रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा । परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानमात्मना ॥
rāvaṇena tu vaidehī tadā pṛṣṭā jihīrṣuṇā | parivrājakarūpeṇa śaśaṃsātmānamātmanā ||
English Translation
Being thus addressed by Rāvaņa under the guise of a mendicant, desirous of carrying her away Vaidehī thought within herself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणेन
रावण [m]
तु
तु [ind]
वैदेही
वैदेही [f]
तदा
तदा [ind]
पृष्टा
प्रच्छ् [1. P.]
जिहीर्षुणा
जिहीर्षु [adj]
परिव्राजकरूपेण
परिव्राजक [m]
परिव्राजकरूपेण
रूप [n]
शशंसात्मानम्
शंस् [2. Ā.]
शशंसात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
ब्राह्मणश्चातिथिश्चैष अनुक्तो हि शपेत माम् । इति ध्यात्वा मुहूर्तं तु सीता वचनमब्रवीत् ॥
brāhmaṇaścātithiścaiṣa anukto hi śapeta mām | iti dhyātvā muhūrtaṃ tu sītā vacanamabravīt ||
English Translation
This person is my guest and a Brahmin; he may curse me if I do not speak to him. Thinking this for a moment Sītā said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणश्
ब्राह्मण [m]
चातिथिश्
च [ind]
चातिथिश्
अतिथि [m]
चैष
च [ind]
चैष
एतद् [pron]
अनुक्तो
अनुक्त [adj]
हि
हि [ind]
शपेत
शप् [1. Ā.]
माम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
ध्यात्वा
ध्या [3. Ā.]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
सीता
सीता [f]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः । सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामभार्या द्विजोत्तम ॥
duhitā janakasyāhaṃ maithilasya mahātmanaḥ | sītā nāmnāsmi bhadraṃ te rāmabhāryā dvijottama ||
English Translation
May good betide you! I am the daughter of the high-souled Janaka, the king of Mithilā, the beloved Queen of Rāma and my name is Sītā.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुहिता
दुहितृ [f]
जनकस्याहं
जनक [m]
जनकस्याहं
मद् [pron]
मैथिलस्य
मैथिल [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
सीता
सीता [f]
नाम्नास्मि
नामन् [n]
नाम्नास्मि
अस् [2. P.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
रामभार्या
राम [m]
रामभार्या
भार्या [f]
द्विजोत्तम
द्विज [m]
द्विजोत्तम
उत्तम [adj]
संवत्सरं चाध्युषिता राघवस्य निवेशने । भुञ्जाना मानुषान्भोगान्सर्वकामसमृद्धिनी ॥
saṃvatsaraṃ cādhyuṣitā rāghavasya niveśane | bhuñjānā mānuṣānbhogānsarvakāmasamṛddhinī ||
English Translation
Dwelling in the palace of Ikşäkus for twelve years, I enjoyed many things passing human and had all my desires satisfied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संवत्सरं
संवत्सर [mn]
चाध्युषिता
च [ind]
चाध्युषिता
अधिवस् [1. P.]
राघवस्य
राघव [m]
निवेशने
निवेशन [n]
भुञ्जाना
भुज् [6. P.]
भुञ्जाना
भुज् [6. P.]
मानुषान्
मानुष [adj]
मानुषान्
मानुष [adj]
भोगान्
भोग [m]
भोगान्
भोग [m]
सर्वकामसमृद्धिनी
सर्व [pron]
सर्वकामसमृद्धिनी
काम [m]
सर्वकामसमृद्धिनी
समृद्धिन् [adj]
सर्वकामसमृद्धिनी
सर्व [pron]
सर्वकामसमृद्धिनी
काम [m]
सर्वकामसमृद्धिनी
समृद्धिन् [adj]
ततः संवत्सरादूर्ध्वं सममन्यत मे पतिम् । अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः ॥
tataḥ saṃvatsarādūrdhvaṃ samamanyata me patim | abhiṣecayituṃ rāmaṃ sameto rājamantribhiḥ ||
English Translation
On the thirteenth year king (Dasaratha) counselled with his ministers about the installation of Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संवत्सराद्
संवत्सर [mn]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
सममन्यत
सम्मन् [8. Ā.]
