Śāntiparva Adhyāya 52
शान्तिपर्व • अध्यायः 52
Śāntiparva Adhyāya 52 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 12.52.1–35
•
250 Lexicon Terms
ततः कृष्णस्य तद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् । श्रुत्वा शांतनवो भीष्मः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥
English Translation
Vaishampayana said, Hearing these words of Krishna pregnant with morality and worldly profit, Shantanu's son Bhishma answered him thus. Bhishma said
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कृष्णस्य
कृष्ण [m]
तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
धर्मार्थसहितं
धर्म [mn]
धर्मार्थसहितं
अर्थ [mn]
धर्मार्थसहितं
सहित [adj]
हितम्
हित [adj]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
शांतनवो
शांतनव [m]
भीष्मः
भीष्म [m]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत । तव वाक्यमभिश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः ॥
English Translation
O lord of all the worlds, O mighty-armed one, O Shiva, O Narayana, O you of undecaying glory, hearing your words I have been filled with joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोकनाथ
लोकनाथ [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
शिव
शिव [m]
नारायणाच्युत
नारायण [m]
नारायणाच्युत
अच्युत [m]
तव
त्वद् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अभिश्रुत्य
अभिश्रु [5. P.]
हर्षेणास्मि
हर्ष [m]
हर्षेणास्मि
अस् [2. P.]
परिप्लुतः
परिप्लु [1. Ā.]
किं चाहमभिधास्यामि वाक्पते तव संनिधौ । यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम् ॥
English Translation
But what words, O master of speech, can I communicate in your presence, when especially all the subjects of speech have been treated in your specch?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
अभिधास्यामि
अभिधा [3. Ā.]
वाक्पते
वाच् [f]
वाक्पते
पति [m]
तव
त्वद् [pron]
संनिधौ
संनिधि [m]
यदा
यदा [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
तव
त्वद् [pron]
वाचि
वाच् [f]
समाहितम्
समाधा [1. P.]
यद्धि किंचित्कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत् । त्वत्तस्तन्निःसृतं देव लोका बुद्धिमया हि ते ॥
English Translation
Whatever in either world should be done or is done, emanates from your intelligent self, O god.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्धि
यद् [pron]
यद्धि
हि [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
लोके
लोक [m]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
क्रियते
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
यत्
यद् [pron]
त्वत्तस्तन्निःसृतं
त्वद् [pron]
त्वत्तस्तन्निःसृतं
तद् [pron]
त्वत्तस्तन्निःसृतं
निःसृ [1. Ā.]
देव
देव [m]
लोका
लोक [m]
बुद्धिमया
बुद्धि [f]
बुद्धिमया
मय [adj]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
कथयेद्देवलोकं यो देवराजसमीपतः । धर्मकामार्थशास्त्राणां सोऽर्थान्ब्रूयात्तवाग्रतः ॥
English Translation
That person, who can speak on the subject of heaven before the king of the celestials, himself is able to deal with morality and desire and profit and liberation in your presence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथयेद्
कथय् [10. Ā.]
देवलोकं
देव [m]
देवलोकं
लोक [m]
यो
यद् [pron]
देवराजसमीपतः
देवराज [m]
देवराजसमीपतः
समीप [n]
धर्मकामार्थशास्त्राणां
धर्म [mn]
धर्मकामार्थशास्त्राणां
काम [m]
धर्मकामार्थशास्त्राणां
अर्थ [mn]
धर्मकामार्थशास्त्राणां
शास्त्र [n]
सो
तद् [pron]
ऽर्थान्
अर्थ [mn]
ब्रूयात्
ब्रू [2. Ā.]
तवाग्रतः
त्वद् [pron]
तवाग्रतः
अग्रतस् [ind]
शराभिघाताद्व्यथितं मनो मे मधुसूदन । गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति ॥
English Translation
My mind, O destroyer of Madhu, is greatly agitated by the pain of wounds inflicted by arrows. My limbs are weak, My understanding is not clear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शराभिघाताद्
शर [m]
शराभिघाताद्
अभिघात [m]
व्यथितं
व्यथय् [10. Ā.]
मनो
मनस् [n]
मे
मद् [pron]
मधुसूदन
मधुसूदन [m]
गात्राणि
गात्र [n]
चावसीदन्ति
च [ind]
चावसीदन्ति
अवसद् [2. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
प्रसीदति
प्रसद् [1. Ā.]
