कृतबुद्धिं निवासाय तथैव स मुनिस्तदा । भरतं कैकयी पुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥
kṛtabuddhiṃ nivāsāya tathaiva sa munistadā | bharataṃ kaikayī putramātithyena nyamantrayat ||
English Translation
Then the ascetic asked Bharata, the son of Kaikeyi, when he had decided for staying there, to receive his hospitality.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतबुद्धिं
कृ [2. Ā.]
कृतबुद्धिं
बुद्धि [f]
निवासाय
निवास [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
मुनिस्
मुनि [m]
तदा
तदा [ind]
भरतं
भरत [m]
कैकयीपुत्रम्
कैकयी [f]
कैकयीपुत्रम्
पुत्र [m]
आतिथ्येन
आतिथ्य [n]
न्यमन्त्रयत्
निमन्त्रय् [Denom. Ā.]
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् । पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदूपपद्यते ॥
abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam | pādyamarghyaṃ tathātithyaṃ vane yadūpapadyate ||
English Translation
Thereat Bharata said, “You have for certain done this, (have offered me) water for washing my feet, Arghya, and hospitality with what can be procured in the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भरतस्
भरत [m]
त्व्
तु [ind]
एनं
एनद् [pron]
नन्व्
ननु [ind]
इदं
इदम् [pron]
भवता
भवत् [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
पाद्यम्
पाद्य [n]
अर्घ्यं
अर्घ्य [n]
तथातिथ्यं
तथा [ind]
तथातिथ्यं
आतिथ्य [n]
वने
वन [n]
यद्
यद् [pron]
उपपद्यते
उपपद् [4. P.]
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव । जाने त्वां प्रीति संयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥
athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva | jāne tvāṃ prīti saṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit ||
English Translation
Then Bharadvāja as if in jest, said to Bharata, "I know you to be of a complacent disposition; and that you are pleased with anything and everything."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथोवाच
अथ [ind]
अथोवाच
वच् [2. P.]
भरद्वाजो
भरद्वाज [m]
भरतं
भरत [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
जाने
ज्ञा [4. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
प्रीतिसंयुक्तं
प्रीति [f]
प्रीतिसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
तुष्येस्
तुष् [4. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
येन
यद् [pron]
केनचित्
कश्चित् [pron]
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् । मम प्रितिर्यथा रूपा त्वमर्हो मनुजर्षभ ॥
senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam | mama pritiryathā rūpā tvamarho manujarṣabha ||
English Translation
But I wish to feast your forces. And, O best of men, it behoves you to act in harmony with my desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेनायास्
सेना [f]
तु
तु [ind]
तवैतस्याः
त्वद् [pron]
तवैतस्याः
एतद् [pron]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
भोजनम्
भोजन [n]
मम
मद् [pron]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
यथारूपा
यथारूप [adj]
त्वम्
त्वद् [pron]
अर्हो
अर्ह [adj]
मनुजर्षभ
मनुज [m]
मनुजर्षभ
ऋषभ [m]
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः । कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभ ॥
kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ | kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabha ||
English Translation
Why did you coming higher, leave your army at a distance:? And, you man of men, why did you not come accompanied with your forces?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
निक्षिप्य
निक्षिप् [6. Ā.]
दूरे
दूर [adj]
बलम्
बल [mn]
इहागतः
इह [ind]
इहागतः
आगम् [6. P.]
