसा
तेजस् [n]
भजस्व सीते मामेव भर्ताहं सदृशस्तव । यौवनं ह्यध्रुवं भीरु रमस्वेह मया सह ॥
bhajasva sīte māmeva bhartāhaṃ sadṛśastava | yauvanaṃ hyadhruvaṃ bhīru ramasveha mayā saha ||
English Translation
O Sītā, bend your mind to me. I am a fit husband for you. O timed one, youth is uncertain. Sport with me here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भजस्व
भज् [1. Ā.]
सीते
सीता [f]
माम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
भर्ताहं
भर्तृ [m]
भर्ताहं
मद् [pron]
सदृशस्
सदृश [adj]
तव
त्वद् [pron]
यौवनं
यौवन [n]
ह्य्
हि [ind]
अध्रुवं
अध्रुव [adj]
भीरु
भीरु [adj]
रमस्वेह
रम् [4. Ā.]
रमस्वेह
इह [ind]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
दर्शने मा कृथा बुद्धिं राघवस्य वरानने । कास्य शक्तिरिहागन्तुमपि सीते मनोरथैः ॥
darśane mā kṛthā buddhiṃ rāghavasya varānane | kāsya śaktirihāgantumapi sīte manorathaiḥ ||
English Translation
And, O you of a handsome countenance, do not wish for the sight of Rāghava. O Sītā, what power has he to come hither even in thought?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शने
दर्शन [n]
मा
मा [ind]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
राघवस्य
राघव [m]
वरानने
वरानना [f]
कास्य
क [pron]
कास्य
इदम् [pron]
शक्तिर्
शक्ति [f]
इहागन्तुम्
इह [ind]
इहागन्तुम्
आगम् [6. P.]
अपि
अपि [ind]
सीते
सीता [f]
मनोरथैः
मनोरथ [mn]
न शक्यो वायुराकाशे पाशैर्बद्धं महाजवः । दीप्यमानस्य वाप्यग्नेर्ग्रहीतुं विमलां शिखाम् ॥
na śakyo vāyurākāśe pāśairbaddhaṃ mahājavaḥ | dīpyamānasya vāpyagnergrahītuṃ vimalāṃ śikhām ||
English Translation
None can fetter the exceedingly fleet wind in the sky, or hold the bright flame of a burning fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शक्यो
शक्य [adj]
वायुर्
वायु [m]
आकाशे
आकाश [mn]
पाशैर्
पाश [m]
बद्धं
बन्ध् [4. P.]
महाजवः
महत् [adj]
महाजवः
जव [m]
दीप्यमानस्य
दीप् [4. P.]
वाप्य्
वा [ind]
वाप्य्
अपि [ind]
अग्नेर्
अग्नि [m]
ग्रहीतुं
ग्रह् [6. Ā.]
विमलां
विमल [adj]
शिखाम्
शिखा [f]
त्रयाणामपि लोकानां न तं पश्यामि शोभने । विक्रमेण नयेद्यस्त्वां मद्बाहुपरिपालिताम् ॥
trayāṇāmapi lokānāṃ na taṃ paśyāmi śobhane | vikrameṇa nayedyastvāṃ madbāhuparipālitām ||
English Translation
O beauteous one, in these three worlds I find no one that can by his might carry you away, who are protected by my arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयाणाम्
त्रि [nr]
अपि
अपि [ind]
लोकानां
लोक [m]
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
शोभने
शोभन [adj]
विक्रमेण
विक्रम [m]
नयेद्
नी [2. P.]
यस्
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
मद्बाहुपरिपालिताम्
मद् [pron]
मद्बाहुपरिपालिताम्
बाहु [mf]
मद्बाहुपरिपालिताम्
परिपालय् [10. Ā.]
लङ्कायां सुमहद्राज्यमिदं त्वमनुपालय । अभिषेकोदकक्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम् ॥
laṅkāyāṃ sumahadrājyamidaṃ tvamanupālaya | abhiṣekodakaklinnā tuṣṭā ca ramayasva mām ||
English Translation
Rule this vast kingdom of Lanka. People like me, even gods and all beings, mobile and immobile, will be at your beck and call.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्कायां
लङ्का [f]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
राज्यम्
राज्य [n]
इदं
इदम् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
अनुपालय
अनुपालय् [10. Ā.]
अभिषेकोदकक्लिन्ना
अभिषेक [m]
अभिषेकोदकक्लिन्ना
उदक [n]
अभिषेकोदकक्लिन्ना
क्लिद् [4. Ā.]
तुष्टा
तुष् [4. Ā.]
च
च [ind]
रमयस्व
रमय् [10. Ā.]
माम्
मद् [pron]
दुष्कृतं यत्पुरा कर्म वनवासेन तद्गतम् । यश्च ते सुकृतो धर्मस्तस्येह फलमाप्नुहि ॥
duṣkṛtaṃ yatpurā karma vanavāsena tadgatam | yaśca te sukṛto dharmastasyeha phalamāpnuhi ||
English Translation
Laving your limbs with water, do you gratify me. The evil that you had done, has been expiated by your life in the forest: now do you reap the fruit of your good deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुष्कृतं
दुष्कृत [n]
यत्
यद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
वनवासेन
वन [n]
वनवासेन
वास [m]
तद्
तद् [pron]
गतम्
गम् [6. Ā.]
यश्
यद् [pron]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
सुकृतो
सुकृत [adj]
धर्मस्
धर्म [mn]
तस्येह
तद् [pron]
तस्येह
इह [ind]
फलम्
फल [n]
आप्नुहि
आप् [1. P.]
