Śāntiparva Adhyāya 78
शान्तिपर्व • अध्यायः 78
Śāntiparva Adhyāya 78 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 12.78.1–35
•
250 Lexicon Terms
केषां राजा प्रभवति वित्तस्य भरतर्षभ । कया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said Of whose wealth, O foremost of Bharata's race, is the king considered to be the master? And what conduct also should the king follow? Describe to me this, O grandfather!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केषां
क [pron]
राजा
राजन् [m]
प्रभवति
प्रभू [1. Ā.]
वित्तस्य
वित्त [n]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
कथम्
कथम् [ind]
एष
एतद् [pron]
समुत्पन्नस्तन्मे
समुत्पद् [4. P.]
समुत्पन्नस्तन्मे
तद् [pron]
समुत्पन्नस्तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम् । ब्राह्मणानां च ये केचिद्विकर्मस्था भवन्त्युत ॥
English Translation
The Vedas say that the king is the master of the wealth of all the orders except Brahmanas. He can take the wealth of those Brahmanas who have neglected to perform their legitimate duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्राह्मणानां
अब्राह्मण [m]
वित्तस्य
वित्त [n]
स्वामी
स्वामिन् [m]
राजेति
राजन् [m]
राजेति
इति [ind]
वैदिकम्
वैदिक [adj]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
केचिद्
कश्चित् [pron]
विकर्मस्था
विकर्मन् [n]
विकर्मस्था
स्थ [adj]
भवन्त्युत
भू [1. Ā.]
भवन्त्युत
उत [ind]
विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचन । इति राज्ञां पुरावृत्तमभिजल्पन्ति साधवः ॥
English Translation
The king should never treat in-differently those Brahmanas who do not observe their duties. For the sake of making his people virtuous, he should punish and take them away from their betters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विकर्मस्थास्तु
विकर्मन् [n]
विकर्मस्थास्तु
स्थ [adj]
विकर्मस्थास्तु
तु [ind]
नोपेक्ष्या
न [ind]
नोपेक्ष्या
उपेक्ष् [1. P.]
जातु
जातु [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
कथंचन
कथंचन [ind]
इति
इति [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
पुरावृत्तम्
पुरावृत्त [n]
अभिजल्पन्ति
अभिजल्प् [1. P.]
साधवः
साधु [adj]
यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः । राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्बिषं नृप ॥
English Translation
That king, O monarch, in whose territories a Brahmana becomes a thief, is charged by the learned as the doer of that misdeed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
स्म
स्म [ind]
विषये
विषय [mn]
राज्ञः
राजन् [m]
स्तेनो
स्तेन [m]
भवति
भू [1. Ā.]
वै
वै [ind]
द्विजः
द्विज [m]
राज्ञ
राजन् [m]
एवापराधं
एव [ind]
एवापराधं
अपराध [m]
तं
तद् [pron]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
तद्विदो
तद् [pron]
तद्विदो
विद् [adj]
जनाः
जन [m]
अभिशस्तमिवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणा । तस्माद्राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणानन्वपालयन् ॥
English Translation
For such an offence, kings consider themselves to be worthy of reproach. All righteous kings, therefore, provide Brahmanas with the means of sustenance,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिशस्तम्
अभिशंस् [1. P.]
इवात्मानं
इव [ind]
इवात्मानं
आत्मन् [m]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
तेन
तद् [pron]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
राजर्षयः
राजन् [m]
राजर्षयः
ऋषि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
अन्वपालयन्
अनुपालय् [10. Ā.]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गीतं केकयराजेन ह्रियमाणेन रक्षसा ॥
English Translation
Regarding it is cited the old narrative of the speech made by the king of the Kaikeyas to a Rakshasa while the latter was about to abduct him away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
गीतं
गा [2. P.]
केकयराजेन
केकय [m]
केकयराजेन
राज [m]
ह्रियमाणेन
हृ [2. P.]