मे
मद् [pron]
पतिम्
पति [m]
अभिषेचयितुं
अभिषेचय् [10. Ā.]
रामं
राम [m]
समेतो
समे [2. P.]
राजमन्त्रिभिः
राजन् [m]
राजमन्त्रिभिः
मन्त्रिन् [m]
तस्मिन्संभ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने । कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम् ॥
tasminsaṃbhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane | kaikeyī nāma bhartāraṃ mamāryā yācate varam ||
English Translation
Accordingly everything necessary for the installation being made ready, KaikeyI, one of my mothers-in-law, begged of her husband a boon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
तस्मिन्
तद् [pron]
संभ्रियमाणे
सम्भृ [3. Ā.]
संभ्रियमाणे
सम्भृ [3. Ā.]
तु
तु [ind]
तु
तु [ind]
राघवस्याभिषेचने
राघव [m]
राघवस्याभिषेचने
अभिषेचन [n]
राघवस्याभिषेचने
राघव [m]
राघवस्याभिषेचने
अभिषेचन [n]
कैकेयी
कैकेयी [f]
नाम
नाम [ind]
भर्तारं
भर्तृ [m]
ममार्या
मद् [pron]
ममार्या
आर्य [adj]
याचते
याच् [1. Ā.]
वरम्
वर [mn]
प्रतिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे । मम प्रव्राजनं भर्तुर्भरतस्याभिषेचनम् । द्वावयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम् ॥
pratigṛhya tu kaikeyī śvaśuraṃ sukṛtena me | mama pravrājanaṃ bharturbharatasyābhiṣecanam | dvāvayācata bhartāraṃ satyasaṃdhaṃ nṛpottamam ||
English Translation
Bringing my father-in-law under control by means of her virtuous deeds, Kaikeyi begged, of that truthful, best of monarchs, two boons namely the exile of my husband into woods and the installation of Bharata,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तु
तु [ind]
कैकेयी
कैकेयी [f]
श्वशुरं
श्वशुर [m]
सुकृतेन
सुकृत [n]
मे
मद् [pron]
मम
मद् [pron]
प्रव्राजनं
प्रव्राजन [n]
भर्तुर्
भर्तृ [m]
भरतस्याभिषेचनम्
भरत [m]
भरतस्याभिषेचनम्
अभिषेचन [n]
द्वाव्
द्वि [nr]
अयाचत
याच् [1. Ā.]
भर्तारं
भर्तृ [m]
सत्यसंधं
सत्य [adj]
सत्यसंधं
संधा [f]
नृपोत्तमम्
नृप [m]
नृपोत्तमम्
उत्तम [adj]
नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्येऽहं कदाचन । एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥
nādya bhokṣye na ca svapsye na pāsye'haṃ kadācana | eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate ||
English Translation
And said-I shall never eat, drink or sleep and (if Rāma be installed) I shall end my life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
भोक्ष्ये
भुज् [6. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
स्वप्स्ये
स्वप् [1. Ā.]
न
न [ind]
पास्ये
पा [1. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
कदाचन
कदाचन [ind]
एष
एतद् [pron]
मे
मद् [pron]
जीवितस्यान्तो
जीवित [n]
जीवितस्यान्तो
अन्त [m]
रामो
राम [m]
यद्य्
यदि [ind]
अभिषिच्यते
अभिषिच् [4. P.]
इति ब्रुवाणां कैकेयीं श्वशुरो मे स मानदः । अयाचतार्थैरन्वर्थैर्न च याच्ञां चकार सा ॥
iti bruvāṇāṃ kaikeyīṃ śvaśuro me sa mānadaḥ | ayācatārthairanvarthairna ca yācñāṃ cakāra sā ||
English Translation
Kaikeyī speaking thus, that lord of earth, my father-in-law begged her to accept diverse riches; but Kaikeyi did not agree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
ब्रुवाणां
ब्रू [2. Ā.]
