Śāntiparva Adhyāya 172
शान्तिपर्व • अध्यायः 172
Śāntiparva Adhyāya 172 of the classical Mahābhārata with 38 verses.
Total: 38 Verses
•
Citations: MBh 12.172.1–38
•
250 Lexicon Terms
केन वृत्तेन वृत्तज्ञ वीतशोकश्चरेन्महीम् । किं च कुर्वन्नरो लोके प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
English Translation
Yudhishthira said O you who are an adept in the mystery a human conduct, tell me what course of person should pursue to succeed in this world, freed from grief. And how should he behave himself to gain his end?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केन
क [pron]
वृत्तेन
वृत्त [n]
वृत्तज्ञ
वृत्त [n]
वृत्तज्ञ
ज्ञ [adj]
वीतशोकश्चरेन्महीम्
वी [2. Ā.]
वीतशोकश्चरेन्महीम्
शोक [m]
वीतशोकश्चरेन्महीम्
चर् [1. Ā.]
वीतशोकश्चरेन्महीम्
मही [f]
किं
क [pron]
च
च [ind]
कुर्वन्नरो
कृ [2. Ā.]
कुर्वन्नरो
नर [m]
लोके
लोक [m]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । प्रह्रादस्य च संवादं मुनेराजगरस्य च ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it is cited the old discourse between father and son. Listen to it, 0 Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्णयिष्ये
वर्णय् [Denom. Ā.]
ऽहम्
मद् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
प्रह्रादस्य
प्रह्राद [m]
च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
मुनेर्
मुनि [m]
आजगरस्य
आजगर [adj]
च
च [ind]
चरन्तं ब्राह्मणं कंचित्कल्यचित्तमनामयम् । पप्रच्छ राजन्प्रह्रादो बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः ॥
English Translation
Once on a time king Prahlada endued with great intelligence, enquired of a wandering Brahmana of great intelligence and of a purified and tranquil soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्तं
चर् [1. Ā.]
ब्राह्मणं
ब्राह्मण [m]
कंचित्
कश्चित् [pron]
कल्यचित्तम्
कल्य [adj]
कल्यचित्तम्
चित्त [n]
अनामयम्
अनामय [adj]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
राजन्
राजन् [m]
प्रह्रादो
प्रह्राद [m]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
प्राज्ञसंमतः
प्राज्ञ [adj]
प्राज्ञसंमतः
सम्मन् [8. Ā.]
स्वस्थः शक्तो मृदुर्दान्तो निर्विवित्सोऽनसूयकः । सुवाग्बहुमतो लोके प्राज्ञश्चरसि बालवत् ॥
English Translation
Prahlada said Shorn of desire, with a purified soul, of humans disposition, and given to the practices of self-restraint, without desire of action, free from malice, agreeable in speech, endued with dignity and intelligence and wisdom, you live (in simplicity) like a child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वस्थः
स्वस्थ [adj]
शक्तो
शक् [4. P.]
मृदुर्
मृदु [adj]
दान्तो
दम् [4. P.]
निर्विवित्सो
निर्विवित्स [adj]
ऽनसूयकः
अनसूयक [adj]
सुवाग्
सु [ind]
सुवाग्
वाच् [f]
बहुमतो
बहु [adj]
बहुमतो
मन् [8. P.]
लोके
लोक [m]
प्राज्ञश्चरसि
प्राज्ञ [adj]
प्राज्ञश्चरसि
चर् [1. Ā.]
बालवत्
बाल [m]
बालवत्
वत् [ind]
नैव प्रार्थयसे लाभं नालाभेष्वनुशोचसि । नित्यतृप्त इव ब्रह्मन्न किंचिदवमन्यसे ॥
English Translation
You never covet for any kind of gain, nor are you overpowered with any kind of loss. You are always cheerful, O Brahmana, and do not seem to have any liking for anything in the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
प्रार्थयसे
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
लाभं
लाभ [m]
नालाभेष्वनुशोचसि
न [ind]
नालाभेष्वनुशोचसि
अलाभ [m]
नालाभेष्वनुशोचसि
अनुशुच् [1. Ā.]
नित्यतृप्त
नित्य [adj]
नित्यतृप्त
तृप् [6. P.]
