Aśvamedhikaparva Adhyāya 59
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 59
Aśvamedhikaparva Adhyāya 59 of the classical Mahābhārata with 37 verses.
Total: 37 Verses
•
Citations: MBh 14.59.1–37
•
250 Lexicon Terms
श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय संग्रामं परमाद्भुतम् । नराणां वदतां पुत्र कथोद्घातेषु नित्यशः ॥
English Translation
Vasudeva said O you of Vrishni's race, I have repeatedly heard men speaking of the wonderful battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुतवान्
श्रु [4. P.]
अस्मि
अस् [2. P.]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
संग्रामं
संग्राम [mn]
परमाद्भुतम्
परम [adj]
परमाद्भुतम्
अद्भुत [adj]
नराणां
नर [m]
वदतां
वद् [1. Ā.]
पुत्र
पुत्र [m]
कथोद्घातेषु
कथा [f]
कथोद्घातेषु
उद्घात [m]
नित्यशः
नित्यशस् [ind]
त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुज । तस्मात्प्रब्रूहि संग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ ॥
English Translation
You however, O mighty-armed one, have seen it with your own eyes. Do you, therefore, O sinless one, describe the battle in full.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
प्रत्यक्षदर्शी
प्रत्यक्ष [adj]
प्रत्यक्षदर्शी
दर्शिन् [adj]
च
च [ind]
कार्यज्ञश्च
कार्य [n]
कार्यज्ञश्च
ज्ञ [adj]
कार्यज्ञश्च
च [ind]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्रब्रूहि
प्रब्रू [2. Ā.]
संग्रामं
संग्राम [mn]
याथातथ्येन
याथातथ्य [n]
मे
मद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम् । भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम् ॥
English Translation
Indeed, tell me how that battle took place between the great Pandavas and Bhishma and Karna and Kripa and Drona and Shalya and others, between, in fact, numerous other Kshatriyas well-skilled in arms, differing from one another in conduct and dress and coming from various kingdoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
तद्
तद् [pron]
अभवद्
भू [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
भीष्म [m]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
कर्ण [m]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
कृप [mf]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
द्रोण [m]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
शल्य [m]
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिर्
आदि [m]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशः । नानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम् ॥
English Translation
Indeed, tell me how that battle took place between the great Pandavas and Bhishma and Karna and Kripa and Drona and Shalya and others, between, in fact, numerous other Kshatriyas well-skilled in arms, differing from one another in conduct and dress and coming from various kingdoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्येषां
अन्य [pron]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
च
च [ind]
कृतास्त्राणाम्
कृतास्त्र [adj]
अनेकशः
अनेकशस् [ind]
नानावेषाकृतिमतां
नाना [ind]
नानावेषाकृतिमतां
वेष [m]
नानावेषाकृतिमतां
आकृतिमत् [adj]
नानादेशनिवासिनाम्
नाना [ind]
नानादेशनिवासिनाम्
देश [m]
नानादेशनिवासिनाम्
निवासिन् [adj]
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदन्तिके । शशंस कुरुवीराणां संग्रामे निधनं यथा ॥
English Translation
Vaishmpayana said Thus addressed by his father, he having eyes like lotus-petals, described, in the presence of his mother also, how the Kaurava heroes had been killed in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
पुण्डरीकाक्षः
पुण्डरीकाक्ष [m]
पित्रा
पितृ [m]
मातुस्तदन्तिके
मातृ [f]
मातुस्तदन्तिके
तद् [pron]
मातुस्तदन्तिके
अन्तिक [n]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
कुरुवीराणां
कुरु [m]
कुरुवीराणां
वीर [m]
संग्रामे
संग्राम [mn]
निधनं
निधन [mn]
यथा
यथा [ind]
अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् । बहुलत्वान्न संख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि ॥
English Translation
Vasudeva said-The feats were highly wonderful which were achieved by those great Kshatriyas. On account of their large number, they are incapable of being described in even hundreds of years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्यद्भुतानि
अति [ind]
अत्यद्भुतानि
अद्भुत [adj]
कर्माणि
कर्मन् [n]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
बहुलत्वान्न
बहुल [adj]
बहुलत्वान्न
त्व [n]
बहुलत्वान्न
न [ind]
संख्यातुं
संख्या [2. P.]
