तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः । क्रोधमाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥
tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya śatrughnasya mahātmanaḥ | krodhamāhārayattīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||
English Translation
Hearing the words of the high-souled Śatrughna Lavaņa was greatly enraged and again and again asked him to wait.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
भाषितं
भाषित [n]
तस्य
तद् [pron]
शत्रुघ्नस्य
शत्रुघ्न [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
क्रोधम्
क्रोध [m]
आहारयत्
आहारय् [10. Ā.]
तीव्रं
तीव्र [adj]
तिष्ठ
स्था [1. Ā.]
तिष्ठेति
स्था [1. Ā.]
तिष्ठेति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च । लवणो रघुशार्दूलमाह्वयामास चासकृत् ॥
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantānkaṭakaṭāyya ca | lavaṇo raghuśārdūlamāhvayāmāsa cāsakṛt ||
English Translation
Clashing his hands and grinding his teeth he invited that foremost of Raghus to fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाणौ
पाणि [m]
पाणिं
पाणि [m]
विनिष्पिष्य
विनिष्पिष् [7. P.]
दन्तान्
दन्त [mn]
कटकटाय्य
कटकटायय् [Denom. P.]
च
च [ind]
लवणो
लवण [m]
रघुशार्दूलम्
रघु [m]
रघुशार्दूलम्
शार्दूल [m]
आह्वयामास
आह्वा [4. Ā.]
चासकृत्
च [ind]
चासकृत्
असकृत् [ind]
तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरविक्रमम् । शत्रुघ्नो देव शत्रुघ्न इदं वचनमब्रवीत् ॥
taṃ bruvāṇaṃ tathā vākyaṃ lavaṇaṃ ghoravikramam | śatrughno deva śatrughna idaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
And Satrughna, the slayer of celestial's enemies, said to the dreadful Lavaņa, giving vent to those words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
तथा
तथा [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
लवणं
लवण [m]
घोरविक्रमम्
घोर [adj]
घोरविक्रमम्
विक्रम [m]
शत्रुघ्नो
शत्रुघ्न [m]
देवशत्रुघ्न
देव [m]
देवशत्रुघ्न
शत्रु [m]
देवशत्रुघ्न
घ्न [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
शत्रुघ्नो न तदा जातो यदान्ये निर्जितास्त्वया । तदद्य बाणाभिहतो व्रज तं यमसादनम् ॥
śatrughno na tadā jāto yadānye nirjitāstvayā | tadadya bāṇābhihato vraja taṃ yamasādanam ||
English Translation
Śatrughna was not born when you did defeat other kings; do you therefore proceed to Death's abode being assailed by shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुघ्नो
शत्रुघ्न [m]
न
न [ind]
तदा
तदा [ind]
जातो
जन् [4. P.]
यदान्ये
यदा [ind]
यदान्ये
अन्य [pron]
निर्जितास्त्वया
निर्जि [1. P.]
निर्जितास्त्वया
त्वद् [pron]
तद्
तद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
बाणाभिहतो
बाण [m]
बाणाभिहतो
अभिहन् [4. P.]
व्रज
व्रज् [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]
ऋषयोऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे । पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम् ॥
ṛṣayo'pyadya pāpātmanmayā tvāṃ nihataṃ raṇe | paśyantu viprā vidvāṃsastridaśā iva rāvaṇam ||
English Translation
O you of a vicious soul, as did the celestials behold Rāvana slain so shall the Rșis and learned Brāhmaṇas behold you, destroyed by me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषयो
ऋषि [m]
ऽप्यद्य
अपि [ind]
ऽप्यद्य
अद्य [ind]
पापात्मन्मया
पाप [adj]
पापात्मन्मया
आत्मन् [m]
पापात्मन्मया
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
रणे
रण [m]
पश्यन्तु
पश् [4. Ā.]
विप्रा
विप्र [m]
विद्वांसस्त्रिदशा
विद्वस् [adj]
विद्वांसस्त्रिदशा
त्रिदश [m]
इव
इव [ind]
रावणम्
रावण [m]
त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतितेऽद्य निशाचर । पुरं जनपदं चापि क्षेममेतद्भविष्यति ॥
tvayi madbāṇanirdagdhe patite'dya niśācara | puraṃ janapadaṃ cāpi kṣemametadbhaviṣyati ||
English Translation
O Rākşasa, forsooth shall good crown cities and villages when you shall fall down brunt by my arrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वयि
त्वद् [pron]
मद्बाणनिर्दग्धे
मद् [pron]
मद्बाणनिर्दग्धे
बाण [m]
मद्बाणनिर्दग्धे
निर्दह् [1. P.]
