Śāntiparva Adhyāya 3
शान्तिपर्व • अध्यायः 3
Śāntiparva Adhyāya 3 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 12.3.1–34
•
250 Lexicon Terms
कर्णस्य बाहुवीर्येण प्रश्रयेण दमेन च । तुतोष भृगुशार्दूलो गुरुशुश्रूषया तथा ॥
English Translation
Narada said That foremost of Bhrigu's race Rama was well pleased with the power of Karna's arms, his love (for him), his self-restraint, and the services he rendered to his preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णस्य
कर्ण [m]
बाहुवीर्येण
बाहु [mf]
बाहुवीर्येण
वीर्य [n]
प्रश्रयेण
प्रश्रय [m]
दमेन
दम [m]
च
च [ind]
तुतोष
तुष् [4. Ā.]
भृगुशार्दूलो
भृगुशार्दूल [m]
गुरुशुश्रूषया
गुरु [m]
गुरुशुश्रूषया
शुश्रूषा [f]
तथा
तथा [ind]
तस्मै स विधिवत्कृत्स्नं ब्रह्मास्त्रं सनिवर्तनम् । प्रोवाचाखिलमव्यग्रं तपस्वी सुतपस्विने ॥
English Translation
Ever practising ascetic penances, Rama cheerfully communicated, with due forms, to his disciple who practised penances everything about the Brahma weapon with the Mantras for withdrawing it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
स
तद् [pron]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
ब्रह्मास्त्रं
ब्रह्मास्त्र [n]
सनिवर्तनम्
स [ind]
सनिवर्तनम्
निवर्तन [n]
प्रोवाचाखिलम्
प्रवच् [2. P.]
प्रोवाचाखिलम्
अखिल [adj]
अव्यग्रं
अव्यग्र [adj]
तपस्वी
तपस्विन् [m]
सुतपस्विने
सु [ind]
सुतपस्विने
तपस्विन् [m]
विदितास्त्रस्ततः कर्णो रममाणोऽऽश्रमे भृगोः । चकार वै धनुर्वेदे यत्नमद्भुतविक्रमः ॥
English Translation
Having acquired a knowledge of that weapon, Karna began to live happily in Bhrigu's retreat, and highly powerful as he was, he devoted himself with great energy to the science of arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदितास्त्रस्ततः
विद् [6. Ā.]
विदितास्त्रस्ततः
अस्त्र [mn]
विदितास्त्रस्ततः
ततस् [ind]
कर्णो
कर्ण [m]
रममाणो
रम् [4. Ā.]
भृगोः
भृगु [m]
चकार
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
धनुर्वेदे
धनुर्वेद [m]
यत्नम्
यत्न [m]
अद्भुतविक्रमः
अद्भुत [adj]
अद्भुतविक्रमः
विक्रम [m]
ततः कदाचिद्रामस्तु चरन्नाश्रममन्तिकात् । कर्णेन सहितो धीमानुपवासेन कर्शितः ॥
English Translation
One day the highly intelligent Rama, while walking with Karna in the vicinity of his retreat, felt himsclf very weak for the fasts he had undergone.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
समुद्रान्ते
समुद्र [m]
समुद्रान्ते
अन्त [m]
विचरन्न्
विचर् [1. Ā.]
आश्रमान्तिके
आश्रम [mn]
आश्रमान्तिके
अन्तिक [n]
कर्णेन
कर्ण [m]
सहितो
सहित [adj]
धीमान्
धीमत् [adj]
उपवासेन
उपवास [m]
कर्शितः
कर्शय् [10. P.]
सुष्वाप जामदग्न्यो वै विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः । कर्णस्योत्सङ्ग आधाय शिरः क्लान्तमना गुरुः ॥
English Translation
From affection created by confidence, the tired son of Jamadagni, placing his head on Karna's lap, slept soundly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुष्वाप
स्वप् [1. Ā.]
जामदग्न्यो
जामदग्न्य [m]
वै
वै [ind]
विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः
विस्रम्भ [m]
विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः
उत्पद् [4. P.]
विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः
सौहृद [n]
कर्णस्योत्सङ्ग
कर्ण [m]
कर्णस्योत्सङ्ग
उत्सङ्ग [m]
आधाय
आधा [3. Ā.]
शिरः
शिरस् [n]
क्लान्तमना
क्लम् [4. Ā.]
