Śāntiparva Adhyāya 320
शान्तिपर्व • अध्यायः 320
Śāntiparva Adhyāya 320 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 12.320.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
इत्येवमुक्त्वा वचनं ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः । प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिं हित्वा लोकांश्चतुर्विधान् ॥
English Translation
Bhishma said “Having spoken in this way, the twice-born Rishi of austere penances, viz., Shuka, lived on his success, renouncing the four sorts of faults.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
ब्रह्मर्षिः
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मर्षिः
ऋषि [m]
सुमहातपाः
सु [ind]
सुमहातपाः
महत् [adj]
सुमहातपाः
तपस् [n]
प्रातिष्ठत
प्रस्था [1. Ā.]
शुकः
शुक [m]
सिद्धिं
सिद्धि [f]
हित्वा
हा [1. P.]
लोकांश्चतुर्विधान्
लोक [m]
लोकांश्चतुर्विधान्
चतुर्विध [adj]
तमो ह्यष्टविधं हित्वा जहौ पञ्चविधं रजः । ततः सत्त्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥
English Translation
Renouncing also the eight kinds of Tamas, he dismissed the five kinds of Rajas. Gifted with great intelligence, he the renounced the attribute of Sattva. All this seemed extremely wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तमो
तमस् [n]
ह्यष्टविधं
हि [ind]
ह्यष्टविधं
अष्टविध [adj]
हित्वा
हा [1. P.]
जहौ
हा [1. P.]
पञ्चविधं
पञ्चविध [adj]
रजः
रजस् [n]
ततः
ततस् [ind]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
जहौ
हा [1. P.]
धीमांस्तद्
धीमत् [adj]
धीमांस्तद्
तद् [pron]
अद्भुतम्
अद्भुत [n]
इवाभवत्
इव [ind]
इवाभवत्
भू [1. Ā.]
ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गवर्जिते । ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत्स विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥
English Translation
He then lived in that eternal station which is shorn of attributes, freed from every indication, that is, in Brahma, shining like a smokeless fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तस्मिन्
ततस् [ind]
ततस्तस्मिन्
तद् [pron]
पदे
पद [mn]
नित्ये
नित्य [adj]
निर्गुणे
निर्गुण [adj]
लिङ्गवर्जिते
लिङ्ग [mn]
लिङ्गवर्जिते
वर्जय् [10. Ā.]
ब्रह्मणि
ब्रह्मन् [n]
प्रत्यतिष्ठत्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
स
तद् [pron]
विधूमो
विधूम [adj]
ऽग्निर्
अग्नि [m]
इव
इव [ind]
ज्वलन्
ज्वल् [1. Ā.]
उल्कापाता दिशां दाहा भूमिकम्पास्तथैव च । प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥
English Translation
Meteors began to shoot. The points of the horizon seemed to be ablaze. The Earth trembled. All these phenomena seemed extremely wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उल्कापाता
उल्का [mf]
उल्कापाता
पात [m]
दिशां
दिश् [f]
दाहा
दाह [m]
भूमिकम्पास्तथैव
भूमिकम्प [m]
भूमिकम्पास्तथैव
तथा [ind]
भूमिकम्पास्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
प्रादुर्भूताः
प्रादुर्भू [1. P.]
क्षणे
क्षण [m]
तस्मिंस्तद्
तद् [pron]
तस्मिंस्तद्
तद् [pron]
अद्भुतम्
अद्भुत [n]
इवाभवत्
इव [ind]
इवाभवत्
भू [1. Ā.]
द्रुमाः शाखाश्च मुमुचुः शिखराणि च पर्वताः । निर्घातशब्दैश्च गिरिर्हिमवान्दीर्यतीव ह ॥
English Translation
The trees began to throw off their branches and the mountains their summits. Loud peals were heard that seemed to rive the Himavat mountains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रुमाः
द्रुम [m]
शाखाश्च
शाखा [f]
शाखाश्च
च [ind]
मुमुचुः
मुच् [6. Ā.]