शक्यान्यब्दशतैर्
शक्य [adj]
शक्यान्यब्दशतैर्
अब्द [mn]
शक्यान्यब्दशतैर्
शत [mn]
अपि
अपि [ind]
प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणु । कर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते ॥
English Translation
I shall, however, mention only the foremost of them. Do you listen, therefore, to me as I mention in brief those feats won by the kings of Earth, O you of godlike splendour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राधान्यतस्तु
प्राधान्य [n]
प्राधान्यतस्तु
तु [ind]
गदतः
गद् [1. Ā.]
समासेनैव
समासेन [ind]
समासेनैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
कर्माणि
कर्मन् [n]
पृथिवीशानां
पृथिवीश [m]
यथावद्
यथावत् [ind]
अमरद्युते
अमर [m]
अमरद्युते
द्युति [f]
भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिः । कौरव्यः कौरवेयाणां देवानामिव वासवः ॥
English Translation
Bhishma of Kuru's race became the Commander-in-chief, having eleven divisions of the Kaurava princes under his command, like Vasava of the celestial forces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मः
भीष्म [m]
सेनापतिर्
सेनापति [m]
अभूद्
भू [1. Ā.]
एकादशचमूपतिः
एकादशन् [adj]
एकादशचमूपतिः
चमू [f]
एकादशचमूपतिः
पति [m]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
कौरवेयाणां
कौरवेय [m]
देवानाम्
देव [m]
इव
इव [ind]
वासवः
वासव [m]
शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिः । बभूव रक्षितो धीमान्धीमता सव्यसाचिना ॥
English Translation
Highly intelligent Shikhandin, protected by the blessed Arjuna, became the leader of the seven divisions of the sons of Pandu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिखण्डी
शिखण्डिन् [m]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
नेता
नेतृ [m]
सप्तचमूपतिः
सप्तन् [adj]
सप्तचमूपतिः
चमू [f]
सप्तचमूपतिः
पति [m]
बभूव
भू [1. Ā.]
रक्षितो
रक्ष् [4. P.]
धीमान्
धीमत् [adj]
धीमता
धीमत् [adj]
सव्यसाचिना
सव्यसाचिन् [m]
तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम् । कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम् ॥
English Translation
The battle betwcen the Kurus and the Pandavas went on for ten days. It was so dreadful as to make one's hair stand erect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
तद्
तद् [pron]
अभवद्
भू [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
कुरूणां
कुरु [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
च
च [ind]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
रोमहर्षणम्
रोमन् [n]
रोमहर्षणम्
हर्षण [adj]
ततः शिखण्डी गाङ्गेयमयुध्यन्तं महाहवे । जघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना ॥
English Translation
Then Shikhandin, in great battle, hciped by the holder of Gandiva, killed, with innumerable arrows, the son of Ganga, fighting bravely.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शिखण्डी
शिखण्डिन् [m]
गाङ्गेयम्
गाङ्गेय [m]
अयुध्यन्तं
अयुध्यत् [adj]
महाहवे
महत् [adj]
महाहवे
आहव [m]
जघान
हन् [6. P.]
बहुभिर्
बहु [adj]
बाणैः
बाण [m]
सह
सह [ind]
गाण्डीवधन्वना
गाण्डीवधन्वन् [m]
अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिः । अयनं दक्षिणं हित्वा संप्राप्ते चोत्तरायणे ॥
English Translation
Lying on abcd of arrows, Bhishma waited like an ascetic till the sun leaving his southwards path entered on his northerly course when that hero died.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकरोत्
कृ [2. Ā.]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
कालं
काल [m]
शरतल्पगतो
शर [m]
शरतल्पगतो
तल्प [m]
शरतल्पगतो
गम् [6. Ā.]
मुनिः
मुनि [m]
अयनं
अयन [n]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
हित्वा
हा [1. P.]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
चोत्तरायणे
च [ind]
चोत्तरायणे
उत्तरायण [n]
ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषां वरः । प्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव ॥
English Translation
Then Drona, that foremost of all persons conversant with arms, that greatest of men under Duryodhana, like Kavya himself of the lord of the Daityas, became the Commanderin-chief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सेनापतिर्
सेनापति [m]
अभूद्
भू [1. Ā.]