क्लान्तमना
मनस् [n]
गुरुः
गुरु [m]
अथ कृमिः श्लेष्ममयो मांसशोणितभोजनः । दारुणो दारुणस्पर्शः कर्णस्याभ्याशमागमत् ॥
English Translation
While his preceptor was thus sleeping (with head] on his lap, a dreadful worm, whose bite was very painful and which lived on phlegm and fat and flesh and blood, appeared before Karna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
कृमिः
कृमि [m]
श्लेष्ममयो
श्लेष्मन् [m]
श्लेष्ममयो
मय [adj]
मांसशोणितभोजनः
मांस [n]
मांसशोणितभोजनः
शोणित [n]
मांसशोणितभोजनः
भोजन [n]
दारुणो
दारुण [adj]
दारुणस्पर्शः
दारुण [adj]
दारुणस्पर्शः
स्पर्श [m]
कर्णस्याभ्याशम्
कर्ण [m]
कर्णस्याभ्याशम्
अभ्याश [m]
आगमत्
आगम् [6. P.]
स तस्योरुमथासाद्य बिभेद रुधिराशनः । न चैनमशकत्क्षेप्तुं हन्तुं वापि गुरोर्भयात् ॥
English Translation
Getting at Karna's thigh, that blooddrinking worm began to pierce it. Lest his preceptor might get up, Karna could neither throw away nor kill that animal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तस्योरुम्
तद् [pron]
तस्योरुम्
ऊरु [mf]
अथासाद्य
अथ [ind]
अथासाद्य
आसादय् [10. Ā.]
बिभेद
भिद् [6. P.]
रुधिराशनः
रुधिर [n]
रुधिराशनः
अशन [n]
न
न [ind]
चैनम्
च [ind]
चैनम्
एनद् [pron]
अशकत्
शक् [4. P.]
क्षेप्तुं
क्षिप् [6. Ā.]
हन्तुं
हन् [6. P.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
गुरोर्
गुरु [m]
भयात्
भय [n]
संदश्यमानोऽपि तथा कृमिणा तेन भारत । गुरुप्रबोधशङ्की च तमुपैक्षत सूतजः ॥
English Translation
Though his limb was cut through by that worm, O Bharata, the son of Surya, lest his preceptor should awake, allowed it to do its pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संदश्यमानो
संदंश् [1. P.]
ऽपि
अपि [ind]
तथा
तथा [ind]
कृमिणा
कृमि [m]
तेन
तद् [pron]
भारत
भारत [m]
गुरुप्रबोधशङ्की
गुरु [m]
गुरुप्रबोधशङ्की
प्रबोध [m]
गुरुप्रबोधशङ्की
शङ्किन् [adj]
च
च [ind]
तम्
तद् [pron]
उपैक्षत
उपेक्ष् [1. P.]
सूतजः
सूतज [m]
कर्णस्तु वेदनां धैर्यादसह्यां विनिगृह्य ताम् । अकम्पन्नव्यथंश्चैव धारयामास भार्गवम् ॥
English Translation
Though the pain was unbearable, Karna endured it with heroic patience, and continued to hold Bhrigu's son on his lap, without trembling in the least and without displaying any sign of pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णस्तु
कर्ण [m]
कर्णस्तु
तु [ind]
वेदनां
वेदना [f]
धैर्याद्
धैर्य [n]
असह्यां
असह्य [adj]
विनिगृह्य
विनिग्रह् [9. Ā.]
ताम्
तद् [pron]
अकम्पन्न्
अकम्पत् [adj]
अव्यथंश्चैव
अव्यथत् [adj]
अव्यथंश्चैव
च [ind]
अव्यथंश्चैव
एव [ind]
धारयामास
धारय् [10. Ā.]
भार्गवम्
भार्गव [m]
यदा तु रुधिरेणाङ्गे परिस्पृष्टो भृगूद्वहः । तदाबुध्यत तेजस्वी संतप्तश्चेदमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
रुधिरेणाङ्गे
रुधिर [n]
रुधिरेणाङ्गे
अङ्ग [n]
परिस्पृष्टो
परिस्पृश् [6. P.]
भृगूद्वहः
भृगूद्वह [m]
तदाबुध्यत
तदा [ind]
तदाबुध्यत
बुध् [1. Ā.]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
संतप्तश्चेदम्
संतप् [4. Ā.]