पतिते
पत् [1. Ā.]
ऽद्य
अद्य [ind]
निशाचर
निशाचर [m]
पुरं
पुर [n]
जनपदं
जनपद [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
क्षेमम्
क्षेम [mn]
एतद्
एतद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः । प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्ममंशुरिवार्कजः ॥
adya madbāhuniṣkrāntaḥ śaro vajranibhānanaḥ | pravekṣyate te hṛdayaṃ padmamaṃśurivārkajaḥ ||
English Translation
As the rays of the sun enter into lotus so shall arrows, hard as lightning, discharged by my hands, shall enter into your heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
मद्बाहुनिष्क्रान्तः
मद् [pron]
मद्बाहुनिष्क्रान्तः
बाहु [mf]
मद्बाहुनिष्क्रान्तः
निष्क्रम् [6. P.]
शरो
शर [m]
वज्रनिभाननः
वज्र [mn]
वज्रनिभाननः
निभ [adj]
वज्रनिभाननः
आनन [n]
प्रवेक्ष्यते
प्रविश् [4. P.]
ते
त्वद् [pron]
हृदयं
हृदय [n]
पद्मम्
पद्म [mn]
अंशुर्
अंशु [m]
इवार्कजः
इव [ind]
इवार्कजः
अर्क [m]
इवार्कजः
ज [adj]
एवमुक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्छितः । शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप तं शूरः शतधाच्छिनत् ॥
evamukto mahāvṛkṣaṃ lavaṇaḥ krodhamūrchitaḥ | śatrughnorasi cikṣepa taṃ śūraḥ śatadhācchinat ||
English Translation
Being beside himself with ire on hearing those words of Śatrughna, Lavaņa threw a huge tree against his breast. And ſatrughna too sundered it into a hundred pieces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
महावृक्षं
महत् [adj]
महावृक्षं
वृक्ष [m]
लवणः
लवण [m]
क्रोधमूर्छितः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितः
मूर्छय् [10. P.]
शत्रुघ्नोरसि
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नोरसि
उरस् [n]
चिक्षेप
क्षिप् [6. Ā.]
तं
तद् [pron]
शूरः
शूर [m]
शतधाछिनत्
शतधा [ind]
शतधाछिनत्
छिद् [1. P.]
तद्दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनरेव तु । पादपान्सुबहून्गृह्य शत्रुघ्ने व्यसृजद्बली ॥
taddṛṣṭvā viphalaṃ karma rākṣasaḥ punareva tu | pādapānsubahūngṛhya śatrughne vyasṛjadbalī ||
English Translation
Beholding his own action baffled the Rākşasa again took up many trees and hurled them at Śatrughna, who, with three or four hundred bent arrow, cut them all, one by one, into pieces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विफलं
विफल [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
राक्षसः
राक्षस [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
पादपान्
पादप [m]
सुबहून्
सु [ind]
सुबहून्
बहु [adj]
गृह्य
ग्रह् [6. Ā.]
शत्रुघ्ने
शत्रुघ्न [m]
व्यसृजद्
विसृज् [4. Ā.]
बली
बलिन् [adj]
शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षानापततो बहून् । त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकं चिच्छेद नतपर्वभिः ॥
śatrughnaścāpi tejasvī vṛkṣānāpatato bahūn | tribhiścaturbhirekaikaṃ ciccheda nataparvabhiḥ ||
English Translation
Beholding his own action baffled the Rākşasa again took up many trees and hurled them at Śatrughna, who, with three or four hundred bent arrow, cut them all, one by one, into pieces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुघ्नश्चापि
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नश्चापि
च [ind]
शत्रुघ्नश्चापि
अपि [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
आपततो
आपत् [1. Ā.]
बहून्
बहु [adj]
त्रिभिश्चतुर्भिर्
त्रि [nr]
त्रिभिश्चतुर्भिर्
चतुर् [nr]
एकैकं
एकैक [adj]
चिछेद
छिद् [1. P.]
नतपर्वभिः
नम् [1. Ā.]