द्रोणो
द्रोण [m]
ऽस्त्रविदुषां
अस्त्र [mn]
ऽस्त्रविदुषां
विद्वस् [adj]
वरः
वर [adj]
प्रवीरः
प्रवीर [m]
कौरवेन्द्रस्य
कौरव [m]
कौरवेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
काव्यो
काव्य [mn]
दैत्यपतेर्
दैत्य [m]
दैत्यपतेर्
पति [m]
इव
इव [ind]
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमः । संवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपवृषादिभिः ॥
English Translation
That foremost of twice-born persons, ever boasting of his prowess in battle, was supported by the residue of the Kaurava-army consisting then of nine Akshauhinis, and protected by Kripa and Vrisha and others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अक्षौहिणीभिः
अक्षौहिणी [f]
शिष्टाभिर्
शिष् [4. Ā.]
नवभिर्
नवन् [adj]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
संवृतः
संवृ [9. P.]
समरश्लाघी
समर [mn]
समरश्लाघी
श्लाघिन् [adj]
गुप्तः
गुप् [1. Ā.]
कृपवृषादिभिः
कृप [mf]
कृपवृषादिभिः
वृष [m]
कृपवृषादिभिः
आदि [m]
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित् । गुप्तो भीमेन तेजस्वी मित्रेण वरुणो यथा ॥
English Translation
Dhrishtadyumna familiar with many powerful weapons, and gifted with great intelligence, became became the leader of the Pandavas. He was protected by Bhima like Varuna protected by Mitra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता
तु [ind]
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता
भू [1. Ā.]
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता
नेतृ [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
महास्त्रवित्
महत् [adj]
महास्त्रवित्
अस्त्र [mn]
महास्त्रवित्
विद् [adj]
गुप्तो
गुप् [1. Ā.]
भीमेन
भीम [m]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
मित्रेण
मित्र [mn]
वरुणो
वरुण [m]
यथा
यथा [ind]
पञ्चसेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाः । पितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत् ॥
English Translation
That great hero, always desirous of comparing his strength with Drona, supported by the Pandava-army, and recollecting the wrongs inflicted (by Drona) on his father (Drupada, the king of the Panchalas) performed great feats in battlc.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चसेनापरिवृतो
पञ्चन् [adj]
पञ्चसेनापरिवृतो
सेना [f]
पञ्चसेनापरिवृतो
परिवृ [5. Ā.]
द्रोणप्रेप्सुर्
द्रोण [m]
द्रोणप्रेप्सुर्
प्रेप्सु [adj]
महामनाः
महामनस् [adj]
पितुर्
पितृ [m]
निकारान्
निकार [m]
संस्मृत्य
संस्मृ [1. Ā.]
रणे
रण [m]
कर्माकरोन्महत्
कर्मन् [n]
कर्माकरोन्महत्
कृ [2. Ā.]
कर्माकरोन्महत्
महत् [adj]
तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसंगरे । नानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः ॥
English Translation
In that battle between Drona and the son of Prishata, the kings assembled from various realms were nearly rooted out.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्ते
तद् [pron]
तस्मिंस्ते
तद् [pron]
पृथिवीपाला
पृथिवीपाल [m]
द्रोणपार्षतसंगरे
द्रोण [m]
द्रोणपार्षतसंगरे
पार्षत [m]
द्रोणपार्षतसंगरे
संगर [m]
नानादिगागता
नाना [ind]
नानादिगागता
दिश् [f]
नानादिगागता
आगम् [6. P.]
वीराः
वीर [m]
प्रायशो
प्रायशस् [ind]
निधनं
निधन [mn]
गताः
गम् [6. Ā.]
दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम् । ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः ॥
English Translation
That furious battle lasted for five days. At the conclusion of that period, Drona, exhausted, succumbed to Dhrishtadyumna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिनानि
दिन [mn]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
तद्
तद् [pron]
युद्धम्
युद्ध [n]
अभूत्
भू [1. Ā.]