कस्मान्
कस्मात् [ind]
नेहोपयातो
न [ind]
नेहोपयातो
इह [ind]
नेहोपयातो
उपया [2. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
सबलः
स [ind]
सबलः
बल [mn]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् । ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात् ॥
bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam | sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt ||
English Translation
Bharata replied to him, saying, “I had not come accompanied with my forces, from fear of you, O reverend Sir.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भरतः
भरत [m]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
प्राञ्जलिस्
प्राञ्जलि [adj]
तं
तद् [pron]
तपोधनम्
तपोधन [adj]
ससैन्यो
स [ind]
ससैन्यो
सैन्य [n]
नोपयातो
न [ind]
नोपयातो
उपया [2. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
भगवन्
भगवत् [adj]
भगवद्भयात्
भगवत् [adj]
भगवद्भयात्
भय [n]
वाजि मुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वर वारणाः । प्रच्छाद्य महतीं भूमिं भगवन्ननुयान्ति माम् ॥
vāji mukhyā manuṣyāśca mattāśca vara vāraṇāḥ | pracchādya mahatīṃ bhūmiṃ bhagavannanuyānti mām ||
English Translation
Choice steeds, men, and mad elephants of the best kind, covering a spacious tract of country, come in my train, respected Sir.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाजिमुख्या
वाजिन् [m]
वाजिमुख्या
मुख्य [adj]
मनुष्याश्
मनुष्य [m]
च
च [ind]
मत्ताश्
मद् [3. P.]
च
च [ind]
वरवारणाः
वर [adj]
वरवारणाः
वारण [m]
प्रच्छाद्य
प्रच्छादय् [10. P.]
महतीं
महत् [adj]
भूमिं
भूमि [f]
भगवन्न्
भगवत् [adj]
अनुयान्ति
अनुया [2. Ā.]
माम्
मद् [pron]
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा । न हिंस्युरिति तेनाहमेक एवागतस्ततः ॥
te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃstathā | na hiṃsyuriti tenāhameka evāgatastataḥ ||
English Translation
That these might not injure trees or water or the grounds of the cottages pertaining to the asylums, have I come hither alone.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
उदकं
उदक [n]
भूमिम्
भूमि [f]
आश्रमेषूटजांस्
आश्रम [mn]
आश्रमेषूटजांस्
उटज [mn]
तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
हिंस्युर्
हिंस् [7. Ā.]
इति
इति [ind]
तेनाहम्
तेन [ind]
तेनाहम्
मद् [pron]
एक
एक [pron]
एवागतस्
एव [ind]
एवागतस्
आगम् [6. P.]
ततः
ततस् [ind]
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा । तथा तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥
ānīyatāmitaḥ senetyājñaptaḥ paramarṣiṇā | tathā tu cakre bharataḥ senāyāḥ samupāgamam ||
English Translation
"Bring the forces here,", thus desired by the mighty ascetic, Bharata accordingly caused the troops to be brought in.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनीयताम्
आनी [1. Ā.]
इतः
इतस् [ind]
सेनेत्य्
सेना [f]
सेनेत्य्
इति [ind]
आज्ञप्तः
आज्ञपय् [10. P.]
परमर्षिणा
परम [adj]
परमर्षिणा
ऋषि [m]
तथा
तथा [ind]
तु
तु [ind]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
भरतः
भरत [m]
सेनायाः
सेना [f]
समुपागमम्
समुपागम [m]
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च । आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥
agniśālāṃ praviśyātha pītvāpaḥ parimṛjya ca | ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat ||
English Translation
Then entering the chamber of the sacrificial fire, (Bharadvāja) having sipped water and rubbed his lips therewith, invoked Viśvakarmā for the purpose of entertaining his guest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्निशालां
अग्नि [m]
अग्निशालां
शाला [f]
प्रविश्याथ
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्याथ
अथ [ind]
पीत्वापः
पा [1. Ā.]
पीत्वापः
अप् [m]
परिमृज्य
परिमृज् [6. Ā.]
च
च [ind]
आतिथ्यस्य
आतिथ्य [n]
क्रियाहेतोर्
क्रिया [f]
क्रियाहेतोर्
हेतु [m]
विश्वकर्माणम्
विश्वकर्मन् [m]
आह्वयत्
आह्वा [4. Ā.]
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥
āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca | ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām ||
English Translation
I invoke Visvakarmā; even Tvasta himself. I wish to entertain guests. Let him accomplish this for me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आह्वये
आह्वा [4. Ā.]