नतपर्वभिः
पर्वन् [n]
ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद्राक्षसोरसि । शत्रुघ्नो वीर्यसंपन्नो विव्यथे न च राक्षसः ॥
tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vyasṛjadrākṣasorasi | śatrughno vīryasaṃpanno vivyathe na ca rākṣasaḥ ||
English Translation
Thereupon when the powerful Satrughna assailed him with arrows the Rākşasa was not the least pained.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
बाणमयं
बाण [m]
बाणमयं
मय [adj]
वर्षं
वर्ष [mn]
व्यसृजद्
विसृज् [4. Ā.]
राक्षसोरसि
राक्षस [m]
राक्षसोरसि
उरस् [n]
शत्रुघ्नो
शत्रुघ्न [m]
वीर्यसम्पन्नो
वीर्य [n]
वीर्यसम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
विव्यथे
व्यथ् [1. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
राक्षसः
राक्षस [m]
ततः प्रहस्य लवणो वृक्षमुत्पाट्य लीलया । शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै ॥
tataḥ prahasya lavaṇo vṛkṣamutpāṭya līlayā | śirasyabhyahanacchūraṃ srastāṅgaḥ sa mumoha vai ||
English Translation
Rather laughing aloud the valiant Räksasa uprooted a tree and struck him with that on the head. With that stroke he was wounded and slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रहस्य
प्रहस् [1. Ā.]
लवणो
लवण [m]
वृक्षम्
वृक्ष [m]
उत्पाट्य
उत्पाटय् [10. P.]
लीलया
लीला [f]
शिरस्यभ्यहनच्छूरं
शिरस् [n]
शिरस्यभ्यहनच्छूरं
अभिहन् [4. P.]
शिरस्यभ्यहनच्छूरं
शूर [m]
स्रस्ताङ्गः
स्रंस् [1. P.]
स्रस्ताङ्गः
अङ्ग [n]
स
तद् [pron]
मुमोह
मुह् [4. Ā.]
वै
वै [ind]
तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महानभूत् । ऋषीणां देव संघानां गन्धर्वाप्सरसामपि ॥
tasminnipatite vīre hāhākāro mahānabhūt | ṛṣīṇāṃ deva saṃghānāṃ gandharvāpsarasāmapi ||
English Translation
And that hero falling there arose a terrible uproar among the Rșis, celestials, Gandharvas and Apsarās.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्निपतिते
तद् [pron]
तस्मिन्निपतिते
निपत् [1. Ā.]
वीरे
वीर [m]
हाहाकारो
हाहाकार [m]
महान्
महत् [adj]
अभूत्
भू [1. Ā.]
ऋषीणां
ऋषि [m]
देवसंघानां
देव [m]
देवसंघानां
संघ [m]
गन्धर्वाप्सरसाम्
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसाम्
अप्सरस् [f]
अपि
अपि [ind]
तमवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम् । रक्षो लब्धान्तरमपि न विवेश स्वमालयम् ॥
tamavajñāya tu hataṃ śatrughnaṃ bhuvi pātitam | rakṣo labdhāntaramapi na viveśa svamālayam ||
English Translation
There upon considering Śatrughna slain the night-ranger did not enter his house albeit he got the opportunity; and moreover beholding him fallen and destroyed he did not take up his dart. He then began to carry his collected food.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अवज्ञाय
अवज्ञा [9. Ā.]
तु
तु [ind]
हतं
हन् [6. P.]
शत्रुघ्नं
शत्रुघ्न [m]
भुवि
भू [f]
पातितम्
पातय् [10. Ā.]
रक्षो
रक्षस् [n]
लब्धान्तरम्
लभ् [1. P.]
लब्धान्तरम्
अन्तर [n]
अपि
अपि [ind]
न
न [ind]
विवेश
विश् [4. P.]
स्वम्
स्व [adj]
आलयम्
आलय [mn]
नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम् । ततो हत इति ज्ञात्वा तान्भक्षान्समुदावहत् ॥
nāpi śūlaṃ prajagrāha taṃ dṛṣṭvā bhuvi pātitam | tato hata iti jñātvā tānbhakṣānsamudāvahat ||
English Translation
There upon considering Śatrughna slain the night-ranger did not enter his house albeit he got the opportunity; and moreover beholding him fallen and destroyed he did not take up his dart. He then began to carry his collected food.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
शूलं
शूल [mn]
प्रजग्राह
प्रग्रह् [9. Ā.]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भुवि
भू [f]
पातितम्
पातय् [10. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
हत
हन् [6. P.]
