ततः प्रभाते विमले कृताह्निकमरिंदमौ । विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ ॥
tataḥ prabhāte vimale kṛtāhnikamariṃdamau | viśvāmitraṃ puraskṛtya nadyāstīramupāgatau ||
English Translation
Then next morning which happened to be fine, those repressors of their foes, with Viśvāmitra at their head, came to the banks of the river.* Ganga. The legend is that when the saint Agastya had sucked up the ocean, the Ganges replenished it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभाते
प्रभात [n]
विमले
विमल [adj]
कृताह्निकम्
कृ [2. Ā.]
कृताह्निकम्
आह्निक [n]
अरिंदमौ
अरिंदम [adj]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
नद्यास्
नदी [f]
तीरम्
तीर [n]
उपागतौ
उपागम् [1. P.]
ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः । उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन् ॥
te ca sarve mahātmāno munayaḥ saṃśitavratāḥ | upasthāpya śubhāṃ nāvaṃ viśvāmitramathābruvan ||
English Translation
And those high-souled ascetics observing vows, having brought an elegant bark, addressed Viśvāmitra, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
मुनयः
मुनि [m]
संशितव्रताः
संशित [adj]
संशितव्रताः
व्रत [n]
उपस्थाप्य
उपस्थापय् [10. P.]
शुभां
शुभ [adj]
नावं
नौ [f]
विश्वामित्रम्
विश्वामित्र [m]
अथाब्रुवन्
अथ [ind]
अथाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
आरोहतु भवान्नावं राजपुत्रपुरस्कृतः । अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत्कालस्य पर्ययः ॥
ārohatu bhavānnāvaṃ rājaputrapuraskṛtaḥ | ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ ||
English Translation
Do you ascend the bark, with the princes at your head! May your journey be auspicious: let no delay occur
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरोहतु
आरुह् [6. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
नावं
नौ [f]
राजपुत्रपुरस्कृतः
राजन् [m]
राजपुत्रपुरस्कृतः
पुत्र [m]
राजपुत्रपुरस्कृतः
पुरस्कृ [8. Ā.]
अरिष्टं
अरिष्ट [adj]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
पन्थानं
पथिन् [m]
मा
मद् [pron]
भूत्
भू [1. Ā.]
कालस्य
काल [m]
पर्ययः
पर्यय [m]
विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वा तानृषीनभिपूज्य च । ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरं गमाम् ॥
viśvāmitrastathetyuktvā tānṛṣīnabhipūjya ca | tatāra sahitastābhyāṃ saritaṃ sāgaraṃ gamām ||
English Translation
Thereupon saying, So be it! and having paid homage to those ascetics, Viśvāmitra set about crossing that river, which had replenished the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वामित्रस्
विश्वामित्र [m]
तथेत्य्
तथा [ind]
तथेत्य्
इति [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तान्
तद् [pron]
ऋषीन्
ऋषि [m]
अभिपूज्य
अभिपूजय् [10. P.]
च
च [ind]
ततार
तृ [3. P.]
सहितस्
सहित [adj]
ताभ्यां
तद् [pron]
सरितं
सरित् [f]
सागरं
सागर [m]
गमाम्
गम [adj]
अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् । वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनिः ॥
atha rāmaḥ sarinmadhye papraccha munipuṅgavam | vāriṇo bhidyamānasya kimayaṃ tumulo dhvaniḥ ||
English Translation
And reaching the middle of the river, Rāma asked that best of ascetics, What is this loud uproar that seem to come riving the waters?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
रामः
राम [m]
सरिन्मध्ये
सरित् [f]
सरिन्मध्ये
मध्य [n]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
मुनिपुंगवम्
मुनि [m]
मुनिपुंगवम्
पुंगव [m]
वारिणो
वारि [n]
भिद्यमानस्य
भिद् [6. P.]