कैकेयीं
कैकेयी [f]
श्वशुरो
श्वशुर [m]
मे
मद् [pron]
स
तद् [pron]
मानदः
मानद [adj]
अयाचतार्थैर्
याच् [1. Ā.]
अयाचतार्थैर्
अर्थ [mn]
अन्वर्थैर्
अन्वर्थ [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
याच्ञां
याच्ञा [f]
चकार
कृ [2. Ā.]
सा
तद् [pron]
मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः । रामेति प्रथितो लोके गुणवान्सत्यवाक्शुचिः । विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः ॥
mama bhartā mahātejā vayasā pañcaviṃśakaḥ | rāmeti prathito loke guṇavānsatyavākśuciḥ | viśālākṣo mahābāhuḥ sarvabhūtahite rataḥ ||
English Translation
My husband is known all over the world under the name of Rāma he is truthful, goodnatured, of pure character, ever engaged in the welfare of all created beings, of mighty-arms and expansive eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
वयसा
वयस् [n]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
रामेति
राम [m]
रामेति
इति [ind]
प्रथितो
प्रथ् [1. P.]
लोके
लोक [m]
गुणवान्
गुणवत् [adj]
सत्यवाक्
सत्य [adj]
सत्यवाक्
वाच् [f]
शुचिः
शुचि [adj]
विशालाक्षो
विशाल [adj]
विशालाक्षो
अक्ष [n]
महाबाहुः
महत् [adj]
महाबाहुः
बाहु [mf]
सर्वभूतहिते
सर्व [pron]
सर्वभूतहिते
भूत [mn]
सर्वभूतहिते
हित [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
अभिषेकाय तु पितुः समीपं राममागतम् । कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच द्रुतं वचः ॥
abhiṣekāya tu pituḥ samīpaṃ rāmamāgatam | kaikeyī mama bhartāramityuvāca drutaṃ vacaḥ ||
English Translation
When Rāma came to his father for being installed Kaikeyi spoke to my husband the following cruel words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिषेकाय
अभिषेक [m]
तु
तु [ind]
पितुः
पितृ [m]
समीपं
समीप [n]
रामम्
राम [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
कैकेयी
कैकेयी [f]
मम
मद् [pron]
भर्तारम्
भर्तृ [m]
इत्य्
इति [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
द्रुतं
द्रु [1. Ā.]
वचः
वचस् [n]
तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव । भरताय प्रदातव्यमिदं राज्यमकण्टकम् ॥
tava pitrā samājñaptaṃ mamedaṃ śṛṇu rāghava | bharatāya pradātavyamidaṃ rājyamakaṇṭakam ||
English Translation
Do you hear, O Rāghava, how I have been ordered by your Sire. This kingdom, rid of thorns is to be conferred of Bharata, and you shall have to sojourn into woods for years nine and five. Do you therefore repair to forest, O Kākutstha and save your Sire from untruth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
पित्रा
पितृ [m]
समाज्ञप्तं
समाज्ञपय् [10. P.]
ममेदं
मद् [pron]
ममेदं
इदम् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
राघव
राघव [m]
भरताय
भरत [m]
प्रदातव्यम्
प्रदा [3. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
राज्यम्
राज्य [n]
अकण्टकम्
अकण्टक [adj]
त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च । वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात् ॥
tvayā tu khalu vastavyaṃ nava varṣāṇi pañca ca | vane pravraja kākutstha pitaraṃ mocayānṛtāt ||
English Translation
Do you hear, O Rāghava, how I have been ordered by your Sire. This kingdom, rid of thorns is to be conferred of Bharata, and you shall have to sojourn into woods for years nine and five. Do you therefore repair to forest, O Kākutstha and save your Sire from untruth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वया
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
खलु
खलु [ind]
वस्तव्यं
वस् [2. P.]