रक्षसा
रक्षस् [n]
केकयानामधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम् । स्वाध्यायेनान्वितं राजन्नरण्ये संशितव्रतम् ॥
English Translation
Of rigid vows and well-read in the Vedas, the king of the Kaikeyas, O monarch, while living in the forest, was by force seized on a certain occasion by a Rakshasa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केकयानाम्
केकय [m]
अधिपतिं
अधिपति [m]
रक्षो
रक्षस् [n]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
दारुणम्
दारुण [adj]
स्वाध्यायेनान्वितं
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायेनान्वितं
अन्वित [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
अरण्ये
अरण्य [n]
संशितव्रतम्
संशित [adj]
संशितव्रतम्
व्रत [n]
न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यपः । नानाहिताग्निर्नायज्वा मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The king said, There is no thief in my kingdom, nor any wicked person nor any one who drinks alcohol. There is no one in my kingdomn who does not preserve his sacred fire or who does not celebrate sacrifices. How then have you been able to possess by heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
स्तेनो
स्तेन [m]
जनपदे
जनपद [m]
न
न [ind]
कदर्यो
कदर्य [m]
न
न [ind]
मद्यपः
मद्यप [adj]
नानाहिताग्निर्
न [ind]
नानाहिताग्निर्
अनाहिताग्नि [m]
नायज्वा
न [ind]
नायज्वा
अयज्वन् [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
न च मे ब्राह्मणोऽविद्वान्नाव्रती नाप्यसोमपः । नानाहिताग्निर्विषये मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
There is not Brahmana in my territories who is not learned or who does not observe Vows or who has not drunk Soma. There is no one who does not preserve his sacred fire or who does not celebrate sacrifices. How then have you been able to possess my soul?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
ऽविद्वान्नाव्रती
अविद्वस् [adj]
ऽविद्वान्नाव्रती
न [ind]
ऽविद्वान्नाव्रती
अव्रतिन् [adj]
नाप्यसोमपः
न [ind]
नाप्यसोमपः
अपि [ind]
नाप्यसोमपः
असोमप [adj]
नानाहिताग्निर्
न [ind]
नानाहिताग्निर्
अनाहिताग्नि [m]
नायज्वा
न [ind]
नायज्वा
अयज्वन् [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
नानाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजन्ते विषये मम । अधीते नाव्रती कश्चिन्मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
In my kingdom no sacrifice has been celebrated without completing it by Dakshina. No one in my kingdom studies the Vedas who does not observe vows. How then have you been able to possess my soul?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाप्तदक्षिणैर्
नाना [ind]
नानाप्तदक्षिणैर्
आप्त [adj]
नानाप्तदक्षिणैर्
दक्षिणा [f]
यज्ञैर्
यज्ञ [m]
यजन्ते
यज् [2. P.]
विषये
विषय [mn]
मम
मद् [pron]
अधीते
अधी [4. P.]
नाव्रती
न [ind]
नाव्रती
अव्रतिन् [adj]
कश्चिन्मामकान्तरम्
कश्चित् [pron]
कश्चिन्मामकान्तरम्
मामक [adj]
कश्चिन्मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
अधीयतेऽध्यापयन्ति यजन्ते याजयन्ति च । ददति प्रतिगृह्णन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिताः ॥
English Translation
The Brahmanas in my kingdom teach, study, sacrifice, officiate at others' sacrifices, give, and receive presents. All of them perform those six acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधीयते
अधी [4. P.]
ऽध्यापयन्ति
अध्यापय् [10. Ā.]
यजन्ते
यज् [2. P.]
याजयन्ति
याजय् [10. Ā.]
च
च [ind]
ददति
दा [1. Ā.]
प्रतिगृह्णन्ति
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
षट्सु
षष् [adj]
कर्मस्ववस्थिताः
कर्मन् [n]
कर्मस्ववस्थिताः
अवस्था [1. Ā.]
पूजिताः संविभक्ताश्च मृदवः सत्यवादिनः । ब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The Brahmanas in my kingdom devotedly follow the duties of their order. Adored and provided for, they are mild, and truthful in speech. How then have you been to possess my soul?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूजिताः
पूजय् [10. Ā.]
संविभक्ताश्च
संविभज् [1. Ā.]
संविभक्ताश्च
च [ind]
मृदवः
मृदु [adj]
सत्यवादिनः
सत्य [n]
सत्यवादिनः
वादिन् [adj]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
केचिद्
कश्चित् [pron]
विकर्मस्था
विकर्मन् [n]
विकर्मस्था
स्थ [adj]
भवन्त्युत
भू [1. Ā.]
भवन्त्युत
उत [ind]
न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदाः । नाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते न च याजकाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
याचन्ते
याच् [1. Ā.]
प्रयच्छन्ति
प्रयम् [1. Ā.]