इव
इव [ind]
ब्रह्मन्न
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मन्न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अवमन्यसे
अवमन् [4. P.]
स्रोतसा ह्रियमाणासु प्रजास्वविमना इव । धर्मकामार्थकार्येषु कूटस्थ इव लक्ष्यसे ॥
English Translation
While all other creatures are being carried away in the stream of desire and passion, you are perfectly indifferent to all works of Religion, Profit and Pleasure. You seem to be in a state of quietude, having nothing to disturb the perfect equanimity of your soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्रोतसा
स्रोतस् [n]
ह्रियमाणासु
हृ [2. P.]
प्रजास्वविमना
प्रजा [f]
प्रजास्वविमना
अविमनस् [adj]
इव
इव [ind]
धर्मकामार्थकार्येषु
धर्म [mn]
धर्मकामार्थकार्येषु
काम [m]
धर्मकामार्थकार्येषु
अर्थ [mn]
धर्मकामार्थकार्येषु
कार्य [n]
कूटस्थ
कूटस्थ [adj]
इव
इव [ind]
लक्ष्यसे
लक्षय् [10. Ā.]
नानुतिष्ठसि धर्मार्थौ न कामे चापि वर्तसे । इन्द्रियार्थाननादृत्य मुक्तश्चरसि साक्षिवत् ॥
English Translation
Regardless of all sensuous enjoyments, you move like an emancipated self, only witnessing everything, (but never taking part in anything).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानुतिष्ठसि
न [ind]
नानुतिष्ठसि
अनुष्ठा [1. Ā.]
धर्मार्थौ
धर्म [mn]
धर्मार्थौ
अर्थ [mn]
न
न [ind]
कामे
काम [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
वर्तसे
वृत् [3. P.]
इन्द्रियार्थान्
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियार्थान्
अर्थ [mn]
अनादृत्य
अनादृत्य [ind]
मुक्तश्चरसि
मुच् [6. Ā.]
मुक्तश्चरसि
चर् [1. Ā.]
साक्षिवत्
साक्षिन् [adj]
साक्षिवत्
वत् [ind]
का नु प्रज्ञा श्रुतं वा किं वृत्तिर्वा का नु ते मुने । क्षिप्रमाचक्ष्व मे ब्रह्मञ्श्रेयो यदिह मन्यसे ॥
English Translation
O sage, what is your wisdom, what your learning, and what your behaviour (through which all this has become possible)? Tell me this without delay, if, O Brahmana, you think it will conduce to my well-being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
का
क [pron]
नु
नु [ind]
प्रज्ञा
प्रज्ञा [f]
श्रुतं
श्रुत [n]
वा
वा [ind]
किं
क [pron]
वृत्तिर्
वृत्ति [f]
वा
वा [ind]
का
क [pron]
नु
नु [ind]
ते
त्वद् [pron]
मुने
मुनि [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
ब्रह्मञ्
ब्रह्मन् [m]
श्रेयो
श्रेयस् [adj]
यद्
यद् [pron]
इह
इह [ind]
मन्यसे
मन् [8. P.]
अनुयुक्तः स मेधावी लोकधर्मविधानवित् । उवाच श्लक्ष्णया वाचा प्रह्रादमनपार्थया ॥
English Translation
Thus questioned by by Prahlada, that intelligent Brahmana who was well-conversant with the duties of the world, answered him in words of melodious sounds and of great significance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुयुक्तः
अनुयुज् [7. Ā.]
स
तद् [pron]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
लोकधर्मविधानवित्
लोक [m]
लोकधर्मविधानवित्
धर्म [mn]
लोकधर्मविधानवित्
विधान [n]
लोकधर्मविधानवित्
विद् [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
श्लक्ष्णया
श्लक्ष्ण [adj]
वाचा
वाच् [f]
प्रह्रादम्
प्रह्राद [m]
अनपार्थया
अनपार्थ [adj]
पश्यन्प्रह्राद भूतानामुत्पत्तिमनिमित्ततः । ह्रासं वृद्धिं विनाशं च न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥
English Translation
Behold, O Prahlada, the origin of creatures, their growth, decay, and death, cannot be ascribed 10 any intelligible cause. It is for this reason that I do not give way to either joy or SOITOW.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यन्
दृश् [6. P.]