नव
नवन् [adj]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
च
च [ind]
वने
वन [n]
प्रव्रज
प्रव्रज् [1. Ā.]
काकुत्स्थ
काकुत्स्थ [m]
पितरं
पितृ [m]
मोचयानृतात्
मोचय् [10. Ā.]
मोचयानृतात्
अनृत [n]
तथेत्युवाच तां रामः कैकेयीमकुतोभयः । चकार तद्वचस्तस्या मम भर्ता दृढव्रतः ॥
tathetyuvāca tāṃ rāmaḥ kaikeyīmakutobhayaḥ | cakāra tadvacastasyā mama bhartā dṛḍhavrataḥ ||
English Translation
Whereto Rāma fearlessly replied 'So be it!' Hearing her words my husband of firm vows acted accordingly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेत्य्
तथा [ind]
तथेत्य्
इति [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
तां
तद् [pron]
रामः
राम [m]
कैकेयीम्
कैकेयी [f]
अकुतोभयः
अकुतोभय [adj]
चकार
कृ [2. Ā.]
तद्वचस्
तद् [pron]
तद्वचस्
वचस् [n]
तस्या
तद् [pron]
मम
मद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
दृढव्रतः
दृढ [adj]
दृढव्रतः
व्रत [n]
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात्सत्यब्रूयान्न चानृतम् । एतद्ब्राह्मण रामस्य व्रतं ध्रुवमनुत्तमम् ॥
dadyānna pratigṛhṇīyātsatyabrūyānna cānṛtam | etadbrāhmaṇa rāmasya vrataṃ dhruvamanuttamam ||
English Translation
He always maketh gifts and taketh none. He always speaketh truth and never telleth an untruth. This is his best observance O Brāhmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दद्यान्
दा [1. Ā.]
न
न [ind]
प्रतिगृह्णीयात्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
सत्यं
सत्य [n]
ब्रूयान्
ब्रू [2. Ā.]
न
न [ind]
चानृतम्
च [ind]
चानृतम्
अनृत [n]
एतद्
एतद् [pron]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
रामस्य
राम [m]
व्रतं
व्रत [n]
ध्रुवम्
ध्रुव [adj]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् । रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरेऽरिहा ॥
tasya bhrātā tu vaimātro lakṣmaṇo nāma vīryavān | rāmasya puruṣavyāghraḥ sahāyaḥ samare'rihā ||
English Translation
His half-brother named Lakşmaņa is of mighty prowess. That best of men is Rāma's help and the destroyer of foes in battle. That brother of his named Lakşmaņa is of firm resolution and given to asceticism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
तु
तु [ind]
वैमात्रो
वैमात्र [adj]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
नाम
नाम [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
रामस्य
राम [m]
पुरुषव्याघ्रः
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रः
व्याघ्र [m]
सहायः
सहाय [m]
समरे
समर [mn]
ऽरिहा
अरि [m]
ऽरिहा
हन् [adj]
स भ्राता लक्ष्मणो नाम धर्मचारी दृढव्रतः । अन्वगच्छद्धनुष्पाणिः प्रव्रजन्तं मया सह ॥
sa bhrātā lakṣmaṇo nāma dharmacārī dṛḍhavrataḥ | anvagacchaddhanuṣpāṇiḥ pravrajantaṃ mayā saha ||
English Translation
Lakshmana, his brother, is righteous and steadfast. Bow in hand, he followed Rama along with me, into exile.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भ्राता
भ्रातृ [m]
लक्ष्मणो
लक्ष्मण [m]
नाम
नाम [ind]
धर्मचारी
धर्म [mn]
धर्मचारी
चारिन् [adj]
दृढव्रतः
दृढ [adj]
दृढव्रतः
व्रत [n]
अन्वगच्छद्
अनुगम् [1. Ā.]