सत्यधर्मविशारदाः
सत्य [n]
सत्यधर्मविशारदाः
धर्म [mn]
सत्यधर्मविशारदाः
विशारद [adj]
नाध्यापयन्त्यधीयन्ते
न [ind]
नाध्यापयन्त्यधीयन्ते
अध्यापय् [10. Ā.]
नाध्यापयन्त्यधीयन्ते
अधी [4. P.]
यजन्ते
यज् [2. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
याजकाः
याजक [m]
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति संग्रामेष्वपलायिनः । क्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The Kshatriyas in my kingdom devotedly follow the duties of their order. They never beg but give, and are conversant with truth and virtue. They never teach but study, and celebrate sacrifices but never officiate at the sacrifices of others. They protect the Brahmanas and never fly from battlefield. How then have you been able to possess my soul,?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
परिरक्षन्ति
परिरक्ष् [1. Ā.]
संग्रामेष्वपलायिनः
संग्राम [mn]
संग्रामेष्वपलायिनः
अपलायिन् [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
मे
मद् [pron]
स्वकर्मस्था
स्व [adj]
स्वकर्मस्था
कर्मन् [n]
स्वकर्मस्था
स्थ [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमायया । अप्रमत्ताः क्रियावन्तः सुव्रताः सत्यवादिनः ॥
English Translation
The Vaishyas in my kingdom all follow the duties of their order. With simplicity and without deceit they gain their livelihood from agriculture, cattle-keeping, and trade. They are all careful, observant of religious rites and excellent vows, and truthful in speech.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृषिगोरक्षवाणिज्यम्
कृषि [f]
कृषिगोरक्षवाणिज्यम्
गोरक्ष [n]
कृषिगोरक्षवाणिज्यम्
वाणिज्य [n]
उपजीवन्त्यमायया
उपजीव् [1. Ā.]
उपजीवन्त्यमायया
अमाया [f]
अप्रमत्ताः
अप्रमत्त [adj]
क्रियावन्तः
क्रियावत् [adj]
सुव्रताः
सु [ind]
सुव्रताः
व्रत [n]
सत्यवादिनः
सत्य [n]
सत्यवादिनः
वादिन् [adj]
संविभागं दमं शौचं सौहृदं च व्यपाश्रिताः । मम वैश्याः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
They give to their guests what is their due, are self-controlled and pure, and devoted to their relatives and kinsmen. How then have you been to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संविभागं
संविभाग [m]
दमं
दम [m]
शौचं
शौच [n]
सौहृदं
सौहृद [n]
च
च [ind]
व्यपाश्रिताः
व्यपाश्रि [1. Ā.]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
मे
मद् [pron]
स्वकर्मस्था
स्व [adj]
स्वकर्मस्था
कर्मन् [n]
स्वकर्मस्था
स्थ [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
त्रीन्वर्णाननुतिष्ठन्ति यथावदनसूयकाः । मम शूद्राः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The Shudras in my kingdom, always follow the duties of their order, humbly and duly serve and wait upon the other three orders without cherishing any inalice towards them. How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रीन्
त्रि [nr]
वर्णान्
वर्ण [mn]
अनुतिष्ठन्ति
अनुष्ठा [1. Ā.]
यथावद्
यथावत् [ind]
अनसूयकाः
अनसूयक [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
मे
मद् [pron]
स्वकर्मस्था
स्व [adj]
स्वकर्मस्था
कर्मन् [n]
स्वकर्मस्था
स्थ [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम् । संविभक्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
I support the helpless and the old, the weak, the ill, and helpless women by giving them all their necessaries. How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपणानाथवृद्धानां
कृपण [adj]
कृपणानाथवृद्धानां
अनाथ [adj]
कृपणानाथवृद्धानां
वृद्ध [adj]
दुर्बलातुरयोषिताम्
दुर्बल [adj]
दुर्बलातुरयोषिताम्
आतुर [adj]
दुर्बलातुरयोषिताम्
योषित् [f]
नानाहिताग्निर्
न [ind]
नानाहिताग्निर्
अनाहिताग्नि [m]
नायज्वा
न [ind]
नायज्वा
अयज्वन् [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
कुलदेशादिधर्माणां प्रथितानां यथाविधि । अव्युच्छेत्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
I have never done away with the special customs of families and of countries obtaining from days of yore. How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुलदेशादिधर्माणां
कुल [n]
कुलदेशादिधर्माणां
देश [m]
कुलदेशादिधर्माणां
आदि [m]
कुलदेशादिधर्माणां
धर्म [mn]
प्रथितानां
प्रथ् [1. P.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
मम
मद् [pron]
वैश्याः
वैश्य [m]
स्वकर्मस्था
स्व [adj]
स्वकर्मस्था
कर्मन् [n]
स्वकर्मस्था
स्थ [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
तपस्विनो मे विषये पूजिताः परिपालिताः । संविभक्ताश्च सत्कृत्य मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The ascetics in my kingdom are protected and adored. They are always honoured and fed with food. How then have you been able to posses my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपस्विनो
तपस्विन् [m]
मे
मद् [pron]
विषये
विषय [mn]
पूजिताः
पूजय् [10. Ā.]