शिखराणि
शिखर [mn]
च
च [ind]
पर्वताः
पर्वत [mn]
निर्घातशब्दैश्च
निर्घात [m]
निर्घातशब्दैश्च
शब्द [m]
निर्घातशब्दैश्च
च [ind]
गिरिर्
गिरि [m]
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
दीर्यतीव
दृ [9. P.]
दीर्यतीव
इव [ind]
ह
ह [ind]
न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः । ह्रदाश्च सरितश्चैव चुक्षुभुः सागरास्तथा ॥
English Translation
The Sun seemed at that moment to be shorn of effulgence. Fire refused to burn forth. The lakes and rivers and seas were all moved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
बभासे
भास् [1. Ā.]
सहस्रांशुर्
सहस्रांशु [m]
न
न [ind]
जज्वाल
ज्वल् [1. Ā.]
च
च [ind]
पावकः
पावक [m]
ह्रदाश्च
ह्रद [mn]
ह्रदाश्च
च [ind]
सरितश्चैव
सरित् [f]
सरितश्चैव
च [ind]
सरितश्चैव
एव [ind]
चुक्षुभुः
क्षुभ् [1. Ā.]
सागरास्तथा
सागर [m]
सागरास्तथा
तथा [ind]
ववर्ष वासवस्तोयं रसवच्च सुगन्धि च । ववौ समीरणश्चापि दिव्यगन्धवहः शुचिः ॥
English Translation
Vasava poured showers of rain of excellent taste and smell. A pure breeze began to blow, carrying excellent taste and smell. A pure breeze began to blow, carrying excellent perfumes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववर्ष
वृष् [6. P.]
वासवस्तोयं
वासव [m]
वासवस्तोयं
तोय [n]
रसवच्च
रसवत् [adj]
रसवच्च
च [ind]
सुगन्धि
सुगन्धि [adj]
च
च [ind]
ववौ
वा [2. Ā.]
समीरणश्चापि
समीरण [m]
समीरणश्चापि
च [ind]
समीरणश्चापि
अपि [ind]
दिव्यगन्धवहः
दिव्य [adj]
दिव्यगन्धवहः
गन्ध [mn]
दिव्यगन्धवहः
वह [adj]
शुचिः
शुचि [adj]
स शृङ्गेऽप्रतिमे दिव्ये हिमवन्मेरुसंभवे । संश्लिष्टे श्वेतपीते द्वे रुक्मरूप्यमये शुभे ॥
English Translation
Shuka, as he went through the sky, saw two beautiful summits, one belonging to Himavat and another to Meru. These were side by side with each other. One of them was made of gold and was, therefore, yellow; the other was white, being made of silver.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शृङ्गे
शृङ्ग [n]
ऽप्रतिमे
अप्रतिम [adj]
दिव्ये
दिव्य [adj]
हिमवन्मेरुसंभवे
हिमवन्त् [m]
हिमवन्मेरुसंभवे
मेरु [m]
हिमवन्मेरुसंभवे
सम्भव [m]
संश्लिष्टे
संश्लिष् [4. P.]
श्वेतपीते
श्वेत [adj]
श्वेतपीते
पीत [adj]
द्वे
द्वि [nr]
रुक्मरूप्यमये
रुक्म [n]
रुक्मरूप्यमये
रूप्य [n]
रुक्मरूप्यमये
मय [adj]
शुभे
शुभ [adj]
शतयोजनविस्तारे तिर्यगूर्ध्वं च भारत । उदीचीं दिशमाश्रित्य रुचिरे संददर्श ह ॥
English Translation
Each of them, O Bharata, was a hundred Yojanas in height and of the same breath. Indeed, as Shuka went towards the north, he beheld those two beautiful summits,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतयोजनविस्तारे
शत [mn]
शतयोजनविस्तारे
योजन [fn]
शतयोजनविस्तारे
विस्तार [m]
तिर्यग्
तिर्यञ्च् [adj]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
उदीचीं
उदञ्च् [adj]
दिशम्
दिश् [f]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
रुचिरे
रुचिर [adj]
संददर्श
संदृश् [4. Ā.]