विश्वकर्माणम्
विश्वकर्मन् [m]
अहं
मद् [pron]
त्वष्टारम्
त्वष्टृ [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
आतिथ्यं
आतिथ्य [n]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तत्र
तत्र [ind]
मे
मद् [pron]
संविधीयताम्
संविधा [3. Ā.]
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च । पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥
prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca | pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ ||
English Translation
Let those rivers that flow westwards, and those that move tortuously on the earth and in the sky, come hither in a body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राक्स्रोतसश्
प्राञ्च् [adj]
प्राक्स्रोतसश्
स्रोतस् [n]
च
च [ind]
या
यद् [pron]
नद्यः
नदी [f]
प्रत्यक्स्रोतस
प्रत्यञ्च् [adj]
प्रत्यक्स्रोतस
स्रोतस् [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
अन्तरिक्षे
अन्तरिक्ष [n]
च
च [ind]
समायान्त्व्
समाया [2. P.]
अद्य
अद्य [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् । अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥
anyāḥ sravantu maireyaṃ surāmanyāḥ suniṣṭhitām | aparāścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam ||
English Translation
And let others run Maireya, and others refined wine, and others again cool waters resembling the juice of the sugarcane.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्याः
अन्य [pron]
स्रवन्तु
स्रु [1. Ā.]
मैरेयं
मैरेय [mn]
सुराम्
सुरा [f]
अन्याः
अन्य [pron]
सुनिष्ठिताम्
सु [ind]
सुनिष्ठिताम्
निष्ठा [1. P.]
अपराश्
अपर [pron]
चोदकं
च [ind]
चोदकं
उदक [n]
शीतम्
शीत [adj]
इक्षुकाण्डरसोपमम्
इक्षु [m]
इक्षुकाण्डरसोपमम्
काण्ड [mn]
इक्षुकाण्डरसोपमम्
रस [mn]
इक्षुकाण्डरसोपमम्
उपम [adj]
आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून् । तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः ॥
āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn | tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ ||
English Translation
I invoke the celestials and the Gandharvas and Viśvāvasu and Hahā and Huhu and also the divine Apsaras and Gandharvis all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आह्वये
आह्वा [4. Ā.]
देवगन्धर्वान्
देव [m]
देवगन्धर्वान्
गन्धर्व [m]
विश्वावसुहहाहुहून्
विश्वावसु [m]
विश्वावसुहहाहुहून्
हहा [f]
विश्वावसुहहाहुहून्
हुहु [m]
तथैवाप्सरसो
तथा [ind]
तथैवाप्सरसो
एव [ind]
तथैवाप्सरसो
अप्सरस् [f]
देवीर्
देवी [f]
गन्धर्वीश्
गन्धर्वी [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् । शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च भामिनीः । सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥
ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām | śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca bhāminīḥ | sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ ||
English Translation
And those ladies that attend Sakra, and those that attend Brahmā. I invoke all these females well attired, in company with Tumuru.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घृताचीम्
घृताची [f]
अथ
अथ [ind]
विश्वाचीं
विश्वाचि [f]
मिश्रकेशीम्
मिश्रकेशी [f]
अलम्बुसाम्
अलम्बुसा [f]
शक्रं
शक्र [m]
याश्
यद् [pron]
चोपतिष्ठन्ति
च [ind]
चोपतिष्ठन्ति
उपस्था [1. Ā.]
ब्रह्माणं
ब्रह्मन् [m]
याश्
यद् [pron]
च
च [ind]
भामिनीः
भामिनी [f]
सर्वास्
सर्व [pron]
तुम्बुरुणा
तुम्बुरु [m]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
आह्वये
आह्वा [4. Ā.]
