Śāntiparva Adhyāya 24
शान्तिपर्व • अध्यायः 24
Śāntiparva Adhyāya 24 of the classical Mahābhārata with 31 verses.
Total: 31 Verses
•
Citations: MBh 12.24.1–31
•
250 Lexicon Terms
भगवन्कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः । संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुमिच्छामि तं नृपम् ॥
English Translation
Yudhishthira said O holy sage, by what acts did king Sudyumna gain the highest success? (I wish to hear the king.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवत् [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
केन
क [pron]
सुद्युम्नो
सुद्युम्न [m]
वसुधाधिपः
वसुधाधिप [m]
संसिद्धिं
संसिद्धि [f]
परमां
परम [adj]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तं
तद् [pron]
नृपम्
नृप [m]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संयतव्रतौ ॥
English Translation
Vyasa said 'In this matter is also cited this old history. There were two brothers, viz., Shankha and Likhita of rigid vows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
एव [ind]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
शङ्खश्च
शङ्ख [m]
शङ्खश्च
च [ind]
लिखितश्चास्तां
लिखित [m]
लिखितश्चास्तां
च [ind]
लिखितश्चास्तां
अस् [2. P.]
भ्रातरौ
भ्रातृ [m]
संयतव्रतौ
संयम् [1. Ā.]
संयतव्रतौ
व्रत [n]
तयोरावसथावास्तां रमणीयौ पृथक्पृथक् । नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतौ बाहुदामनु ॥
English Translation
The two brothers had two separate beautiful houses. Situate by the bank of the river called Vahuda, both of those houses were decorated with trees always bearing flowers and fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोर्
तद् [pron]
आवसथावास्तां
आवसथ [m]
आवसथावास्तां
अस् [2. P.]
रमणीयौ
रमणीय [adj]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
नित्यपुष्पफलैर्
नित्य [adj]
नित्यपुष्पफलैर्
पुष्प [n]
नित्यपुष्पफलैर्
फल [n]
वृक्षैर्
वृक्ष [m]
उपेतौ
उपे [2. Ā.]
बाहुदाम्
बाहुदा [f]
अनु
अनु [ind]
ततः कदाचिल्लिखितः शङ्खस्याश्रममागमत् । यदृच्छयापि शङ्खोऽथ निष्क्रान्तोऽभवदाश्रमात् ॥
English Translation
Once on a time Likhita come to the house of his brother Shankha. At that time, however, Shankha had left his asylum with no fixed purpose.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कदाचिल्लिखितः
कदाचिद् [ind]
कदाचिल्लिखितः
लिखित [m]
शङ्खस्याश्रमम्
शङ्ख [m]
शङ्खस्याश्रमम्
आश्रम [mn]
आगमत्
आगम् [6. P.]
यदृच्छयापि
यदृच्छा [f]
यदृच्छयापि
अपि [ind]
शङ्खो
शङ्ख [m]
ऽथ
अथ [ind]
निष्क्रान्तो
निष्क्रम् [6. P.]
ऽभवद्
भू [1. Ā.]
आश्रमात्
आश्रम [mn]
सोऽभिगम्याश्रमं भ्रातुः शङ्खस्य लिखितस्तदा । फलानि शातयामास सम्यक्परिणतान्युत ॥
English Translation
Arrived at the asylum of his brother, Shankha, Likhita plucked many ripe fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽभिगम्याश्रमं
अभिगम् [1. Ā.]
ऽभिगम्याश्रमं
आश्रम [mn]
भ्रातुः
भ्रातृ [m]
शङ्खस्य
शङ्ख [m]
लिखितस्तदा
लिखित [m]
लिखितस्तदा
तदा [ind]
फलानि
फल [n]
शातयामास
शातय् [10. Ā.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
परिणतान्युत
परिणम् [1. Ā.]
परिणतान्युत
उत [ind]
तान्युपादाय विस्रब्धो भक्षयामास स द्विजः । तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खोऽप्याश्रममागमत् ॥
English Translation
Getting them the Rishi Likhita began to eat them without feeling any pinch of conscience. While thus eating Shankha returned to his hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्युपादाय
तद् [pron]
तान्युपादाय
उपादा [3. Ā.]