परिपालिताः
परिपालय् [10. Ā.]
संविभक्तास्मि
संविभक्तृ [adj]
संविभक्तास्मि
अस् [2. P.]
सर्वेषां
सर्व [pron]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
नासंविभज्य भोक्तास्मि न विशामि परस्त्रियम् । स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
I never eat without feeding others from my food. I never know other people's wives. I never sport or recreate alone. How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नासंविभज्य
न [ind]
नासंविभज्य
अ [ind]
नासंविभज्य
संविभज् [1. Ā.]
भोक्तास्मि
भुज् [6. P.]
न
न [ind]
विशामि
विश् [4. P.]
परस्त्रियम्
पर [pron]
परस्त्रियम्
स्त्री [f]
स्वतन्त्रो
स्वतन्त्र [adj]
जातु
जातु [ind]
न
न [ind]
क्रीडे
क्रीड् [1. Ā.]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
नाब्रह्मचारी भिक्षावान्भिक्षुर्वाब्रह्मचारिकः । अनृत्विजं हुतं नास्ति मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
No one in my kingdom save a Brahmacharin begs his food, and no one who lives a mendicant's life desires to be a Brahmacharin. No one but a Ritwij pours libations (of clarified butter) upon the sacrificial fire. How then have you been able to possess my soul?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाब्रह्मचारी
न [ind]
नाब्रह्मचारी
अब्रह्मचारिन् [adj]
भिक्षावान्
भिक्षावत् [adj]
भिक्षुर्
भिक्षु [m]
वाब्रह्मचारिकः
वा [ind]
वाब्रह्मचारिकः
अब्रह्मचारिक [adj]
नानाहिताग्निर्
न [ind]
नानाहिताग्निर्
अनाहिताग्नि [m]
नायज्वा
न [ind]
नायज्वा
अयज्वन् [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
नावजानाम्यहं वृद्धान्न वैद्यान्न तपस्विनः । राष्ट्रे स्वपति जागर्मि मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
I never disrespect the learned or the old or those who practise penances. When all people are asleep, I keep up (for watching and protecting). How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नावजानाम्यहं
न [ind]
नावजानाम्यहं
अवज्ञा [9. Ā.]
नावजानाम्यहं
मद् [pron]
वृद्धान्न
वृद्ध [adj]
वृद्धान्न
न [ind]
वैद्यान्न
वैद्य [m]
वैद्यान्न
न [ind]
तपस्विनः
तपस्विन् [m]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
मे
मद् [pron]
स्वकर्मस्था
स्व [adj]
स्वकर्मस्था
कर्मन् [n]
स्वकर्मस्था
स्थ [adj]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
वेदाध्ययनसंपन्नस्तपस्वी सर्वधर्मवित् । स्वामी सर्वस्य राज्यस्य श्रीमान्मम पुरोहितः ॥
English Translation
My priest is endued with the knowledge of self. He practises penances, and is a master of duties. Highly intelligent he has the fullest power over my kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदाध्ययनसम्पन्नस्तपस्वी
वेद [m]
वेदाध्ययनसम्पन्नस्तपस्वी
अध्ययन [n]
वेदाध्ययनसम्पन्नस्तपस्वी
सम्पद् [4. P.]