किम्
क [pron]
अयं
इदम् [pron]
तुमुलो
तुमुल [adj]
ध्वनिः
ध्वनि [m]
राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहल समन्वितम् । कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ॥
rāghavasya vacaḥ śrutvā kautūhala samanvitam | kathayāmāsa dharmātmā tasya śabdasya niścayam ||
English Translation
Hearing Rāghava's words dictated by curiosity, that righteous-souled one spoke, unfolding the true cause of that noise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राघवस्य
राघव [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कौतूहलसमन्वितम्
कौतूहल [n]
कौतूहलसमन्वितम्
समन्वित [adj]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
तस्य
तद् [pron]
शब्दस्य
शब्द [m]
निश्चयम्
निश्चय [m]
कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं सरः । ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः ॥
kailāsaparvate rāma manasā nirmitaṃ saraḥ | brahmaṇā naraśārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ ||
English Translation
O Rāma, there is in the Kailāsa mountain an exceedingly beautiful pool, created mentally by Brahma, O foremost of men, and hence this watery expanse go by the name of Mānasa Pool.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कैलासपर्वते
कैलास [m]
कैलासपर्वते
पर्वत [mn]
राम
राम [m]
मनसा
मनस् [n]
निर्मितं
निर्मा [2. P.]
सरः
सरस् [n]
ब्रह्मणा
ब्रह्मन् [m]
नरशार्दूल
नर [m]
नरशार्दूल
शार्दूल [m]
तेनेदं
तद् [pron]
तेनेदं
इदम् [pron]
मानसं
मानस [n]
सरः
सरस् [n]
तस्मात्सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते । सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ॥
tasmātsusrāva sarasaḥ sāyodhyāmupagūhate | saraḥpravṛttā sarayūḥ puṇyā brahmasaraścyutā ||
English Translation
And the stream that issues from that liquid lapse, flows through Ayodhyā: the sacred Sarayü issues from that pool of Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तद् [pron]
सुस्राव
स्रु [1. Ā.]
सरसः
सरस् [n]
सायोध्याम्
तद् [pron]
सायोध्याम्
अयोध्या [f]
उपगूहते
उपगुह् [1. Ā.]
सरःप्रवृत्ता
सरस् [n]
सरःप्रवृत्ता
प्रवृत् [1. Ā.]
सरयूः
सरयू [f]
पुण्या
पुण्य [adj]
ब्रह्मसरश्च्युता
ब्रह्मसरस् [n]
ब्रह्मसरश्च्युता
च्यु [1. P.]
तस्यायमतुलः शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते । वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु ॥
tasyāyamatulaḥ śabdo jāhnavīmabhivartate | vārisaṃkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru ||
English Translation
And as the Sarayū meets the Jāhnavī, this tremendous uproar is heard, being produced by the clashing of the waters. Do you, O Rāma, bow down to them with a concentrated mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यायम्
तद् [pron]
तस्यायम्
इदम् [pron]
अतुलः
अतुल [adj]
शब्दो
शब्द [m]
जाह्नवीम्
जाह्नवी [f]
अभिवर्तते
अभिवृत् [1. Ā.]
वारिसंक्षोभजो
वारि [n]
वारिसंक्षोभजो
संक्षोभ [m]
वारिसंक्षोभजो
ज [adj]
राम
राम [m]
प्रणामं
प्रणाम [m]
नियतः
नियम् [1. Ā.]
कुरु
कृ [2. Ā.]
ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ । तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ ॥
tābhyāṃ tu tāvubhau kṛtvā praṇāmamatidhārmikau | tīraṃ dakṣiṇamāsādya jagmaturlaghuvikramau ||
English Translation
Thereupon, both of those exceedingly righteous ones, bowed down to those streams; and betaking themselves to the right bank, began to proceed with fleet vigour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभ्यां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
ताव्
तद् [pron]
उभौ
उभ् [pron]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
प्रणामम्
प्रणाम [m]
अतिधार्मिकौ
अति [ind]
अतिधार्मिकौ
धार्मिक [adj]
तीरं
तीर [n]
दक्षिणम्
दक्षिण [adj]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
जग्मतुर्
गम् [6. Ā.]