विस्रब्धो
विश्रम्भ् [1. Ā.]
भक्षयामास
भक्षय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
द्विजः
द्विज [m]
तस्मिंश्च
तद् [pron]
तस्मिंश्च
च [ind]
भक्षयत्येव
भक्षय् [10. Ā.]
भक्षयत्येव
एव [ind]
शङ्खो
शङ्ख [m]
ऽप्याश्रमम्
अपि [ind]
ऽप्याश्रमम्
आश्रम [mn]
आगमत्
आगम् [6. P.]
भक्षयन्तं तु तं दृष्ट्वा शङ्खो भ्रातरमब्रवीत् । कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि ॥
English Translation
Seeing him eating, Shankha addressed his brother, saying,-Whence have these fruits been got and for why are you eating them?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्षयन्तं
भक्षय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शङ्खो
शङ्ख [m]
भ्रातरम्
भ्रातृ [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कुतः
कुतस् [ind]
फलान्यवाप्तानि
फल [n]
फलान्यवाप्तानि
अवाप् [5. Ā.]
हेतुना
हेतु [m]
केन
क [pron]
खादसि
खाद् [1. Ā.]
सोऽब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठमुपस्पृश्याभिवाद्य च । इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्निव ॥
English Translation
Approaching his elder brother and saluting him, Likhita smilingly replied, saying,—I have taken them even from this hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
ज्येष्ठम्
ज्येष्ठ [adj]
उपस्पृश्याभिवाद्य
उपस्पृश् [6. Ā.]
उपस्पृश्याभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
इत
इतस् [ind]
एव
एव [ind]
गृहीतानि
ग्रह् [6. Ā.]
मयेति
मद् [pron]
मयेति
इति [ind]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
तमब्रवीत्तदा शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः । स्तेयं त्वया कृतमिदं फलान्याददता स्वयम् । गच्छ राजानमासाद्य स्वकर्म प्रथयस्व वै ॥
English Translation
Filled with great anger, Shankha said to him,—You have committed theft by taking yourself these fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः
शङ्ख [m]
शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः
तीव्र [adj]
शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः
कोप [m]
शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः
समन्वित [adj]
स्तेयं
स्तेय [n]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
फलान्याददता
फल [n]
फलान्याददता
आदा [4. Ā.]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
राजानम्
राजन् [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
स्वकर्म
स्व [adj]
स्वकर्म
कर्मन् [n]
प्रथयस्व
प्रथय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
अदत्तादानमेवेदं कृतं पार्थिवसत्तम । स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्ममनुपालय । शीघ्रं धारय चौरस्य मम दण्डं नराधिप ॥
English Translation
Knowing me for a thief and following your duty of order, do you punish me O king, like a thief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदत्तादानम्
अदत्त [adj]
अदत्तादानम्
आदान [n]
एवेदं
एव [ind]
एवेदं
इदम् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पार्थिवसत्तम
पार्थिव [m]
पार्थिवसत्तम
सत्तम [adj]
स्तेनं
स्तेन [m]
मां
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
च
च [ind]
स्वधर्मम्
स्वधर्म [m]
अनुपालय
अनुपालय् [10. Ā.]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
धारय
धारय् [10. Ā.]
चौरस्य
चौर [m]
मम
मद् [pron]
दण्डं
दण्ड [mn]
नराधिप
नराधिप [m]
इत्युक्तस्तस्य वचनात्सुद्युम्नं वसुधाधिपम् । अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः ॥
English Translation
Thus commanded by his brother, the highly blessed Likhita of rigid vows proceeded to king Sudyumna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तस्तस्य
इति [ind]
इत्युक्तस्तस्य
वच् [2. P.]
इत्युक्तस्तस्य
तद् [pron]
वचनात्
वचन [n]
सुद्युम्नं
सुद्युम्न [m]
वसुधाधिपम्
वसुधाधिप [m]
अभ्यगच्छन्महाबाहो
अभिगम् [1. Ā.]