प्रह्राद
प्रह्राद [m]
भूतानाम्
भूत [mn]
उत्पत्तिम्
उत्पत्ति [f]
अनिमित्ततः
अनिमित्त [n]
एतां
एतद् [pron]
बुद्धिम्
बुद्धि [f]
अहं
मद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
न
न [ind]
प्रहृष्ये
प्रहृष् [4. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
व्यथे
व्यथ् [1. P.]
स्वभावादेव संदृश्य वर्तमानाः प्रवृत्तयः । स्वभावनिरताः सर्वाः परितप्ये न केनचित् ॥
English Translation
All the propensities (for action) in the universe may be seen to come from the innate nature of the creatures. All things (in the universe are dependent on their respective nature. Hence I am not delighted with anything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वभावाद्
स्वभाव [m]
एव
एव [ind]
संदृश्य
संदृश् [4. Ā.]
वर्तमानाः
वृत् [3. P.]
प्रवृत्तयः
प्रवृत्ति [f]
स्वभावनिरताः
स्वभाव [m]
स्वभावनिरताः
निरम् [1. P.]
सर्वाः
सर्व [pron]
परितप्ये
परितप् [4. Ā.]
न
न [ind]
केनचित्
कश्चित् [pron]
पश्यन्प्रह्राद संयोगान्विप्रयोगपरायणान् । संचयांश्च विनाशान्तान्न क्वचिद्विदधे मनः ॥
English Translation
Behold, O Prahlada, all kinds of union are subject to severance. All acquisitions are certain to end in destruction. Hence I never set my heart upon the acquisition of any object.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यन्
दृश् [6. P.]
प्रह्राद
प्रह्राद [m]
संयोगान्
संयोग [m]
विप्रयोगपरायणान्
विप्रयोग [m]
विप्रयोगपरायणान्
परायण [n]
संचयांश्च
संचय [m]
संचयांश्च
च [ind]
विनाशान्तान्न
विनाश [m]
विनाशान्तान्न
अन्त [m]
विनाशान्तान्न
न [ind]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
विदधे
विधा [3. Ā.]
मनः
मनस् [n]
अन्तवन्ति च भूतानि गुणयुक्तानि पश्यतः । उत्पत्तिनिधनज्ञस्य किं कार्यमवशिष्यते ॥
English Translation
All things possessed of attributes are sure to come to an end. What remains there for å person then to do who (like me) is familiar with both the origin and the end of things.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तवन्ति
अन्तवत् [adj]
च
च [ind]
भूतानि
भूत [mn]
गुणयुक्तानि
गुण [mn]
गुणयुक्तानि
युज् [6. Ā.]
पश्यतः
दृश् [6. P.]
उत्पत्तिनिधनज्ञस्य
उत्पत्ति [f]
उत्पत्तिनिधनज्ञस्य
निधन [mn]
उत्पत्तिनिधनज्ञस्य
ज्ञ [adj]
किं
क [pron]
कार्यम्
कार्य [n]
अवशिष्यते
अवशिष् [7. P.]
जलजानामपि ह्यन्तं पर्यायेणोपलक्षये । महतामपि कायानां सूक्ष्माणां च महोदधौ ॥
English Translation
The end is noticeable of all aquatic creatures of large or small bodied in this ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जलजानाम्
जल [n]
जलजानाम्
ज [adj]
अपि
अपि [ind]
ह्यन्तं
हि [ind]
ह्यन्तं
अन्त [m]
पर्यायेणोपलक्षये
पर्याय [m]
पर्यायेणोपलक्षये
उपलक्षय् [10. Ā.]