वेदाध्ययनसम्पन्नस्तपस्वी
तपस्विन् [m]
सर्वधर्मवित्
सर्व [pron]
सर्वधर्मवित्
धर्म [mn]
सर्वधर्मवित्
विद् [adj]
स्वामी
स्वामिन् [m]
सर्वस्य
सर्व [pron]
राज्यस्य
राज्य [n]
श्रीमान्मम
श्रीमत् [adj]
श्रीमान्मम
मद् [pron]
पुरोहितः
पुरोहित [m]
दानेन दिव्यानभिवाञ्छामि लोका;न्सत्येनाथो ब्राह्मणानां च गुप्त्या । शुश्रूषया चापि गुरूनुपैमि; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥
English Translation
By presents I desire to acquire knowledge, and by truth and the protection of Brahmanas. I wish to attain blissful regions of heaven. I always strive to serve my preceptors with my services. I do not fear the Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दानेन
दान [n]
दिव्यान्
दिव्य [adj]
अभिवाञ्छामि
अभिवाञ्छ् [1. P.]
लोकान्
लोक [m]
सत्येनाथो
सत्य [n]
सत्येनाथो
अथो [ind]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
गुप्त्या
गुप्ति [f]
शुश्रूषया
शुश्रूषा [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
गुरून्
गुरु [m]
उपैमि
उपे [2. Ā.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
भयं
भय [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
राक्षसेभ्यः
राक्षस [m]
न मे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धु;र्न ब्राह्मणः कृपणो नोत चोरः । न पारजायी न च पापकर्मा; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः ॥
English Translation
In my kingdom there are no widows, no wicked Brahmanas, no Brahmana who had not satisfied his duties, no deceitful person, no thief, no Brahmana who officiates in the sacrifices of those for whom he should never officiate, and no perpetrator of sinful deeds. I do not fear the Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
विधवा
विधवा [f]
ब्रह्मबन्धुर्
ब्रह्मबन्धु [m]
न
न [ind]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
कृपणो
कृपण [adj]
नोत
न [ind]
नोत
उत [ind]
चोरः
चोर [m]
शुश्रूषया
शुश्रूषा [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
गुरून्
गुरु [m]
उपैमि
उपे [2. Ā.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
भयं
भय [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
राक्षसेभ्यः
राक्षस [m]
न मे शस्त्रैरनिर्भिन्नमङ्गे द्व्यङ्गुलमन्तरम् । धर्मार्थं युध्यमानस्य मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
There is no space in my body, of even two fingers breadth, which does not contain the mark of a weapon-wound. I always fight for the sake of fairness. How then have you been able to possess my heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
शस्त्रैर्
शस्त्र [n]
अनिर्भिन्नम्
अनिर्भिन्न [adj]
अङ्गे
अङ्ग [n]
द्व्यङ्गुलम्
द्वि [nr]
द्व्यङ्गुलम्
अङ्गुल [mn]
अन्तरम्
अन्तर [n]
धर्मार्थं
धर्म [mn]
धर्मार्थं
अर्थ [mn]
युध्यमानस्य
युध् [2. P.]
मामकान्तरम्
मामक [adj]
मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
गोब्राह्मणे च यज्ञे च नित्यं स्वस्त्ययनं मम । आशासते जना राष्ट्रे मामकान्तरमाविशः ॥
English Translation
The people of my kingdom always bless me so that I may always be able to protect kine and Brahmanas and celebrate sacrifices. How then have you been able to possess me?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गोब्राह्मणे
गो [mf]
गोब्राह्मणे
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
यज्ञे
यज्ञ [m]
च
च [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
स्वस्त्ययनं
स्वस्त्ययन [n]
मम
मद् [pron]
अधीते
अधी [4. P.]
नाव्रती
न [ind]
नाव्रती
अव्रतिन् [adj]
कश्चिन्मामकान्तरम्
कश्चित् [pron]
कश्चिन्मामकान्तरम्
मामक [adj]
कश्चिन्मामकान्तरम्
अन्तर [n]
आविशः
आविश् [6. Ā.]
यस्मात्सर्वास्ववस्थासु धर्ममेवान्ववेक्षसे । तस्मात्प्राप्नुहि कैकेय गृहान्स्वस्ति व्रजाम्यहम् ॥
English Translation
Since you satisfy your duties under all circumstances, therefore, O king of the Kaikeyas, go back to your palace. Blessed be you, I leave you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मात्
यस्मात् [ind]
सर्वास्ववस्थासु
सर्व [pron]
सर्वास्ववस्थासु
अवस्था [f]
धर्मम्
धर्म [mn]
एवान्ववेक्षसे
एव [ind]
एवान्ववेक्षसे
अन्ववेक्ष् [1. P.]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्राप्नुहि
प्राप् [1. P.]
