Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 51

Araṇyakāṇḍa Sarga 51

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 51

Araṇyakāṇḍa Sarga 51 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 25 verses.

Total: 25 Verses • Citations: VR 3.51.1–25 • 175 Lexicon Terms
VR 3.51.1 अनुष्टुप्
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा । दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥
khamutpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā | duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī ||
English Translation
Seeing him fly up into the air, Janaka's daughter, Maithili, became aggrieved and exceedingly agitated, and great was the fear that possessed her.
VR 3.51.2 अनुष्टुप्
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् । रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत् ॥
roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam | rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇedamabravīt ||
English Translation
Her eyes expressing rage, weeping and fright, Sītā, as she was being carried away, weeping piteously, spoke to the grim-eyed lord of the Raksasas.
VR 3.51.3 अनुष्टुप्
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण । ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे ॥
na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa | jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase ||
English Translation
Do you not, O base wretch, O Ravana, feel shame on account of this act-you, who, knowing that I was alone fly away, carrying me?
VR 3.51.4 उपजातिः
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन्भीरुणा हर्तुमिच्छता । ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया । यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः ॥
tvayaiva nūnaṃ duṣṭātmanbhīruṇā hartumicchatā | mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā | yo hi māmudyatastrātuṃ so'pyayaṃ vinipātitaḥ ||
English Translation
Coward that you are, you it was, who, desirous of carrying me off, by the shape of a deer, had, by your (powers of] illusion taken away my lord.
VR 3.51.5 अनुष्टुप्
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम । विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया ॥
paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama | viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsti jitā tvayā ||
English Translation
Great, forsooth, is found to be your might, you vilest of Rākşasas, in that you have carried me off; by simply declaring your name, but have not won me in war. Why do you not, O execrable one, take shame to yourself, having perpetrated such a heinous act-having carried off another's wife in the absence of her husband?
VR 3.51.6 अनुष्टुप्
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे । स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च ॥
īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase | striyāśca haraṇaṃ nīca rahite ca parasya ca ||
English Translation
Great, forsooth, is found to be your might, you vilest of Rākşasas, in that you have carried me off; by simply declaring your name, but have not won me in war. Why do you not, O execrable one, take shame to yourself, having perpetrated such a heinous act-having carried off another's wife in the absence of her husband?
VR 3.51.7 अनुष्टुप्
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् । सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः ॥
kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam | sunṛśaṃsamadharmiṣṭhaṃ tava śauṇḍīryamāninaḥ ||
English Translation
This fell and foul ict of yours fraught with unrighteousness, heroic persons shall bruit about the world.
VR 3.51.8 अनुष्टुप्
धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा । कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम् ॥
dhikte śauryaṃ ca sattvaṃ ca yattvayā kathitaṃ tadā | kulākrośakaraṃ loke dhikte cāritramīdṛśam ||
English Translation
Fie on your heroism and your truth, of which you did speak at that time; and fie also on this character of yours, calculated to sully your line in this world.
VR 3.51.9 अनुष्टुप्
किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि । मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि ॥
kiṃ śakyaṃ kartumevaṃ hi yajjavenaiva dhāvasi | muhūrtamapi tiṣṭhasva na jīvanpratiyāsyasi ||
English Translation
What can I do (to you), as you proceed with speed? But stay you for a moment; and you shall not return with life.
VR 3.51.10 अनुष्टुप्
न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः । ससैन्योऽपि समर्तःस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम् ॥
na hi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ | sasainyo'pi samartaḥstvaṃ muhūrtamapi jīvitum ||
English Translation
Should you come within the range of the vision of those sons of the king, you could not, although you should happen to be accompanied with your army, live for a moment.
VR 3.51.11 अनुष्टुप्
न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन । वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः ॥
na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃcana | vane prajvalitasyeva sparśamagnervihaṃgamaḥ ||
English Translation
Even as a bird cannot bear the touch of a flaming fire in a forest, you can never bear the touch of their arrows. Effecting your own welfare, do you, O Ravana, leave me.
VR 3.51.12 उपजातिः
साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण । मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम । विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि ॥
sādhu kṛtvātmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa | matpradharṣaṇaruṣṭo hi bhrātrā saha patirmama | vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi ||
English Translation
O Ravana be good and do whatever is beneficial to you. It is proper for you to release me. If you do not, enraged over my assault, my husband along with his brother, will bring about your destruction.
VR 3.51.13 अनुष्टुप्