महताम्
महत् [adj]
अपि
अपि [ind]
कायानां
काय [m]
सूक्ष्माणां
सूक्ष्म [adj]
च
च [ind]
महोदधौ
महत् [adj]
महोदधौ
उदधि [m]
जङ्गमस्थावराणां च भूतानामसुराधिप । पार्थिवानामपि व्यक्तं मृत्युं पश्यामि सर्वशः ॥
English Translation
I see also the death, which is manifest, O chief of Asuras, of all things, mobile and immobile, belonging to the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जङ्गमस्थावराणां
जङ्गम [adj]
जङ्गमस्थावराणां
स्थावर [adj]
च
च [ind]
भूतानाम्
भूत [mn]
असुराधिप
असुर [m]
असुराधिप
अधिप [m]
पार्थिवानाम्
पार्थिव [m]
अपि
अपि [ind]
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
मृत्युं
मृत्यु [m]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अन्तरिक्षचराणां च दानवोत्तम पक्षिणाम् । उत्तिष्ठति यथाकालं मृत्युर्बलवतामपि ॥
English Translation
O best of Danavas, death comes in season even to the strongest of winged creatures which float in the air.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तरिक्षचराणां
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षचराणां
चर [adj]
च
च [ind]
दानवोत्तम
दानव [m]
दानवोत्तम
उत्तम [adj]
पक्षिणाम्
पक्षिन् [m]
उत्तिष्ठति
उत्था [1. Ā.]
यथाकालं
यथाकालम् [ind]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
बलवताम्
बलवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
दिवि संचरमाणानि ह्रस्वानि च महान्ति च । ज्योतींषि च यथाकालं पतमानानि लक्षये ॥
English Translation
I see again that the luminous bodies, large and small, which range the firmament, fall down when their time comes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिवि
दिव् [m]
संचरमाणानि
संचर् [1. Ā.]
ह्रस्वानि
ह्रस्व [adj]
च
च [ind]
महान्ति
महत् [adj]
च
च [ind]
ज्योतींषि
ज्योतिस् [n]
च
च [ind]
यथाकालं
यथाकालम् [ind]
पतमानानि
पत् [1. Ā.]
लक्षये
लक्षय् [10. Ā.]
इति भूतानि संपश्यन्ननुषक्तानि मृत्युना । सर्वसामान्यतो विद्वान्कृतकृत्यः सुखं स्वपे ॥
English Translation
Seeing all created things to be ihus subject to death, endued with knowledge, and thinking all things to be possessed of the same nature, I sleep in comfort with no thought to disturb me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
भूतानि
भूत [mn]
संपश्यन्न्
संपश् [4. Ā.]
अनुषक्तानि
अनुषञ्ज् [1. Ā.]
मृत्युना
मृत्यु [m]
सर्वसामान्यतो
सर्व [pron]
सर्वसामान्यतो
सामान्यतस् [ind]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
कृतकृत्यः
कृतकृत्य [adj]
सुखं
सुखम् [ind]
स्वपे
स्वप् [1. Ā.]
सुमहान्तमपि ग्रासं ग्रसे लब्धं यदृच्छया । शये पुनरभुञ्जानो दिवसानि बहून्यपि ॥
English Translation
If I get without trouble a heavy meal I waver not to enjoy it. On the other hand, I am used to pass many days together without tasting anything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुमहान्तम्
सु [ind]
सुमहान्तम्
महत् [adj]
अपि
अपि [ind]
ग्रासं
ग्रास [m]
ग्रसे
ग्रस् [1. Ā.]
लब्धं
लभ् [1. P.]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
शये
शी [1. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
अभुञ्जानो
अभुञ्जान [adj]
दिवसानि
दिवस [mn]
बहून्यपि
बहु [adj]
बहून्यपि
अपि [ind]
आस्रवत्यपि मामन्नं पुनर्बहुगुणं बहु । पुनरल्पगुणं स्तोकं पुनर्नैवोपपद्यते ॥
English Translation
Sometimes people feed me with luxurious edibles in profusion, sometimes with a small quantity, sometimes even with less, and sometimes I get no food at all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आस्रवत्यपि
आस्रु [1. P.]
आस्रवत्यपि
अपि [ind]
माम्
मद् [pron]
अन्नं
अन्न [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
बहुगुणं
बहु [adj]
बहुगुणं
गुण [mn]
बहु
बहु [adj]
पुनर्
पुनर् [ind]
अल्पगुणं
अल्प [adj]
अल्पगुणं
गुण [mn]
स्तोकं
स्तोक [mn]
पुनर्
पुनर् [ind]
नैवोपपद्यते
न [ind]
नैवोपपद्यते
एव [ind]
नैवोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
कणान्कदाचित्खादामि पिण्याकमपि च ग्रसे । भक्षये शालिमांसानि भक्षांश्चोच्चावचान्पुनः ॥
English Translation
I sometimes eat only a portion of a grain; sometimes the dry sesame cakes from which the oil has been expressed. I sometimes eat rice and meat and other food of the richest kind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कणान्
कण [m]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
खादामि
खाद् [1. Ā.]
