Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 3

Ayodhyākāṇḍa Sarga 3

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 3

Ayodhyākāṇḍa Sarga 3 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 32 verses.

Total: 32 Verses • Citations: VR 2.3.1–32 • 175 Lexicon Terms
VR 2.3.1 अनुष्टुप्
तेषामज्ञलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः । प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥
teṣāmajñalipadmāni pragṛhītāni sarvaśaḥ | pratigṛhyābravīdrājā tebhyaḥ priyahitaṃ vacaḥ ||
English Translation
The citizens held out their palms folded like lotuses in reverence and urged king Dasaratha in all possible ways (to coronate Rama). He reciprocated their respect with words preasing and beneficial to them:
VR 2.3.2 अनुष्टुप्
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम । यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥
aho'smi paramaprītaḥ prabhāvaścātulo mama | yanme jyeṣṭhaṃ priyaṃ putraṃ yauvarājyasthamicchatha ||
English Translation
I am immensely happy that you have added to my incomparable resilience with your desire to see my beloved eldest son installed heirapparent.
VR 2.3.3 अनुष्टुप्
इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत् । वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥
iti pratyarcya tānrājā brāhmaṇānidamabravīt | vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca teṣāmevopaśṛṇvatām ||
English Translation
Having honoured them (the invitees) in return for their response, king Dasaratha addressed Vasistha, Vamadeva and other brahmins.
VR 2.3.4 अनुष्टुप्
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः । यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥
caitraḥ śrīmānayaṃ māsaḥ puṇyaḥ puṣpitakānanaḥ | yauvarājyāya rāmasya sarvamevopakalpyatām ||
English Translation
This auspicious month of Chaitra is sacred with its blossoming groves. Let all the arrangements be made for the installation of Rama as heirapparent. On hearing this, all the members of the assembly applauded the king tumultously.
VR 2.3.5 अनुष्टुप्
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् । यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ ॥
kṛtamityeva cābrūtāmabhigamya jagatpatim | yathoktavacanaṃ prītau harṣayuktau dvijarṣabhau ||
English Translation
Satisfied with the arrangements, the two illustrious brahmins(Vasistha and Vamadeva) approached the lord of the earth (Dasaratha) with delight and said All things have been arranged in accordance with your word of command.
VR 2.3.6 अनुष्टुप्
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत् । रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति ॥
tataḥ sumantraṃ dyutimānrājā vacanamabravīt | rāmaḥ kṛtātmā bhavatā śīghramānīyatāmiti ||
English Translation
Thereafter the glorious king said to Sumantra, Bring immediately the selfpossessed Rama.
VR 2.3.7 अनुष्टुप्
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् । रामं तत्रानयां चक्रे रथेन रथिनां वरम् ॥
sa tatheti pratijñāya sumantro rājaśāsanāt | rāmaṃ tatrānayāṃ cakre rathena rathināṃ varam ||
English Translation
In response to the king's command Sumantra, the best of charioteers said, 'so be it' and fetched Rama in a chariot.
VR 2.3.8 अनुष्टुप्
अथ तत्र समासीनास्तदा दशरथं नृपम् । प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः ॥
atha tatra samāsīnāstadā daśarathaṃ nṛpam | prācyodīcyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyāśca bhūmipāḥ ||
English Translation
After Sumantra had gone, the kings from eastern, northern, western, southern nonAryan and Aryan countries, rulers from forests and mountains paid homage to king Dasaratha, as devatas do to Indra.
VR 2.3.9 अनुष्टुप्
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः । उपासां चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम् ॥
mlecchāścāryāśca ye cānye vanaśailāntavāsinaḥ | upāsāṃ cakrire sarve taṃ devā iva vāsavam ||
English Translation
After Sumantra had gone, the kings from eastern, northern, western, southern nonAryan and Aryan countries, rulers from forests and mountains paid homage to king Dasaratha, as devatas do to Indra.
VR 2.3.10 अनुष्टुप्
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः । प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम् ॥
teṣāṃ madhye sa rājarṣirmarutāmiva vāsavaḥ | prāsādastho rathagataṃ dadarśāyāntamātmajam ||
English Translation
The rajarsi, (Dasaratha), seated among the kings like Indra amidst maruts, beheld his son Rama sitting in a chariot and approaching him.
