Karṇaparva Adhyāya 49
कर्णपर्व • अध्यायः 49
Karṇaparva Adhyāya 49 of the classical Mahābhārata with 117 verses.
Total: 117 Verses
•
Citations: MBh 8.49.1–117
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 4 (Verses 30 shown)
युधिष्ठिरेणैवमुक्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः । असिं जग्राह संक्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥
English Translation
Sanjaya said Hearing the words of Yudhishthira, Kownteya-the owner of white steeds-in a tempestuous mood took hold of his sword to slay that mightiest of the Bharata's race.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरेणैवम्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरेणैवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
कौन्तेयः
कौन्तेय [m]
श्वेतवाहनः
श्वेतवाहन [m]
असिं
असि [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
जिघांसुर्
जिघांसु [adj]
भरतर्षभम्
भरत [m]
भरतर्षभम्
ऋषभ [m]
तस्य कोपं समुद्वीक्ष्य चित्तज्ञः केशवस्तदा । उवाच किमिदं पार्थ गृहीतः खड्ग इत्युत ॥
English Translation
Kesava, the cogniser of human hearts, seeing his rage, inquired-"Why, O Partha, do you lay your hands on your sword?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
कोपं
कोप [m]
समुद्वीक्ष्य
समुद्वीक्ष् [1. Ā.]
चित्तज्ञः
चित्त [n]
चित्तज्ञः
ज्ञ [adj]
केशवस्
केशव [m]
तदा
तदा [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
किम्
किम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
गृहीतः
ग्रह् [6. Ā.]
खड्ग
खड्ग [mn]
इत्य्
इति [ind]
उत
उत [ind]
नेह पश्यामि योद्धव्यं तव किंचिद्धनंजय । ते ध्वस्ता धार्तराष्ट्रा हि सर्वे भीमेन धीमता ॥
English Translation
Here, O Dhananjaya, I see no adversary to try the strength of your steel. Clever Bhimasena has already assailed the Dhartarashtras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
योद्धव्यं
युध् [2. P.]
तव
त्वद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
धनंजय
धनंजय [m]
ते
तद् [pron]
ध्वस्ता
ध्वंस् [1. Ā.]
धार्तराष्ट्रा
धार्तराष्ट्र [m]
हि
हि [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
भीमेन
भीम [m]
धीमता
धीमत् [adj]
अपयातोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यपि । स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥
English Translation
O Kownteya, you have returned from the field, to seen king Yudhishthira and you have seen that he is keeping up well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपयातो
अपया [2. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
राजा
राजन् [m]
द्रष्टव्य
दृश् [6. P.]
इत्य्
इति [ind]
अपि
अपि [ind]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
भवता
भवत् [adj]
दृष्टः
दृश् [6. P.]
कुशली
कुशलिन् [adj]
च
च [ind]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् । हर्षकाले तु संप्राप्ते कस्मात्त्वा मन्युराविशत् ॥
English Translation
This is the time of rejoicing, as you have seen that best of kings whose prowess is like that of a tiger. Why should you then betray yourself thus?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नृपशार्दूलं
नृप [m]
नृपशार्दूलं
शार्दूल [m]
शार्दूलसमविक्रमम्
शार्दूल [m]
शार्दूलसमविक्रमम्
सम [pron]
शार्दूलसमविक्रमम्
विक्रम [m]
हर्षकाले
हर्ष [m]
हर्षकाले
काल [m]
तु
तु [ind]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
कस्मात्
कस्मात् [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
मन्युर्
मन्यु [mf]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह । कस्माद्भवान्महाखड्गं परिगृह्णाति सत्वरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
पश्यामि
पश् [4. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
यस्
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
वध्यो
वध् [4. P.]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इह
इह [ind]
कस्माद्
कस्मात् [ind]
भवान्
भवत् [adj]
महाखड्गं
महत् [adj]
महाखड्गं
खड्ग [mn]
परिगृह्णाति
परिग्रह् [9. Ā.]
