तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः । स विकाङ्क्षन्भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव ॥
tayā paruṣamuktastu kupito rāghavānujaḥ | sa vikāṅkṣanbhṛśaṃ rāmaṃ pratasthe nacirādiva ||
English Translation
Having been addressed with those harsh words the younger brother of Rāghava, enraged, proceeded at once, being anxious to see Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तया
तद् [pron]
परुषम्
परुष [adj]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
कुपितो
कुप् [4. Ā.]
राघवानुजः
राघव [m]
राघवानुजः
अनुज [m]
स
तद् [pron]
विकाङ्क्षन्
विकाङ्क्ष् [1. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
रामं
राम [m]
प्रतस्थे
प्रस्था [1. Ā.]
नचिराद्
नचिर [adj]
इव
इव [ind]
तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः । अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक् ॥
tadāsādya daśagrīvaḥ kṣipramantaramāsthitaḥ | abhicakrāma vaidehīṃ parivrājakarūpadhṛk ||
English Translation
Thereupon the ten-necked one, availing of this opportunity came before Vaidehī assuming the semblance of a mendicant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदासाद्य
तदा [ind]
तदासाद्य
आसादय् [10. Ā.]
दशग्रीवः
दशग्रीव [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अन्तरम्
अन्तर [n]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
अभिचक्राम
अभिक्रम् [1. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
परिव्राजकरूपधृक्
परिव्राजक [m]
परिव्राजकरूपधृक्
रूपधृक् [adj]
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही । वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू । परिव्राजकरूपेण वैदेहीं समुपागमत् ॥
ślakṣṇakāṣāyasaṃvītaḥ śikhī chatrī upānahī | vāme cāṃse'vasajyātha śubhe yaṣṭikamaṇḍalū | parivrājakarūpeṇa vaidehīṃ samupāgamat ||
English Translation
Wearing a soft silken cloth, with a lock of hair on his head with an umbrella and shoes and having on his left shoulder a rod and kamandalu the highly powerful one assuming the appearance of a wandering devotee carrying three long bamboo staves appeared before Vaidehi in the forest when there was none of the brothers by her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः
श्लक्ष्ण [adj]
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः
काषाय [n]
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः
संव्ये [4. Ā.]
शिखी
शिखिन् [adj]
छत्त्री
छत्त्रिन् [adj]
उपानही
उपानहिन् [adj]
वामे
वाम [adj]
चांसे
च [ind]
चांसे
अंस [m]
ऽवसज्याथ
अवसञ्ज् [1. Ā.]
ऽवसज्याथ
अथ [ind]
शुभे
शुभ [adj]
यष्टिकमण्डलू
यष्टि [fn]
यष्टिकमण्डलू
कमण्डलु [mn]
परिव्राजकरूपेण
परिव्राजक [m]
परिव्राजकरूपेण
रूप [n]
वैदेहीं
वैदेही [f]
समुपागमत्
समुपागम् [1. P.]
तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने । रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्यामिव महत्तमः ॥
tāmāsasādātibalo bhrātṛbhyāṃ rahitāṃ vane | rahitāṃ sūryacandrābhyāṃ saṃdhyāmiva mahattamaḥ ||
English Translation
Mighty Ravana approached Sita deprived of both the brothers, Like darkness encompasses the evening twilight in the absence of the Sun and the Moon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
आससादातिबलो
आसद् [2. P.]
आससादातिबलो
अतिबल [adj]
भ्रातृभ्यां
भ्रातृ [m]
रहितां
रहित [adj]
वने
वन [n]
रहितां
रहित [adj]
सूर्यचन्द्राभ्यां
सूर्य [m]
सूर्यचन्द्राभ्यां
चन्द्र [m]
संध्याम्
संध्या [f]
इव
इव [ind]
महत्तमः
महत्तम [adj]
तामपश्यत्ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम् । रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद्भृशदारुणः ॥
tāmapaśyattato bālāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm | rohiṇīṃ śaśinā hīnāṃ grahavadbhṛśadāruṇaḥ ||
English Translation
He saw there the young and pious daughter of the king like to an evening void of both sun and moon and as the highly terrible Rahu eyes Rohini forsaken by Moon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
अपश्यत्
पश् [4. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
बालां
बाल [adj]
राजपुत्रीं
राजपुत्री [f]
यशस्विनीम्
यशस्विन् [adj]
रोहिणीं
रोहिणी [f]
शशिना
शशिन् [m]
हीनां
हा [1. P.]