सपरिच्छदाः
स [ind]
सपरिच्छदाः
परिच्छद [m]
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासो भूषणपत्रवत् । दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैव तु ॥
vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāso bhūṣaṇapatravat | divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaiva tu ||
English Translation
And let that beautiful forest of Kubera in the north Kuru, having its foliage resembling attires and ornaments, and its fruits debonair damsels, exist even at this very spot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनं
वन [n]
कुरुषु
कुरु [m]
यद्
यद् [pron]
दिव्यं
दिव्य [adj]
वासो
वासस् [n]
भूषणपत्त्रवत्
भूषण [n]
भूषणपत्त्रवत्
पत्त्र [mn]
भूषणपत्त्रवत्
वत् [ind]
दिव्यनारीफलं
दिव्य [adj]
दिव्यनारीफलं
नारी [f]
दिव्यनारीफलं
फल [n]
शश्वत्
शश्वत् [ind]
तत्
तद् [pron]
कौबेरम्
कौबेर [adj]
इहैव
इह [ind]
इहैव
एव [ind]
तु
तु [ind]
इह मे भगवान्सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् । भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥
iha me bhagavānsomo vidhattāmannamuttamam | bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu ||
English Translation
And here let the worshipful Soma yield me excellent viands of diverse kinds in plenty; things; that may be eaten or enjoyed, sucked or licked; and variegated blossoms growing in the trees, and wines and (other) drinks, and meats of various kinds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
मे
मद् [pron]
भगवान्
भगवत् [adj]
सोमो
सोम [m]
विधत्ताम्
विधा [3. Ā.]
अन्नम्
अन्न [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
भक्ष्यं
भक्ष्य [n]
भोज्यं
भोज्य [n]
च
च [ind]
चोष्यं
चूष् [1. P.]
च
च [ind]
लेह्यं
लेह्य [n]
च
च [ind]
विविधं
विविध [adj]
बहु
बहु [adj]
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च । सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥
vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca | surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca ||
English Translation
And here let the worshipful Soma yield me excellent viands of diverse kinds in plenty; things; that may be eaten or enjoyed, sucked or licked; and variegated blossoms growing in the trees, and wines and (other) drinks, and meats of various kinds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विचित्राणि
विचित्र [adj]
च
च [ind]
माल्यानि
माल्य [n]
पादपप्रच्युतानि
पादप [m]
पादपप्रच्युतानि
प्रच्यु [1. Ā.]
च
च [ind]
सुरादीनि
सुरा [f]
सुरादीनि
आदि [m]
च
च [ind]
पेयानि
पेय [n]
मांसानि
मांस [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
एवं समाधिना युक्तस्तेजसाप्रतिमेन च । शिक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥
evaṃ samādhinā yuktastejasāpratimena ca | śikṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ ||
English Translation
Thus, furnished with unrivalled ascetic energy, did that anchorite observing excellent vows, express himself orthoepically in consonance with Śikṣā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
समाधिना
समाधि [m]
युक्तस्
युज् [6. Ā.]
तेजसाप्रतिमेन
तेजस् [n]
तेजसाप्रतिमेन
अप्रतिम [adj]
च
च [ind]
शिक्षास्वरसमायुक्तं
शिक्षास्वर [m]
शिक्षास्वरसमायुक्तं
समायुज् [7. P.]
तपसा
तपस् [n]
चाब्रवीन्
च [ind]
चाब्रवीन्
ब्रू [2. Ā.]
मुनिः
मुनि [m]
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः । आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥
manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ | ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak ||
English Translation
And as he sat with joined hands facing the west with a rapt mind, there came separately all those deities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनसा
मनस् [n]
ध्यायतस्
ध्या [3. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
प्राङ्मुखस्य
प्राङ्मुख [adj]
कृताञ्जलेः
कृ [2. Ā.]
कृताञ्जलेः
अञ्जलि [m]
आजग्मुस्
आगम् [6. P.]
तानि
तद् [pron]
सर्वाणि
सर्व [pron]
दैवतानि
दैवत [n]
पृथक्पृथक्
पृथक् [ind]
पृथक्पृथक्
पृथक् [ind]
मलयं दुर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदोऽनिलः । उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥
malayaṃ durduraṃ caiva tataḥ svedanudo'nilaḥ | upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaḥ śivaḥ ||
English Translation
And then touching Malaya and Dardura, and laden (with perfumes), a delicious and welcome wind began to blow delightfully, removing sweat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मलयं
मलय [m]
दर्दुरं
दर्दुर [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ततः
ततस् [ind]
स्वेदनुदो
स्वेद [m]
स्वेदनुदो
नुद [adj]
ऽनिलः
अनिल [m]
उपस्पृश्य
उपस्पृश् [6. Ā.]