सत्वरम्
स [ind]
सत्वरम्
त्वरा [f]
तत्त्वा पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् । परामृशसि यत्क्रुद्धः खड्गमद्भुतविक्रम ॥
English Translation
Why do you seize your mighty sword so suddenly, I enquire this of you. O Kaunteya, whence is this desire of your heart, or why do you fly to sword in such a sullen mood and with such a vigour?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
त्वा
त्वद् [pron]
पृच्छामि
प्रच्छ् [1. P.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
यथा
यथा [ind]
ह्य्
हि [ind]
अकुशलस्
अकुशल [adj]
तथा
तथा [ind]
परामृशसि
परामृश् [6. P.]
यत्
यद् [pron]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
खड्गम्
खड्ग [mn]
अद्भुतविक्रम
अद्भुत [adj]
अद्भुतविक्रम
विक्रम [m]
एवमुक्तस्तु कृष्णेन प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् । अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥
English Translation
Thus addressed by Krishna, Arjuna, looking towards Yudhishthira and whizzing like an angry snake, replied,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
प्रेक्षमाणो
प्रेक्ष् [1. P.]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
अर्जुनः
अर्जुन [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
गोविन्दं
गोविन्द [m]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
सर्प
सर्प [m]
इव
इव [ind]
श्वसन्
श्वस् [1. Ā.]
दद गाण्डीवमन्यस्मा इति मां योऽभिचोदयेत् । छिन्द्यामहं शिरस्तस्य इत्युपांशुव्रतं मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दद
दा [1. Ā.]
गाण्डीवम्
गाण्डीव [mn]
अन्यस्मा
अन्य [pron]
इति
इति [ind]
मां
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽभिचोदयेत्
अभिचोदय् [10. P.]
छिन्द्याम्
छिद् [1. P.]
अहं
मद् [pron]
शिरस्
शिरस् [n]
तस्य
तद् [pron]
इत्य्
इति [ind]
उपांशुव्रतं
उपांशु [adj]
उपांशुव्रतं
व्रत [n]
मम
मद् [pron]
तदुक्तोऽहमदीनात्मन्राज्ञामितपराक्रम । समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
उक्तो
वच् [2. P.]
ऽहम्
मद् [pron]
अदीनात्मन्
अदीन [adj]
अदीनात्मन्
आत्मन् [m]
राज्ञामितपराक्रम
राजन् [m]
राज्ञामितपराक्रम
अमित [adj]
राज्ञामितपराक्रम
पराक्रम [m]
समक्षं
समक्ष [adj]
तव
त्वद् [pron]
गोविन्द
गोविन्द [m]
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
इहोत्सहे
इह [ind]
इहोत्सहे
उत्सह् [1. P.]
तस्मादेनं वधिष्यामि राजानं धर्मभीरुकम् । प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वेमं नरसत्तमम् । एतदर्थं मया खड्गो गृहीतो यदुनन्दन ॥
English Translation
I will redeem my vow by slaying this best of men. For this alone I have taken up the sword.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एनं
एनद् [pron]
वधिष्यामि
वध् [4. P.]
राजानं
राजन् [m]
धर्मभीरुकम्
धर्म [mn]
धर्मभीरुकम्
भीरुक [adj]
प्रतिज्ञां
प्रतिज्ञा [f]
पालयिष्यामि
पालय् [10. Ā.]
हत्वेमं
हन् [6. P.]
हत्वेमं
इदम् [pron]
नरसत्तमम्
नर [m]
नरसत्तमम्
सत्तम [adj]
एतदर्थं
एतद् [pron]
एतदर्थं
अर्थ [mn]
मया
मद् [pron]
खड्गो
खड्ग [mn]
गृहीतो
ग्रह् [6. Ā.]
यदुनन्दन
यदुनन्दन [m]
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्येऽप्यानृण्यतां गतः । विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥
English Translation
O delighter of the Yadus; by slaying Yudhishthira I will thus adhere to truth thereby be free from grief and fever.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
सत्ये
सत्य [n]
ऽप्य्
अपि [ind]
आनृण्यतां
आनृण्य [n]
आनृण्यतां
ता [f]
गतः
गम् [6. Ā.]