न च मे प्रतिभा काचिदस्ति किंचित्प्रभाषितुम् । पीड्यमानस्य गोविन्द विषानलसमैः शरैः ॥
English Translation
I am so afflicted, O Govinda, by these arrows resembling poison or fire that I have not the power to speak anything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
प्रतिभा
प्रतिभा [f]
काचिद्
कश्चित् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
किंचित्
कश्चित् [pron]
प्रभाषितुम्
प्रभाष् [1. P.]
पीड्यमानस्य
पीडय् [10. Ā.]
गोविन्द
गोविन्द [m]
विषानलसमैः
विष [n]
विषानलसमैः
अनल [m]
विषानलसमैः
सम [pron]
शरैः
शर [m]
बलं मेधाः प्रजरति प्राणाः संत्वरयन्ति च । मर्माणि परितप्यन्ते भ्रान्तं चेतस्तथैव च ॥
English Translation
My strength is leaving me. My vital airs are about to leave me. The very vitals of my body are being consumed. My understanding is clouded.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलं
बल [mn]
मेधाः
मेधा [f]
प्रजरति
प्रज् [4. P.]
प्राणाः
प्राण [m]
संत्वरयन्ति
संत्वरय् [10. P.]
च
च [ind]
मर्माणि
मर्मन् [n]
परितप्यन्ते
परितप् [4. Ā.]
भ्रान्तं
भ्रम् [4. Ā.]
चेतस्तथैव
चेतस् [n]
चेतस्तथैव
तथा [ind]
चेतस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
दौर्बल्यात्सज्जते वाङ्मे स कथं वक्तुमुत्सहे । साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलनन्दन ॥
English Translation
From weakness my words are becoming indistinct. How then can I dare speak? O lord of Dasharha's race, be pleased with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दौर्बल्यात्
दौर्बल्य [n]
सज्जते
सञ्ज् [1. Ā.]
वाङ्
वाच् [f]
मे
मद् [pron]
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
साधु
साधु [adj]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
प्रसीदस्व
प्रसद् [1. Ā.]
दाशार्हकुलनन्दन
दाशार्ह [m]
दाशार्हकुलनन्दन
कुल [n]
दाशार्हकुलनन्दन
नन्दन [m]
तत्क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिदच्युत । त्वत्संनिधौ च सीदेत वाचस्पतिरपि ब्रुवन् ॥
English Translation
O mighty-armed one, I will not say anything. Pardon me. Even the lord of speech (Brihaspati) will hesitate to speak before you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
क्षमस्व
क्षम् [1. P.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
न
न [ind]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अच्युत
अच्युत [m]
त्वत्संनिधौ
त्वद् [pron]
त्वत्संनिधौ
संनिधि [m]
च
च [ind]
सीदेत
सद् [6. P.]
वाचस्पतिर्
वाचस्पति [m]
अपि
अपि [ind]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
न दिशः संप्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम् । केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन ॥
English Translation
I cannot any longer decipher the points of the compass, nor distinguish the sky from the earth. Through your energy, O slayer of Madhu, I am only alive.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
दिशः
दिश् [f]
सम्प्रजानामि
सम्प्रज्ञा [9. Ā.]
नाकाशं
न [ind]
नाकाशं
आकाश [mn]
न
न [ind]
च
च [ind]
मेदिनीम्
मेदिनी [f]
केवलं
केवलम् [ind]
तव
त्वद् [pron]
वीर्येण
वीर्य [n]
तिष्ठामि
स्था [1. Ā.]
मधुसूदन
मधुसूदन [m]
स्वयमेव प्रभो तस्माद्धर्मराजस्य यद्धितम् । तद्ब्रवीह्याशु सर्वेषामागमानां त्वमागमः ॥
English Translation
Do you, therefore, yourself speak for the behoof of king Yudhishthira, for you are the ordainer of all the ordinances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
प्रभो
प्रभु [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
यद्धितम्
यद् [pron]
यद्धितम्
हित [adj]
तद्
तद् [pron]
ब्रवीह्याशु
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीह्याशु
आशु [ind]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
आगमानां
आगम [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
आगमः
आगम [m]
कथं त्वयि स्थिते लोके शाश्वते लोककर्तरि । प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद्गुरौ शिष्य इव स्थिते ॥
English Translation
How, O Krishna, when you, the eternal creator of the universe, are present, can one like me speak like a disciple before his preceptor?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
त्वयि
त्वद् [pron]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
लोके
लोक [m]
शाश्वते
शाश्वत [adj]
लोककर्तरि
लोक [m]
लोककर्तरि
कर्तृ [m]
प्रब्रूयान्मद्विधः
प्रब्रू [2. Ā.]