ववौ
वा [2. Ā.]
युक्त्या
युक्ति [f]
सुप्रियात्मा
सु [ind]
सुप्रियात्मा
प्रिय [adj]
सुप्रियात्मा
आत्मन् [m]
सुखः
सुख [adj]
शिवः
शिव [adj]
ततोऽभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः । देवदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥
tato'bhyavartanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ | devadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve ||
English Translation
And the clouds poured down a pleasant shower of blossoms; and from all sides were heard sounds of celestial kettle-drums.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभ्यवर्तन्त
अभिवृत् [1. Ā.]
घना
घन [mn]
दिव्याः
दिव्य [adj]
कुसुमवृष्टयः
कुसुम [n]
कुसुमवृष्टयः
वृष्टि [f]
देवदुन्दुभिघोषश्
देव [m]
देवदुन्दुभिघोषश्
दुन्दुभि [mf]
देवदुन्दुभिघोषश्
घोष [m]
च
च [ind]
दिक्षु
दिश् [f]
सर्वासु
सर्व [pron]
शुश्रुवे
श्रु [4. P.]
प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः । प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा प्रमुमुचुः स्वरान् ॥
pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ | prajagurdevagandharvā vīṇā pramumucuḥ svarān ||
English Translation
And a rare breeze set in, and the multitudes of Apsaras danced; and the celestials and the Gandharvas sang, and the Vinas let out their notes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रववुश्
प्रवा [4. P.]
चोत्तमा
च [ind]
चोत्तमा
उत्तम [adj]
वाता
वात [m]
ननृतुश्
नृत् [4. Ā.]
चाप्सरोगणाः
च [ind]
चाप्सरोगणाः
अप्सरस् [f]
चाप्सरोगणाः
गण [m]
प्रजगुर्
प्रगा [4. Ā.]
देवगन्धर्वा
देवगन्धर्व [m]
वीणाः
वीणा [f]
प्रमुमुचुः
प्रमुच् [6. Ā.]
स्वरान्
स्वर [m]
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च । विवेशोच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥
sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca | viveśoccāritaḥ ślakṣṇaḥ samo layaguṇānvitaḥ ||
English Translation
And the dulcet sounds high and low furnished with Sama and measure, entered the Earth and the firmament and the ears of all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शब्दो
शब्द [m]
द्यां
दिव् [m]
च
च [ind]
भूमिं
भूमि [f]
च
च [ind]
प्राणिनां
प्राणिन् [m]
श्रवणानि
श्रवण [n]
च
च [ind]
विवेशोच्चारितः
विश् [4. P.]
विवेशोच्चारितः
उच्चारय् [10. Ā.]
श्लक्ष्णः
श्लक्ष्ण [adj]
समो
सम [pron]
लयगुणान्वितः
लय [m]
लयगुणान्वितः
गुण [mn]
लयगुणान्वितः
अन्वित [adj]
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्रसुखे नृणाम् । ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥
tasminnuparate śabde divye śrotrasukhe nṛṇām | dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ ||
English Translation
When that celestial symphony delightful to the ears of men, had thus developed itself, Bharata's forces saw the workmanship of Visvakarman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्न्
तद् [pron]
उपरते
उपरम् [1. P.]
शब्दे
शब्द [m]
दिव्ये
दिव्य [adj]
श्रोत्रसुखे
श्रोत्र [n]
श्रोत्रसुखे
सुख [adj]
नृणाम्
नृ [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
भारतं
भारत [adj]
सैन्यं
सैन्य [n]
विधानं
विधान [n]
विश्वकर्मणः
विश्वकर्मन् [m]
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजनम् । शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैदूर्यसंनिभैः ॥
babhūva hi samā bhūmiḥ samantātpañcayojanam | śādvalairbahubhiśchannā nīlavaidūryasaṃnibhaiḥ ||
English Translation
That spot widening into a level plain measuring five Yojanas was covered with thick grass resembling blue lapises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बभूव
भू [1. Ā.]