ह
ह [ind]
सोऽविशङ्केन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः । ततः पर्वतशृङ्गे द्वे सहसैव द्विधाकृते । अदृश्येतां महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥
English Translation
With a fearless heart he dashed against those two summits that were close to each other. Unable to bear the force, the summits were suddenly rent in two parts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽविशङ्केन
अविशङ्क [adj]
मनसा
मनस् [n]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
ततः
ततस् [ind]
पर्वतशृङ्गे
पर्वत [mn]
पर्वतशृङ्गे
शृङ्ग [n]
द्वे
द्वि [nr]
सहसैव
सहसा [ind]
सहसैव
एव [ind]
द्विधाकृते
द्विधा [ind]
द्विधाकृते
कृ [2. Ā.]
अदृश्येतां
दृश् [6. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
तद्
तद् [pron]
अद्भुतम्
अद्भुत [n]
इवाभवत्
इव [ind]
इवाभवत्
भू [1. Ā.]
ततः पर्वतशृङ्गाभ्यां सहसैव विनिःसृतः । न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥
English Translation
The spectacle, O monarch, was extremely wonderful to look at. Shuka pierced through those summits, for they were unable to stop his onward course. At this a loud noise was made in heaven by the dwellers thereof.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पर्वतशृङ्गे
पर्वत [mn]
पर्वतशृङ्गे
शृङ्ग [n]
द्वे
द्वि [nr]
सहसैव
सहसा [ind]
सहसैव
एव [ind]
द्विधाकृते
द्विधा [ind]
द्विधाकृते
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
प्रतिजघानास्य
प्रतिहन् [4. Ā.]
प्रतिजघानास्य
इदम् [pron]
स
तद् [pron]
गतिं
गति [f]
पर्वतोत्तमः
पर्वत [mn]
पर्वतोत्तमः
उत्तम [adj]
ततो महानभूच्छब्दो दिवि सर्वदिवौकसाम् । गन्धर्वाणामृषीणां च ये च शैलनिवासिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
महान्
महत् [adj]
अभूच्छब्दो
भू [1. Ā.]
अभूच्छब्दो
शब्द [m]
दिवि
दिव् [m]
सर्वदिवौकसाम्
सर्व [pron]
सर्वदिवौकसाम्
दिवौकस् [m]
गन्धर्वाणाम्
गन्धर्व [m]
ऋषीणां
ऋषि [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
शैलनिवासिनः
शैल [mn]
शैलनिवासिनः
निवासिन् [adj]
दृष्ट्वा शुकमतिक्रान्तं पर्वतं च द्विधाकृतम् । साधु साध्विति तत्रासीन्नादः सर्वत्र भारत ॥
English Translation
The Gandharvas and the Rishis also and others who lived in that mountain sent up loud cheers at the sight of the mountain being rent in two and Shuka passing through it. Indeed, O Bharata, a loud noise was heard everywhere at that moment, saying,-Excellent, Excellent.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शुकम्
शुक [m]
अतिक्रान्तं
अतिक्रम् [6. P.]
पर्वतं
पर्वत [mn]
च
च [ind]
द्विधाकृतम्
द्विधा [ind]
द्विधाकृतम्
कृ [2. Ā.]
साधु
साधु [adj]
साध्विति
साधु [adj]
साध्विति
इति [ind]
तत्रासीन्नादः
तत्र [ind]
तत्रासीन्नादः
अस् [2. P.]
तत्रासीन्नादः
नाद [m]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
भारत
भारत [m]
स पूज्यमानो देवैश्च गन्धर्वैरृषिभिस्तथा । यक्षराक्षससंघैश्च विद्याधरगणैस्तथा ॥
English Translation
He was worshipped by the Gandharvas and the Rishis, by Yakhas and Rakshasas, and by all tribes of the Vidyadharas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पूज्यमानो
पूजय् [10. Ā.]