ग्रहवद्
ग्रह [mn]
ग्रहवद्
वत् [ind]
भृशदारुणः
भृश [adj]
भृशदारुणः
दारुण [adj]
तमुग्रं पापकर्माणं जनस्थानरुहा द्रुमाः । समीक्ष्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः ॥
tamugraṃ pāpakarmāṇaṃ janasthānaruhā drumāḥ | samīkṣya na prakampante na pravāti ca mārutaḥ ||
English Translation
Seeing the ferocious Ravana, the huge trees at Janasthana shook vidently. Even the wind ceased to blow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उग्रं
उग्र [adj]
पापकर्माणं
पाप [adj]
पापकर्माणं
कर्मन् [n]
जनस्थानरुहा
जनस्थान [n]
जनस्थानरुहा
रुह [adj]
द्रुमाः
द्रुम [m]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
न
न [ind]
प्रकम्पन्ते
प्रकम्प् [1. P.]
न
न [ind]
प्रवाति
प्रवा [4. P.]
च
च [ind]
मारुतः
मारुत [m]
शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम् । स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद्गोदावरी नदी ॥
śīghrasrotāśca taṃ dṛṣṭvā vīkṣantaṃ raktalocanam | stimitaṃ gantumārebhe bhayādgodāvarī nadī ||
English Translation
Seeing that terrible one the doer of evil deeds, the trees of Janasthāna did not move nor the wind did blow. Seeing him eye Sītā with his blood-red eyes, the fast streaming river Godāverī even slackened its course out of fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
वीक्षन्तं
वीक्ष् [4. P.]
रक्तलोचनम्
रक्त [adj]
रक्तलोचनम्
लोचन [n]
स्तिमितं
स्तिमित [n]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
आरेभे
आरभ् [1. P.]
भयाद्
भय [n]
गोदावरी
गोदावरी [f]
नदी
नदी [f]
रामस्य त्वन्तरं प्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे । उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः ॥
rāmasya tvantaraṃ prepsurdaśagrīvastadantare | upatasthe ca vaidehīṃ bhikṣurūpeṇa rāvaṇaḥ ||
English Translation
In the mean time the Ten-necked Rävana, enquiring about Rāma's weak points appeared before Vaidehī in the guise of a mendicant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
त्व्
तु [ind]
अन्तरं
अन्तर [n]
प्रेप्सुर्
प्रेप्सु [adj]
दशग्रीवस्
दशग्रीव [m]
तदन्तरे
तद् [pron]
तदन्तरे
अन्तर [adj]
उपतस्थे
उपस्था [1. Ā.]
च
च [ind]
वैदेहीं
वैदेही [f]
भिक्षुरूपेण
भिक्षु [m]
भिक्षुरूपेण
रूप [n]
रावणः
रावण [m]
अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम् । अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः ॥
abhavyo bhavyarūpeṇa bhartāramanuśocatīm | abhyavartata vaidehīṃ citrāmiva śanaiścaraḥ ||
English Translation
Like to Sani approaching citră, that impious one, assuming the appearance of a pious man like a well covered with grass, approached Vaidehī who was bewailing her husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभव्यो
अभव्य [adj]
भव्यरूपेण
भव्य [adj]
भव्यरूपेण
रूप [n]
भर्तारम्
भर्तृ [m]
अनुशोचतीम्
अनुशुच् [1. Ā.]
अभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
चित्राम्
चित्रा [f]
इव
इव [ind]
शनैश्चरः
शनैश्चर [m]
स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः । अतिष्ठत्प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥
sa pāpo bhavyarūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa ivāvṛtaḥ | atiṣṭhatprekṣya vaidehīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm ||
English Translation
And seeing that pious spouse of Rāma-Vaidehi, Ravana stood before her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पापो
पाप [adj]
भव्यरूपेण
भव्य [adj]
भव्यरूपेण
रूप [n]
तृणैः
तृण [n]
कूप
कूप [mn]
इवावृतः
इव [ind]
इवावृतः
आवृ [5. Ā.]