पिण्याकम्
पिण्याक [mn]
अपि
अपि [ind]
च
च [ind]
ग्रसे
ग्रस् [1. Ā.]
भक्षये
भक्षय् [10. Ā.]
शालिमांसानि
शालि [m]
शालिमांसानि
मांस [n]
भक्षांश्चोच्चावचान्
भक्ष [m]
भक्षांश्चोच्चावचान्
च [ind]
भक्षांश्चोच्चावचान्
उच्चावच [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
शये कदाचित्पर्यङ्के भूमावपि पुनः शये । प्रासादेऽपि च मे शय्या कदाचिदुपपद्यते ॥
English Translation
Sometimes I sleep on an elevated bedstead of the best kind; sometimes I sleep on the naked Earth; sometimes I lay myself down on a comfortable bed made within a fine palace or a beautiful mansion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शये
शी [1. Ā.]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
पर्यङ्के
पर्यङ्क [m]
भूमावपि
भूमि [f]
भूमावपि
अपि [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
शये
शी [1. Ā.]
प्रासादे
प्रासाद [m]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
शय्या
शय्या [f]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
उपपद्यते
उपपद् [4. P.]
धारयामि च चीराणि शाणीं क्षौमाजिनानि च । महार्हाणि च वासांसि धारयाम्यहमेकदा ॥
English Translation
Sometimes I am clad in rages, sometimes in sackcloth, sometimes in raiments of fine texture, sometimes in deer-skins, sometimes in richest robes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारयामि
धारय् [10. Ā.]
च
च [ind]
चीराणि
चीर [n]
शाणीं
शाणी [f]
क्षौमाजिनानि
क्षौम [adj]
क्षौमाजिनानि
अजिन [n]
च
च [ind]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
च
च [ind]
वासांसि
वासस् [n]
धारयाम्यहम्
धारय् [10. Ā.]
धारयाम्यहम्
मद् [pron]
एकदा
एकदा [ind]
न संनिपतितं धर्म्यमुपभोगं यदृच्छया । प्रत्याचक्षे न चाप्येनमनुरुध्ये सुदुर्लभम् ॥
English Translation
I never reject such enjoyments as are not inconsistent with virtue and as can be secured without effort. I do not at the same time, stir myself for gaining objects difficult of acquisition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
संनिपतितं
संनिपत् [1. P.]
धर्म्यम्
धर्म्य [adj]
उपभोगं
उपभोग [m]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
प्रत्याचक्षे
प्रत्याचक्ष् [2. Ā.]
न
न [ind]
चाप्येनम्
च [ind]
चाप्येनम्
अपि [ind]
चाप्येनम्
एनद् [pron]
अनुरुध्ये
अनुरुध् [4. P.]
सुदुर्लभम्
सु [ind]
सुदुर्लभम्
दुर्लभ [adj]
अचलमनिधनं शिवं विशोकं; शुचिमतुलं विदुषां मते निविष्टम् । अनभिमतमसेवितं च मूढै;र्व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
The rigid vow I have betaken to, is called Ajagara. That vow can secure immortality. It is auspicious and griefless. It is peerless and pure. It is in harmony with the advises of the sages. It is disregarded by persons of weak intellect who never practise it. With pure heart I conduct myself in accordance with to it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचलम्
अचल [adj]
अनिधनं
अनिधन [adj]
शिवं
शिव [adj]
विशोकं
विशोक [adj]
शुचिम्
शुचि [adj]
अतुलं
अतुल [adj]
विदुषां
विद्वस् [adj]
मते
मत [n]
निविष्टम्
निविश् [6. Ā.]
अनभिमतम्
अनभिमत [adj]
असेवितं
असेवित [adj]
च
च [ind]
मूढैर्
मुह् [4. Ā.]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
अचलितमतिरच्युतः स्वधर्मा;त्परिमितसंसरणः परावरज्ञः । विगतभयकषायलोभमोहो; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
My mind never swerves from this vow. I have not swerved from the practices of my order. I am abstemious in everything. I know the past and the present. Shorn of fear and anger and cupidity and errors of judgement, I practise this vow with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचलितमतिर्
अचलित [adj]
अचलितमतिर्
मति [f]
अच्युतः
अच्युत [adj]
स्वधर्मात्
स्वधर्म [m]
परिमितसंसरणः
परिमा [3. Ā.]