प्रब्रूयान्मद्विधः
मद्विध [adj]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
गुरौ
गुरु [m]
शिष्य
शिष्य [m]
इव
इव [ind]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
उपपन्नमिदं वाक्यं कौरवाणां धुरंधरे । महावीर्ये महासत्त्वे स्थिते सर्वार्थदर्शिनि ॥
English Translation
Vasudeva said Your words become you only who are the foremost of Kuru's race, who are endued with great energy, who are of great soul, and who are possessed of great patience and conversant with every subject.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
अस्तमिते
अस्तमित [adj]
भीष्मे
भीष्म [m]
कौरवाणां
कौरव [m]
धुरंधरे
धुरंधर [m]
महावीर्ये
महत् [adj]
महावीर्ये
वीर्य [n]
महासत्त्वे
महत् [adj]
महासत्त्वे
सत्त्व [n]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
सर्वार्थदर्शिनि
सर्व [pron]
सर्वार्थदर्शिनि
अर्थ [mn]
सर्वार्थदर्शिनि
दर्शिन् [adj]
यच्च मामात्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति । गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं विभो ॥
English Translation
Regarding what you have said about the pain of wounds, receive, O Bhishma, this boon what I grant you, O powerful one, from favour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
माम्
मद् [pron]
आत्थ
अह् [1. P.]
गाङ्गेय
गाङ्गेय [m]
बाणघातरुजं
बाण [m]
बाणघातरुजं
घात [m]
बाणघातरुजं
रुज् [mf]
प्रति
प्रति [ind]
गृहाणात्र
ग्रह् [6. Ā.]
गृहाणात्र
अत्र [ind]
वरं
वर [mn]
भीष्म
भीष्म [m]
मत्प्रसादकृतं
मद् [pron]
मत्प्रसादकृतं
प्रसाद [m]
मत्प्रसादकृतं
कृ [2. Ā.]
विभो
विभु [adj]
न ते ग्लानिर्न ते मूर्छा न दाहो न च ते रुजा । प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत ॥
English Translation
Uneasiness, stupefaction, burning pain, hunger and thirst shall not, O son of Ganga, assail you, O you of undecaying glory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
ग्लानिर्
ग्लानि [f]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
मूर्छा
मूर्छा [f]
न
न [ind]
दाहो
दाह [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
रुजा
रुजा [f]
प्रभविष्यन्ति
प्रभू [1. Ā.]
गाङ्गेय
गाङ्गेय [m]
क्षुत्पिपासे
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासे
पिपासा [f]
न
न [ind]
चाप्युत
च [ind]
चाप्युत
अपि [ind]
चाप्युत
उत [ind]
ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति तेऽनघ । न च ते क्वचिदासक्तिर्बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति ॥
English Translation
Your perception and memory, Osinless one, shall be unclouded. Your understanding shall not disappear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानानि
ज्ञान [n]
च
च [ind]
समग्राणि
समग्र [adj]
प्रतिभास्यन्ति
प्रतिभा [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
आसक्तिर्
आसक्ति [f]
बुद्धेः
बुद्धि [f]
प्रादुर्भविष्यति
प्रादुर्भू [1. P.]
सत्त्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति । रजस्तमोभ्यां रहितं घनैर्मुक्त इवोडुराट् ॥
English Translation
Your mind, O Bhishma, freed from the qualities of darkness and ignorance will always be subject to the quality of goodness, like the moon coming out of the clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्त्वस्थं
सत्त्व [n]
सत्त्वस्थं
स्थ [adj]
च
च [ind]
मनो
मनस् [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
तव
त्वद् [pron]
भीष्म
भीष्म [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
रजस्तमोभ्यां
रजस् [n]
रजस्तमोभ्यां
तमस् [n]
रहितं
रहित [adj]
घनैर्
घन [mn]
मुक्त
मुच् [6. Ā.]
इवोडुराट्
इव [ind]
इवोडुराट्
उडुराज् [m]
यद्यच्च धर्मसंयुक्तमर्थयुक्तमथापि वा । चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति ॥
English Translation
Your understanding will penetrate every subject regarding duty, morality, or profit, you will think upon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
धर्मसंयुक्तम्
धर्म [mn]
धर्मसंयुक्तम्
संयुज् [7. Ā.]