संतप्तश्चेदम्
च [ind]
संतप्तश्चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अहोऽस्म्यशुचितां प्राप्तः किमिदं क्रियते त्वया । कथयस्व भयं त्यक्त्वा याथातथ्यमिदं मम ॥
English Translation
When at last Karna's blood touched the body of the highly energetic Rama, the latter awoke and said these words in fear,-Alas, I have been polluted. What are you doing. Tell me, without any fear, what is the truth of this matter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
ऽस्म्यशुचितां
अस् [2. P.]
ऽस्म्यशुचितां
अशुचि [adj]
ऽस्म्यशुचितां
ता [f]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
क्रियते
कृ [2. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
कथयस्व
कथय् [10. Ā.]
भयं
भय [n]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
याथातथ्यम्
याथातथ्य [n]
इदं
इदम् [pron]
मम
मद् [pron]
तस्य कर्णस्तदाचष्ट कृमिणा परिभक्षणम् । ददर्श रामस्तं चापि कृमिं सूकरसंनिभम् ॥
English Translation
Then Karna informed him of that worm's bite. Rama saw that worm which was like a hog in shape.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
कर्णस्तदाचष्ट
कर्ण [m]
कर्णस्तदाचष्ट
तदा [ind]
कर्णस्तदाचष्ट
आचक्ष् [1. P.]
कृमिणा
कृमि [m]
परिभक्षणम्
परिभक्षण [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
रामस्तं
राम [m]
रामस्तं
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कृमिं
कृमि [m]
सूकरसंनिभम्
सूकर [m]
सूकरसंनिभम्
संनिभ [adj]
अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतम् । रोमभिः संनिरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः ॥
English Translation
It had eight feet and very sharp teeth, and was covered with bristles pointed like needles. Its name was 'Alarka, its limbs were then shrunk [with fear].
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अष्टपादं
अष्टन् [adj]
अष्टपादं
पाद [m]
तीक्ष्णदंष्ट्रं
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णदंष्ट्रं
दंष्ट्र [mfn]
सूचीभिर्
सूचि [f]
इव
इव [ind]
संवृतम्
संवृ [9. P.]
रोमभिः
रोमन् [n]
संनिरुद्धाङ्गम्
संनिरुध् [7. Ā.]
संनिरुद्धाङ्गम्
अङ्ग [n]
अलर्कं
अलर्क [m]
नाम
नाम [ind]
नामतः
नामन् [n]
स दृष्टमात्रो रामेण कृमिः प्राणानवासृजत् । तस्मिन्नेवासृक्संक्लिन्ने तदद्भुतमिवाभवत् ॥
English Translation
As soon as Rama looked at it, the worm died melting in that blood which it had drawn. All this appeared wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्टमात्रो
दृश् [6. P.]
दृष्टमात्रो
मात्र [n]
रामेण
राम [m]
कृमिः
कृमि [m]
प्राणान्
प्राण [m]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
एवासृक्संक्लिन्ने
एव [ind]
एवासृक्संक्लिन्ने
असृज् [n]
एवासृक्संक्लिन्ने
संक्लिद् [4. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अद्भुतम्
अद्भुत [n]
इवाभवत्
इव [ind]
इवाभवत्
भू [1. Ā.]
ततोऽन्तरिक्षे ददृशे विश्वरूपः करालवान् । राक्षसो लोहितग्रीवः कृष्णाङ्गो मेघवाहनः ॥
English Translation
A Rakshasa of terrible form, dark in hue, of a red neck, capable of assuming forms at will, and staying on the clouds was seen in the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽन्तरिक्षे
अन्तरिक्ष [n]
ददृशे
दृश् [6. P.]
विश्वरूपः
विश्व [pron]
विश्वरूपः
रूप [n]
करालवान्
करालवत् [adj]
राक्षसो
राक्षस [m]
लोहितग्रीवः
लोहित [adj]
लोहितग्रीवः
ग्रीवा [f]
कृष्णाङ्गो
कृष्ण [adj]
कृष्णाङ्गो
अङ्ग [n]
मेघवाहनः
मेघ [m]
मेघवाहनः
वाहन [n]
स रामं प्राञ्जलिर्भूत्वा बभाषे पूर्णमानसः । स्वस्ति ते भृगुशार्दूल गमिष्यामि यथागतम् ॥
English Translation
His object fulfilled, the Rakshasa, with joined palms addressed Rama, saying, O best of ascetics, you have saved me from this hell! Blessed by you, I worship you have donc me good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रामं
राम [m]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
बभाषे
भाष् [1. P.]