अभ्यगच्छन्महाबाहो
महत् [adj]
अभ्यगच्छन्महाबाहो
बाहु [mf]
लिखितः
लिखित [m]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितमागतम् । अभ्यगच्छत्सहामात्यः पद्भ्यामेव नरेश्वरः ॥
English Translation
Hearing from his gate-keepers that Likhita had come, king Sudyumna, with his counsellors, went out (for receiving him.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः
सुद्युम्न [m]
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः
तु [ind]
सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः
अन्तपाल [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
लिखितम्
लिखित [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
अभ्यगच्छत्
अभिगम् [1. Ā.]
सहामात्यः
सहामात्य [adj]
पद्भ्याम्
पद् [m]
एव
एव [ind]
नरेश्वरः
नरेश्वर [m]
तमब्रवीत्समागत्य स राजा ब्रह्मवित्तमम् । किमागमनमाचक्ष्व भगवन्कृतमेव तत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
समागत्य
समागम् [6. P.]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
ब्रह्मवित्तमम्
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवित्तमम्
वित्तम [adj]
किम्
किम् [ind]
आगमनम्
आगमन [n]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
भगवन्
भगवत् [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
एवमुक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नमिदमब्रवीत् । प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि ॥
English Translation
Meeting with him, the king addressed that best of all persons conversant with duties, saying,-Tell me, O reverend sir, why you have Know it is already accomplished.-Thus accosted, that Rishi said to Sudyumna,-Do you promise first that you will do it. You should then, after hearing me, fulfil that promise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
विप्रर्षिः
विप्रर्षि [m]
सुद्युम्नम्
सुद्युम्न [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तत्
तद् [pron]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि पुरुषर्षभ । भक्षितानि मया राजंस्तत्र मां शाधि माचिरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनिसृष्टानि
अनिसृष्ट [adj]
गुरुणा
गुरु [m]
फलानि
फल [n]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
भक्षितानि
भक्षय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
राजंस्तत्र
राजन् [m]
राजंस्तत्र
तत्र [ind]
मां
मद् [pron]
शाधि
शास् [1. P.]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे । अनुज्ञायामपि तथा हेतुः स्याद्ब्राह्मणर्षभ ॥
English Translation
O foremost of men, I ate some fruits that had not given me by my elder brother. Do you, o king, punish me for it forthwith, Sudyumna answered,-If the king be considered to wield the rod of chastisement, he come. should be regarded, O foremost of Brahmanas, as equally competent to pardon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमाणं
प्रमाण [mn]
चेन्मतो
चेद् [ind]
चेन्मतो
मन् [8. P.]
राजा
राजन् [m]
भवतो
भवत् [adj]
दण्डधारणे
दण्ड [mn]
दण्डधारणे
धारण [n]
अनुज्ञायाम्
अनुज्ञा [f]
अपि
अपि [ind]
तथा
तथा [ind]
हेतुः
हेतु [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
ब्राह्मणर्षभ
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणर्षभ
ऋषभ [m]
स भवानभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः । ब्रूहि कामानतोऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥
English Translation
Purged in sin, you of high vows, consider yourself as pardoned. Tell me now what else do you wish. I shall certainly accomplish those your commands.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
अभ्यनुज्ञातः
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
शुचिकर्मा
शुचि [adj]
शुचिकर्मा
कर्मन् [n]
महाव्रतः
महत् [adj]
महाव्रतः
व्रत [n]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
कामान्
काम [m]
अतो
अतस् [ind]
ऽन्यांस्त्वं
अन्य [pron]
ऽन्यांस्त्वं
त्वद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
वचः
वचस् [n]
छन्द्यमानोऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना । नान्यं वै वरयामास तस्माद्दण्डादृते वरम् ॥
English Translation
“Thus honoured by the great king, the Rishi Likhita, however, did not ask for any other favour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छन्द्यमानो
छन्द् [2. P.]