अतिष्ठत्
स्था [1. Ā.]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
रामपत्नीं
राम [m]
रामपत्नीं
पत्नी [f]
यशस्विनीम्
यशस्विन् [adj]
शुभां रुचिरदन्तौष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम् ॥
śubhāṃ ruciradantauṣṭhīṃ pūrṇacandranibhānanām | āsīnāṃ parṇaśālāyāṃ bāṣpaśokābhipīḍitām ||
English Translation
Her lips and teeth were extremely fine, her face resembled the full moon and her eyes were like lotus-petals. She had a yellow siiken cloth on and sat in the thatched cottage, overwhelmed with grief and bathed in tears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुभां
शुभ [adj]
रुचिरदन्तौष्ठीं
रुचिर [adj]
रुचिरदन्तौष्ठीं
दन्त [mn]
रुचिरदन्तौष्ठीं
ओष्ठ [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
पूर्णचन्द्र [m]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
निभ [adj]
पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
आनन [n]
आसीनां
आस् [4. P.]
पर्णशालायां
पर्णशाला [f]
बाष्पशोकाभिपीडिताम्
बाष्प [mn]
बाष्पशोकाभिपीडिताम्
शोक [m]
बाष्पशोकाभिपीडिताम्
अभिपीडय् [10. P.]
स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम् । अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः ॥
sa tāṃ padmapalāśākṣīṃ pītakauśeyavāsinīm | abhyagacchata vaidehīṃ duṣṭacetā niśācaraḥ ||
English Translation
And that ranger of the night with a pleased heart approached Vaidehī.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
पद्मपलाशाक्षीं
पद्म [mn]
पद्मपलाशाक्षीं
पलाश [n]
पद्मपलाशाक्षीं
अक्ष [adj]
पीतकौशेयवासिनीम्
पीत [adj]
पीतकौशेयवासिनीम्
कौशेय [n]
पीतकौशेयवासिनीम्
वासिन् [adj]
अभ्यगच्छत
अभिगम् [1. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
दुष्टचेता
दुष्ट [adj]
दुष्टचेता
चेतस् [n]
निशाचरः
निशाचर [m]
स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषमुदीरयन् । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः ॥
sa manmathaśarāviṣṭo brahmaghoṣamudīrayan | abravītpraśritaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
Thus addressed, Sita was enraged and her eyes turned red. She replied in harsh words to the chief of the demons in that solitary place:.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मन्मथशराविष्टो
मन्मथ [m]
मन्मथशराविष्टो
शर [m]
मन्मथशराविष्टो
आविश् [6. Ā.]
ब्रह्मघोषम्
ब्रह्मघोष [m]
उदीरयन्
उदीरय् [10. P.]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रश्रितं
प्रश्रित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
रहिते
रहित [adj]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
तामुत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनामिव श्रियम् । विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह ॥
tāmuttamāṃ trilokānāṃ padmahīnāmiva śriyam | vibhrājamānāṃ vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśaṃsa ha ||
English Translation
Seeing her that lord of Rākṣasas was pierced with the shafts of passion. And speaking highly of her, surpassing in beauty the three worlds and resembling by the excellence of her own person the very goddess of wealth herself Rāvana uttering the name of God spake to her,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
उत्तमां
उत्तम [adj]
त्रिलोकानां
त्रि [nr]
त्रिलोकानां
लोक [m]
पद्महीनाम्
पद्म [mn]
पद्महीनाम्
हा [1. P.]
इव
इव [ind]
श्रियम्
श्री [f]
विभ्राजमानां
विभ्राज् [1. P.]
वपुषा
वपुस् [n]
रावणः
रावण [m]
प्रशशंस
प्रशंस् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
का त्वं काञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि । कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती ॥
kā tvaṃ kāñcanavarṇābhe pītakauśeyavāsini | kamalānāṃ śubhāṃ mālāṃ padminīva ca bibhratī ||
English Translation
O you having the colour of gold and silver, O you wearing silken cloth, O you appearing like a lotus wearing a garland of lotus-petals, O you of beautiful countenance!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
का
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
काञ्चनवर्णाभे
काञ्चन [n]
काञ्चनवर्णाभे
वर्ण [mn]
काञ्चनवर्णाभे
आभ [adj]
पीतकौशेयवासिनि
पीत [adj]
पीतकौशेयवासिनि
कौशेय [n]
पीतकौशेयवासिनि
वासिन् [adj]
कमलानां
कमल [mn]
शुभां
शुभ [adj]
मालां
माला [f]
पद्मिनीव
पद्मिनी [f]
पद्मिनीव
इव [ind]
च
च [ind]
बिभ्रती
भृ [1. Ā.]
ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने । भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी ॥
hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīrapsarā vā śubhānane | bhūtirvā tvaṃ varārohe ratirvā svairacāriṇī ||
English Translation
Are you Bashfulness, Beauty, Fame, Wealth, Apsarā, Dignity or Rati herself who is ranging at will in this forest?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रीः
ह्री [f]
श्रीः
श्री [f]
कीर्तिः
कीर्ति [f]
शुभा
शुभ [adj]
लक्ष्मीर्
लक्ष्मी [f]
अप्सरा
अप्सरस् [f]
वा
वा [ind]
शुभानने
शुभ [adj]
शुभानने
आनन [n]
भूतिर्
भूति [f]
वा
वा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
वरारोहे
वरारोह [adj]
रतिर्
रति [f]
वा
वा [ind]
स्वैरचारिणी
स्वैरचारिन् [adj]
समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास्तव । विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके ॥
samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanāstava | viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇatārake ||
English Translation
All your teeth are equal having their tops like to the buds of Kunda flower, beautiful and yellow. Your eyes are expansive, clear, of bloody hue, and having black pupils. Your hip is fleshy and spacious. Your thighs are like those of elephants, round, fleshy and perfectly strong.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाः
सम [pron]
शिखरिणः
शिखरिन् [m]
स्निग्धाः
स्निग्ध [adj]
पाण्डुरा
पाण्डुर [adj]
दशनास्
दशन [m]
तव
त्वद् [pron]
विशाले
विशाल [adj]
विमले
विमल [adj]
नेत्रे
नेत्र [mn]
रक्तान्ते
रक्त [n]
रक्तान्ते
अन्त [m]
कृष्णतारके
कृष्ण [adj]
कृष्णतारके
तारक [n]
विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ । एतावुपचितौ वृत्तौ सहितौ संप्रगल्भितौ ॥
viśālaṃ jaghanaṃ pīnamūrū karikaropamau | etāvupacitau vṛttau sahitau saṃpragalbhitau ||
English Translation
Your big hips are stout and strong, Your smooth thighs are like the trunk of an elephant, your breasts adorned with gems, are round and robust like palm fruits and drooping with heaviness with projected stiff nipples, shining and delightful, adding beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विशालं
विशाल [adj]
जघनं
जघन [mn]
पीनम्
पीन [adj]
ऊरू
ऊरु [mf]
करिकरोपमौ
करिन् [m]
करिकरोपमौ
कर [m]
करिकरोपमौ
उपम [adj]
एताव्
एतद् [pron]
उपचितौ
उपचि [5. Ā.]
वृत्तौ
वृत्त [adj]
सहितौ
सहित [adj]
संप्रगल्भितौ
संप्रगल्भ् [1. Ā.]
पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ । मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ ॥
pīnonnatamukhau kāntau snigdhatālaphalopamau | maṇipravekābharaṇau rucirau te payodharau ||
English Translation
Your nipples are bulky, pointed, highly captivating like cold palm fruits, beautiful and ornamented with diverse jewels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पीनोन्नतमुखौ
पीन [adj]
पीनोन्नतमुखौ
उन्नम् [1. Ā.]