लघुविक्रमौ
लघु [adj]
लघुविक्रमौ
विक्रम [m]
स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नृपवरात्मजः । अविप्रहतमैक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुंगवम् ॥
sa vanaṃ ghorasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpavarātmajaḥ | aviprahatamaikṣvākaḥ papraccha munipuṃgavam ||
English Translation
And beholding a dreadful and trackless. forest, that son of the foremost of men, Ikşvāku's descendant, asked that best of ascetics.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वनं
वन [n]
घोरसंकाशं
घोर [adj]
घोरसंकाशं
संकाश [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नृपवरात्मजः
नृप [m]
नृपवरात्मजः
वर [adj]
नृपवरात्मजः
आत्मज [m]
अविप्रहतम्
अविप्रहत [adj]
ऐक्ष्वाकः
ऐक्ष्वाक [mf]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
मुनिपुंगवम्
मुनि [m]
मुनिपुंगवम्
पुंगव [m]
अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणनादितम् । भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर्दारुणारुतैः ॥
aho vanamidaṃ durgaṃ jhillikāgaṇanāditam | bhairavaiḥ śvāpadaiḥ kīrṇaṃ śakuntairdāruṇārutaiḥ ||
English Translation
"What a wonder This inaccessible forest echoes with the (shrill) chirpings of crickets It is filled with ferocious beasts and birds producing fearful sounds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
वनम्
वन [n]
इदं
इदम् [pron]
दुर्गं
दुर्ग [adj]
झिल्लिकागणनादितम्
झिल्लिका [f]
झिल्लिकागणनादितम्
गण [m]
झिल्लिकागणनादितम्
नादय् [10. Ā.]
भैरवैः
भैरव [adj]
श्वापदैः
श्वापद [mn]
कीर्णं
कृ [6. Ā.]
शकुन्तैर्
शकुन्त [m]
दारुणारवैः
दारुण [adj]
दारुणारवैः
आरव [m]
नानाप्रकारैः शकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः । सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चापि शोभितम् ॥
nānāprakāraiḥ śakunairvāśyadbhirbhairavasvanaiḥ | siṃhavyāghravarāhaiśca vāraṇaiścāpi śobhitam ||
English Translation
"It resounds with the frightful shricks of various kinds of birds. Lions, tigers, boars and elephants prowl about.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानाप्रकारैः
नाना [ind]
नानाप्रकारैः
प्रकार [m]
शकुनैर्
शकुन [m]
वाश्यद्भिर्
वाश् [1. Ā.]
भैरवस्वनैः
भैरव [adj]
भैरवस्वनैः
स्वन [m]
सिंहव्याघ्रवराहैश्
सिंह [m]
सिंहव्याघ्रवराहैश्
व्याघ्र [m]
सिंहव्याघ्रवराहैश्
वराह [m]
च
च [ind]
वारणैश्
वारण [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
शोभितम्
शोभय् [10. Ā.]
धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः । संकीर्णं बदरीभिश्च किं न्विदं दारुणं वनम् ॥
dhavāśvakarṇakakubhairbilvatindukapāṭalaiḥ | saṃkīrṇaṃ badarībhiśca kiṃ nvidaṃ dāruṇaṃ vanam ||
English Translation
This forest jampacked with dhava, ashvakarna, kakubha, bilva, tinduka, patala and badari trees, how frightening this forest could be"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धवाश्वकर्णककुभैर्
धव [m]
धवाश्वकर्णककुभैर्
अश्वकर्ण [m]
धवाश्वकर्णककुभैर्
ककुभ [m]
बिल्वतिन्दुकपाटलैः
बिल्व [m]
बिल्वतिन्दुकपाटलैः
तिन्दुक [m]
बिल्वतिन्दुकपाटलैः
पाटल [m]
संकीर्णं
संकृ [6. P.]
बदरीभिश्
बदरी [f]
च
च [ind]
किं
क [pron]
न्व्
नु [ind]
इदं
इदम् [pron]
दारुणं
दारुण [adj]
वनम्
वन [n]
तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः । श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद्दारुणं वनम् ॥
tamuvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ | śrūyatāṃ vatsa kākutstha yasyaitaddāruṇaṃ vanam ||
English Translation
Him answered thus the mighty ascetic Viśvāmitra endowed with high energy, Do you listen, O Kākutstha, as to whom belong this dreadful forest!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
श्रूयतां
श्रु [4. P.]
वत्स
वत्स [m]
काकुत्स्थ
काकुत्स्थ [m]
यस्यैतद्
यद् [pron]
यस्यैतद्
एतद् [pron]
दारुणं
दारुण [adj]
वनम्
वन [n]
एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम । मलदाश्च करूषाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ ॥
etau janapadau sphītau pūrvamāstāṃ narottama | maladāśca karūṣāśca devanirmāṇanirmitau ||
English Translation
Here were formerly, O foremost of men, two flourishing provinces, named Malada, and Karāsa, built by celestial architects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतौ
एतद् [pron]
जनपदौ
जनपद [m]
स्फीतौ
स्फीत [adj]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
आस्तां
अस् [2. P.]
