Aśvamedhikaparva Adhyāya 46
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 46
Aśvamedhikaparva Adhyāya 46 of the classical Mahābhārata with 56 verses.
Total: 56 Verses
•
Citations: MBh 14.46.1–56
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि । अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतेन
एतद् [pron]
मार्गेण
मार्ग [m]
पूर्वोक्तेन
पूर्व [pron]
पूर्वोक्तेन
वच् [2. P.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
अधीतवान्
अधी [4. P.]
यथाशक्ति
यथाशक्ति [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
ब्रह्मचर्यवान्
ब्रह्मचर्यवत् [adj]
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः । गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वधर्मनिरतो
स्वधर्म [m]
स्वधर्मनिरतो
निरम् [1. P.]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
सर्वेन्द्रिययतो
सर्व [pron]
सर्वेन्द्रिययतो
इन्द्रिय [n]
सर्वेन्द्रिययतो
यम् [6. P.]
मुनिः
मुनि [m]
गुरोः
गुरु [m]
प्रियहिते
प्रिय [adj]
प्रियहिते
हित [n]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
सत्यधर्मपरः
सत्य [n]
सत्यधर्मपरः
धर्म [mn]
सत्यधर्मपरः
पर [pron]
शुचिः
शुचि [adj]
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् । हविष्यभैक्ष्यभुक्चापि स्थानासनविहारवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुरुणा
गुरु [m]
समनुज्ञातो
समनुज्ञा [9. P.]
भुञ्जीतान्नम्
भुज् [6. P.]
भुञ्जीतान्नम्
अन्न [n]
अकुत्सयन्
अकुत्सयत् [adj]
हविष्यभैक्ष्यभुक्
हविष्य [mn]
हविष्यभैक्ष्यभुक्
भैक्ष्य [n]
हविष्यभैक्ष्यभुक्
भुज् [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
स्थानासनविहारवान्
स्थान [n]
स्थानासनविहारवान्
आसन [n]
स्थानासनविहारवान्
विहारवत् [adj]
द्विकालमग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः । धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा ॥
English Translation
He should pour libations on the fire twice a day, having purified himself and with concentrated mind. He should always carry a staff made of Bilva or Palasha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विकालम्
द्विकालम् [ind]
अग्निं
अग्नि [m]
जुह्वानः
हु [3. Ā.]
शुचिर्
शुचि [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
समाहितः
समाहित [adj]
धारयीत
धारय् [10. Ā.]
सदा
सदा [ind]
दण्डं
दण्ड [mn]
बैल्वं
बैल्व [adj]
पालाशम्
पालाश [adj]
एव
एव [ind]
वा
वा [ind]
क्षौमं कार्पासिकं वापि मृगाजिनमथापि वा । सर्वं काषायरक्तं स्याद्वासो वापि द्विजस्य ह ॥
English Translation
The raiment's of the twice-born man should be linen, or of cotton, or dear-skin, or a cloth that is entirely brown-red.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षौमं
क्षौम [adj]
कार्पासिकं
कार्पासिक [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
मृगाजिनम्
मृग [m]
मृगाजिनम्
अजिन [n]
अथापि
अथ [ind]
अथापि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
काषायरक्तं
काषाय [adj]
काषायरक्तं
रक्त [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
वासो
वासस् [n]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
द्विजस्य
द्विज [m]
ह
ह [ind]
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटी नित्योदकस्तथा । यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः ॥
English Translation
There should also be a girdle made of Munja-grass. He should bear maited locks on head, and should perform his ablutions daily. He should bear the sacred thread, study the scriptures, divest himself of cupidity, and be steady in the observance of vows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेखला
मेखला [f]
च
च [ind]
भवेन्मौञ्जी
भू [1. Ā.]
भवेन्मौञ्जी
मौञ्जी [f]
जटी
जटिन् [m]
नित्योदकस्तथा
नित्य [adj]
नित्योदकस्तथा
उदक [n]
नित्योदकस्तथा
तथा [ind]
यज्ञोपवीती
यज्ञ [m]
यज्ञोपवीती
उपवीतिन् [adj]
स्वाध्यायी
स्वाध्यायिन् [adj]
अलुप्तनियतव्रतः
अलुप्त [adj]
अलुप्तनियतव्रतः
नियम् [1. Ā.]