विशोको
विशोक [adj]
विज्वरश्
विज्वर [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
जनार्दन
जनार्दन [m]
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्काले समुत्थिते । त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् । तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥
English Translation
O Janaradana, what do you wish me to do under the present circumstances. O sire, you are well acquainted with all the past the future of this universe. I shall, therefore, do as you tell me.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
मन्यसे
मन् [8. P.]
प्राप्तम्
प्राप् [1. P.]
अस्मिन्
इदम् [pron]
काले
काल [m]
समुत्थिते
समुत्था [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
जगतस्
जगन्त् [n]
तात
तात [m]
वेत्थ
विद् [6. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
गतागतम्
गतागत [n]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
प्रकरिष्यामि
प्रकृ [8. Ā.]
यथा
यथा [ind]
मां
मद् [pron]
वक्ष्यते
वच् [2. P.]
भवान्
भवत् [adj]
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया । अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भक्रिययानया । न हि धर्मविभागज्ञः कुर्यादेवं धनंजय ॥
English Translation
“Now I understand, O Partha, that you have never attended upon the old, since you, O mightiest of men, have been overcome with anger at a time quite out of season.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदानीं
इदानीम् [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
न
न [ind]
वृद्धाः
वृद्ध [adj]
सेवितास्
सेव् [4. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
अकाले
अकाल [m]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
संरम्भक्रिययानया
संरम्भ [m]
संरम्भक्रिययानया
क्रिया [f]
संरम्भक्रिययानया
इदम् [pron]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
धर्मविभागज्ञः
धर्म [mn]
धर्मविभागज्ञः
विभाग [m]
धर्मविभागज्ञः
ज्ञ [adj]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
एवं
एवम् [ind]
धनंजय
धनंजय [m]
अकार्याणां च कार्याणां संयोगं यः करोति वै । कार्याणामक्रियाणां च स पार्थ पुरुषाधमः ॥
English Translation
O Partha, he who does an act improper and heinous is the vilest of men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकार्याणां
अकार्य [n]
च
च [ind]
कार्याणां
कार्य [n]
संयोगं
संयोग [m]
यः
यद् [pron]
करोति
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
कार्याणाम्
कार्य [n]
अक्रियाणां
अक्रिय [adj]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
पुरुषाधमः
पुरुष [m]
पुरुषाधमः
अधम [adj]
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः । समासविस्तरविदां न तेषां वेत्थ निश्चयम् ॥
English Translation
You know not the words of wisdom the learned men preach, after the rules of morality, to the pupils waiting up on them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुसृत्य
अनुसृ [1. Ā.]
तु
तु [ind]
ये
यद् [pron]
धर्मं
धर्म [mn]
कवयः
कवि [m]
समुपस्थिताः
समुपस्था [1. Ā.]
समासविस्तरविदां
समास [m]
समासविस्तरविदां
विस्तर [m]
समासविस्तरविदां
विद् [adj]
न
न [ind]
तेषां
तद् [pron]
वेत्थ
विद् [6. Ā.]
निश्चयम्
निश्चय [m]
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये । अवशो मुह्यते पार्थ यथा त्वं मूढ एव तु ॥
English Translation
Persons ignorant of them become benumbed and befooled in discriminating between what ought to be done and what ought not, even as you, O Partha, have been nonplussed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनिश्चयज्ञो
अ [ind]
अनिश्चयज्ञो
निश्चय [m]
अनिश्चयज्ञो
ज्ञ [adj]
हि
हि [ind]
नरः
नर [m]
कार्याकार्यविनिश्चये
कार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
अकार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
विनिश्चय [m]
अवशो
अवश [adj]
मुह्यते
मुह् [4. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
यथा
यथा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
मूढ
मुह् [4. Ā.]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथंचन । श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावबुध्यसे ॥
English Translation
'It is not easy to learn what ought to be done and what ought not. Of course everything can be learnt with the help of the scriptures. You are, however, a stranger to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
कार्यम्
कार्य [n]
अकार्यं
अकार्य [n]
वा
वा [ind]
सुखं
सुखम् [ind]
ज्ञातुं
ज्ञा [4. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
श्रुतेन
श्रुत [n]
ज्ञायते
ज्ञा [4. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
तच्
तद् [pron]
च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
नावबुध्यसे
न [ind]
नावबुध्यसे
अवबुध् [4. P.]