इति
इति [ind]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तान्
तद् [pron]
भक्षान्
भक्ष [m]
समुदावहत्
समुदावह् [1. P.]
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः । शत्रुघ्नो राक्षसद्वारि ऋषिभिः संप्रपूजितः ॥
muhūrtāllabdhasaṃjñastu punastasthau dhṛtāyudhaḥ | śatrughno rākṣasadvāri ṛṣibhiḥ saṃprapūjitaḥ ||
English Translation
Regaining his sense within a moment, Śatrughna, with a weapon in his hand, stood at the city gate and the Rșis began to praise him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु
मुहूर्त [mn]
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु
लभ् [1. P.]
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु
संज्ञा [f]
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु
तु [ind]
पुनस्तस्थौ
पुनर् [ind]
पुनस्तस्थौ
स्था [1. Ā.]
धृतायुधः
धृ [4. P.]
धृतायुधः
आयुध [mn]
शत्रुघ्नो
शत्रुघ्न [m]
राक्षसद्वारि
राक्षस [m]
राक्षसद्वारि
द्वार् [f]
ऋषिभिः
ऋषि [m]
सम्प्रपूजितः
सम्प्रपूजय् [10. P.]
ततो दिव्यममोघं तं जग्राह शरमुत्तमम् । ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश ॥
tato divyamamoghaṃ taṃ jagrāha śaramuttamam | jvalantaṃ tejasā ghoraṃ pūrayantaṃ diśo daśa ||
English Translation
There upon, he having taken up an excellent arrow of unfailing aim the ten quarters were filled with its native brilliance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अमोघं
अमोघ [adj]
तं
तद् [pron]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
शरम्
शर [m]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
ज्वलन्तं
ज्वल् [1. Ā.]
तेजसा
तेजस् [n]
घोरं
घोर [adj]
पूरयन्तं
पूरय् [10. Ā.]
दिशो
दिश् [f]
दश
दशन् [adj]
वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दर गौरवम् । नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम् ॥
vajrānanaṃ vajravegaṃ merumandara gauravam | nataṃ parvasu sarveṣu saṃyugeṣvaparājitam ||
English Translation
Its face was like lightning and its velocity the same and it looked like Meru and Mandāra; its joints were all bent. None could defeat it in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वज्राननं
वज्र [mn]
वज्राननं
आनन [n]
वज्रवेगं
वज्र [mn]
वज्रवेगं
वेग [m]
मेरुमन्दरगौरवम्
मेरु [m]
मेरुमन्दरगौरवम्
मन्दर [m]
मेरुमन्दरगौरवम्
गौरव [n]
नतं
नम् [1. Ā.]
पर्वसु
पर्वन् [n]
सर्वेषु
सर्व [pron]
संयुगेष्वपराजितम्
संयुग [n]
संयुगेष्वपराजितम्
अपराजित [adj]
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम् । दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणां च दारुणम् ॥
asṛkcandanadigdhāṅgaṃ cārupatraṃ patatriṇam | dānavendrācalendrāṇāmasurāṇāṃ ca dāruṇam ||
English Translation
It was pasted with red sandal resembling blood and its feathers were beautiful. Beholding that dart like to the fire of dissolution, and dreadful to lords of Dānavas, mountains and Asuras, the creatures were greatly terrified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं
असृज् [n]
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं
चन्दन [mn]
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं
दिह् [2. Ā.]
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं
अङ्ग [n]
चारुपत्रं
चारु [adj]
चारुपत्रं
पत्त्र [mn]
पतत्रिणम्
पतत्रिन् [m]
दानवेन्द्राचलेन्द्राणाम्
दानव [m]
दानवेन्द्राचलेन्द्राणाम्
इन्द्र [m]
दानवेन्द्राचलेन्द्राणाम्
अचल [m]
दानवेन्द्राचलेन्द्राणाम्
इन्द्र [m]
असुराणां
असुर [m]
च
च [ind]
दारुणम्
दारुण [adj]
तं दीप्तमिव कालाग्निं युगान्ते समुपस्थिते । दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि परित्रासमुपागमन् ॥
taṃ dīptamiva kālāgniṃ yugānte samupasthite | dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni paritrāsamupāgaman ||
English Translation
It was pasted with red sandal resembling blood and its feathers were beautiful. Beholding that dart like to the fire of dissolution, and dreadful to lords of Dānavas, mountains and Asuras, the creatures were greatly terrified.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दीप्तम्
दीप् [4. P.]