पीनोन्नतमुखौ
मुख [n]
कान्तौ
कान्त [adj]
स्निग्धतालफलोपमौ
स्निग्ध [adj]
स्निग्धतालफलोपमौ
ताल [m]
स्निग्धतालफलोपमौ
फल [n]
स्निग्धतालफलोपमौ
उपम [adj]
मणिप्रवेकाभरणौ
मणि [m]
मणिप्रवेकाभरणौ
प्रवेक [adj]
मणिप्रवेकाभरणौ
आभरण [n]
रुचिरौ
रुचिर [adj]
ते
त्वद् [pron]
पयोधरौ
पयोधर [m]
चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि । मनो हरसि मे रामे नदीकूलमिवाम्भसा ॥
cārusmite cārudati cārunetre vilāsini | mano harasi me rāme nadīkūlamivāmbhasā ||
English Translation
O you of beautiful smile! O you of beautiful teeth! O you of beautiful eyes! O fine damsel, you did carry away my heart like to a river carrying away its banks by its stream.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारुस्मिते
चारु [adj]
चारुस्मिते
स्मित [n]
चारुस्मिते
चारु [adj]
चारुस्मिते
स्मित [n]
चारुनेत्रे
चारु [adj]
चारुनेत्रे
नेत्र [mn]
चारुनेत्रे
चारु [adj]
चारुनेत्रे
नेत्र [mn]
विलासिनि
विलासिन् [adj]
विलासिनि
विलासिन् [adj]
चारुदति
चारुदत [adj]
मनो
मनस् [n]
हरसि
हृ [2. P.]
मे
मद् [pron]
रामे
रामा [f]
नदीकूलम्
नदी [f]
नदीकूलम्
कूल [n]
इवाम्भसा
इव [ind]
इवाम्भसा
अम्भस् [n]
करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी । नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी ॥
karāntamitamadhyāsi sukeśī saṃhatastanī | naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṃnarī ||
English Translation
The lock of your hair is exquisitely fine, your breast very close and your waist is so thin that they may be got round even by fingers. There is none so beautiful like you-a Goddess, a Gandharvi, a Yaksi or a Kinnari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुकेशी
सुकेश [adj]
संहतस्तनी
संहन् [2. P.]
संहतस्तनी
स्तनिन् [adj]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
देवी
देवी [f]
न
न [ind]
गन्धर्वी
गन्धर्वी [f]
न
न [ind]
यक्षी
यक्षी [f]
न
न [ind]
च
च [ind]
किंनरी
किंनरी [f]
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले । इह वासश्च कान्तारे चित्तमुन्माथयन्ति मे ॥
naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale | iha vāsaśca kāntāre cittamunmāthayanti me ||
English Translation
I had never seen before on this earth a damsel so beautiful as you. This your beauty the best on earth, your youth, your grace and your abode in the forest do agitate my mind. So it is well for you to come (with me); it does not behove you to remain here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैवंरूपा
न [ind]
नैवंरूपा
एवंरूप [adj]
मया
मद् [pron]
नारी
नारी [f]
दृष्टपूर्वा
दृश् [6. P.]
दृष्टपूर्वा
पूर्व [pron]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
इह
इह [ind]
वासश्
वास [m]
च
च [ind]
कान्तारे
कान्तार [mn]
चित्तम्
चित्त [n]
उन्मादयन्ति
उन्मादय् [10. P.]
मे
मद् [pron]
सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुमिहार्हसि । राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम् ॥
sā pratikrāma bhadraṃ te na tvaṃ vastumihārhasi | rākṣasānāmayaṃ vāso ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
प्रतिक्राम
प्रतिक्रम् [1. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
वस्तुम्
वस् [2. P.]
इहार्हसि
इह [ind]
इहार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
राक्षसानाम्
राक्षस [m]
अयं
इदम् [pron]
वासो
वास [m]
घोराणां
घोर [adj]
कामरूपिणाम्
कामरूपिन् [adj]
प्रासादाग्र्याणि रम्याणि नगरोपवनानि च । संपन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्याचरितुं त्वया ॥
prāsādāgryāṇi ramyāṇi nagaropavanāni ca | saṃpannāni sugandhīni yuktānyācarituṃ tvayā ||
English Translation
This is the abode of terrible Rākşasas wearing shapes at will. Picturesque palaces, prosperous cities and sweet-smelling gardens are worthy of your abode.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रासादाग्र्याणि
प्रासाद [m]
प्रासादाग्र्याणि
अग्र्य [adj]
रम्याणि
रम्य [adj]
नगरोपवनानि
नगर [mn]
नगरोपवनानि
उपवन [n]
च
च [ind]
सम्पन्नानि
सम्पद् [4. P.]
सुगन्धीनि
सुगन्धि [adj]
युक्तान्य्
युज् [6. Ā.]