पूर्णमानसः
पूर्णमानस [adj]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
ते
त्वद् [pron]
भृगुशार्दूल
भृगुशार्दूल [m]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
यथागतम्
यथागत [adj]
मोक्षितो नरकादस्मि भवता मुनिसत्तम । भद्रं च तेऽस्तु नन्दिश्च प्रियं मे भवता कृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मोक्षितो
मोक्षय् [10. Ā.]
नरकाद्
नरक [mn]
अस्मि
अस् [2. P.]
भवता
भवत् [adj]
मुनिसत्तम
मुनि [m]
मुनिसत्तम
सत्तम [adj]
भद्रं
भद्र [n]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
नन्दिश्च
नन्दि [f]
नन्दिश्च
च [ind]
प्रियं
प्रिय [n]
मे
मद् [pron]
भवता
भवत् [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
तमुवाच महाबाहुर्जामदग्न्यः प्रतापवान् । कस्त्वं कस्माच्च नरकं प्रतिपन्नो ब्रवीहि तत् ॥
English Translation
The highly energetic and the mighty armed son of Jamadagni said to him,-Who are you? And why did you fall into hell? Tell me all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
जामदग्न्यः
जामदग्न्य [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
कस्त्वं
क [pron]
कस्त्वं
त्वद् [pron]
कस्माच्च
कस्मात् [ind]
कस्माच्च
च [ind]
नरकं
नरक [mn]
प्रतिपन्नो
प्रतिपद् [4. P.]
ब्रवीहि
ब्रू [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
सोऽब्रवीदहमासं प्राग्गृत्सो नाम महासुरः । पुरा देवयुगे तात भृगोस्तुल्यवया इव ॥
English Translation
He answered,-Formerly I was a great Asura by the name of Dansha. In the Krita cycle, O sire, I was of the same age with Bhrigu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
अहम्
मद् [pron]
आसं
अस् [2. P.]
प्राग्
प्राक् [ind]
गृत्सो
गृत्स [m]
नाम
नाम [ind]
महासुरः
महत् [adj]
महासुरः
असुर [m]
पुरा
पुरा [ind]
देवयुगे
देवयुग [n]
तात
तात [m]
भृगोस्तुल्यवया
भृगु [m]
भृगोस्तुल्यवया
तुल्य [adj]
भृगोस्तुल्यवया
वयस् [n]
इव
इव [ind]
सोऽहं भृगोः सुदयितां भार्यामपहरं बलात् । महर्षेरभिशापेन कृमिभूतोऽपतं भुवि ॥
English Translation
I ravished the dearly-loved wife that sage. Cursed by him I fell down on the Earth in the form of a worm.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
भृगोः
भृगु [m]
सुदयितां
सु [ind]
सुदयितां
दयित [adj]
भार्याम्
भार्या [f]
बलात्
बल [mn]
महर्षेर्
महत् [adj]
महर्षेर्
ऋषि [m]
अभिशापेन
अभिशाप [m]
कृमिभूतो
कृमि [m]
कृमिभूतो
भू [1. Ā.]
ऽपतं
पत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
अब्रवीत्तु स मां क्रोधात्तव पूर्वपितामहः । मूत्रश्लेष्माशनः पाप निरयं प्रतिपत्स्यसे ॥
English Translation
In anger your ancestor said to me, living on urine and phlegm, O wretch, you will live in hell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तु
तु [ind]
स
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
क्रोधात्
क्रोध [m]
तव
त्वद् [pron]
पूर्वपितामहः
पूर्व [pron]
पूर्वपितामहः
पितामह [m]
मूत्रश्लेष्माशनः
मूत्र [n]
मूत्रश्लेष्माशनः
श्लेष्मन् [m]
मूत्रश्लेष्माशनः
अशन [n]
पाप
पाप [adj]
निरयं
निरय [m]
प्रतिपत्स्यसे
प्रतिपद् [4. P.]
शापस्यान्तो भवेद्ब्रह्मन्नित्येवं तमथाब्रुवम् । भविता भार्गवे राम इति मामब्रवीद्भृगुः ॥
English Translation
I then begged him, saying-When, O Brahmana, will this curse end?-Bhrigu replied, saying-This curse shall end through Rama of my family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शापस्यान्तो
शाप [m]
शापस्यान्तो
अन्त [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
तम्
तद् [pron]
अथाब्रुवम्
अथ [ind]
अथाब्रुवम्
ब्रू [2. Ā.]