इव
इव [ind]
कालाग्निं
कालाग्नि [m]
युगान्ते
युग [mn]
युगान्ते
अन्त [m]
समुपस्थिते
समुपस्था [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
भूतानि
भूत [mn]
परित्रासम्
परित्रास [m]
उपागमन्
उपगम् [6. P.]
सदेवासुरगन्धर्वं समुनिं साप्सरोगणम् । जगद्धि सर्वमस्वस्थं पितामहमुपस्थितम् ॥
sadevāsuragandharvaṃ samuniṃ sāpsarogaṇam | jagaddhi sarvamasvasthaṃ pitāmahamupasthitam ||
English Translation
What more, being disturbed, the celestials, Asuras, Gandharvas, saints and Apsarās and all other creatures of the world approached the Great Patriarch, the conferrer of boons and said. The fear of the celestials and the destruction of the creatures has arrived.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदेवासुरगन्धर्वं
स [ind]
सदेवासुरगन्धर्वं
देव [m]
सदेवासुरगन्धर्वं
असुर [m]
सदेवासुरगन्धर्वं
गन्धर्व [m]
समुनिं
स [ind]
समुनिं
मुनि [m]
साप्सरोगणम्
स [ind]
साप्सरोगणम्
अप्सरस् [f]
साप्सरोगणम्
गण [m]
जगद्धि
जगन्त् [n]
जगद्धि
हि [ind]
सर्वम्
सर्व [pron]
अस्वस्थं
अस्वस्थ [adj]
पितामहम्
पितामह [m]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
ऊचुश्च देवदेवेशं वरदं प्रपितामहम् । कच्चिल्लोकक्षयो देव प्राप्तो वा युगसंकयः ॥
ūcuśca devadeveśaṃ varadaṃ prapitāmaham | kaccillokakṣayo deva prāpto vā yugasaṃkayaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊचुश्च
वच् [2. P.]
ऊचुश्च
च [ind]
देवदेवेशं
देवदेवेश [m]
वरदं
वर [mn]
वरदं
द [adj]
प्रपितामहम्
प्रपितामह [m]
कच्चिल्
कश्चित् [pron]
लोकक्षयो
लोक [m]
लोकक्षयो
क्षय [m]
देव
देव [m]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
वा
वा [ind]
युगसंक्षयः
युग [mn]
युगसंक्षयः
संक्षय [m]
नेदृशं दृष्टपूर्वं न श्रुतं वा प्रपितामह । देवानां भयसंमोहो लोकानां संक्षयः प्रभो ॥
nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na śrutaṃ vā prapitāmaha | devānāṃ bhayasaṃmoho lokānāṃ saṃkṣayaḥ prabho ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेदृशं
न [ind]
नेदृशं
ईदृश [adj]
दृष्टपूर्वं
दृश् [6. P.]
दृष्टपूर्वं
पूर्व [pron]
न
न [ind]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
वा
वा [ind]
प्रपितामह
प्रपितामह [m]
देवानां
देव [m]
भयसंमोहो
भय [n]
भयसंमोहो
सम्मोह [m]
लोकानां
लोक [m]
संक्षयः
संक्षय [m]
प्रभो
प्रभु [m]
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामनः । भयकारणमाचष्टे देवानामभयंकरः ॥
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmanaḥ | bhayakāraṇamācaṣṭe devānāmabhayaṃkaraḥ ||
English Translation
Hearing those words the Patriarch Brahmă replied Although it is a source of great fear still it is not dreadful to the celestials. There upon with sweet accents he said:-Hear, O you celestials, ſatrughna has taken up this arrow for the destruction of Pavana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
लोकपितामहः
लोकपितामह [m]
भयकारणम्
भय [n]
भयकारणम्
कारण [n]
आचष्टे
आचक्ष् [1. P.]