अलुप्तनियतव्रतः
व्रत [n]
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम् । भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते ॥
English Translation
He should also satisfy the celestials with oblations of pure water, his mind being controlled the while, Such a Brahmacharin is worthy of being lauded.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूताभिश्च
पू [1. P.]
पूताभिश्च
च [ind]
तथैवाद्भिः
तथा [ind]
तथैवाद्भिः
एव [ind]
तथैवाद्भिः
अप् [m]
सदा
सदा [ind]
दैवततर्पणम्
दैवत [n]
दैवततर्पणम्
तर्पण [n]
भावेन
भाव [m]
नियतः
नियम् [1. Ā.]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [m]
प्रशस्यते
प्रशंस् [1. Ā.]
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गमूर्ध्वरेताः समाहितः । न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रितः ॥
English Translation
With vital seed drawn up and mind concentrated, one who is thus devoted, succeeds in conquering the celestial region. Having attained to the Highest seat, he has not to return to birth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
जयेत्
जि [9. P.]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
गृहस्थः
गृहस्थ [m]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
न
न [ind]
संसरति
संसृ [1. Ā.]
जातीषु
जाती [f]
परमं
परम [adj]
स्थानम्
स्थान [n]
आश्रितः
आश्रि [1. Ā.]
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् । ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्यं मुनिः प्रव्रजितो वसेत् ॥
English Translation
Cleansed by all purificatory rites and having lived as a Brahmacharin, one should next go out of his village and next live as an ascetic in the forest, having cast off (all attachments).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
सर्वसंस्कारैस्ततो
सर्व [pron]
सर्वसंस्कारैस्ततो
संस्कार [m]
सर्वसंस्कारैस्ततो
ततस् [ind]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
सनातनम्
सनातन [adj]
ग्रामान्निष्क्रम्य
ग्राम [mn]
ग्रामान्निष्क्रम्य
निष्क्रम् [6. P.]
चारण्यं
च [ind]
चारण्यं
अरण्य [n]
मुनिः
मुनि [m]
प्रव्रजितो
प्रव्रज् [1. Ā.]
वसेत्
वस् [2. P.]
चर्मवल्कलसंवीतः स्वयं प्रातरुपस्पृशेत् । अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः ॥
English Translation
Clad in animal skins or barks of trees, he should perform his ablutions morning and evening. Always living within the forest, he should never return to an inhabited placc.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चर्मवल्कलसंवीतः
चर्मन् [n]
चर्मवल्कलसंवीतः
वल्कल [mn]
चर्मवल्कलसंवीतः
संव्ये [4. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
उपस्पृशेत्
उपस्पृश् [6. Ā.]
अरण्यगोचरो
अरण्य [n]
अरण्यगोचरो
गोचर [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
न
न [ind]
ग्रामं
ग्राम [mn]
प्रविशेत्
प्रविश् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
अर्चयन्नतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् । फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन् ॥
English Translation
Honouring guests when they come, he should give them shelter, and himself live upon fruits and leaves and common roots, and Shyamaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्चयन्न्
अर्चय् [10. Ā.]
अतिथीन्
अतिथि [m]
काले
काल [m]
दद्याच्चापि
दा [1. Ā.]
दद्याच्चापि
च [ind]
दद्याच्चापि
अपि [ind]
प्रतिश्रयम्
प्रतिश्रय [m]
फलपत्रावरैर्
फल [n]
फलपत्रावरैर्
पत्त्र [mn]
फलपत्रावरैर्
अवर [adj]
मूलैः
मूल [mn]
श्यामाकेन
श्यामाक [m]
च
च [ind]
वर्तयन्
वर्तय् [10. Ā.]