भविता
भू [1. Ā.]
भार्गवे
भार्गव [m]
राम
राम [m]
इति
इति [ind]
माम्
मद् [pron]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भृगुः
भृगु [m]
सोऽहमेतां गतिं प्राप्तो यथा नकुशलं तथा । त्वया साधो समागम्य विमुक्तः पापयोनितः ॥
English Translation
It was for this I had led a life like one of uncleaned soul! O righteous one, by you, however, I have been rescued from that sinful life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
एतां
एतद् [pron]
गतिं
गति [f]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
यथा
यथा [ind]
नकुशलं
न [ind]
नकुशलं
कुशल [n]
तथा
तथा [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
साधो
साधु [adj]
समागम्य
समागम् [6. P.]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
पापयोनितः
पाप [adj]
पापयोनितः
योनि [mf]
एवमुक्त्वा नमस्कृत्य ययौ रामं महासुरः । रामः कर्णं तु सक्रोधमिदं वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Having said so, the great Asura, bowing to Rama, went away. Then Rama wrathfully addressed Karna, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
नमस्कृत्य
नमस्कृ [8. Ā.]
ययौ
या [2. Ā.]
रामं
राम [m]
महासुरः
महत् [adj]
महासुरः
असुर [m]
रामः
राम [m]
कर्णं
कर्ण [m]
तु
तु [ind]
सक्रोधम्
स [ind]
सक्रोधम्
क्रोध [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अतिदुःखमिदं मूढ न जातु ब्राह्मणः सहेत् । क्षत्रियस्यैव ते धैर्यं कामया सत्यमुच्यताम् ॥
English Translation
O fool, no Brahmana could bear such a pain! Your patience is like that of a Kshatriya! Tell me the truth, without fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिदुःखम्
अति [ind]
अतिदुःखम्
दुःख [n]
इदं
इदम् [pron]
मूढ
मुह् [4. Ā.]
न
न [ind]
जातु
जातु [ind]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
सहेत्
सह् [1. P.]
क्षत्रियस्यैव
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियस्यैव
एव [ind]
ते
त्वद् [pron]
धैर्यं
धैर्य [n]
कामया
कामया [ind]
सत्यम्
सत्य [n]
उच्यताम्
वच् [2. P.]
तमुवाच ततः कर्णः शापभीतः प्रसादयन् । ब्रह्मक्षत्रान्तरे सूतं जातं मां विद्धि भार्गव ॥
English Translation
Thus asked, Karna, fearing to be cursed, and trying to please him, said, O you of Bhrigu's race know me for a Suta, a race originating from the intermixture of Brahmanas with Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ततः
ततस् [ind]
कर्णः
कर्ण [m]
शापभीतः
शाप [m]
शापभीतः
भी [1. Ā.]
प्रसादयन्
प्रसादय् [10. Ā.]
ब्रह्मक्षत्रान्तरे
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मक्षत्रान्तरे
क्षत्र [n]
ब्रह्मक्षत्रान्तरे
अन्तर [n]
सूतं
सूत [m]
जातं
जन् [4. P.]
मां
मद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
भार्गव
भार्गव [m]
राधेयः कर्ण इति मां प्रवदन्ति जना भुवि । प्रसादं कुरु मे ब्रह्मन्नस्त्रलुब्धस्य भार्गव ॥
English Translation
People call me Karna the son of Radha! O you of Bhrigu's race, be propitiated with my poor self who have thus behaved for mastering the weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राधेयः
राधेय [m]
कर्ण
कर्ण [m]
इति
इति [ind]
मां
मद् [pron]
प्रवदन्ति
प्रवद् [1. Ā.]
जना
जन [m]
भुवि
भू [f]
प्रसादं
प्रसाद [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
अस्त्रलुब्धस्य
अस्त्र [mn]
अस्त्रलुब्धस्य
लुभ् [4. Ā.]
भार्गव
भार्गव [m]
पिता गुरुर्न संदेहो वेदविद्याप्रदः प्रभुः । अतो भार्गव इत्युक्तं मया गोत्रं तवान्तिके ॥
English Translation
Forsooth, a reverend preceptor in the Vedas and other branches of learning is one's father! It was for this that I introduced myself to you as a person of your family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पिता
पितृ [m]
गुरुर्
गुरु [m]
न
न [ind]
संदेहो
संदेह [m]
वेदविद्याप्रदः
वेद [m]
वेदविद्याप्रदः
विद्या [f]
वेदविद्याप्रदः
प्रद [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
अतो
अतस् [ind]
भार्गव
भार्गव [m]
इत्युक्तं
इति [ind]
इत्युक्तं
वच् [2. P.]