परिमितसंसरणः
संसरण [n]
परावरज्ञः
परावर [n]
परावरज्ञः
ज्ञ [adj]
विगतभयकषायलोभमोहो
विगम् [6. P.]
विगतभयकषायलोभमोहो
भय [n]
विगतभयकषायलोभमोहो
कषाय [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
लोभ [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
मोह [m]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं; विधिपरिणामविभक्तदेशकालम् । हृदयसुखमसेवितं कदर्यै;र्व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
There are no interdictions in respect of good and drink and other objects of enjoyment for one practising this vow. As everything is dependent on destiny, there is no observance of the consideration of time and place for one like us. The vow I practise contributes to true happiness of the heart. It is never followed by those that are wicked. I observe it with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं
अनियत [adj]
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं
फल [n]
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं
भक्ष्य [n]
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं
भोज्य [n]
अनियतफलभक्ष्यभोज्यपेयं
पेय [n]
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्
विधि [m]
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्
परिणाम [m]
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्
विभज् [1. Ā.]
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्
देश [m]
विधिपरिणामविभक्तदेशकालम्
काल [m]
अनभिमतम्
अनभिमत [adj]
असेवितं
असेवित [adj]
च
च [ind]
मूढैर्
मुह् [4. Ā.]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
इदमिदमिति तृष्णयाभिभूतं; जनमनवाप्तधनं विषीदमानम् । निपुणमनुनिशाम्य तत्त्वबुद्ध्या; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
Led by cupidity, men pursue different kinds of wealth. If foiled in the attempt, brokenhearted and dispirited the become. Thinking properly upon all this by the help of my intelligence which has penetrated the truths of things, I practise this vow with pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
इदम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
तृष्णयाभिभूतं
तृष्णा [f]
तृष्णयाभिभूतं
अभिभू [1. P.]
जनम्
जन [m]
अनवाप्तधनं
अनवाप्त [adj]
अनवाप्तधनं
धन [n]
विषीदमानम्
विषद् [1. Ā.]
निपुणम्
निपुण [adj]
अनुनिशाम्य
अनुनिशामय् [10. Ā.]
तत्त्वबुद्ध्या
तत्त्व [n]
तत्त्वबुद्ध्या
बुद्धि [f]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
बहुविधमनुदृश्य चार्थहेतोः; कृपणमिहार्यमनार्यमाश्रयन्तम् । उपशमरुचिरात्मवान्प्रशान्तो; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
I have seen persons in distress seeking, for the acquisition of wealth, the shelter of both good and bad men. Devoted to tranquillity and with my passions under control, I observe this vow with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुविधम्
बहुविध [adj]
अनुदृश्य
अनुदृश् [4. P.]
चार्थहेतोः
च [ind]
चार्थहेतोः
अर्थ [mn]
चार्थहेतोः
हेतु [m]
कृपणम्
कृपण [adj]
इहार्यम्
इह [ind]
इहार्यम्
आर्य [adj]
अनार्यम्
अनार्य [adj]
आश्रयन्तम्
आश्रि [1. Ā.]
उपशमरुचिर्
उपशम [m]
उपशमरुचिर्
रुचि [f]
आत्मवान्
आत्मवत् [adj]
प्रशान्तो
प्रशम् [1. P.]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
सुखमसुखमनर्थमर्थलाभं; रतिमरतिं मरणं च जीवितं च । विधिनियतमवेक्ष्य तत्त्वतोऽहं; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
Seeing by the help of truth, that happiness and misery, profit and loss, attachment, and renunciation, life and death are all ordained by destiny, I observe this vow with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखम्
सुख [adj]
असुखम्
असुख [adj]
अनर्थम्
अनर्थ [m]
अर्थलाभं
अर्थ [mn]
अर्थलाभं
लाभ [m]
रतिम्
रति [f]
अरतिं
अरति [f]
मरणं
मरण [n]
च
च [ind]
जीवितं
जीवित [n]
च
च [ind]
निपुणम्
निपुण [adj]
अनुनिशाम्य
अनुनिशामय् [10. Ā.]