नरोत्तम
नर [m]
नरोत्तम
उत्तम [adj]
मलदाश्
मलद [m]
च
च [ind]
करूषाश्
करूष [m]
च
च [ind]
देवनिर्माणनिर्मितौ
देव [m]
देवनिर्माणनिर्मितौ
निर्माण [mn]
देवनिर्माणनिर्मितौ
निर्मा [2. P.]
पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम् । क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या यदाविशत् ॥
purā vṛtravadhe rāma malena samabhiplutam | kṣudhā caiva sahasrākṣaṃ brahmahatyā yadāviśat ||
English Translation
In days of yore, O Räma, on the occasion of the destruction of Vſtra, the thousand-eyed one came to have hunger, to be besmeared with excreta, and to slay a Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
वृत्रवधे
वृत्र [m]
वृत्रवधे
वध [m]
राम
राम [m]
मलेन
मल [mn]
समभिप्लुतम्
समभिप्लु [1. Ā.]
क्षुधा
क्षुध् [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सहस्राक्षं
सहस्राक्ष [m]
ब्रह्महत्या
ब्रह्महत्या [f]
यदाविशत्
यदा [ind]
यदाविशत्
आविश् [6. Ā.]
तमिन्द्रं स्नापयन्देवा ऋषयश्च तपोधनाः । कलशैः स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन् ॥
tamindraṃ snāpayandevā ṛṣayaśca tapodhanāḥ | kalaśaiḥ snāpayāmāsurmalaṃ cāsya pramocayan ||
English Translation
When Indra had been thus besmeared, the deities, and the saints having asceticism for wealth, washed him here, and cleansed his person from the dirt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
इन्द्रं
इन्द्र [m]
स्नापयन्
स्नापय् [10. Ā.]
देवा
देव [m]
ऋषयश्
ऋषि [m]
च
च [ind]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
कलशैः
कलश [mn]
स्नापयामासुर्
स्नापय् [10. Ā.]
मलं
मल [mn]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
प्रमोचयन्
प्रमोचय् [10. P.]
इह भूम्यां मलं दत्त्वा दत्त्वा कारूषमेव च । शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे ॥
iha bhūmyāṃ malaṃ dattvā dattvā kārūṣameva ca | śarīrajaṃ mahendrasya tato harṣaṃ prapedire ||
English Translation
And the deities, having renounced here the filth that had clung to the person of the mighty Indra, as well as his hunger, attained exceeding delight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
भूम्यां
भूमि [f]
मलं
मल [mn]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
कारुषम्
कारुष [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
शरीरजं
शरीर [n]
शरीरजं
ज [adj]
महेन्द्रस्य
महत् [adj]
महेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
ततो
ततस् [ind]
हर्षं
हर्ष [m]
प्रपेदिरे
प्रपद् [4. P.]
निर्मलो निष्करूषश्च शुचिरिन्द्रो यदाभवत् । ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रभुरनुत्तमम् ॥
nirmalo niṣkarūṣaśca śucirindro yadābhavat | dadau deśasya suprīto varaṃ prabhuranuttamam ||
English Translation
Cleansed of his impurities and his hunger gone, Indra once again became pure. Allpowerful Indra highly pleased gave an excellent boon to that region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्मलो
निर्मल [adj]
निष्करूषश्
निष्करूष [adj]
च
च [ind]
शुचिर्
शुचि [adj]
इन्द्रो
इन्द्र [m]
यदाभवत्
यदा [ind]
यदाभवत्
भू [1. Ā.]
ददौ
दा [1. Ā.]
देशस्य
देश [m]
सुप्रीतो
सु [ind]
सुप्रीतो
प्री [9. Ā.]