परमदारुणम्
परम [adj]
परमदारुणम्
दारुण [adj]
ततो
ततस् [ind]
द्रोणः
द्रोण [m]
परिश्रान्तो
परिश्रम् [4. P.]
धृष्टद्युम्नवशं
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नवशं
वश [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बले । अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे ॥
English Translation
After that, Karna became the Cominanderin-chief of Duryodhana's forces. He was supported in battle by the residue of the Kaurava-army which numbered five Akshauhinis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सेनापतिर्
सेनापति [m]
अभूत्
भू [1. Ā.]
कर्णो
कर्ण [m]
दौर्योधने
दौर्योधन [adj]
बले
बल [mn]
अक्षौहिणीभिः
अक्षौहिणी [f]
शिष्टाभिर्
शिष् [4. Ā.]
नवभिर्
नवन् [adj]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताः । हतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः ॥
English Translation
Of the sons of Pandu, there were then three Akshauhinis. After the destruction of innumerable heroes, protected by Arjuna, they came to battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तिस्रस्तु
त्रि [nr]
तिस्रस्तु
तु [ind]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
चम्वो
चमू [f]
बीभत्सुपालिताः
बीभत्सु [m]
बीभत्सुपालिताः
पालय् [10. Ā.]
हतप्रवीरभूयिष्ठा
हन् [6. P.]
हतप्रवीरभूयिष्ठा
प्रवीर [m]
हतप्रवीरभूयिष्ठा
भूयिष्ठ [adj]
बभूवुः
भू [1. Ā.]
समवस्थिताः
समवस्था [1. Ā.]
ततः पार्थं समासाद्य पतंग इव पावकम् । पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणे ॥
English Translation
The Suta's son Karna, though a dreadful warrior, encountering Partha, came to his end on the second day, like an insect encountering a burning fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पार्थं
पार्थ [m]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
पतंग
पतंग [m]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
पञ्चत्वम्
पञ्चत्व [n]
अगमत्
गम् [6. Ā.]
सौतिर्
सौति [m]
द्वितीये
द्वितीय [adj]
ऽहनि
अहर् [n]
दारुणे
दारुण [adj]
हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसः । अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन् ॥
English Translation
After the fall of Karna, the Kauravas became dispirited, and lost all energy. Numbering three Akshaushinis, they gathered round the king of the Madras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हते
हन् [6. P.]
कर्णे
कर्ण [m]
तु
तु [ind]
कौरव्या
कौरव्य [m]
निरुत्साहा
निरुत्साह [adj]
हतौजसः
हन् [6. P.]
हतौजसः
ओजस् [n]
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्
अक्षौहिणी [f]
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्
त्रि [nr]
मद्रेशं
मद्र [m]
मद्रेशं
ईश [m]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
हतवाहनभूयिष्ठाः पाण्डवास्तु युधिष्ठिरम् । अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन् ॥
English Translation
Having lost many car-warriors and elephants and horsemen, the residue of the Pandava army, numbering one Akshauhini and overtaken with depression, supported by Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतवाहनभूयिष्ठाः
हन् [6. P.]
हतवाहनभूयिष्ठाः
वाहन [n]
हतवाहनभूयिष्ठाः
भूयिष्ठ [adj]
पाण्डवास्तु
पाण्डव [m]
पाण्डवास्तु
तु [ind]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्
अक्षौहिणी [f]
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्
त्रि [nr]
मद्रेशं
मद्र [m]
मद्रेशं
ईश [m]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरः । तस्मिंस्तथार्धदिवसे कर्म कृत्वा सुदुष्करम् ॥
English Translation
The Kuru king Yudhishthira, in the battle that took place, accomplished the most difficult feats and killed, before half the day was over, the king of the Madras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजन्
राजन् [m]
प्रकृतिम्
प्रकृति [f]
आपन्नः
आपद् [4. P.]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
तस्मिंस्तथार्धदिवसे
तद् [pron]
तस्मिंस्तथार्धदिवसे
तथा [ind]
तस्मिंस्तथार्धदिवसे
अर्ध [adj]
तस्मिंस्तथार्धदिवसे
दिवस [mn]
कर्म
कर्मन् [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाः । आहर्तारं कलेस्तस्य जघानामितविक्रमः ॥
English Translation
After the fall of Shalya, the great Sahadeva, of immeasurable prowess, killed Shakuni the man who had brought about the quarrel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हते
हन् [6. P.]