मया
मद् [pron]
गोत्रं
गोत्र [mn]
तवान्तिके
त्वद् [pron]
तवान्तिके
अन्तिक [n]
तमुवाच भृगुश्रेष्ठः सरोषः प्रहसन्निव । भूमौ निपतितं दीनं वेपमानं कृताञ्जलिम् ॥
English Translation
Unto the cheerless and trembling Karna, that foremost one of Bhrigu's race, smiling though angry, said to the cheerless and trembling Karna who was lying on Earth with joined hands, since you have from avarice of weapons, behaved here falsely, therefore, O wretch, this Brahma weapon shall not remain in your remembrance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
भृगुश्रेष्ठः
भृगु [m]
भृगुश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
सरोषः
स [ind]
सरोषः
रोष [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
भूमौ
भूमि [f]
निपतितं
निपत् [1. Ā.]
दीनं
दीन [adj]
वेपमानं
विप् [1. P.]
कृताञ्जलिम्
कृ [2. Ā.]
कृताञ्जलिम्
अञ्जलि [m]
यस्मान्मिथ्योपचरितो अस्त्रलोभादिह त्वया । तस्मादेतद्धि ते मूढ ब्रह्मास्त्रं प्रतिभास्यति ॥
English Translation
Unto the cheerless and trembling Karna, that foremost one of Bhrigu's race, smiling though angry, said to the cheerless and trembling Karna who was lying on Earth with joined hands, since you have from avarice of weapons, behaved here falsely, therefore, O wretch, this Brahma weapon shall not remain in your remembrance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मान्मिथ्योपचरितो
यस्मात् [ind]
यस्मान्मिथ्योपचरितो
मिथ्या [ind]
यस्मान्मिथ्योपचरितो
उपचर् [1. Ā.]
ऽस्त्रलोभाद्
अस्त्र [mn]
ऽस्त्रलोभाद्
लोभ [m]
इह
इह [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
मूढ
मुह् [4. Ā.]
ब्रह्मास्त्रं
ब्रह्मास्त्र [n]
प्रतिभास्यति
प्रतिभा [2. P.]
अन्यत्र वधकालात्ते सदृशेन समेयुषः । अब्राह्मणे न हि ब्रह्म ध्रुवं तिष्ठेत्कदाचन ॥
English Translation
Since you are not a Brahmana, this Brahma weapon shall not, up to the time of your death, live in you when you will be engaged with a warrior equal to yourself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यत्र
अन्यत्र [ind]
वधकालात्
वध [m]
वधकालात्
काल [m]
ते
त्वद् [pron]
सदृशेन
सदृश [adj]
समेयुषः
समे [2. P.]
अब्राह्मणे
अब्राह्मण [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
ध्रुवं
ध्रुव [adj]
तिष्ठेत्
स्था [1. Ā.]
कदाचन
कदाचन [ind]
गच्छेदानीं न ते स्थानमनृतस्येह विद्यते । न त्वया सदृशो युद्धे भविता क्षत्रियो भुवि ॥
English Translation
Go hence, this is not the place for a person who behaves falsely. On Earth, no Kshatriya will be your equal in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छेदानीं
गम् [6. Ā.]
गच्छेदानीं
इदानीम् [ind]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
स्थानम्
स्थान [n]
अनृतस्येह
अनृत [adj]
अनृतस्येह
इह [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
न
न [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सदृशो
सदृश [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
भविता
भू [1. Ā.]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
भुवि
भू [f]
एवमुक्तस्तु रामेण न्यायेनोपजगाम सः । दुर्योधनमुपागम्य कृतास्त्रोऽस्मीति चाब्रवीत् ॥
English Translation
Thus addressed by Rama, Karna came away, having duly taken his permission. Arriving then before Duryodhana, he informed him, saying-I have learnt all weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
रामेण
राम [m]
न्यायेनोपजगाम
न्याय [m]
न्यायेनोपजगाम
उपगम् [6. P.]
सः
तद् [pron]
दुर्योधनम्
दुर्योधन [m]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
कृतास्त्रो
कृ [2. Ā.]
कृतास्त्रो
अस्त्र [mn]
ऽस्मीति
अस् [2. P.]
ऽस्मीति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]