ऽपि
अपि [ind]
ब्रह्मर्षिः
ब्रह्मर्षि [m]
पार्थिवेन
पार्थिव [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
नान्यं
न [ind]
नान्यं
अन्य [pron]
वै
वै [ind]
वरयामास
वरय् [10. Ā.]
तस्माद्
तद् [pron]
दण्डाद्
दण्ड [mn]
ऋते
ऋत [n]
वरम्
वर [mn]
ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः । करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः ॥
English Translation
Then that king caused the two hands of the high-souled Likhita to be cut off, whereupon the latter, bearing the punishment, went away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
पृथिवीपालो
पृथिवीपाल [m]
लिखितस्य
लिखित [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
करौ
कर [m]
धृतदण्डो
धृ [4. P.]
धृतदण्डो
दण्ड [mn]
जगाम
गम् [6. Ā.]
सः
तद् [pron]
स गत्वा भ्रातरं शङ्खमार्तरूपोऽब्रवीदिदम् । धृतदण्डस्य दुर्भुद्धेर्भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥
English Translation
Returning to his brother Shankha, Likhita, in great agony said,-'You should now pardon this wretched man who has been duly punished (for what he did)'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
शङ्खम्
शङ्ख [m]
आर्तरूपो
आर्त [adj]
आर्तरूपो
रूप [n]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
धृतदण्डस्य
धृ [4. P.]
धृतदण्डस्य
दण्ड [mn]
दुर्बुद्धेर्
दुर्बुद्धि [adj]
भगवन्
भगवत् [adj]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम । धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता ॥
English Translation
Shankha said "I am not angry with you nor have you injured me, O foremost of all persons conversant with duties. Your virtue, however, had deteriorated. I have saved you from that plight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कुप्ये
कुप् [4. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
दूषयसे
दूषय् [10. Ā.]
मम
मद् [pron]
धर्मस्तु
धर्म [mn]
धर्मस्तु
तु [ind]
ते
त्वद् [pron]
व्यतिक्रान्तस्ततस्ते
व्यतिक्रम् [1. P.]
व्यतिक्रान्तस्ततस्ते
ततस् [ind]
व्यतिक्रान्तस्ततस्ते
त्वद् [pron]
निष्कृतिः
निष्कृति [f]
कृता
कृ [2. Ā.]
स गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि । देवान्पितॄनृषींश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥
English Translation
Proceed forthwith to the river Vahuda and please duly, with oblations of water, the gods, Rishis, and the Pitris, and never again think of sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
बाहुदां
बाहुदा [f]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
तर्पयस्व
तर्पय् [10. Ā.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
देवान्
देव [m]
पितॄन्
पितृ [m]
ऋषींश्चैव
ऋषि [m]
ऋषींश्चैव
च [ind]
ऋषींश्चैव
एव [ind]
मा
मा [ind]
चाधर्मे
च [ind]
चाधर्मे
अधर्म [m]
मनः
मनस् [n]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा । अवगाह्यापगां पुण्यामुदकार्थं प्रचक्रमे ॥
English Translation
Hearing these words of Shankha, Likhita performed his ablutions in the sacred river and began to perform the water-rite.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तस्य
तद् [pron]
धर्मार्थसंहितम्
धर्म [mn]
धर्मार्थसंहितम्
अर्थ [mn]
धर्मार्थसंहितम्
संधा [1. P.]
अवगाह्यापगां
अवगाह् [1. P.]
अवगाह्यापगां
आपगा [f]
पुण्याम्
पुण्य [adj]
उदकार्थं
उदक [n]
उदकार्थं
अर्थ [mn]
प्रचक्रमे
प्रक्रम् [6. P.]
प्रादुरास्तां ततस्तस्य करौ जलजसंनिभौ । ततः स विस्मितो भ्रातुर्दर्शयामास तौ करौ ॥
English Translation
Thereat, two hands, like two lotuses, appeared at the extremities of his stumps. Stricken with wonder he returned to his brother and showed him the two hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रादुरास्तां
प्रादुरस् [2. P.]