VR 2.3.11 अनुष्टुप्
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् । दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम् ॥
gandharvarājapratimaṃ loke vikhyātapauruṣam | dīrghabāhuṃ mahāsattvaṃ mattamātaṅgagāminam ||
VR 2.3.12 अनुष्टुप्
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् । रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम् ॥
candrakāntānanaṃ rāmamatīva priyadarśanam | rūpaudāryaguṇaiḥ puṃsāṃ dṛṣṭicittāpahāriṇam ||
VR 2.3.13 अनुष्टुप्
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः । न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः ॥
gharmābhitaptāḥ parjanyaṃ hlādayantamiva prajāḥ | na tatarpa samāyāntaṃ paśyamāno narādhipaḥ ||
VR 2.3.14 अनुष्टुप्
अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात् । पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ॥
avatārya sumantrastaṃ rāghavaṃ syandanottamāt | pituḥ samīpaṃ gacchantaṃ prāñjaliḥ pṛṣṭhato'nvagāt ||
English Translation
Sumantra assisted Rama while alighting from that splendid chariot and followed him with folded palms as Rama was proceeding towards his father.
VR 2.3.15 अनुष्टुप्
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुंगवः । आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः ॥
sa taṃ kailāsaśṛṅgābhaṃ prāsādaṃ narapuṃgavaḥ | āruroha nṛpaṃ draṣṭuṃ saha sūtena rāghavaḥ ||
English Translation
Best among men, Rama accompanied by charioteer Sumantra ascended that palace that was lofty as the peak of Kailasa mountain in order to see the king.
VR 2.3.16 अनुष्टुप्
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके । नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः ॥
sa prāñjalirabhipretya praṇataḥ piturantike | nāma svaṃ śrāvayanrāmo vavande caraṇau pituḥ ||
English Translation
Rama, approached his father with folded palms and bowed low near him, pronounced his (own) name and touched his father's feet with reverence.
VR 2.3.17 अनुष्टुप्
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः । गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम् ॥
taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ pārśve kṛtāñjalipuṭaṃ nṛpaḥ | gṛhyāñjalau samākṛṣya sasvaje priyamātmajam ||
English Translation
Seeing his beloved son Rama who was standing by his side with folded hands in supplication, king Dasaratha, held his folded hands and drew him near and embraced him.
VR 2.3.18 अनुष्टुप्
तस्मै चाभ्युद्यतं श्रीमान्मणिकाञ्चनभूषितम् । दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम् ॥
tasmai cābhyudyataṃ śrīmānmaṇikāñcanabhūṣitam | dideśa rājā ruciraṃ rāmāya paramāsanam ||
English Translation
The king (Dasaratha) offered Rama a seat on the lofty, glorious throne splendidly decorated with gold and gems.
VR 2.3.19 अनुष्टुप्
तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः । स्वयेव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः ॥
tadāsanavaraṃ prāpya vyadīpayata rāghavaḥ | svayeva prabhayā merumudaye vimalo raviḥ ||
English Translation
The lofty seat Rama occupied was illuminated by him resplenderce like mount Meru in the translucent rays of the morning Sun.
VR 2.3.20 अनुष्टुप्
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभाभिव्यरोचत । विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना ॥
tena vibhrājitā tatra sā sabhābhivyarocata | vimalagrahanakṣatrā śāradī dyaurivendunā ||
English Translation
That assembly was illumined by (the presence of) Rama like the Moon dazzling the clear autumnal sky bespangled with sparkling planets and stars.
VR 2.3.21 अनुष्टुप्
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् । अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम् ॥
taṃ paśyamāno nṛpatistutoṣa priyamātmajam | alaṃkṛtamivātmānamādarśatalasaṃsthitam ||
English Translation
The king was delighted to see his beloved son as though he saw his own reflection adorning a mirror.
VR 2.3.22 अनुष्टुप्
स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः । उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः ॥
sa taṃ sasmitamābhāṣya putraṃ putravatāṃ varaḥ | uvācedaṃ vaco rājā devendramiva kaśyapaḥ ||
English Translation
The best among fathers, he (Dasaratha) said these words to his son with a smile, like Kasyapa addressing Devendra.