अर्थयुक्तम्
अर्थ [mn]
अर्थयुक्तम्
युज् [6. Ā.]
अथापि
अथ [ind]
अथापि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
चिन्तयिष्यसि
चिन्तय् [10. Ā.]
तत्राग्र्या
तत्र [ind]
तत्राग्र्या
अग्र्य [adj]
बुद्धिस्तव
बुद्धि [f]
बुद्धिस्तव
त्वद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम् । चक्षुर्दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम ॥
English Translation
O foremost of kings, acquiring choice vision, you will, O you of incomparable prowess, succeed in seeing the four orders of created things.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमं
इदम् [pron]
च
च [ind]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
भूतग्रामं
भूत [mn]
भूतग्रामं
ग्राम [mn]
चतुर्विधम्
चतुर्विध [adj]
चक्षुर्
चक्षुस् [n]
दिव्यं
दिव्य [adj]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
द्रक्ष्यस्यमितविक्रम
दृश् [6. P.]
द्रक्ष्यस्यमितविक्रम
अमित [adj]
द्रक्ष्यस्यमितविक्रम
विक्रम [m]
चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा । भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले ॥
English Translation
Possessing the eye of knowledge, you will, O Bhishma, see, like fishes in a limpid stream, all created things that you will try to recollect.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्विधं
चतुर्विध [adj]
प्रजाजालं
प्रजा [f]
प्रजाजालं
जाल [n]
संयुक्तो
संयुज् [7. Ā.]
ज्ञानचक्षुषा
ज्ञानचक्षुस् [n]
भीष्म
भीष्म [m]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
जले
जल [n]
मीन
मीन [m]
इवामले
इव [ind]
इवामले
अमल [adj]
ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्वचोभिः कृष्णमर्चयन् ॥
English Translation
Vaishampayana said, Then those great Rishis, with Vyasa amongst them, worshipped Krishna with hymns from the Richs, the Yajus, and the Samans.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
व्याससहिताः
व्यास [m]
व्याससहिताः
सहित [adj]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्
ऋच् [f]
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्
यजुस् [n]
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्
सामन् [n]
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्
संयुज् [7. Ā.]
वचोभिः
वचस् [n]
कृष्णम्
कृष्ण [m]
अर्चयन्
अर्चय् [10. Ā.]
ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं नभस्तलात् । पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः ॥
English Translation
A shower of celestial flowers of all seasons fell on that spot where the Vrishni hero with Ganga's son and the son of Pandu were.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वार्तवं
सर्व [pron]
सर्वार्तवं
आर्तव [adj]
दिव्यं
दिव्य [adj]
पुष्पवर्षं
पुष्प [n]
पुष्पवर्षं
वर्ष [mn]
नभस्तलात्
नभस्तल [n]
पपात
पत् [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
वार्ष्णेयः
वार्ष्णेय [m]
सगाङ्गेयः
स [ind]
सगाङ्गेयः
गाङ्गेय [m]
सपाण्डवः
स [ind]
सपाण्डवः
पाण्डव [m]
वादित्राणि च दिव्यानि जगुश्चाप्सरसां गणाः । न चाहितमनिष्टं वा किंचित्तत्र व्यदृश्यत ॥
English Translation
All kinds of celestial instruments played in the sky and the Apsaras began to sing. No evil portent appeared there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वादित्राणि
वादित्र [mn]
च
च [ind]
दिव्यानि
दिव्य [adj]
जगुश्चाप्सरसां
गा [2. P.]
जगुश्चाप्सरसां
च [ind]
जगुश्चाप्सरसां
अप्सरस् [f]
गणाः
गण [m]
न
न [ind]
चाहितम्
च [ind]
चाहितम्
अहित [adj]
अनिष्टं
अनिष्ट [adj]
वा
वा [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
व्यदृश्यत
विदृश् [4. P.]
ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः । शान्तायां दिशि शान्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः ॥
English Translation
An auspicious, pleasant and pure breeze, carrying every kind of fragrance, began to blow. All the points of the horizon became clear and quiet, and all the animals and birds began to move about peacefully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववौ
वा [2. Ā.]