ततस्तस्य
ततस् [ind]
ततस्तस्य
तद् [pron]
करौ
कर [m]
जलजसंनिभौ
जलज [n]
जलजसंनिभौ
संनिभ [adj]
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
विस्मितो
विस्मि [1. P.]
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
तौ
तद् [pron]
करौ
कर [m]
ततस्तमब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं कृतं मया । मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्दैवमेव विधीयते ॥
English Translation
Shankha said All this has been done by me through my penances! Do not be surprised at it. Providence is the instrument here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तम्
ततस् [ind]
ततस्तम्
तद् [pron]
अब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं
शङ्ख [m]
अब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं
तपस् [n]
अब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं
इदम् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
मया
मद् [pron]
मा
मा [ind]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
विशङ्का
विशङ्का [f]
भूद्
भू [1. Ā.]
दैवम्
दैव [n]
एव
एव [ind]
विधीयते
विधा [3. Ā.]
किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वमेव महाद्युते । यस्य ते तपसो वीर्यमीदृशं द्विजसत्तम ॥
English Translation
Likhita answered: O you of great splendour, why did you not purify me at first, when, O best of Rishis, such was the power of your penances?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
नु
नु [ind]
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
पूतः
पू [1. P.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एव
एव [ind]
महाद्युते
महत् [adj]
महाद्युते
द्युति [f]
यस्य
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
तपसो
तपस् [n]
वीर्यम्
वीर्य [n]
ईदृशं
ईदृश [adj]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
एवमेतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव । स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह ॥
English Translation
Shankha said I should not have acted otherwise. I am not your punisher. The king has been himself purified as also yourself, along with the Pitris.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतन्मया
एतद् [pron]
एतन्मया
मद् [pron]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
दण्डधरस्तव
दण्ड [mn]
दण्डधरस्तव
धर [adj]
दण्डधरस्तव
त्वद् [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पूतो
पू [1. P.]
नरपतिस्त्वं
नरपति [m]
नरपतिस्त्वं
त्वद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पितृभिः
पितृ [m]
सह
सह [ind]
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥
English Translation
It is heard again that the royal sage Sudyumna, only by wielding the rod of chastisement, gained the highest success, like Daksha himself, the son of Prachetas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
पाण्डवश्रेष्ठ
पाण्डव [m]
पाण्डवश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
वै
वै [ind]
तेन
तद् [pron]
कर्मणा
कर्मन् [n]
प्राप्तवान्
प्राप् [1. P.]
परमां
परम [adj]
सिद्धिं
सिद्धि [f]
दक्षः
दक्ष [m]
प्राचेतसो
प्राचेतस [adj]
यथा
यथा [ind]
एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम् । उत्पथेऽस्मिन्महाराज मा च शोके मनः कृथाः ॥
English Translation
Such is the duty of Kshatriyas, viz., the ruling of subjects. Any other, O king, would be considered as a wrong path for them. Do not grieve.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दण्डधारणम्
दण्ड [mn]
दण्डधारणम्
धारण [n]
अत्युग्रं
अति [ind]
अत्युग्रं
उग्र [adj]
प्रजानां
प्रजा [f]
परिपालनम्
परिपालन [n]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
गान्धारि
गान्धारी [f]
मा
मा [ind]
च
च [ind]
शोके
शोक [m]
मनः
मनस् [n]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
भ्रातुरस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम । दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥
English Translation
O best of all persons conversant with duty, listen to the wholesome words of this your brother. Holding the rod of chastisement, O king, is the duty of kings and not the shaving of the head. more
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
अस्य
इदम् [pron]
हितं
हित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
शृणु
श्रु [4. P.]
धर्मज्ञसत्तम
धर्म [mn]
धर्मज्ञसत्तम
ज्ञ [adj]
धर्मज्ञसत्तम
सत्तम [adj]
दण्ड
दण्ड [mn]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
क्षत्रधर्मो
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मो
धर्म [mn]
न
न [ind]
मुण्डनम्
मुण्डन [n]