तत्त्वबुद्ध्या
तत्त्व [n]
तत्त्वबुद्ध्या
बुद्धि [f]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
अपगतभयरागमोहदर्पो; धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः प्रशान्तः । उपगतफलभोगिनो निशाम्य; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
Shorn of fear and attachment and errors of judgement and pride, and possessed of wisdom, intelligence, and understanding, and devoted to tranquillity, and hearing that large snakes, without stirring out enjoy the fruit that comes to them of itself, I follow their practice with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपगतभयरागमोहदर्पो
अपगम् [1. P.]
अपगतभयरागमोहदर्पो
भय [n]
अपगतभयरागमोहदर्पो
राग [m]
अपगतभयरागमोहदर्पो
मोह [m]
अपगतभयरागमोहदर्पो
दर्प [m]
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः
धृति [f]
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः
मति [f]
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः
बुद्धि [f]
धृतिमतिबुद्धिसमन्वितः
समन्वित [adj]
प्रशान्तः
प्रशम् [1. P.]
विगतभयकषायलोभमोहो
विगम् [6. P.]
विगतभयकषायलोभमोहो
भय [n]
विगतभयकषायलोभमोहो
कषाय [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
लोभ [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
मोह [m]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
अनियतशयनासनः प्रकृत्या; दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः । अपगतफलसंचयः प्रहृष्टो; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
Without restrictions of any kind in respect of bed and food, endued by my nature with Self-restraint, abstemiousness, pure vows, truth and purity of conduct, and without any desire to store (for future use) the rewards of action, I observe, this vow with a delighted and pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनियतशयनासनः
अनियत [adj]
अनियतशयनासनः
शयन [n]
अनियतशयनासनः
आसन [n]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
दम [m]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
नियम [m]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
व्रत [n]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
सत्य [n]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
शौच [n]
दमनियमव्रतसत्यशौचयुक्तः
युज् [6. Ā.]
अनभिमतम्
अनभिमत [adj]
असेवितं
असेवित [adj]
च
च [ind]
मूढैर्
मुह् [4. Ā.]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
अभिगतमसुखार्थमीहनार्थै;रुपगतबुद्धिरवेक्ष्य चात्मसंस्थः । तृषितमनियतं मनो नियन्तुं; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
All causes of grief have fled from me on account of my having ridden over desire. Having received an accession of light, I observe this Vow with a pure heart, for controlling my soul which is thirsty and uncontrolled but which is capable of depending upon itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिगतम्
अभिगम् [1. Ā.]
असुखार्थम्
असुख [adj]
असुखार्थम्
अर्थ [mn]
ईहनार्थैर्
ईहन [n]
ईहनार्थैर्
अर्थ [mn]
उपगतबुद्धिर्
उपगम् [6. P.]
उपगतबुद्धिर्
बुद्धि [f]
अवेक्ष्य
अवेक्ष् [1. P.]
चात्मसंस्थः
च [ind]
चात्मसंस्थः
आत्मन् [m]
चात्मसंस्थः
संस्थ [adj]
अनभिमतम्
अनभिमत [adj]
असेवितं
असेवित [adj]
च
च [ind]
मूढैर्
मुह् [4. Ā.]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
न हृदयमनुरुध्यते मनो वा; प्रियसुखदुर्लभतामनित्यतां च । तदुभयमुपलक्षयन्निवाहं; व्रतमिदमाजगरं शुचिश्चरामि ॥
English Translation
Without paying any attention to the matters, towards which my heart, mind and words would like to lead me, and knowing that the happiness which these afford is both hard of being acquired and transitory, in duration, I follow this vow with a pure heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हृदयम्
हृदय [n]
अनुरुध्यते
अनुरुध् [4. P.]
मनो
मनस् [n]
वा
वा [ind]
प्रियसुखदुर्लभताम्
प्रिय [adj]
प्रियसुखदुर्लभताम्
सुख [adj]
प्रियसुखदुर्लभताम्
दुर्लभ [adj]
प्रियसुखदुर्लभताम्
ता [f]
अनित्यतां
अनित्य [adj]
अनित्यतां
ता [f]
च
च [ind]
विगतभयकषायलोभमोहो
विगम् [6. P.]