शल्ये
शल्य [m]
तु
तु [ind]
शकुनिं
शकुनि [m]
सहदेवो
सहदेव [m]
महामनाः
महामनस् [adj]
आहर्तारं
आहर्तृ [m]
कलेस्तस्य
कलि [m]
कलेस्तस्य
तद् [pron]
जघानामितविक्रमः
हन् [6. P.]
जघानामितविक्रमः
अमित [adj]
जघानामितविक्रमः
विक्रम [m]
निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाः । अपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः ॥
English Translation
After the fall of Shakuni, the royal son of Dhritarashtra, whose army had suffered an extensive carnage and who on that account had become greatly dispirited, fled from the field, armed with his mace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहते
निहन् [2. Ā.]
शकुनौ
शकुन [m]
राजा
राजन् [m]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
सुदुर्मनाः
सु [ind]
सुदुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
अपाक्रामद्
अपक्रम् [6. P.]
गदापाणिर्
गदा [f]
गदापाणिर्
पाणि [m]
हतभूयिष्ठसैनिकः
हन् [6. P.]
हतभूयिष्ठसैनिकः
भूयिष्ठ [adj]
हतभूयिष्ठसैनिकः
सैनिक [m]
तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान् । ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम् ॥
English Translation
Then Bhimasena of great prowess, filled with anger, pursued him and discovered him within the waters of the Dvaipayana lake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अन्वधावत्
अनुधाव् [1. Ā.]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
भीमसेनः
भीमसेन [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
ह्रदे
ह्रद [mn]
द्वैपायने
द्वैपायन [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सलिलस्थं
सलिल [n]
सलिलस्थं
स्थ [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
तम्
तद् [pron]
ततः शिष्टेन सैन्येन समन्तात्परिवार्य तम् । उपोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः ॥
English Translation
With the residue of their army, the Pandavas surrounded the lake and, filled with joy, met Duryodhana concealed within the waters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शिष्टेन
शिष् [4. Ā.]
सैन्येन
सैन्य [n]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
तम्
तद् [pron]
उपोपविविशुर्
उपोपविश् [6. Ā.]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
ह्रदस्थं
ह्रद [mn]
ह्रदस्थं
स्थ [adj]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतः । उत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः ॥
English Translation
Their wordy arrows, penetrating through the waters, pierced Duryodhana. Rising up from the lake, the latter approached the Pandavas, armed with his mace, desirous of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विगाह्य
विगाह् [1. P.]
सलिलं
सलिल [n]
त्वाशु
तु [ind]
त्वाशु
आशु [ind]
वाग्बाणैर्
वाच् [f]
वाग्बाणैर्
बाण [m]
भृशविक्षतः
भृश [adj]
भृशविक्षतः
विक्षन् [8. P.]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
स
तद् [pron]
गदापाणिर्
गदा [f]
गदापाणिर्
पाणि [m]
युद्धाय
युद्ध [n]
समुपस्थितः
समुपस्था [1. Ā.]
ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महामृधे । भीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम् ॥
English Translation
Then, in the great battle that took place, the royal son of Dhritarashtra was killed by Bhimasena, displayed his great prowess, in the presence of many kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
समेत्य
समे [2. P.]
राजानं
राजन् [m]
धृतराष्ट्रम्
धृतराष्ट्र [m]
अरिंदमौ
अरिंदम [adj]
भीमसेनेन
भीमसेन [m]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
पश्यतां
पश् [4. Ā.]
पृथिवीक्षिताम्
पृथिवीक्षित् [m]
ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं संसुप्तं शिबिरे निशि । निहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता ॥
English Translation
After this the residue of the Pandava-army, as it slept in the camp, was killed at night time by Drona's son who was unable to put up with the destruction of his father (at the hands of Dhrishtadyumna).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तत्
ततस् [ind]
ततस्तत्
तद् [pron]
पाण्डवं
पाण्डव [adj]
सैन्यं
सैन्य [n]
संसुप्तं
संस्वप् [2. P.]