शिवः
शिव [adj]
सुखो
सुख [adj]
वायुः
वायु [m]
सर्वगन्धवहः
सर्व [pron]
सर्वगन्धवहः
गन्ध [mn]
सर्वगन्धवहः
वह [adj]
शुचिः
शुचि [adj]
शान्तायां
शम् [1. P.]
दिशि
दिश् [f]
शान्ताश्च
शम् [1. P.]
शान्ताश्च
च [ind]
प्रावदन्मृगपक्षिणः
प्रवद् [1. Ā.]
प्रावदन्मृगपक्षिणः
मृग [m]
प्रावदन्मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
ततो मुहूर्ताद्भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः । दहन्वनमिवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत ॥
English Translation
Soon after, like a fire at the outskirt of a great forest, the divine Sun of a thousand rays was seen to descend westwards.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मुहूर्ताद्
मुहूर्त [mn]
भगवान्
भगवत् [adj]
सहस्रांशुर्
सहस्रांशु [m]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
दहन्
दह् [2. P.]
वनम्
वन [n]
इवैकान्ते
इव [ind]
इवैकान्ते
एकान्त [m]
प्रतीच्यां
प्रतीची [f]
प्रत्यदृश्यत
प्रतिदृश् [4. P.]
ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम् । भीष्ममामन्त्रयां चक्रू राजानं च युधिष्ठिरम् ॥
English Translation
Then, rising up, the great Rishis saluted Janardana and Bhishma and king Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
समुत्थाय
समुत्था [1. Ā.]
जनार्दनम्
जनार्दन [m]
तूष्णींभूतं
तूष्णींभूत [adj]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
शोचमानं
शुच् [6. P.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
ततः प्रणाममकरोत्केशवः पाण्डवस्तथा । सात्यकिः संजयश्चैव स च शारद्वतः कृपः ॥
English Translation
Upon this, Keshava, the sons of Pandu, Satyaki, Sanjaya, and Sharadwat's son Kripa, bowed reverentially to those sages.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रणामम्
प्रणाम [m]
अकरोत्
कृ [2. Ā.]
केशवः
केशव [m]
पाण्डवस्तथा
पाण्डव [m]
पाण्डवस्तथा
तथा [ind]
सात्यकिः
सात्यकि [m]
संजयश्चैव
संजय [m]
संजयश्चैव
च [ind]
संजयश्चैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
शारद्वतः
शारद्वत [m]
कृपः
कृप [mf]
ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक्तैरभिपूजिताः । श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः ॥
English Translation
Always righteous those sages, thus adored by Keshava and others, quickly went to their respective habitations saying-We will return tomorrow.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
धर्मनिरताः
धर्म [mn]
धर्मनिरताः
निरम् [1. P.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
तैर्
तद् [pron]
अभिपूजिताः
अभिपूजय् [10. P.]
श्वः
श्वस् [ind]
समेष्याम
समि [2. Ā.]
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
यथेष्टं
यथेष्ट [adj]
त्वरिता
त्वर् [1. P.]
ययुः
या [2. Ā.]
तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवस्ते च पाण्डवाः । प्रदक्षिणमुपावृत्य रथानारुरुहुः शुभान् ॥
English Translation
After this, Keshava and the Pandavas, saluting Bhishma and going round him, got upon their beautiful cars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैवामन्त्र्य
तथा [ind]
तथैवामन्त्र्य
एव [ind]
तथैवामन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
गाङ्गेयं
गाङ्गेय [m]
केशवस्ते
केशव [m]
केशवस्ते
तद् [pron]
च
च [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
प्रदक्षिणम्
प्रदक्षिण [adj]
उपावृत्य
उपावृत् [1. Ā.]
रथान्
रथ [m]
आरुरुहुः
आरुह् [6. Ā.]