देवानाम्
देव [m]
अभयंकरः
अभयंकर [adj]
वधाय लवणस्याजौ शरः शत्रुघ्नधारितः । तेजसा यस्य सर्वे स्म संमूढाः सुरसत्तमाः ॥
vadhāya lavaṇasyājau śaraḥ śatrughnadhāritaḥ | tejasā yasya sarve sma saṃmūḍhāḥ surasattamāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वधाय
वध [m]
लवणस्याजौ
लवण [m]
लवणस्याजौ
आजि [mf]
शरः
शर [m]
शत्रुघ्नधारितः
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नधारितः
धारय् [10. Ā.]
तेजसा
तेजस् [n]
यस्य
यद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
स्म
स्म [ind]
संमूढाः
सम्मुह् [4. P.]
सुरसत्तमाः
सुर [m]
सुरसत्तमाः
सत्तम [adj]
एषो हि पूर्वं देवस्य लोककर्तुः सनातनः । शरस्तेजोमयो वत्सा येन वै भयमागतम् ॥
eṣo hi pūrvaṃ devasya lokakartuḥ sanātanaḥ | śarastejomayo vatsā yena vai bhayamāgatam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषो
एतद् [pron]
हि
हि [ind]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
देवस्य
देव [m]
लोककर्तुः
लोककर्तृ [m]
सनातनः
सनातन [adj]
शरस्तेजोमयो
शर [m]
शरस्तेजोमयो
तेजस् [n]
शरस्तेजोमयो
मय [adj]
वत्सा
वत्स [m]
येन
यद् [pron]
वै
वै [ind]
भयम्
भय [n]
आगतम्
आगम् [6. P.]
एष वै कैटभस्यार्थे मधुनश्च महाशरः । सृष्टो महात्मना तेन वधार्थं दैत्ययोस्तयोः ॥
eṣa vai kaiṭabhasyārthe madhunaśca mahāśaraḥ | sṛṣṭo mahātmanā tena vadhārthaṃ daityayostayoḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
कैटभस्यार्थे
कैटभ [m]
कैटभस्यार्थे
अर्थ [mn]
मधुनश्च
मधु [m]
मधुनश्च
च [ind]
महाशरः
महत् [adj]
महाशरः
शर [m]
सृष्टो
सृज् [2. P.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
तेन
तद् [pron]
वधार्थं
वध [m]
वधार्थं
अर्थ [mn]
दैत्ययोस्तयोः
दैत्य [m]
दैत्ययोस्तयोः
तद् [pron]
एवमेतं प्रजानीध्वं विष्णोस्तेजोमयं शरम् । एषा चैव तनुः पूर्वा विष्णोस्तस्य महात्मनः ॥
evametaṃ prajānīdhvaṃ viṣṇostejomayaṃ śaram | eṣā caiva tanuḥ pūrvā viṣṇostasya mahātmanaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतं
एतद् [pron]
प्रजानीध्वं
प्रज्ञा [9. Ā.]
विष्णोस्तेजोमयं
विष्णु [m]
विष्णोस्तेजोमयं
तेजस् [n]
विष्णोस्तेजोमयं
मय [adj]
शरम्
शर [m]
एषा
एतद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तनुः
तनु [f]
पूर्वा
पूर्व [pron]
विष्णोस्तस्य
विष्णु [m]
विष्णोस्तस्य
तद् [pron]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
इतो गच्छता पश्यध्वं वध्यमानं महात्मना । रामानुजेन वीरेण लवणं राक्षसोत्तमम् ॥
ito gacchatā paśyadhvaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā | rāmānujena vīreṇa lavaṇaṃ rākṣasottamam ||
English Translation
Vişņu alone is cognisant of its energy. This Śatrughna is the first portion of Vişnu's person; do you all go hence and behold the destruction of the foremost Raksasa, Lavana, by the highsouled, heroic Satrughna, the younger brother of Rama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतो
इतस् [ind]
गच्छत
गम् [6. Ā.]
पश्यध्वं
पश् [4. Ā.]
वध्यमानं
वध् [4. P.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
रामानुजेन
राम [m]
रामानुजेन
अनुज [m]
वीरेण
वीर [m]
लवणं
लवण [m]
राक्षसोत्तमम्
राक्षस [m]
राक्षसोत्तमम्
उत्तम [adj]
तस्य ते देवदेवस्य निशम्य मधुरां गिरम् । आजग्मुर्यत्र युध्येते शत्रुघ्नलवणावुभौ ॥
tasya te devadevasya niśamya madhurāṃ giram | ājagmuryatra yudhyete śatrughnalavaṇāvubhau ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
देवदेवस्य
देवदेव [m]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
मधुरां
मधुर [adj]
गिरम्
गिर् [f]
आजग्मुर्
आगम् [6. P.]