इह सर्वाणि माल्यानि दिव्यगन्धानि मैथिलि । भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह ॥
iha sarvāṇi mālyāni divyagandhāni maithili | bhūṣaṇāni ca mukhyāni tāni seva mayā saha ||
English Translation
Here are garlands furnished with divine fragrance, and, O Maithili, superb ornaments. Enjoy you all those along with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
सर्वाणि
सर्व [pron]
माल्यानि
माल्य [n]
दिव्यगन्धानि
दिव्य [adj]
दिव्यगन्धानि
गन्ध [mn]
मैथिलि
मैथिली [f]
भूषणानि
भूषण [n]
च
च [ind]
मुख्यानि
मुख्य [adj]
तानि
तद् [pron]
सेव
सेव् [4. P.]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर्वैश्रवणस्य मे । विमानं रमणीयं च तद्विमानं मनोजवम् ॥
puṣpakaṃ nāma suśroṇi bhrāturvaiśravaṇasya me | vimānaṃ ramaṇīyaṃ ca tadvimānaṃ manojavam ||
English Translation
O you of shapely hips, the car called Pușpaka, resembling the sun, which (formerly) belonged to my brother Vaiśravaņa, was through my prowess won by me in fight. And vast and beautiful is that car furnished with the speed of the mind. Do you, O Sītā, at your pleasure sport on it along with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पकं
पुष्पक [mn]
नाम
नाम [ind]
सुश्रोणि
सुश्रोणी [f]
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
वैश्रवणस्य
वैश्रवण [m]
मे
मद् [pron]
विमानं
विमान [mn]
रमणीयं
रमणीय [adj]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
विमानं
विमान [mn]
मनोजवम्
मनोजव [adj]
तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम् । वदनं पद्मसंकाशं विमलं चारुदर्शनम् ॥
tatra sīte mayā sārdhaṃ viharasva yathāsukham | vadanaṃ padmasaṃkāśaṃ vimalaṃ cārudarśanam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
सीते
सीता [f]
मया
मद् [pron]
सार्धं
सार्धम् [ind]
विहरस्व
विहृ [1. Ā.]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
वदनं
वदन [n]
पद्मसंकाशं
पद्म [mn]
पद्मसंकाशं
संकाश [m]
विमलं
विमल [adj]
चारुदर्शनम्
चारु [adj]
चारुदर्शनम्
दर्शन [n]
शोकार्तं तु वरारोहे न भ्राजति वरानने । अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोप कृतेन ते ॥
śokārtaṃ tu varārohe na bhrājati varānane | alaṃ vrīḍena vaidehi dharmalopa kṛtena te ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोकार्तं
शोक [m]
शोकार्तं
आर्त [adj]
तु
तु [ind]
वरारोहे
वरारोह [adj]
न
न [ind]
भ्राजति
भ्राज् [1. P.]
वरानने
वरानना [f]
अलं
अलम् [ind]
व्रीडेन
व्रीड [m]
वैदेहि
वैदेही [f]
धर्मलोपकृतेन
धर्म [mn]
धर्मलोपकृतेन
लोप [m]
धर्मलोपकृतेन
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
आर्षोऽयं दैवनिष्यन्दो यस्त्वामभिगमिष्यति । एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ ॥
ārṣo'yaṃ daivaniṣyando yastvāmabhigamiṣyati | etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आर्षो
आर्ष [m]
ऽयं
इदम् [pron]
दैवनिस्यन्दो
दैव [n]
दैवनिस्यन्दो
निस्यन्द [m]
यस्
यद् [pron]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अभिगमिष्यति
अभिगम् [1. Ā.]
एतौ
एतद् [pron]
पादौ
पाद [m]
मया
मद् [pron]
स्निग्धौ
स्निग्ध [adj]
शिरोभिः
शिरस् [n]
परिपीडितौ
परिपीडय् [10. P.]
प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासोऽहमस्मि ते । नेमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः ॥
prasādaṃ kuru me kṣipraṃ vaśyo dāso'hamasmi te | nemāḥ śūnyā mayā vācaḥ śuṣyamāṇena bhāṣitāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसादं
प्रसाद [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
वश्यो
वश्य [adj]
दासो
दास [m]
ऽहम्
मद् [pron]
अस्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
नेमाः
न [ind]
नेमाः
इदम् [pron]
शून्या
शून्य [adj]
मया
मद् [pron]
वाचः
वाच् [f]
शुष्यमाणेन
शुष् [6. Ā.]
भाषिताः
भाष् [1. P.]
न चापि रावणः कांचिन्मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह । एवमुक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥
na cāpi rāvaṇaḥ kāṃcinmūrdhnā strīṃ praṇameta ha | evamuktvā daśagrīvo maithilīṃ janakātmajām ||
English Translation
Let not these words of mine spoken by me under the withering influence of love prove fruitless. Rāvana has never bowed his head to any female. Having said this, the Ten-headed one, come under the subjection of the Destroyer, looked upon Maithili, Janaka's daughter (as his own) saying, She is mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
रावणः
रावण [m]
कांचिन्
कश्चित् [pron]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
स्त्रीं
स्त्री [f]
प्रणमेत
प्रणम् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
दशग्रीवो
दशग्रीव [m]
मैथिलीं
मैथिली [f]
जनकात्मजाम्
जनकात्मजा [f]
कृतान्तवशमापन्नो ममेयमिति मन्यते ॥
kṛtāntavaśamāpanno mameyamiti manyate ||
English Translation
Having said this to the daughter of Janaka, the tenheaded Ravana who had fallen under the control of Yama, lord of death, misconceived that she had become his own.इतयार्ष श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fiftyfifth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतान्तवशम्
कृतान्त [m]
कृतान्तवशम्
वश [m]
आपन्नो
आपद् [4. P.]
ममेयम्
मद् [pron]
ममेयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
मन्यते
मन् [8. P.]