देवैश्च
देव [m]
देवैश्च
च [ind]
गन्धर्वैर्
गन्धर्व [m]
ऋषिभिस्तथा
ऋषि [m]
ऋषिभिस्तथा
तथा [ind]
यक्षराक्षससंघैश्च
यक्ष [m]
यक्षराक्षससंघैश्च
राक्षस [m]
यक्षराक्षससंघैश्च
संघ [m]
यक्षराक्षससंघैश्च
च [ind]
विद्याधरगणैस्तथा
विद्याधर [m]
विद्याधरगणैस्तथा
गण [m]
विद्याधरगणैस्तथा
तथा [ind]
दिव्यैः पुष्पैः समाकीर्णमन्तरिक्षं समन्ततः । आसीत्किल महाराज शुकाभिपतने तदा ॥
English Translation
The entire sky became covered with celestial flowers showered from heaven at that moment when Shuka thus cut through that impenetrable barrier, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्यैः
दिव्य [adj]
पुष्पैः
पुष्प [n]
समाकीर्णम्
समाकृ [6. P.]
अन्तरिक्षं
अन्तरिक्ष [n]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
किल
किल [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
शुकाभिपतने
शुक [m]
शुकाभिपतने
अभिपतन [n]
तदा
तदा [ind]
ततो मन्दाकिनीं रम्यामुपरिष्टादभिव्रजन् । शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननाम् ॥
English Translation
The pious Shuka then saw from a high region the extremely beautiful celestial river Mandakini, running below through a region adorned by many flowering groves and forests.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मन्दाकिनीं
मन्दाकिनी [f]
रम्याम्
रम्य [adj]
उपरिष्टाद्
उपरिष्टात् [ind]
अभिव्रजन्
अभिव्रज् [1. P.]
शुको
शुक [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पुष्पितद्रुमकाननाम्
पुष्पित [adj]
पुष्पितद्रुमकाननाम्
द्रुम [m]
पुष्पितद्रुमकाननाम्
कानन [n]
तस्यां क्रीडन्त्यभिरताः स्नान्ति चैवाप्सरोगणाः । शून्याकारं निराकाराः शुकं दृष्ट्वा विवाससः ॥
English Translation
In these waters many beautiful Apsaras were playing. Seeing Shuka who was bodiless, those naked aerial beings felt no shame.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यां
तद् [pron]
क्रीडन्त्यभिरताः
क्रीड् [1. Ā.]
क्रीडन्त्यभिरताः
अभिरम् [1. P.]
स्नान्ति
स्ना [2. Ā.]
चैवाप्सरोगणाः
च [ind]
चैवाप्सरोगणाः
एव [ind]
चैवाप्सरोगणाः
अप्सरस् [f]
चैवाप्सरोगणाः
गण [m]
शून्याकारं
शून्य [adj]
शून्याकारं
आकार [m]
निराकाराः
निराकार [adj]
शुकं
शुक [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विवाससः
विवासस् [adj]
तं प्रक्रमन्तमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः । उत्तमां गतिमास्थाय पृष्ठतोऽनुससार ह ॥
English Translation
Learning that Shuka had undertaken his great journey, his father Vyasa, filled with affection, followed him behind along the same aerial path.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
पिता
पितृ [m]
स्नेहसमन्वितः
स्नेह [mn]
स्नेहसमन्वितः
समन्वित [adj]
उत्तमां
उत्तम [adj]
गतिम्
गति [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽनुससार
अनुसृ [1. Ā.]
ह
ह [ind]
शुकस्तु मारुतादूर्ध्वं गतिं कृत्वान्तरिक्षगाम् । दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥
English Translation
Meanwhile Shuka, passing through thai region of the sky which is above the region of the wind, showed his Yoga-power and identified himself with Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुकस्तु
शुक [m]
शुकस्तु
तु [ind]
मारुताद्
मारुत [m]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
गतिं
गति [f]
कृत्वान्तरिक्षगाम्
कृ [2. Ā.]
कृत्वान्तरिक्षगाम्
अन्तरिक्ष [n]
कृत्वान्तरिक्षगाम्
ग [adj]
दर्शयित्वा
दर्शय् [10. Ā.]