हि
हि [ind]
समा
सम [pron]
भूमिः
भूमि [f]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
पञ्चयोजनम्
पञ्चन् [adj]
पञ्चयोजनम्
योजन [fn]
शाद्वलैर्
शाद्वल [mn]
बहुभिश्
बहु [adj]
छन्ना
छद् [1. P.]
नीलवैडूर्यसंनिभैः
नील [adj]
नीलवैडूर्यसंनिभैः
वैडूर्य [n]
नीलवैडूर्यसंनिभैः
संनिभ [adj]
तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः । आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥
tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ | āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ ||
English Translation
And on it stood Bilvas, and Kapitthas, Panasas, citrons, and Amalakas, and mangoes, embellished with fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
बिल्वाः
बिल्व [m]
कपित्थाश्
कपित्थ [m]
च
च [ind]
पनसा
पनस [m]
बीजपूरकाः
बीजपूरक [mn]
आमलक्यो
आमलक [mf]
बभूवुश्
भू [1. Ā.]
च
च [ind]
चूताश्
चूत [m]
च
च [ind]
फलभूषणाः
फल [n]
फलभूषणाः
भूषण [n]
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् । आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्बहुभिर्वृता ॥
uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat | ājagāma nadī divyā tīrajairbahubhirvṛtā ||
English Translation
From the north Kuru had spread a wood capable of conferring every enjoyment; and a beautiful river coursed through bordered by many a tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तरेभ्यः
उत्तर [adj]
कुरुभ्यश्
कुरु [m]
च
च [ind]
वनं
वन [n]
दिव्योपभोगवत्
दिव्य [adj]
दिव्योपभोगवत्
उपभोग [m]
दिव्योपभोगवत्
वत् [ind]
आजगाम
आगम् [6. P.]
नदी
नदी [f]
दिव्या
दिव्य [adj]
तीरजैर्
तीरज [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
वृता
वृ [1. Ā.]
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् । हर्म्यप्रासादसंघातास्तोरणानि शुभानि च ॥
catuḥśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām | harmyaprāsādasaṃghātāstoraṇāni śubhāni ca ||
English Translation
Bright quadrangles, stables for elephants and horses, auspicious arch ways for palaces and mansions sprang up.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुःशालानि
चतुर् [nr]
चतुःशालानि
शाला [f]
शुभ्राणि
शुभ्र [adj]
शालाश्
शाला [f]
च
च [ind]
गजवाजिनाम्
गज [m]
गजवाजिनाम्
वाजिन् [m]
हर्म्यप्रासादसंघातास्
हर्म्य [n]
हर्म्यप्रासादसंघातास्
प्रासाद [m]
हर्म्यप्रासादसंघातास्
संघात [mn]
तोरणानि
तोरण [mn]
शुभानि
शुभ [adj]
च
च [ind]
सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम् । शुक्लमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥
sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam | śuklamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सितमेघनिभं
सित [adj]
सितमेघनिभं
मेघ [m]
सितमेघनिभं
निभ [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
राजवेश्म
राजन् [m]
राजवेश्म
वेश्मन् [n]
सुतोरणम्
सु [ind]
सुतोरणम्
तोरण [mn]
शुक्लमाल्यकृताकारं
शुक्ल [adj]
शुक्लमाल्यकृताकारं
माल्य [n]
शुक्लमाल्यकृताकारं
कृ [2. Ā.]
शुक्लमाल्यकृताकारं
आकार [m]
दिव्यगन्धसमुक्षितम्
दिव्य [adj]
दिव्यगन्धसमुक्षितम्
गन्ध [mn]
दिव्यगन्धसमुक्षितम्
समुक्ष् [6. Ā.]