यत्र
यत्र [ind]
युध्येते
युध् [2. P.]
शत्रुघ्नलवणावुभौ
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नलवणावुभौ
लवण [n]
शत्रुघ्नलवणावुभौ
उभ् [pron]
तं शरं दिव्यसंकाशं शत्रुघ्नकरधारितम् । ददृशुः सर्वभूतानि युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ॥
taṃ śaraṃ divyasaṃkāśaṃ śatrughnakaradhāritam | dadṛśuḥ sarvabhūtāni yugāntāgnimivotthitam ||
English Translation
Hearing the words of the Patriarch Brahmă, the celestials arrived at the battle-field of Šatrughna and Lavana and saw that the arrow, held by Satrughna's hands, was burning like the fire of dissolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शरं
शर [m]
दिव्यसंकाशं
दिव्य [adj]
दिव्यसंकाशं
संकाश [m]
शत्रुघ्नकरधारितम्
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नकरधारितम्
कर [m]
शत्रुघ्नकरधारितम्
धारय् [10. Ā.]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
युगान्ताग्निम्
युगान्त [m]
युगान्ताग्निम्
अग्नि [m]
इवोत्थितम्
इव [ind]
इवोत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
आकाशमावृतं दृष्ट्वा देवैर्हि रघुनन्दनः । सिंहनादं मुहुः कृत्वा ददर्श लवणं पुनः ॥
ākāśamāvṛtaṃ dṛṣṭvā devairhi raghunandanaḥ | siṃhanādaṃ muhuḥ kṛtvā dadarśa lavaṇaṃ punaḥ ||
English Translation
Beholding the welkin covered by the celestials, Satrughna, the descendant of Raghu, emitting leonine roars, again and again looked towards Lavaņa. And being again excited by the high-souled Śatrughna and enraged Lavaņa arrived for encounter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकाशम्
आकाश [mn]
आवृतं
आवृ [5. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
देवैर्
देव [m]
हि
हि [ind]
रघुनन्दनः
रघुनन्दन [m]
सिंहनादं
सिंहनाद [m]
मुहुः
मुहुर् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
लवणं
लवण [m]
पुनः
पुनर् [ind]
आहूतश्च ततस्तेन शत्रुघ्नेन महात्मना । लवणः क्रोधसंयुक्तो युद्धाय समुपस्थितः ॥
āhūtaśca tatastena śatrughnena mahātmanā | lavaṇaḥ krodhasaṃyukto yuddhāya samupasthitaḥ ||
English Translation
Beholding the welkin covered by the celestials, Satrughna, the descendant of Raghu, emitting leonine roars, again and again looked towards Lavaņa. And being again excited by the high-souled Śatrughna and enraged Lavaņa arrived for encounter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहूतश्च
आह्वा [4. Ā.]
आहूतश्च
च [ind]
ततस्तेन
ततस् [ind]
ततस्तेन
तद् [pron]
शत्रुघ्नेन
शत्रुघ्न [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
लवणः
लवण [m]
क्रोधसंयुक्तो
क्रोध [m]
क्रोधसंयुक्तो
संयुज् [7. Ā.]
युद्धाय
युद्ध [n]
समुपस्थितः
समुपस्था [1. Ā.]
आकर्णात्स विकृष्याथ तद्धनुर्धन्विनां वरः । स मुमोच महाबाणं लवणस्य महोरसि । उरस्तस्य विदार्याशु प्रविवेश रसातलम् ॥
ākarṇātsa vikṛṣyātha taddhanurdhanvināṃ varaḥ | sa mumoca mahābāṇaṃ lavaṇasya mahorasi | urastasya vidāryāśu praviveśa rasātalam ||
English Translation
There upon expanding his bow up to ears, Satrughna, the the most accomplished archer, discharged his arrow against the spacious breast of Lavaņa. And piercing his heart that arrow entered speedily into Rasātala and having entered Rasātala that arrow, honoured by the celestials, again came to the descendant of Raghu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णात्
कर्ण [m]
स
तद् [pron]
विकृष्याथ
विकृष् [6. P.]