प्रभावं
प्रभाव [m]
स्वं
स्व [adj]
सर्वभूतो
सर्व [pron]
सर्वभूतो
भू [1. Ā.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
महायोगगतिं त्वग्र्यां व्यासोत्थाय महातपाः । निमेषान्तरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥
English Translation
Following the subtile path of high Yoga, Vyasa of austere penances, reached within the twinkling of the eye that place whence Shuka first started.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महायोगगतिं
महत् [adj]
महायोगगतिं
योग [m]
महायोगगतिं
गति [f]
त्वग्र्यां
तु [ind]
त्वग्र्यां
अग्र्य [adj]
व्यासोत्थाय
व्यास [m]
व्यासोत्थाय
उत्था [1. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
निमेषान्तरमात्रेण
निमेष [m]
निमेषान्तरमात्रेण
अन्तर [n]
निमेषान्तरमात्रेण
मात्र [n]
शुकाभिपतनं
शुक [m]
शुकाभिपतनं
अभिपतन [n]
ययौ
या [2. Ā.]
स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं शुकं गतम् । शशंसुरृषयस्तस्मै कर्म पुत्रस्य तत्तदा ॥
English Translation
Proceeding along the same way, Vyasa saw the mountain summit rent in two parts and through which Shuka has passed. Meeting the Island-born ascetic, the Rishis began to describe to him the achievements of his own.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
द्विधा
द्विधा [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
पर्वताग्रं
पर्वत [mn]
पर्वताग्रं
अग्र [n]
शुकं
शुक [m]
गतम्
गम् [6. Ā.]
शशंसुर्
शंस् [2. Ā.]
ऋषयस्तस्मै
ऋषि [m]
ऋषयस्तस्मै
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
तत्
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
ततः शुकेति दीर्घेण शैक्षेणाक्रन्दितस्तदा । स्वयं पित्रा स्वरेणोच्चैस्त्रीँल्लोकाननुनाद्य वै ॥
English Translation
Vyasa, however, began to lament, loudly naming his son and causing the three worlds to resound with the noise he made.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शुकेति
शुक [m]
शुकेति
इति [ind]
दीर्घेण
दीर्घ [adj]
शैक्षेणाक्रन्दितस्तदा
शैक्ष [adj]
शैक्षेणाक्रन्दितस्तदा
आक्रन्द् [1. Ā.]
शैक्षेणाक्रन्दितस्तदा
तदा [ind]
स्वयं
स्वयम् [ind]
पित्रा
पितृ [m]
स्वरेणोच्चैस्त्रींल्लोकान्
स्वर [m]
स्वरेणोच्चैस्त्रींल्लोकान्
उच्चैस् [ind]
स्वरेणोच्चैस्त्रींल्लोकान्
त्रि [nr]
स्वरेणोच्चैस्त्रींल्लोकान्
लोक [m]
अनुनाद्य
अनुनादय् [10. P.]
वै
वै [ind]
शुकः सर्वगतो भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः । प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोःशब्देनानुनादयन् ॥
English Translation
Meanwhile, the pious Shuka, who had entered all things, had become the soul of all things, and had acquired omnipresence, answered his fathers by uttering the monosyllable BHO in the form of an echo.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यतः
दृश् [6. P.]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
सर्वावस्थासु
सर्व [pron]
सर्वावस्थासु
अवस्था [f]
सर्वदा
सर्वदा [ind]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भोःशब्देनानुनादयन्
भोः [ind]
भोःशब्देनानुनादयन्
शब्द [m]
भोःशब्देनानुनादयन्
अनुनादय् [10. P.]
तत एकाक्षरं नादं भो इत्येव समीरयन् । प्रत्याहरज्जगत्सर्वमुच्चैः स्थावरजङ्गमम् ॥
English Translation
Thereat, the entire universe of mobile and immobile creatures, uttering the monosyllable BHO, echoed the answer of Shuka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत
ततस् [ind]
एकाक्षरं
एक [pron]
एकाक्षरं
अक्षर [n]
नादं
नाद [m]
भो
भो [ind]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
समीरयन्
समीरय् [10. Ā.]
प्रत्याहरज्जगत्
प्रत्याहृ [2. P.]