शिबिरे
शिबिर [n]
निशि
निश् [f]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
द्रोणपुत्रेण
द्रोणपुत्र [m]
पितुर्
पितृ [m]
वधम्
वध [m]
अमृष्यता
अ [ind]
अमृष्यता
मृष् [2. P.]
हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सह । युयुधानद्वितीयेन पञ्च शिष्टाः स्म पाण्डवाः ॥
English Translation
Their sons killed, their forces killed, their friends killed, only the five sons of Pandu, are alive with myself and Yuyudhana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतपुत्रा
हन् [6. P.]
हतपुत्रा
पुत्र [m]
हतबला
हन् [6. P.]
हतबला
बल [mn]
हतमित्रा
हन् [6. P.]
हतमित्रा
मित्र [mn]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
युयुधानद्वितीयेन
युयुधान [m]
युयुधानद्वितीयेन
द्वितीय [adj]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
शिष्टाः
शिष् [4. Ā.]
स्म
स्म [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यत । युयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात् ॥
English Translation
With Kripa and and the Bhoja prince Kritavarman, the son of Drona represents the unkilled residuc of the Kaurava-army. Dhritarashtra's son Yuyutsu also has escaped slaughter on account of his having adopted the side of the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहैव
सह [ind]
सहैव
एव [ind]
कृपभोजाभ्यां
कृप [mf]
कृपभोजाभ्यां
भोज [m]
द्रौणिर्
द्रौणि [m]
युद्धाद्
युद्ध [n]
अमुच्यत
मुच् [6. Ā.]
युयुत्सुश्
युयुत्सु [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
प्रेक्षकास्
प्रेक्षक [m]
त्व्
तु [ind]
इतरे
इतर [pron]
ऽभवन्
भू [1. Ā.]
निहते कौरवेन्द्रे च सानुबन्धे सुयोधने । विदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ ॥
English Translation
Upon the destruction of the Kaurava-king Suyodhana with all his followers and allies, Vidura and Sanjaya have come to the presence of king Yudhishthira the just.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहते
निहन् [2. Ā.]
कौरवेन्द्रे
कौरव [m]
कौरवेन्द्रे
इन्द्र [m]
च
च [ind]
सानुबन्धे
स [ind]
सानुबन्धे
अनुबन्ध [m]
सुयोधने
सुयोधन [m]
विदुरः
विदुर [m]
संजयश्चैव
संजय [m]
संजयश्चैव
च [ind]
संजयश्चैव
एव [ind]
धर्मराजम्
धर्मराज [m]
उपस्थितौ
उपस्था [1. Ā.]
एवं तदभवद्युद्धमहान्यष्टादश प्रभो । यत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन् ॥
English Translation
Thus did that battle take place, O lord, for eighteen days. Many kings of Earth, killed therein, have ascended the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
तद्
तद् [pron]
अभवद्
भू [1. Ā.]
युद्धम्
युद्ध [n]
अहान्यष्टादश
अहर् [n]
अहान्यष्टादश
अष्टादशन् [adj]
प्रभो
प्रभु [adj]
यत्र
यत्र [ind]
ते
तद् [pron]
पृथिवीपाला
पृथिवीपाल [m]
निहताः
निहन् [2. Ā.]
स्वर्गम्
स्वर्ग [m]
आवसन्
आवस् [1. Ā.]
शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम् । दुःखहर्षपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा ॥
English Translation
Vaishampayana continued : The Vrishnis, as they heard, O king, that dreadful account became filled with grief and sorrow and pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृण्वतां
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
कथां
कथा [f]
तां
तद् [pron]
रोमहर्षणीम्
रोमन् [n]
रोमहर्षणीम्
हर्षण [adj]
दुःखहर्षपरिक्लेशा
दुःख [n]
दुःखहर्षपरिक्लेशा
हर्ष [m]
दुःखहर्षपरिक्लेशा
परिक्लेश [m]
वृष्णीनाम्
वृष्णि [m]
अभवंस्तदा
भू [1. Ā.]
अभवंस्तदा
तदा [ind]