विगतभयकषायलोभमोहो
भय [n]
विगतभयकषायलोभमोहो
कषाय [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
लोभ [m]
विगतभयकषायलोभमोहो
मोह [m]
व्रतम्
व्रत [n]
इदम्
इदम् [pron]
आजगरं
आजगर [adj]
शुचिश्चरामि
शुचि [adj]
शुचिश्चरामि
चर् [1. Ā.]
बहु कथितमिदं हि बुद्धिमद्भिः; कविभिरभिप्रथयद्भिरात्मकीर्तिम् । इदमिदमिति तत्र तत्र तत्त;त्स्वपरमतैर्गहनं प्रतर्कयद्भिः ॥
English Translation
Learned and highly intelligent men, desirous of giving a publicity to their own feats, have while supporting their own theories and censuring those of others, indulged in vague expressions in delivering themselves on the topic which is beyond the scope of argumentation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहु
बहु [adj]
कथितम्
कथय् [10. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
बुद्धिमद्भिः
बुद्धिमत् [adj]
कविभिर्
कवि [m]
अभिप्रथयद्भिर्
अभिप्रथय् [10. P.]
आत्मकीर्तिम्
आत्मन् [m]
आत्मकीर्तिम्
कीर्ति [f]
इदम्
इदम् [pron]
इदम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
तत्
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
स्वपरमतैर्
स्व [adj]
स्वपरमतैर्
पर [pron]
स्वपरमतैर्
मत [n]
गहनं
गहन [adj]
प्रतर्कयद्भिः
प्रतर्कय् [Denom. P.]
तदहमनुनिशाम्य विप्रयातं; पृथगभिपन्नमिहाबुधैर्मनुष्यैः । अनवसितमनन्तदोषपारं; नृषु विहरामि विनीतरोषतृष्णः ॥
English Translation
Foolish men cannot properly understand this vow. I, however, see that it kills Ignorance. To safeguard against this immortality and various sorts of evil. I travel among men, having controlled all shortcomings and having freed myself from thirst thirst after material enjoyments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अहम्
मद् [pron]
अनुनिशाम्य
अनुनिशामय् [10. Ā.]
विप्रयातं
विप्रया [2. P.]
पृथग्
पृथक् [ind]
अभिपन्नम्
अभिपद् [4. P.]
इहाबुधैर्
इह [ind]
इहाबुधैर्
अबुध [adj]
मनुष्यैः
मनुष्य [m]
अनवसितम्
अनवसित [adj]
अनन्तदोषपारं
अनन्त [adj]
अनन्तदोषपारं
दोष [mn]
अनन्तदोषपारं
पार [mn]
नृषु
नृ [m]
विहरामि
विहृ [1. Ā.]
विनीतरोषतृष्णः
विनी [1. Ā.]
विनीतरोषतृष्णः
रोष [m]
विनीतरोषतृष्णः
तृष्णा [f]
अजगरचरितं व्रतं महात्मा; य इह नरोऽनुचरेद्विनीतरागः । अपगतभयमन्युलोभमोहः; स खलु सुखी विहरेदिमं विहारम् ॥
English Translation
That great person who, having freed himself from attachments and got rid of fear, cupidity, foolishness, and anger, follows this Ajagara vow, or indulges in this sport, as it may be called, surely spends his time in great happiness.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अजगरचरितं
अजगर [m]
अजगरचरितं
चर् [1. Ā.]
व्रतं
व्रत [n]
महात्मा
महात्मन् [adj]
य
यद् [pron]
इह
इह [ind]
नरो
नर [m]
ऽनुचरेद्
अनुचर् [1. Ā.]
विनीतरागः
विनी [1. Ā.]
विनीतरागः
राग [m]
अपगतभयमन्युलोभमोहः
अपगम् [1. P.]
अपगतभयमन्युलोभमोहः
भय [n]
अपगतभयमन्युलोभमोहः
मन्यु [mf]
अपगतभयमन्युलोभमोहः
लोभ [m]
अपगतभयमन्युलोभमोहः
मोह [m]
स
तद् [pron]
खलु
खलु [ind]
सुखी
सुखिन् [adj]
विहरेद्
विहृ [1. Ā.]
इमं
इदम् [pron]
विहारम्
विहार [m]