प्रत्याहरज्जगत्
जगन्त् [n]
सर्वम्
सर्व [pron]
उच्चैः
उच्चैस् [ind]
स्थावरजङ्गमम्
स्थावर [adj]
स्थावरजङ्गमम्
जङ्गम [adj]
ततः प्रभृति चाद्यापि शब्दानुच्चारितान्पृथक् । गिरिगह्वरपृष्ठेषु व्याजहार शुकं प्रति ॥
English Translation
Thereforward, when sounds are made in mountain-caves or on mountain-breasts, the latter, as if in answer to Shuka, still echo them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
चाद्यापि
च [ind]
चाद्यापि
अद्य [ind]
चाद्यापि
अपि [ind]
शब्दान्
शब्द [m]
उच्चारितान्
उच्चारय् [10. Ā.]
पृथक्
पृथक् [ind]
गिरिगह्वरपृष्ठेषु
गिरि [m]
गिरिगह्वरपृष्ठेषु
गह्वर [n]
गिरिगह्वरपृष्ठेषु
पृष्ठ [n]
व्याजहार
व्याहृ [1. Ā.]
शुकं
शुक [m]
प्रति
प्रति [ind]
अन्तर्हितः प्रभावं तु दर्शयित्वा शुकस्तदा । गुणान्संत्यज्य शब्दादीन्पदमध्यगमत्परम् ॥
English Translation
Having renounced all the attributes of sound, etc., and showing his Yoga-power in the manner of his disappearance, Shuka in this way acquired the highest station.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तर्हितः
अन्तर्धा [3. Ā.]
प्रभावं
प्रभाव [m]
तु
तु [ind]
दर्शयित्वा
दर्शय् [10. Ā.]
शुकस्तदा
शुक [m]
शुकस्तदा
तदा [ind]
गुणान्
गुण [mn]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
शब्दादीन्
शब्द [m]
शब्दादीन्
आदि [m]
पदम्
पद [mn]
अध्यगमत्
अधिगम् [1. Ā.]
परम्
पर [pron]
महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः । निषसाद गिरिप्रस्थे पुत्रमेवानुचिन्तयन् ॥
English Translation
Seeing that glory and power of his son of immeasurable energy, Vyasa sat down on the breast of the mountain and began to think of his son sorrowfully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महिमानं
महिमन् [m]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पुत्रस्यामिततेजसः
पुत्र [m]
पुत्रस्यामिततेजसः
अमित [adj]
पुत्रस्यामिततेजसः
तेजस् [n]
निषसादासने
निषद् [1. Ā.]
निषसादासने
आसन [n]
पुण्ये
पुण्य [adj]
तम्
तद् [pron]
एवार्थं
एव [ind]
एवार्थं
अर्थ [mn]
विचिन्तयन्
विचिन्तय् [10. Ā.]
ततो मन्दाकिनीतीरे क्रीडन्तोऽप्सरसां गणाः । आसाद्य तमृषिं सर्वाः संभ्रान्ता गतचेतसः ॥
English Translation
Seeing the Rishi seated there, the Apsaras who were sporting on the banks of the celestial river Mandakini, became all moved with shame and dispirited.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मन्दाकिनीतीरे
मन्दाकिनी [f]
मन्दाकिनीतीरे
तीर [n]
क्रीडन्तो
क्रीड् [1. Ā.]
ऽप्सरसां
अप्सरस् [f]
गणाः
गण [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
सर्वाः
सर्व [pron]
संभ्रान्ता
सम्भ्रम् [1. P.]
गतचेतसः
गम् [6. Ā.]
गतचेतसः
चेतस् [n]
जले निलिल्यिरे काश्चित्काश्चिद्गुल्मान्प्रपेदिरे । वसनान्याददुः काश्चिद्दृष्ट्वा तं मुनिसत्तमम् ॥
English Translation
Some of them, to hide their nakedness, plunged into the river, and some entered the groves hard by, and some quickly took up their clothes, at seeing the Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जले
जल [n]
निलिल्यिरे
निली [1. Ā.]
काश्चित्
कश्चित् [pron]
काश्चिद्
कश्चित् [pron]
गुल्मान्
गुल्म [mn]
प्रपेदिरे
प्रपद् [4. P.]
वसनान्याददुः
वसन [n]
वसनान्याददुः
आदा [4. Ā.]
काश्चिद्
कश्चित् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तं
तद् [pron]
मुनिसत्तमम्
मुनि [m]
मुनिसत्तमम्
सत्तम [adj]