आचरितुं
आचर् [1. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
वरं माल्यं वरं पानं वरं वस्त्रं च शोभने । भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे ॥
varaṃ mālyaṃ varaṃ pānaṃ varaṃ vastraṃ ca śobhane | bhartāraṃ ca varaṃ manye tvadyuktamasitekṣaṇe ||
English Translation
O you of dark-blue eyes, fine is your garland, fine is the sinell of your person and fine is your apparel-me-thinks fine is your husband too.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरं
वर [adj]
माल्यं
माल्य [n]
वरं
वर [adj]
पानं
पान [n]
वरं
वर [adj]
वस्त्रं
वस्त्र [mn]
च
च [ind]
शोभने
शोभन [adj]
भर्तारं
भर्तृ [m]
च
च [ind]
वरं
वर [adj]
मन्ये
मन् [8. P.]
त्वद्युक्तम्
त्वद् [pron]
त्वद्युक्तम्
युज् [6. Ā.]
असितेक्षणे
असित [adj]
असितेक्षणे
ईक्षण [n]
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते । वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे ॥
kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā śucismite | vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me ||
English Translation
O you of pure smile! whom do you belong to?-Rudras, Marutas, or Vasus-Meseems, O fine damsel you are a very gooddes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
का
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
भवसि
भू [1. Ā.]
रुद्राणां
रुद्र [m]
मरुतां
मरुत् [m]
वा
वा [ind]
शुचिस्मिते
शुचि [adj]
शुचिस्मिते
स्मित [n]
वसूनां
वसु [mn]
वसूनां
वसु [mn]
वा
वा [ind]
वा
वा [ind]
वरारोहे
वरारोह [adj]
वरारोहे
वरारोह [adj]
देवता
देवता [f]
देवता
देवता [f]
प्रतिभासि
प्रतिभा [2. P.]
प्रतिभासि
प्रतिभा [2. P.]
मे
मद् [pron]
मे
मद् [pron]
नेह गच्छन्ती गन्धर्वा न देवा न च किंनराः । राक्षसानामयं वासः कथं नु त्वमिहागता ॥
neha gacchantī gandharvā na devā na ca kiṃnarāḥ | rākṣasānāmayaṃ vāsaḥ kathaṃ nu tvamihāgatā ||
English Translation
No one comes here—the Gandharvas, the celestials or Kinnaras; this is an abode of the Rākşasa how do you come here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
गन्धर्वा
गन्धर्व [m]
न
न [ind]
देवा
देव [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
किंनराः
किंनर [mn]
राक्षसानाम्
राक्षस [m]
अयं
इदम् [pron]
वासः
वास [m]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
इहागता
इह [ind]
इहागता
आगम् [6. P.]
इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास्तथा । ऋक्षास्तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसे ॥
iha śākhāmṛgāḥ siṃhā dvīpivyāghramṛgāstathā | ṛkṣāstarakṣavaḥ kaṅkāḥ kathaṃ tebhyo na bibhyase ||
English Translation
Are you not afraid of these monkeys, lions, tigers, wolves bears, herons and hyenas?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
शाखामृगाः
शाखामृग [m]
सिंहा
सिंह [m]
द्वीपिव्याघ्रमृगास्
द्वीपिन् [m]
द्वीपिव्याघ्रमृगास्
व्याघ्र [m]
द्वीपिव्याघ्रमृगास्
मृग [m]
तथा
तथा [ind]
ऋक्षास्
ऋक्ष [m]
तरक्षवः
तरक्षु [m]
कङ्काः
कङ्क [m]
कथं
कथम् [ind]
तेभ्यो
तद् [pron]
न
न [ind]
बिभ्यसि
भी [1. Ā.]
मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम् । कथमेका महारण्ये न बिभेषि वनानने ॥
madānvitānāṃ ghorāṇāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām | kathamekā mahāraṇye na bibheṣi vanānane ||
English Translation
Alone in this forest, are you not afraid of these terrible elephants of fierce motion and maddened with the exuding of their temporal juice?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मदान्वितानां
मद [m]
मदान्वितानां
अन्वित [adj]
घोराणां
घोर [adj]
कुञ्जराणां
कुञ्जर [m]
तरस्विनाम्
तरस्विन् [m]
कथम्
कथम् [ind]
एका
एक [pron]
महारण्ये
महत् [adj]
महारण्ये
अरण्य [n]
न
न [ind]
बिभेषि
भी [1. Ā.]