धनुष्पाणिः
धनुष्पाणि [adj]
प्रव्रजन्तं
प्रव्रज् [1. Ā.]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
ते वयं प्रच्युता राज्यात्कैलेय्यास्तु कृते त्रयः । विचराम द्विजश्रेष्ठ वनं गम्भीरमोजसा ॥
te vayaṃ pracyutā rājyātkaileyyāstu kṛte trayaḥ | vicarāma dvijaśreṣṭha vanaṃ gambhīramojasā ||
English Translation
O best of brahmins three of us have been wandering with courage in the deep forest, dislodged from the kingdom on account of Kaikeyi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
प्रच्युता
प्रच्यु [1. Ā.]
राज्यात्
राज्य [n]
कैकेय्यास्
कैकेयी [f]
तु
तु [ind]
कृते
कृत [n]
त्रयः
त्रि [nr]
विचराम
विचर् [1. Ā.]
द्विजश्रेष्ठ
द्विज [m]
द्विजश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
वनं
वन [n]
गम्भीरम्
गम्भीर [adj]
ओजसा
ओजस् [n]
समाश्वस मुहूर्तं तु शक्यं वस्तुमिह त्वया । आगमिष्यति मे भर्ता वन्यमादाय पुष्कलम् ॥
samāśvasa muhūrtaṃ tu śakyaṃ vastumiha tvayā | āgamiṣyati me bhartā vanyamādāya puṣkalam ||
English Translation
Rest here awhile. My husband will return with plenty of meat of many kinds from the forest, killing deer, alligators and wild boars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाश्वस
समाश्वस् [2. Ā.]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
तु
तु [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
वस्तुम्
वस् [2. P.]
इह
इह [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
आगमिष्यति
आगम् [6. P.]
मे
मद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
वन्यम्
वन्य [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
पुष्कलम्
पुष्कल [adj]
स त्वं नाम च गोत्रं च कुलमाचक्ष्व तत्त्वतः । एकश्च दण्डकारण्ये किमर्थं चरसि द्विज ॥
sa tvaṃ nāma ca gotraṃ ca kulamācakṣva tattvataḥ | ekaśca daṇḍakāraṇye kimarthaṃ carasi dvija ||
English Translation
O brahmin, tell me your name, your gotra and your pedigree. And the purpose for which you are going about all alone in this Dandaka forest
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
नाम
नामन् [n]
च
च [ind]
गोत्रं
गोत्र [mn]
च
च [ind]
कुलम्
कुल [n]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
एकश्
एक [pron]
च
च [ind]
दण्डकारण्ये
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्ये
अरण्य [n]
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
चरसि
चर् [1. Ā.]
द्विज
द्विज [m]
एवं ब्रुवत्यां सीतायां रामपत्न्यां महाबलः । प्रत्युवाचोत्तरं तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः ॥
evaṃ bruvatyāṃ sītāyāṃ rāmapatnyāṃ mahābalaḥ | pratyuvācottaraṃ tīvraṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
Sītā the wife of Rāma speaking thus, the mighty Lord of Rākşasas-Rävana replied with these harsh words,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवत्यां
ब्रू [2. Ā.]
सीतायां
सीता [f]
रामपत्न्यां
राम [m]
रामपत्न्यां
पत्नी [f]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रत्युवाचोत्तरं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचोत्तरं
उत्तर [n]
तीव्रं
तीव्र [adj]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
येन वित्रासिता लोकाः सदेवासुरपन्नगाः । अहं स रावणो नाम सीते रक्षोगणेश्वरः ॥
yena vitrāsitā lokāḥ sadevāsurapannagāḥ | ahaṃ sa rāvaṇo nāma sīte rakṣogaṇeśvaraḥ ||
English Translation
O Sītā I am that Rāvaņa, the lord of Rākşasas, whoin fear the celestials, Asuras and human beings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
वित्रासिता
वित्रासय् [10. P.]