कैकेय
कैकेय [m]
गृहान्
गृह [mn]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
व्रजाम्यहम्
व्रज् [1. Ā.]
व्रजाम्यहम्
मद् [pron]
येषां गोब्राह्मणा रक्ष्याः प्रजा रक्ष्याश्च केकय । न रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु मानुषात् ॥
English Translation
They, O king of the Kaikeyas, who protect kine and Brahmanas and all their subjects, have no fear of Rakshasas, what speak of sinful persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
गोब्राह्मणा
गो [mf]
गोब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
रक्ष्याः
रक्ष् [4. P.]
प्रजा
प्रजा [f]
रक्ष्याश्च
रक्ष् [4. P.]
रक्ष्याश्च
च [ind]
केकय
केकय [m]
न
न [ind]
रक्षोभ्यो
रक्षस् [n]
भयं
भय [n]
तेषां
तद् [pron]
कुत
कुतस् [ind]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
मानुषात्
मानुष [m]
येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्मबलं बलम् । प्रियातिथ्यास्तथा दारास्ते वै स्वर्गजितो नराः ॥
English Translation
Those kings, who yield to Brahmanas and whose might depends upon that of the Brahmanas, and whose subjects are always hospitable, always succeed in gaining heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
पुरोगमा
पुरोगम [adj]
विप्रा
विप्र [m]
येषां
यद् [pron]
ब्रह्मबलं
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मबलं
बल [mn]
बलम्
बल [mn]
प्रियातिथ्यास्तथा
प्रिय [adj]
प्रियातिथ्यास्तथा
आतिथ्य [n]
प्रियातिथ्यास्तथा
तथा [ind]
दारास्ते
दार [mn]
दारास्ते
तद् [pron]
वै
वै [ind]
स्वर्गजितो
स्वर्ग [m]
स्वर्गजितो
जित् [adj]
नराः
नर [m]
तस्माद्द्विजातीन्रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिताः । आशीरेषां भवेद्राज्ञां राष्ट्रं सम्यक्प्रवर्धते ॥
English Translation
Bhishma continued:-You should; therefore, protect the Brahmanas. Protected by you, they will protect you in return. Their blessings, O king, would, forsooth, come upon righteous kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
द्विजातीन्
द्विजाति [m]
रक्षेत
रक्ष् [4. P.]
ते
तद् [pron]
हि
हि [ind]
रक्षन्ति
रक्ष् [4. P.]
रक्षिताः
रक्ष् [4. P.]
आशीर्
आशी [f]
एषां
इदम् [pron]
भवेद्
भू [1. Ā.]
राज्ञां
राजन् [m]
राष्ट्रं
राष्ट्र [mn]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्रवर्धते
प्रवृध् [1. Ā.]
तस्माद्राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातयः । नियम्याः संविभज्याश्च प्रजानुग्रहकारणात् ॥
English Translation
The king should never treat in-differently those Brahmanas who do not observe their duties. For the sake of making his people virtuous, he should punish and take them away from their betters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
विशेषेण
विशेषेण [ind]
योद्धव्यं
युध् [2. P.]
धर्मम्
धर्म [mn]
ईप्सता
ईप्स् [Desid. Ā.]
कुर्यू
कृ [2. Ā.]
राजानम्
राजन् [m]
एवाग्रे
एव [ind]
एवाग्रे
अग्रे [ind]
प्रजानुग्रहकारणात्
प्रजा [f]
प्रजानुग्रहकारणात्
अनुग्रह [m]
प्रजानुग्रहकारणात्
कारण [n]
य एवं वर्तते राजा पौरजानपदेष्विह । अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥
English Translation
A king, who behaves thus towards the people of his city and the provinces, enjoys prosperity here and lives in heaven with Indra.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
य
यद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
वर्तते
वृत् [3. P.]
राजा
राजन् [m]
पौरजानपदेष्विह
पौर [m]
पौरजानपदेष्विह
जानपद [m]
पौरजानपदेष्विह
इह [ind]
अनुभूयेह
अनुभू [1. Ā.]
अनुभूयेह
इह [ind]
भद्राणि
भद्र [adj]
प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्
इन्द्र [m]
प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्
सलोकता [f]