VR 2.3.23 अनुष्टुप्
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः । उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः ॥
jyeṣṭhāyāmasi me patnyāṃ sadṛśyāṃ sadṛśaḥ sutaḥ | utpannastvaṃ guṇaśreṣṭho mama rāmātmajaḥ priyaḥ ||
English Translation
A worthy son of my worthy eldest wife, O Rama, your great virtues have endeared you to me.
VR 2.3.24 अनुष्टुप्
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः । तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि ॥
tvayā yataḥ prajāścemāḥ svaguṇairanurañjitāḥ | tasmāttvaṃ puṣyayogena yauvarājyamavāpnuhi ||
English Translation
As you have endeared yourself to these subjects with your virtues, you shall assume the office of heirapparent when Pushya star is in conjunction with the Moon.
VR 2.3.25 अनुष्टुप्
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि । गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम् ॥
kāmatastvaṃ prakṛtyaiva vinīto guṇavānasi | guṇavatyapi tu snehātputra vakṣyāmi te hitam ||
English Translation
Admittedly gentle by nature, you are gifted with virtues. O son, even though virtuous, I shall offer you counsel for your good out of affection for you.
VR 2.3.26 अनुष्टुप्
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः । कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च ॥
bhūyo vinayamāsthāya bhava nityaṃ jitendriyaḥ | kāmakrodhasamutthāni tyajethā vyasanāni ca ||
English Translation
With humility, always keep your senses under control. Keep off all violations arising out of lust and anger.
VR 2.3.27 अनुष्टुप्
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा । अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रकृतीश्चानुरञ्जय ॥
parokṣayā vartamāno vṛttyā pratyakṣayā tathā | amātyaprabhṛtīḥ sarvāḥ prakṛtīścānurañjaya ||
English Translation
With your behaviour keep the ministers and the people satisfied by means direct or indirect.
VR 2.3.28 उपजातिः
तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम् । तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः । तस्मात्पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैव समाचर ॥
tuṣṭānuraktaprakṛtiryaḥ pālayati medinīm | tasya nandanti mitrāṇi labdhvāmṛtamivāmarāḥ | tasmātputra tvamātmānaṃ niyamyaiva samācara ||
English Translation
You shall rule the earth by filling granaries of foodgrains and arsenals and keeping the subjects loyal and contented. The friends of such a person will memain pleased like devatas with nectar. Hence conduct yourself with your mind under control.
VR 2.3.29 अनुष्टुप्
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः । त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन् ॥
tacchrutvā suhṛdastasya rāmasya priyakāriṇaḥ | tvaritāḥ śīghramabhyetya kausalyāyai nyavedayan ||
English Translation
Having heard this, Rama's friends quickly reported the matter to Kausalya so that she might be happy.
VR 2.3.30 अनुष्टुप्
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च । व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा ॥
sā hiraṇyaṃ ca gāścaiva ratnāni vividhāni ca | vyādideśa priyākhyebhyaḥ kausalyā pramadottamā ||
English Translation
The foremost of women, Kausalya ordered gifts of gold, cows and various kinds of gems to be given to the messengers who brought this good tiding.
VR 2.3.31 अनुष्टुप्
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः । ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥
athābhivādya rājānaṃ rathamāruhya rāghavaḥ | yayau svaṃ dyutimadveśma janaughaiḥ pratipūjitaḥ ||
English Translation
Having paid his obeisance to the king, Rama ascended the chariot amidst the acclaim of multitudes of men and left for his splendid abode.
VR 2.3.32 उपजातिः
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त;च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाप्य । नरेन्द्रमामन्त्य गृहाणि गत्वा; देवान्समानर्चुरतीव हृष्टाः ॥
te cāpi paurā nṛpatervacasta;cchrutvā tadā lābhamiveṣṭamāpya | narendramāmantya gṛhāṇi gatvā; devānsamānarcuratīva hṛṣṭāḥ ||
English Translation
On hearing such pronouncement by the king, the citizens also felt they have got something beneficial for themselves. They took leave of the king (Dasaratha) and hastening home, full of joy, began worshipping their gods.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे तृतीयस्सर्गः॥Thus ends the third sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 78) Full Table of Contents Next (Ch. 80) →