लोकाः
लोक [m]
सदेवासुरपन्नगाः
स [ind]
सदेवासुरपन्नगाः
देव [m]
सदेवासुरपन्नगाः
असुर [m]
सदेवासुरपन्नगाः
पन्नग [mn]
अहं
मद् [pron]
स
तद् [pron]
रावणो
रावण [m]
नाम
नाम [ind]
सीते
सीता [f]
रक्षोगणेश्वरः
रक्षस् [n]
रक्षोगणेश्वरः
गण [m]
रक्षोगणेश्वरः
ईश्वर [m]
त्वां तु काञ्चनवर्णाभां दृष्ट्वा कौशेयवासिनीम् । रतिं स्वकेषु दारेषु नाधिगच्छाम्यनिन्दिते ॥
tvāṃ tu kāñcanavarṇābhāṃ dṛṣṭvā kauśeyavāsinīm | ratiṃ svakeṣu dāreṣu nādhigacchāmyanindite ||
English Translation
O you of blameless beauty, seeing you of golden hue and wearing silk cloth I do not relish my own wives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वां
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
काञ्चनवर्णाभां
काञ्चन [n]
काञ्चनवर्णाभां
वर्ण [mn]
काञ्चनवर्णाभां
आभ [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कौशेयवासिनीम्
कौशेय [n]
कौशेयवासिनीम्
वासिन् [adj]
रतिं
रति [f]
स्वकेषु
स्वक [adj]
दारेषु
दार [mn]
नाधिगच्छाम्य्
न [ind]
नाधिगच्छाम्य्
अधिगम् [1. Ā.]
अनिन्दिते
अनिन्दित [adj]
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः । सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ॥
bahvīnāmuttamastrīṇāmāhṛtānāmitastataḥ | sarvāsāmeva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava ||
English Translation
I have brought many a beautiful damsel from various quarters, do you become my foremost Queen among them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बह्वीनाम्
बहु [adj]
उत्तमस्त्रीणाम्
उत्तम [adj]
उत्तमस्त्रीणाम्
स्त्री [f]
आहृतानाम्
आहृ [1. Ā.]
इतस्
इतस् [ind]
ततः
ततस् [ind]
सर्वासाम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
ममाग्रमहिषी
मद् [pron]
ममाग्रमहिषी
अग्रमहिषी [f]
भव
भू [1. Ā.]
लङ्का नाम समुद्रस्य मध्ये मम महापुरी । सागरेण परिक्षिप्ता निविष्टा गिरिमूर्धनि ॥
laṅkā nāma samudrasya madhye mama mahāpurī | sāgareṇa parikṣiptā niviṣṭā girimūrdhani ||
English Translation
That great city in the midst of the ocean, Larkā, encircled on all sides by the sea and situated on the summit of a hill, is my capital.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्का
लङ्का [f]
नाम
नाम [ind]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
मध्ये
मध्य [n]
मम
मद् [pron]
महापुरी
महत् [adj]
महापुरी
पुरी [f]
सागरेण
सागर [m]
परिक्षिप्ता
परिक्षिप् [6. P.]
निविष्टा
निविश् [6. Ā.]
गिरिमूर्धनि
गिरि [m]
गिरिमूर्धनि
मूर्धन् [m]
तत्र सीते मया सार्धं वनेषु विचरिष्यसि । न चास्यारण्यवासस्य स्पृहयिष्यसि भामिनि ॥
tatra sīte mayā sārdhaṃ vaneṣu vicariṣyasi | na cāsyāraṇyavāsasya spṛhayiṣyasi bhāmini ||
English Translation
There shall you with me, O Sītā, walk in gardens, and thus you shall no more long for living in the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
सीते
सीता [f]
मया
मद् [pron]
सार्धं
सार्धम् [ind]
वनेषु
वन [n]
विचरिष्यसि
विचर् [1. Ā.]
न
न [ind]
चास्यारण्यवासस्य
च [ind]
चास्यारण्यवासस्य
इदम् [pron]
चास्यारण्यवासस्य
अरण्य [n]
चास्यारण्यवासस्य
वास [m]
स्पृहयिष्यसि
स्पृहय् [10. Ā.]