वरं
वर [mn]
प्रभुर्
प्रभु [m]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
इमौ जनपदौ स्थीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः । मलदाश्च करूषाश्च ममाङ्गमलधारिणौ ॥
imau janapadau sthītau khyātiṃ loke gamiṣyataḥ | maladāśca karūṣāśca mamāṅgamaladhāriṇau ||
English Translation
O best among men, formerly these two large and prosperous cities called Malada and Karusha built by celestial architects existed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमौ
इदम् [pron]
जनपदौ
जनपद [m]
स्फीतौ
स्फीत [adj]
ख्यातिं
ख्याति [f]
लोके
लोक [m]
गमिष्यतः
गम् [6. Ā.]
मलदाश्
मलद [m]
च
च [ind]
करूषाश्
करूष [m]
च
च [ind]
ममाङ्गमलधारिणौ
मद् [pron]
ममाङ्गमलधारिणौ
अङ्ग [n]
ममाङ्गमलधारिणौ
मल [mn]
ममाङ्गमलधारिणौ
धारिन् [adj]
साधु साध्विति तं देवाः पाकशासनमब्रुवन् । देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता ॥
sādhu sādhviti taṃ devāḥ pākaśāsanamabruvan | deśasya pūjāṃ tāṃ dṛṣṭvā kṛtāṃ śakreṇa dhīmatā ||
English Translation
And beholding the land thus honoured by the intelligent Sacra, the deities said to the subduer of Paka,-Well Well!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
साध्व्
साधु [adj]
इति
इति [ind]
तं
तद् [pron]
देवाः
देव [m]
पाकशासनम्
पाकशासन [m]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
देशस्य
देश [m]
पूजां
पूजा [f]
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कृतां
कृ [2. Ā.]
शक्रेण
शक्र [m]
धीमता
धीमत् [adj]
एतौ जनपदौ स्थीतौ दीर्घकालमरिंदम । मलदाश्च करूषाश्च मुदितौ धनधान्यतः ॥
etau janapadau sthītau dīrghakālamariṃdama | maladāśca karūṣāśca muditau dhanadhānyataḥ ||
English Translation
O repressor of foes, these two places, Maladā and Karuṣā, enjoyed prosperity for a long time and were blessed with corn and wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतौ
एतद् [pron]
जनपदौ
जनपद [m]
स्फीतौ
स्फीत [adj]
दीर्घकालम्
दीर्घ [adj]
दीर्घकालम्
काल [m]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
मलदाश्
मलद [m]
च
च [ind]
करूषाश्
करूष [m]
च
च [ind]
मुदितौ
मुद् [1. P.]
धनधान्यतः
धन [n]
धनधान्यतः
धान्य [n]
कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी वै कामरूपिणी । बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत् ॥
kasyacittvatha kālasya yakṣī vai kāmarūpiṇī | balaṃ nāgasahasrasya dhārayantī tadā hyabhūt ||
English Translation
Then after a space of time, was born a Yakşīņi capable of assuming forms at will, and endowed with the strength of a thousand elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
त्व्
तु [ind]
अथ
अथ [ind]
कालस्य
काल [m]
यक्षी
यक्षी [f]
वै
वै [ind]
कामरूपिणी
कामरूपिन् [adj]
बलं
बल [mn]
नागसहस्रस्य
नाग [m]
नागसहस्रस्य
सहस्र [mn]
धारयन्ती
धारय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
ह्य्
हि [ind]
अभूत्
भू [1. Ā.]
ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः । मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः ॥
tāṭakā nāma bhadraṃ te bhāryā sundasya dhīmataḥ | mārīco rākṣasaḥ putro yasyāḥ śakraparākramaḥ ||
English Translation
Her name, good betide you! was Tātakā, and she was the spouse of the intelligent Sundashe whose son is the Rākşasa, Mārīca, possessed of the prowess of Sacra; having round arms, with a huge head, a capacious mouth and a cyclopean body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताटका
ताटका [f]
नाम
नाम [ind]
भद्रं
भद्र [adj]
ते
त्वद् [pron]
भार्या
भार्या [f]
सुन्दस्य
सुन्द [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
मारीचो
मारीच [mn]
राक्षसः
राक्षस [m]
पुत्रो
पुत्र [m]
यस्याः
यद् [pron]
शक्रपराक्रमः
शक्र [m]
शक्रपराक्रमः
पराक्रम [m]
इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव । मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्टचारिणी ॥
imau janapadau nityaṃ vināśayati rāghava | maladāṃśca karūṣāṃśca tāṭakā duṣṭacāriṇī ||
English Translation
And that Rākṣasa of dreadful form daily frightens people. And, O descendant of Raghu, Tātakā of wicked deeds, daily commits havoc upon these countries, Maladã and Karuşă.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमौ
इदम् [pron]
जनपदौ
जनपद [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
विनाशयति
विनाशय् [10. Ā.]