वरानने
वरानना [f]
कासि कस्य कुतश्च त्वं किंनिमित्तं च दण्डकान् । एका चरसि कल्याणि घोरान्राक्षससेवितान् ॥
kāsi kasya kutaśca tvaṃ kiṃnimittaṃ ca daṇḍakān | ekā carasi kalyāṇi ghorānrākṣasasevitān ||
English Translation
Who are you? Whose wife? What for do you range alone in this forest of Dandaka frequented by terrible Rākşasas?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कासि
क [pron]
कासि
अस् [2. P.]
कस्य
क [pron]
कुतश्
कुतस् [ind]
च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
किंनिमित्तं
किंनिमित्त [adj]
च
च [ind]
दण्डकान्
दण्डक [mfn]
एका
एक [pron]
चरसि
चर् [1. Ā.]
कल्याणि
कल्याण [adj]
घोरान्
घोर [adj]
राक्षससेवितान्
राक्षस [m]
राक्षससेवितान्
सेव् [4. P.]
इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना । द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम् । सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली ॥
iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā | dvijātiveṣeṇa hi taṃ dṛṣṭvā rāvaṇamāgatam | sarvairatithisatkāraiḥ pūjayāmāsa maithilī ||
English Translation
Thus addressed was Vaidehĩ by the vicious souled Rāvana. Seeing him come under the guise of a twice-born one, Maithelee worshipped him with diverse articles necessary for serving a guest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
प्रशस्ता
प्रशंस् [1. Ā.]
वैदेही
वैदेही [f]
रावणेन
रावण [m]
दुरात्मना
दुरात्मन् [adj]
द्विजातिवेषेण
द्विजाति [m]
द्विजातिवेषेण
वेष [m]
हि
हि [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रावणम्
रावण [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
सर्वैर्
सर्व [pron]
अतिथिसत्कारैः
अतिथि [m]
अतिथिसत्कारैः
सत्कार [m]
पूजयामास
पूजय् [10. Ā.]
मैथिली
मैथिली [f]
उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च । अब्रवीत्सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम् ॥
upānīyāsanaṃ pūrvaṃ pādyenābhinimantrya ca | abravītsiddhamityeva tadā taṃ saumyadarśanam ||
English Translation
Offering him a seat first and afterwards inviting him to wash his feet she said to that one of placid look cooked rice is ready.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपानीयासनं
उपानी [1. P.]
उपानीयासनं
आसन [n]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
पाद्येनाभिनिमन्त्र्य
पाद्य [n]
पाद्येनाभिनिमन्त्र्य
अभिनिमन्त्रय् [Denom. P.]
च
च [ind]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सिद्धम्
सिध् [4. Ā.]
इत्य्
इति [ind]
एव
एव [ind]
तदा
तदा [ind]
तं
तद् [pron]
सौम्यदर्शनम्
सौम्य [adj]
सौम्यदर्शनम्
दर्शन [n]
द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली; तमागतं पात्रकुसुम्भधारिणम् । अशक्यमुद्द्वेष्टुमुपायदर्शना;न्न्यमन्त्रयद्ब्राह्मणवद्यथागतम् ॥
dvijātiveṣeṇa samīkṣya maithilī; tamāgataṃ pātrakusumbhadhāriṇam | aśakyamuddveṣṭumupāyadarśanā;nnyamantrayadbrāhmaṇavadyathāgatam ||
English Translation
Seeing Rāvaņa approach with Kamandalu and wearing a red cloth under the guise of a Brāhmana, Maithelee could not pass by him any way, and considering him a twice-born one by various signs invited him as if a Brāhmana ,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विजातिवेषेण
द्विजाति [m]
द्विजातिवेषेण
वेष [m]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
मैथिली
मैथिली [f]
तम्
तद् [pron]
आगतं
आगम् [6. P.]