भामिनि
भामिनी [f]
पञ्चदास्यः सहस्राणि सर्वाभरणभूषिताः । सीते परिचरिष्यन्ति भार्या भवसि मे यदि ॥
pañcadāsyaḥ sahasrāṇi sarvābharaṇabhūṣitāḥ | sīte paricariṣyanti bhāryā bhavasi me yadi ||
English Translation
If you did become my wife, O Sītā, five thousand maid-servants decorated with divers ornaments shall serve you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्च
पञ्चन् [adj]
दास्यः
दासी [f]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
सर्वाभरणभूषिताः
सर्व [pron]
सर्वाभरणभूषिताः
आभरण [n]
सर्वाभरणभूषिताः
भूषय् [10. Ā.]
सीते
सीता [f]
परिचरिष्यन्ति
परिचर् [1. Ā.]
भार्या
भार्या [f]
भवसि
भू [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
यदि
यदि [ind]
रावणेनैवमुक्ता तु कुपिता जनकात्मजा । प्रत्युवाचानवद्याङ्गी तमनादृत्य राक्षसं ॥
rāvaṇenaivamuktā tu kupitā janakātmajā | pratyuvācānavadyāṅgī tamanādṛtya rākṣasaṃ ||
English Translation
That blameless daughter of Janaka, being thus addressed by Ravana, was highly enraged, and, passing by him, replied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रावणेनैवम्
रावण [m]
रावणेनैवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
कुपिता
कुप् [4. Ā.]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
प्रत्युवाचानवद्याङ्गी
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचानवद्याङ्गी
अनवद्याङ्ग [adj]
तम्
तद् [pron]
अनादृत्य
अनादृत्य [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
महागिरिमिवाकम्प्यं महेन्द्रसदृशं पतिम् । महोदधिमिवाक्षोभ्यमहं राममनुव्रता ॥
mahāgirimivākampyaṃ mahendrasadṛśaṃ patim | mahodadhimivākṣobhyamahaṃ rāmamanuvratā ||
English Translation
I am a dependant of Rāma, who is incapable of being, shaken, like to a mighty mountain, incapable of being agitated, like to a vast ocean, and resembling Mahendra in effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महागिरिम्
महत् [adj]
महागिरिम्
गिरि [m]
इवाकम्प्यं
इव [ind]
इवाकम्प्यं
अकम्प्य [adj]
महेन्द्रसदृशं
महत् [adj]
महेन्द्रसदृशं
इन्द्र [m]
महेन्द्रसदृशं
सदृश [adj]
पतिम्
पति [m]
महोदधिम्
महत् [adj]
महोदधिम्
उदधि [m]
इवाक्षोभ्यम्
इव [ind]
इवाक्षोभ्यम्
अक्षोभ्य [adj]
अहं
मद् [pron]
रामम्
राम [m]
अनुव्रता
अनुव्रत [adj]
महाबाहुं महोरस्कं सिंहविक्रान्तगामिनम् । नृसिंहं सिंहसंकाशमहं राममनुव्रता ॥
mahābāhuṃ mahoraskaṃ siṃhavikrāntagāminam | nṛsiṃhaṃ siṃhasaṃkāśamahaṃ rāmamanuvratā ||
English Translation
I am a dependant of that lion among men, Rāma, of mighty arms, of a spacious breast an treading like a lion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
महोरस्कं
महत् [adj]
महोरस्कं
उरस्क [n]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
सिंह [m]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
विक्रान्त [n]
सिंहविक्रान्तगामिनम्
गामिन् [adj]
नृसिंहं
नृसिंह [m]
सिंहसंकाशम्
सिंह [m]
सिंहसंकाशम्
संकाश [m]
अहं
मद् [pron]
रामम्
राम [m]
अनुव्रता
अनुव्रत [adj]