प्रवृत्तमुदकं वायुं सर्वं वानेयमा तृणात् । प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रितः ॥
English Translation
He should, without being idle, live on such water as he gets, and air, and all forest products. He should live upon these, in due order, according to the regulations of his initiation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवृत्तम्
प्रवृत् [1. Ā.]
उदकं
उदक [n]
वायुं
वायु [m]
सर्वं
सर्व [pron]
वानेयम्
वानेय [adj]
तृणात्
तृण [n]
प्राश्नीयाद्
प्राश् [1. Ā.]
आनुपूर्व्येण
आनुपूर्व्य [n]
यथादीक्षम्
यथादीक्षम् [ind]
अतन्द्रितः
अतन्द्रित [adj]
आमूलफलभिक्षाभिरर्चेदतिथिमागतम् । यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यमतन्द्रितः ॥
English Translation
He should honour the guest that comes to him with alms of fruits and roots. He should then, without idleness, always give whatever other food he may have.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मूलफलभिक्षाभिर्
मूल [mn]
मूलफलभिक्षाभिर्
फल [n]
मूलफलभिक्षाभिर्
भिक्षा [f]
अर्चेद्
अर्च् [1. Ā.]
अतिथिम्
अतिथि [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
यद्भक्षः
यद् [pron]
यद्भक्षः
भक्ष [m]
स्यात्
अस् [2. P.]
ततो
ततस् [ind]
दद्याद्
दा [1. Ā.]
भिक्षां
भिक्षा [f]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अतन्द्रितः
अतन्द्रित [adj]
देवतातिथिपूर्वं च सदा भुञ्जीत वाग्यतः । अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥
English Translation
Controlling speech the while, he should eat after satisfying celestials and guests. His mind should be shorn of envy. He should eat little, and depend always on the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवतातिथिपूर्वं
देवता [f]
देवतातिथिपूर्वं
अतिथि [m]
देवतातिथिपूर्वं
पूर्वम् [ind]
च
च [ind]
सदा
सदा [ind]
भुञ्जीत
भुज् [6. P.]
वाग्यतः
वाग्यत [adj]
अस्कन्दितमनाश्चैव
अस्कन्दित [adj]
अस्कन्दितमनाश्चैव
मनस् [n]
अस्कन्दितमनाश्चैव
च [ind]
अस्कन्दितमनाश्चैव
एव [ind]
लघ्वाशी
लघु [adj]
लघ्वाशी
आशिन् [adj]
देवताश्रयः
देवता [f]
देवताश्रयः
आश्रय [m]
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः केशश्मश्रु च धारयन् । जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः ॥
English Translation
Self-controlled, practising universal mercy, and endued with forgiveness, he should wear both beard and hair. Celebrating sacrifices and devoting himself to the study of the scriptures, he should be steady in the observance of the duty of truth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दान्तो
दम् [4. P.]
मैत्रः
मैत्र [adj]
क्षमायुक्तः
क्षमा [f]
क्षमायुक्तः
युज् [6. Ā.]
सर्वभूतसमो
सर्व [pron]
सर्वभूतसमो
भूत [mn]
सर्वभूतसमो
सम [pron]
मुनिः
मुनि [m]
जुह्वन्
हु [3. Ā.]
स्वाध्यायशीलश्च
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायशीलश्च
शील [mn]
स्वाध्यायशीलश्च
च [ind]
सत्यधर्मपरायणः
सत्य [n]
सत्यधर्मपरायणः
धर्म [mn]
सत्यधर्मपरायणः
परायण [n]
त्यक्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः । एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः ॥
English Translation
With body always in a state of purity, gifted with cleverness, ever living in the forest, with concentrated mind, and senses, in subjection, a hermit, thus devoting himself, would conquer the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यक्तदेहः
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्तदेहः
देह [mn]
सदा
सदा [ind]
दक्षो
दक्ष [adj]
वननित्यः
वन [n]
वननित्यः
नित्य [adj]
समाहितः
समाहित [adj]
संयतः
संयम् [1. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
युक्त
युज् [6. Ā.]
आत्मवान्
आत्मवत् [adj]
विजितेन्द्रियः
विजि [1. Ā.]
विजितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथ वा पुनः । य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत् ॥
English Translation
A houscholder, or Brahmacharin, or forestrecluse, who would wise to acquire Liberation, should have recourses to that which has been called the best course of conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहस्थो
गृहस्थ [m]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [m]
च
च [ind]
वानप्रस्थो
वानप्रस्थ [mn]
ऽथ
अथ [ind]
भिक्षुकः
भिक्षुक [m]
य
यद् [pron]
इच्छेन्मोक्षम्
इष् [1. P.]
इच्छेन्मोक्षम्
मोक्ष [m]
आस्थातुम्
आस्था [1. Ā.]
उत्तमां
उत्तम [adj]
वृत्तिम्
वृत्ति [f]
आश्रयेत्
आश्रि [1. Ā.]
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् । सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ॥
English Translation
Having granted to all creatures the pledge of utter abstention from harm, he should renounce all action, he should contribute to the happiness of all creatures, practise universal friendliness, govern all his senses, and be an ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभयं
अभय [n]
सर्वभूतेभ्यो
सर्व [pron]
सर्वभूतेभ्यो
भूत [mn]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
नैष्कर्म्यम्
नैष्कर्म्य [n]
आचरेत्
आचर् [1. Ā.]
स्वधर्मनिरतो
स्वधर्म [m]
स्वधर्मनिरतो
निरम् [1. P.]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
सर्वेन्द्रिययतो
सर्व [pron]
सर्वेन्द्रिययतो
इन्द्रिय [n]
सर्वेन्द्रिययतो
यम् [6. P.]
मुनिः
मुनि [m]
अयाचितमसंकॢप्तमुपपन्नं यदृच्छया । जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृहः ॥
English Translation
He should always practise a sinless mode of conduct, which is not deceptive or crooked. Shorn of attachments he should always make one who comes as a guest eat (at least) a morsel of food.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयाचितम्
अयाचित [adj]
उपपन्नं
उपपद् [4. P.]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
जोषयेत
जोषय् [10. P.]
सदा
सदा [ind]
भोज्यं
भोज्य [n]
ग्रासम्
ग्रास [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
अस्पृहः
अस्पृह [adj]
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् । धर्मलब्धं तथाश्नीयान्न काममनुवर्तयेत् ॥
English Translation
He should cat just enough for livelihood, the maintenance of life. He should eat only such food as has been got by fair means, and should not pursue the dictates of desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यात्रामात्रं
यात्रा [f]
यात्रामात्रं
मात्र [n]
च
च [ind]
भुञ्जीत
भुज् [6. P.]
केवलं
केवल [adj]
प्राणयात्रिकम्
प्राण [m]
प्राणयात्रिकम्
यात्रिक [adj]
धर्मलब्धं
धर्म [mn]
धर्मलब्धं
लभ् [1. P.]
तथाश्नीयान्न
तथा [ind]
तथाश्नीयान्न
अश् [1. Ā.]
तथाश्नीयान्न
न [ind]
कामम्
काम [m]
अनुवर्तयेत्
अनुवर्तय् [10. Ā.]
ग्रासादाच्छादनाच्चान्यन्न गृह्णीयात्कथंचन । यावदाहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नान्यथा ॥
English Translation
He should never accept any other thing than food and clothing only. He should, again, accept only as much as he can cat and nothing more.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ग्रासाद्
ग्रास [m]
आच्छादनाच्चान्यन्न
आच्छादन [n]
आच्छादनाच्चान्यन्न
च [ind]
आच्छादनाच्चान्यन्न
अन्य [pron]
आच्छादनाच्चान्यन्न
न [ind]
गृह्णीयात्
ग्रह् [6. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
यावद्
यावत् [ind]
आहारयेत्
आहारय् [10. Ā.]
तावत्
तावत् [ind]
प्रतिगृह्णीत
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
नान्यथा
न [ind]
नान्यथा
अन्यथा [ind]
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन । दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥
English Translation
He should not be induced to accept gifts from others, nor should he make gifts to others. Owing to the helplessness of creatures, the wise man should always share with others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परेभ्यो
पर [pron]
न
न [ind]
प्रतिग्राह्यं
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
देयं
दा [1. Ā.]