पात्रकुसुम्भधारिणम्
पात्र [n]
पात्रकुसुम्भधारिणम्
कुसुम्भ [mn]
पात्रकुसुम्भधारिणम्
धारिन् [adj]
अशक्यम्
अशक्य [adj]
उपायदर्शनान्
उपाय [m]
उपायदर्शनान्
दर्शन [n]
न्यमन्त्रयद्
निमन्त्रय् [Denom. Ā.]
ब्राह्मणवद्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणवद्
वत् [ind]
यथागतम्
यथागत [adj]
इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यता;मिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति । इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं; त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम् ॥
iyaṃ bṛsī brāhmaṇa kāmamāsyatā;midaṃ ca pādyaṃ pratigṛhyatāmiti | idaṃ ca siddhaṃ vanajātamuttamaṃ; tvadarthamavyagramihopabhujyatām ||
English Translation
O Brāhmana, do you sit on this seat facing the right; do you take this water to wash your feet); do you enjoy these well-cooked eatables growing in the forest and intended for you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
बृसी
बृसी [f]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
कामम्
काम [m]
आस्यताम्
आस् [4. P.]
इदं
इदम् [pron]
च
च [ind]
पाद्यं
पाद्य [n]
प्रतिगृह्यताम्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
इति
इति [ind]
इदं
इदम् [pron]
च
च [ind]
सिद्धं
सिध् [4. Ā.]
वनजातम्
वन [n]
वनजातम्
जन् [4. P.]
उत्तमं
उत्तम [adj]
त्वदर्थम्
त्वद् [pron]
त्वदर्थम्
अर्थ [mn]
अव्यग्रम्
अव्यग्र [adj]
इहोपभुज्यताम्
इह [ind]
इहोपभुज्यताम्
उपभुज् [1. P.]
निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं; नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम् । प्रहस्य तस्या हरणे धृतं मनः; समर्पयामास वधाय रावणः ॥
nimantryamāṇaḥ pratipūrṇabhāṣiṇīṃ; narendrapatnīṃ prasamīkṣya maithilīm | prahasya tasyā haraṇe dhṛtaṃ manaḥ; samarpayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ ||
English Translation
Jānakí the wife of Lord of men inviting him thus, Ravana, casting a look upon her, addressed himself for his own destruction, to carry her away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमन्त्र्यमाणः
निमन्त्रय् [Denom. Ā.]
प्रतिपूर्णभाषिणीं
प्रतिपूर्ण [adj]
प्रतिपूर्णभाषिणीं
भाषिन् [adj]
नरेन्द्रपत्नीं
नरेन्द्र [m]
नरेन्द्रपत्नीं
पत्नी [f]
प्रसमीक्ष्य
प्रसमीक्ष् [1. Ā.]
मैथिलीम्
मैथिली [f]
प्रहस्य
प्रहस् [1. Ā.]
तस्या
तद् [pron]
हरणे
हरण [n]
धृतं
धृ [4. P.]
मनः
मनस् [n]
समर्पयामास
समर्पय् [10. Ā.]
वधाय
वध [m]
रावणः
रावण [m]
ततः सुवेषं मृगया गतं पतिं; प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा । निरीक्षमाणा हरितं ददर्श त;न्महद्वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ ॥
tataḥ suveṣaṃ mṛgayā gataṃ patiṃ; pratīkṣamāṇā sahalakṣmaṇaṃ tadā | nirīkṣamāṇā haritaṃ dadarśa ta;nmahadvanaṃ naiva tu rāmalakṣmaṇau ||
English Translation
She was anxiously expecting the return of Rāma who had gone a-hunting with Lakşmaņa; she looked around and beheld but on all sides the spacious yellow forest-land-~-there was neither Rāma nor Lakşmaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सुवेषं
सु [ind]
सुवेषं
वेष [m]
मृगयागतं
मृगया [f]
मृगयागतं
गम् [6. Ā.]
पतिं
पति [m]
प्रतीक्षमाणा
प्रतीक्ष् [1. P.]
सहलक्ष्मणं
सहलक्ष्मण [adj]
तदा
तदा [ind]
निरीक्षमाणा
निरीक्ष् [1. P.]
हरितं
हरित् [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
तन्
तद् [pron]
महद्
महत् [adj]
वनं
वन [n]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
तु
तु [ind]
रामलक्ष्मणौ
राम [m]
रामलक्ष्मणौ
लक्ष्मण [m]