विकृष्याथ
अथ [ind]
तद्
तद् [pron]
धनुर्
धनुस् [n]
धन्विनां
धन्विन् [m]
वरः
वर [adj]
स
तद् [pron]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
महाबाणं
महत् [adj]
महाबाणं
बाण [m]
लवणस्य
लवण [m]
महोरसि
महत् [adj]
महोरसि
उरस् [n]
उरस्तस्य
उरस् [n]
उरस्तस्य
तद् [pron]
विदार्याशु
विदारी [f]
विदार्याशु
आशु [ind]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
रसातलम्
रसातल [n]
गत्वा रसातलं दिव्यं शरो विबुधपूजितः । पुनरेवागमत्तूर्णमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ॥
gatvā rasātalaṃ divyaṃ śaro vibudhapūjitaḥ | punarevāgamattūrṇamikṣvākukulanandanam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गत्वा
गम् [6. Ā.]
रसातलं
रसातल [n]
दिव्यं
दिव्य [adj]
शरो
शर [m]
विबुधपूजितः
विबुध [m]
विबुधपूजितः
पूजय् [10. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवागमत्
एव [ind]
एवागमत्
आगम् [6. P.]
तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनम्
इक्ष्वाकु [m]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनम्
कुल [n]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनम्
नन्दन [m]
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो लवणः स निशाचरः । पपात सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः ॥
śatrughnaśaranirbhinno lavaṇaḥ sa niśācaraḥ | papāta sahasā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ ||
English Translation
And being pierced by that shaft the nightranger Lavaņa fell down on earth like a mountain clapped by a thunder-bolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो
शत्रुघ्न [m]
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो
शर [m]
शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो
निर्भिद् [6. P.]
लवणः
लवण [m]
स
तद् [pron]
निशाचरः
निशाचर [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
सहसा
सहसा [ind]
भूमौ
भूमि [f]
वज्राहत
वज्र [mn]
वज्राहत
आहन् [2. Ā.]
इवाचलः
इव [ind]
इवाचलः
अचल [m]
तच्च दिव्यं महच्छूलं हते लवणराक्षसे । पश्यतां सर्वभूतानां रुद्रस्य वशमन्वगात् ॥
tacca divyaṃ mahacchūlaṃ hate lavaṇarākṣase | paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ rudrasya vaśamanvagāt ||
English Translation
The Rākşasa being slain that celestial, huge arrow came into the possession of Rudra before the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
दिव्यं
दिव्य [adj]
महच्छूलं
महत् [adj]
महच्छूलं
शूल [mn]
हते
हन् [6. P.]
लवणराक्षसे
लवण [m]
लवणराक्षसे
राक्षस [m]
पश्यतां
दृश् [6. P.]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
रुद्रस्य
रुद्र [m]
वशम्
वश [m]
अन्वगात्
अनुगा [3. P.]
एकेषुपातेन भयं निहत्य; लोकत्रयस्यास्य रघुप्रवीरः । विनिर्बभावुद्यतचापबाण;स्तमः प्रणुद्येव सहस्ररश्मिः ॥
ekeṣupātena bhayaṃ nihatya; lokatrayasyāsya raghupravīraḥ | vinirbabhāvudyatacāpabāṇa;stamaḥ praṇudyeva sahasraraśmiḥ ||
English Translation
Having removed the fear of the three worlds with one shaft, that heroic Raghu, Satrughnayounger brother of Lakşmaņa, holding excellent bow and arrow, appeared like the Sun of thousand rays removing darkness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकेषुपातेन
एक [pron]
एकेषुपातेन
इषु [mf]
एकेषुपातेन
पात [m]
भयं
भय [n]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
लोकत्रयस्यास्य
लोकत्रय [fn]
लोकत्रयस्यास्य
इदम् [pron]
रघुप्रवीरः
रघु [m]
रघुप्रवीरः
प्रवीर [m]
विनिर्बभावुद्यतचापबाणस्
विनिर्भा [2. P.]
विनिर्बभावुद्यतचापबाणस्
उद्यम् [6. P.]
विनिर्बभावुद्यतचापबाणस्
चाप [mn]
विनिर्बभावुद्यतचापबाणस्
बाण [m]
तमः
तमस् [n]
प्रणुद्येव
प्रणुद् [6. Ā.]
प्रणुद्येव
इव [ind]
सहस्ररश्मिः
सहस्ररश्मि [m]