शुभान्
शुभ [adj]
ततो रथैः काञ्चनदन्तकूबरै;र्महीधराभैः समदैश्च दन्तिभिः । हयैः सुपर्णैरिव चाशुगामिभिः; पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः ॥
English Translation
Those heroes then went out, accompanied by many other cars adorned with golden Kuvaras, and infuriate elephants resembling mountains, and horses quick-coursing as Garudas, and the infantry armed with bows and weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रथैः
रथ [m]
काञ्चनदन्तकूबरैर्
काञ्चन [n]
काञ्चनदन्तकूबरैर्
दन्त [mn]
काञ्चनदन्तकूबरैर्
कूबर [mn]
महीधराभैः
महीधर [m]
महीधराभैः
आभ [adj]
समदैश्च
स [ind]
समदैश्च
मद [m]
समदैश्च
च [ind]
दन्तिभिः
दन्तिन् [m]
हयैः
हय [m]
सुपर्णैर्
सुपर्ण [m]
इव
इव [ind]
चाशुगामिभिः
च [ind]
चाशुगामिभिः
आशु [ind]
चाशुगामिभिः
गामिन् [adj]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
पदाति [m]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
च [ind]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
आदा [4. Ā.]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
शर [m]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
आसन [n]
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः
आदि [m]
ययौ रथानां पुरतो हि सा चमू;स्तथैव पश्चादतिमात्रसारिणी । पुरश्च पश्चाच्च यथा महानदी; पुरर्क्षवन्तं गिरिमेत्य नर्मदा ॥
English Translation
That army, moving quickly, proceeded in two detachments, one in the van and the other in the rear of those princes. The spectacle shone like two currents of the great river Narmada at the point where it is divided by the Rikshavat mountains standing across it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ययौ
या [2. Ā.]
रथानां
रथ [m]
पुरतो
पुरतस् [ind]
हि
हि [ind]
सा
तद् [pron]
चमूस्
चमू [f]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
अतिमात्रसारिणी
अतिमात्र [adj]
अतिमात्रसारिणी
सारिन् [adj]
पुरश्च
पुरस् [ind]
पुरश्च
च [ind]
पश्चाच्च
पश्चात् [ind]
पश्चाच्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
महानदी
महत् [adj]
महानदी
नदी [f]
पुरर्क्षवन्तं
पुरा [ind]
पुरर्क्षवन्तं
ऋक्षवन्त् [m]
गिरिम्
गिरि [m]
एत्य
ए [2. P.]
नर्मदा
नर्मदा [f]
ततः पुरस्ताद्भगवान्निशाकरः; समुत्थितस्तामभिहर्षयंश्चमूम् । दिवाकरापीतरसास्तथौषधीः; पुनः स्वकेनैव गुणेन योजयन् ॥
English Translation
Cheering up that great army the divine Moon rose before it in the sky, once more giving moisture, by his own force, to the terrestrial herbs and plants whose juice has been drunk up by the Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुरस्ताद्
पुरस्तात् [ind]
भगवान्निशाकरः
भगवत् [adj]
भगवान्निशाकरः
निशाकर [m]
समुत्थितस्ताम्
समुत्था [1. Ā.]
समुत्थितस्ताम्
तद् [pron]
अभिहर्षयंश्चमूम्
अभिहर्षय् [10. P.]
अभिहर्षयंश्चमूम्
चमू [f]
दिवाकरापीतरसास्
दिवाकर [m]
दिवाकरापीतरसास्
आपा [1. P.]
दिवाकरापीतरसास्
रस [mn]
तथौषधीः
तथा [ind]
तथौषधीः
ओषधि [mf]
पुनः
पुनर् [ind]
स्वकेनैव
स्वक [adj]
स्वकेनैव
एव [ind]
गुणेन
गुण [mn]
योजयन्
योजय् [10. Ā.]
ततः पुरं सुरपुरसंनिभद्युति; प्रविश्य ते यदुवृषपाण्डवास्तदा । यथोचितान्भवनवरान्समाविश;ञ्श्रमान्विता मृगपतयो गुहा इव ॥
English Translation
Then that foremost of Yadu's race and the sons of Pandu, entering the (Kuru) city which was shining like that of the city of Indra itself, proceeded to their respective edifices like tired lions seeking their caves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुरं
पुर [n]
सुरपुरसंनिभद्युति
सुर [m]
सुरपुरसंनिभद्युति
पुर [n]
सुरपुरसंनिभद्युति
संनिभ [adj]
सुरपुरसंनिभद्युति
द्युति [f]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
ते
तद् [pron]
यदुवृषपाण्डवास्तदा
यदु [m]
यदुवृषपाण्डवास्तदा
वृष [m]
यदुवृषपाण्डवास्तदा
पाण्डव [m]
यदुवृषपाण्डवास्तदा
तदा [ind]
यथोचितान्
यथोचित [adj]
भवनवरान्
भवन [n]
भवनवरान्
वर [adj]
समाविशञ्
समाविश् [6. Ā.]
श्रमान्विता
श्रम [m]
श्रमान्विता
अन्वित [adj]
मृगपतयो
मृगपति [m]
गुहा
गुहा [f]
इव
इव [ind]