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि । व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः ॥
yena tvaṃ vyavasāyena balānmāṃ hartumicchasi | vyavasāyaḥ sa te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ ||
English Translation
O vile creature, the effort you are making to abduct me forcibly will be fruitless.
VR 3.51.14 अनुष्टुप्
न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् । उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम् ॥
na hyahaṃ tamapaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam | utsahe śatruvaśagā prāṇāndhārayituṃ ciram ||
English Translation
Not beholding my lord resembling a celestial, I cannot, come under the sway of my enemy, bear to live long.
VR 3.51.15 अनुष्टुप्
न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे । मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते ॥
na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase | mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate ||
English Translation
As one dwelling on earth perceives objects in their reversed relations at the time of one's death SO you do not perceive what is for your good or profit. Those moribund do not relish what would do them good.
VR 3.51.16 अनुष्टुप्
मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते । पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम् ॥
mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yatpathyaṃ tanna rocate | paśyāmīva hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam ||
English Translation
Those who wish to die, do not like anything salutary. I see the noose of death wound round your neck now.
VR 3.51.17 अनुष्टुप्
यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषे दशानन । व्यक्तं हिरण्मयान्हि त्वं संपश्यसि महीरुहान् ॥
yathā cāsminbhayasthāne na bibheṣe daśānana | vyaktaṃ hiraṇmayānhi tvaṃ saṃpaśyasi mahīruhān ||
English Translation
O tenheaded Ravana, since you do not fear the source of fear, evidently you see golden trees. (a symptom of death).
VR 3.51.18 अनुष्टुप्
नदीं वैरतणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम् । खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण ॥
nadīṃ vairataṇīṃ ghorāṃ rudhiraughanivāhinīm | khaḍgapatravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa ||
English Translation
O Ravana, you see the dreadful river Vaitarani with torrents of blood flowing and frightening forest of trees with swords as leaves.
VR 3.51.19 अनुष्टुप्
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम् । द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम् ॥
taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaidūryapravaracchadām | drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇāmāyasaiḥ kaṇṭakaiścitām ||
English Translation
You will see a log of salmali tree with bright golden flowers and excellent vaidurya stone with pointed iron thorns.
VR 3.51.20 अनुष्टुप्
न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः । धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः ॥
na hi tvamīdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ | dhārituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇaḥ ||
English Translation
But, O shameless one, like a person that has drunk poison, having done this wrong to that high-souled one, you with not be able to save yourself. O Rāvana, you are fast fettered in the noose of Death.
VR 3.51.21 अनुष्टुप्
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण । क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः ॥
baddhastvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa | kva gato lapsyase śarma bharturmama mahātmanaḥ ||
English Translation
O Ravana you are bound by the inevitable noose of death. Where shall you get away from great Rama, my husband to obtain peace.
VR 3.51.22 अनुष्टुप्
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे । राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश ॥
nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaramāhave | rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa ||
English Translation
Having done this foul turn to that high-souled one, repairing whither, shall you obtain respite? Shall not that strong and heroic Rāghava, skilled in all weapons, who without his brother, in the twinkling of an eye, in battle slew fourteen thousand Rākṣasas, slay you, who carries away his beloved wife?
VR 3.51.23 अनुष्टुप्
स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली । न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम् ॥
sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī | na tvāṃ hanyāccharaistīkṣṇairiṣṭabhāryāpahāriṇam ||
English Translation
Rama has killed fourteen thousand demons alone without his brother within a moment. He is a strong warrior and wellversed in the use of all kinds of weapons. You have stolen his loving wife. How can he live without killing you.
VR 3.51.24 अनुष्टुप्
एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा । भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह ॥
etaccānyacca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā | bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha ||
English Translation
Thus and in other ways, Videha's daughter, lying on the lap of Rāvana, overwhelmed with fear and grief, indulged in piteous lamentations.
VR 3.51.25 वंशस्थम्
तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं; विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम् । जहार पापस्तरुणीं विवेष्टतीं; नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम् ॥
tathā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ; vilalāpa pūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm | jahāra pāpastaruṇīṃ viveṣṭatīṃ; nṛpātmajāmāgatagātravepathum ||
English Translation
And the wicked (Rävaņa) with a shaking frame carried away the daughter of the king extremely distressed, speaking much, and speaking piteously, uttering lamentations, and putting forth endeavours (to free herself.) saw
← Previous (Ch. 237) Full Table of Contents Next (Ch. 239) →