राघव
राघव [m]
मलदांश्
मलद [m]
च
च [ind]
करूषांश्
करूष [m]
च
च [ind]
ताटका
ताटका [f]
दुष्टचारिणी
दुष्ट [adj]
दुष्टचारिणी
चारिन् [adj]
सेयं पन्थानमावार्य वसत्यत्यर्धयोजने । अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः ॥
seyaṃ panthānamāvārya vasatyatyardhayojane | ata eva ca gantavyaṃ tāṭakāyā vanaṃ yataḥ ||
English Translation
And now at the distance of over half a Yojana, she stays, obstructing the way. And since this forest belong to Tāțakā, you should repair there; and, resorting to the might of your own arms, slay this one of wicked deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेयं
तद् [pron]
सेयं
इदम् [pron]
पन्थानम्
पथिन् [m]
आवार्य
आवारय् [10. P.]
वसत्य्
वस् [2. P.]
अत्यर्धयोजने
अति [ind]
अत्यर्धयोजने
अर्ध [mn]
अत्यर्धयोजने
योजन [fn]
अत
अतस् [ind]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
गन्तव्यं
गम् [6. Ā.]
ताटकाया
ताटका [f]
वनं
वन [n]
यतः
यतस् [ind]
स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम् । मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः ॥
svabāhubalamāśritya jahīmāṃ duṣṭacāriṇīm | manniyogādimaṃ deśaṃ kuru niṣkaṇṭakaṃ punaḥ ||
English Translation
"By the strength of your arms slay this one of wicked deeds. Comply with my orders and make this country safe (and habitable).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वबाहुबलम्
स्व [adj]
स्वबाहुबलम्
बाहु [mf]
स्वबाहुबलम्
बल [mn]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
जहीमां
हा [1. P.]
जहीमां
इदम् [pron]
दुष्टचारिणीम्
दुष्ट [adj]
दुष्टचारिणीम्
चारिन् [adj]
मन्नियोगाद्
मद् [pron]
मन्नियोगाद्
नियोग [m]
इमं
इदम् [pron]
देशं
देश [m]
कुरु
कृ [2. Ā.]
निष्कण्टकं
निष्कण्टक [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
न हि कश्चिदिमं देशं शक्रोत्यागन्तुमीदृशम् । यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया ॥
na hi kaścidimaṃ deśaṃ śakrotyāgantumīdṛśam | yakṣiṇyā ghorayā rāma utsāditamasahyayā ||
English Translation
O Rama none dare approach this country ravaged by such dreadful, intolerable yakshini.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
इमं
इदम् [pron]
देशं
देश [m]
शक्नोत्य्
शक् [4. P.]
आगन्तुम्
आगम् [6. P.]
ईदृशम्
ईदृश [adj]
यक्षिण्या
यक्षिणी [f]
घोरया
घोर [adj]
राम
राम [m]
उत्सादितम्
उत्सादय् [10. Ā.]
असह्यया
असह्य [adj]
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद्दरुणं वनम् । यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते ॥
etatte sarvamākhyātaṃ yathaitaddaruṇaṃ vanam | yakṣyā cotsāditaṃ sarvamadyāpi na nivartate ||
English Translation
O Rāma, by the dreadful and unbearable Yakşiņi. And now I have related to you all about this fearful forest. And to this day none is capable of letting that Yakşiņi from committing ravages right an left.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आख्यातं
आख्या [4. P.]
यथैतद्
यथा [ind]
यथैतद्
एतद् [pron]
दारुणं
दारुण [adj]
वनम्
वन [n]
यक्ष्या
यक्षी [f]
चोत्सादितं
च [ind]
चोत्सादितं
उत्सादय् [10. Ā.]
सर्वम्
सर्व [pron]
अद्यापि
अद्य [ind]
अद्यापि
अपि [ind]
न
न [ind]
निवर्तते
निवृत् [1. Ā.]