अविज्ञानाद्भवान्यच्च धर्मं रक्षति धर्मवित् । प्राणिनां हि वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यते ॥
English Translation
Believing yourself to be conversant with morality, you are observing it in a way which but indicates your ignorance of it. You believe yourself to be virtuous but you know not, O Partha, that it is a sin to slay living beings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविज्ञानाद्
अविज्ञान [n]
भवान्
भवत् [adj]
यच्
यत् [ind]
च
च [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
रक्षति
रक्ष् [4. P.]
धर्मवित्
धर्म [mn]
धर्मवित्
विद् [adj]
प्राणिनां
प्राणिन् [m]
हि
हि [ind]
वधं
वध [m]
पार्थ
पार्थ [m]
धार्मिको
धार्मिक [adj]
नावबुध्यते
न [ind]
नावबुध्यते
अवबुध् [4. P.]
प्राणिनामवधस्तात सर्वज्यायान्मतो मम । अनृतं तु भवेद्वाच्यं न च हिंस्यात्कथंचन ॥
English Translation
Methinks, keeping from doing any injury to any animal is a cardinal virtue. Even an untruth might behold but never an animal ought be slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राणिनाम्
प्राणिन् [m]
अवधस्
अवध [m]
तात
तात [m]
सर्वज्यायान्
सर्व [pron]
सर्वज्यायान्
ज्यायस् [adj]
मतो
मन् [8. P.]
मम
मद् [pron]
अनृतं
अनृत [adj]
तु
तु [ind]
भवेद्
भू [1. Ā.]
वाच्यं
वच् [2. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
हिंस्यात्
हिंस् [7. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् । हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥
English Translation
O best of men, how could you then like an ordinary man wish to slay your eldest brother the king, who is well versed in morality.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
राजानं
राजन् [m]
धर्मकोविदम्
धर्म [mn]
धर्मकोविदम्
कोविद [adj]
हन्याद्
हन् [6. P.]
भवान्
भवत् [adj]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
प्राकृतो
प्राकृत [adj]
ऽन्यः
अन्य [pron]
पुमान्
पुंस् [m]
इव
इव [ind]
अयुध्यमानस्य वधस्तथाशस्त्रस्य भारत । पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं वाभिगच्छतः । कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य न वधः पूज्यते बुधैः ॥
English Translation
O Bharata, the slaying of a man who is not engaged in a fight, or is unwilling to fight, or takes to flight, or seeks your shelter, or joins his hands, or gives himself up to you, or is insane, be he even a foe, is never upheld by the righteous. And your superior is even all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयुध्यमानस्य
अयुध्यमान [adj]
वधस्
वध [m]
तथाशस्त्रस्य
तथा [ind]
तथाशस्त्रस्य
अशस्त्र [adj]
भारत
भारत [m]
पराङ्मुखस्य
पराङ्मुख [adj]
द्रवतः
द्रु [1. Ā.]
शरणं
शरण [n]
वाभिगच्छतः
वा [ind]
वाभिगच्छतः
अभिगम् [1. Ā.]
कृताञ्जलेः
कृ [2. Ā.]
कृताञ्जलेः
अञ्जलि [m]
प्रपन्नस्य
प्रपद् [4. P.]
न
न [ind]
वधः
वध [m]
पूज्यते
पूजय् [10. Ā.]
बुधैः
बुध [adj]
त्वया चैव व्रतं पार्थ बालेनैव कृतं पुरा । तस्मादधर्मसंयुक्तं मौढ्यात्कर्म व्यवस्यसि ॥
English Translation
You had formerly taken the vow through childishness. And now through folly you are inclined to do an unrighteous act.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वया
त्वद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
व्रतं
व्रत [n]
पार्थ
पार्थ [m]
बालेनैव
बाल [m]
बालेनैव
एव [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अधर्मसंयुक्तं
अधर्म [m]
अधर्मसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
मौढ्यात्
मौढ्य [n]
कर्म
कर्मन् [n]
व्यवस्यसि
व्यवसा [6. Ā.]
स गुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्या धर्ममनुस्मरन् । असंप्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरन्वयाम् ॥
English Translation
Why, O Partha, do you rush upon your superior, intending to slay him, without determining (before-hand) the exceedingly fine course of virtue which is, certainly, not easily intelligible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गुरुं
गुरु [m]
पार्थ
पार्थ [m]
कस्मात्
कस्मात् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
हन्या
हन् [6. P.]
धर्मम्
धर्म [mn]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
असंप्रधार्य
अ [ind]
असंप्रधार्य
सम्प्रधारय् [10. P.]
धर्माणां
धर्म [mn]
गतिं
गति [f]
सूक्ष्मां
सूक्ष्म [adj]
दुरन्वयाम्
दुरन्वय [adj]
इदं धर्मरहस्यं च वक्ष्यामि भरतर्षभ । यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा धर्मज्ञो वा युधिष्ठिरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
धर्मरहस्यं
धर्म [mn]
धर्मरहस्यं
रहस्य [n]
च
च [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
यद्
यद् [pron]
ब्रूयात्
ब्रू [2. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
भीष्मो
भीष्म [m]
वा
वा [ind]
धर्मज्ञो
धर्म [mn]
धर्मज्ञो
ज्ञ [adj]
वा
वा [ind]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
विदुरो वा तथा क्षत्ता कुन्ती वापि यशस्विनी । तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन तन्निबोध धनंजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदुरो
विदुर [m]
वा
वा [ind]
तथा
तथा [ind]
क्षत्ता
क्षत्तृ [m]
कुन्ती
कुन्ती [f]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
तत्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
तन्
तद् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
धनंजय
धनंजय [m]
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् । तत्त्वेनैतत्सुदुर्ज्ञेयं यस्य सत्यमनुष्ठितम् ॥
English Translation
One who tells the truth is a pious person. Nothing is there higher than truth. It is, therefore, very difficult to understand the details of truth as observed in action.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यस्य
सत्य [n]
वचनं
वचन [n]
साधु
साधु [adj]
न
न [ind]
सत्याद्
सत्य [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
परम्
पर [pron]
तत्त्वेनैतत्
तत्त्व [n]
तत्त्वेनैतत्
एतद् [pron]
सुदुर्ज्ञेयं
सु [ind]
सुदुर्ज्ञेयं
दुर्ज्ञेय [adj]
यस्य
यद् [pron]
सत्यम्
सत्य [n]
अनुष्ठितम्
अनुष्ठा [1. Ā.]
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् । सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥
English Translation
Truth becomes unutterable and untruth utterable, where untruth would pose as truth and truth as untruth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवेत्
भू [1. Ā.]
सत्यम्
सत्य [n]
अवक्तव्यं
अवक्तव्य [adj]
वक्तव्यम्
वच् [2. P.]
अनृतं
अनृत [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सर्वस्वस्यापहारे
सर्व [pron]
सर्वस्वस्यापहारे
स्व [n]
सर्वस्वस्यापहारे
अपहार [m]
तु
तु [ind]
वक्तव्यम्
वच् [2. P.]
अनृतं
अनृत [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् । यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥
English Translation
Truth becomes unutterable and untruth utterable, where untruth would pose as truth and truth as untruth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वस्वस्यापहारे
सर्व [pron]
सर्वस्वस्यापहारे
स्व [n]
सर्वस्वस्यापहारे
अपहार [m]
तु
तु [ind]
वक्तव्यम्
वच् [2. P.]
अनृतं
अनृत [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यत्रानृतं
यत्र [ind]
यत्रानृतं
अनृत [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सत्यं
सत्य [n]
सत्यं
सत्य [n]
चाप्य्
च [ind]
चाप्य्
अपि [ind]
अनृतं
अनृत [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]