कदाचन
कदाचन [ind]
दैन्यभावाच्च
दैन्य [n]
दैन्यभावाच्च
भाव [m]
दैन्यभावाच्च
च [ind]
भूतानां
भूत [mn]
संविभज्य
संविभज् [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
बुधः
बुध [adj]
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयादयाचितम् । न किंचिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः ॥
English Translation
He should not misappropriate others belongings, nor should he take anything without being asked. He should not, having enjoyed anything, become so attached to it as to seek for it once more.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाददीत
न [ind]
नाददीत
आदा [4. Ā.]
परस्वानि
पर [pron]
परस्वानि
स्व [n]
न
न [ind]
गृह्णीयाद्
ग्रह् [6. Ā.]
अयाचितम्
अयाचित [adj]
न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
विषयं
विषय [mn]
भुक्त्वा
भुज् [6. P.]
स्पृहयेत्
स्पृहय् [10. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
वै
वै [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
मृदमापस्तथाश्मानं पत्रपुष्पफलानि च । असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानीह कार्यवान् ॥
English Translation
One should take only earth, water, pebbles, leaves, flowers, and fruits, which are not owned by any body, as they come, when one wishes to do any act.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृदम्
मृद् [f]
आपस्तथाश्मानं
अप् [m]
आपस्तथाश्मानं
तथा [ind]
आपस्तथाश्मानं
अश्मन् [mn]
पत्रपुष्पफलानि
पत्त्र [mn]
पत्रपुष्पफलानि
पुष्प [n]
पत्रपुष्पफलानि
फल [n]
च
च [ind]
असंवृतानि
असंवृत [adj]
गृह्णीयात्
ग्रह् [6. Ā.]
प्रवृत्तानीह
प्रवृत् [1. Ā.]
प्रवृत्तानीह
इह [ind]
कार्यवान्
कार्यवत् [adj]
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत् । न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेत निरुपस्कृतः । श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि विवर्जयेत् ॥
English Translation
One should not live by the occupation of an artisan, nor should he covet gold. One should not hate, nor teach; nor should one have any belongings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शिल्पजीविकां
शिल्प [mn]
शिल्पजीविकां
जीविका [f]
जीवेद्
जीव् [1. Ā.]
द्विरन्नं
द्विस् [ind]
द्विरन्नं
अन्न [n]
नोत
न [ind]
नोत
उत [ind]
कामयेत्
कामय् [10. P.]
न
न [ind]
द्वेष्टा
द्वेष्टृ [adj]
नोपदेष्टा
न [ind]
नोपदेष्टा
उपदेष्टृ [adj]
च
च [ind]
भवेत
भू [1. Ā.]
निरुपस्कृतः
निरुपस्कृत [adj]
श्रद्धापूतानि
श्रद्धा [f]
श्रद्धापूतानि
पू [1. P.]
भुञ्जीत
भुज् [6. P.]
निमित्तानि
निमित्त [n]
विवर्जयेत्
विवर्जय् [10. Ā.]
मुधावृत्तिरसक्तश्च सर्वभूतैरसंविदम् । कृत्वा वह्निं चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुधावृत्तिर्
मुधा [ind]
मुधावृत्तिर्
वृत्ति [f]
असक्तश्च
असक्त [adj]
असक्तश्च
च [ind]
सर्वभूतैर्
सर्व [pron]
सर्वभूतैर्
भूत [mn]
असंविदम्
असंविद् [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
वह्निं
वह्नि [m]
चरेद्
चर् [1. Ā.]
भैक्ष्यं
भैक्ष्य [n]
विधूमे
विधूम [adj]
भुक्तवज्जने
भुज् [6. P.]
भुक्तवज्जने
जन [m]
वृत्ते शरावसंपाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् । लाभे न च प्रहृष्येत नालाभे विमना भवेत् ॥
English Translation
The person who is conversant with the conduct that leads to Liberation should seek for alms after the vessels (used in coO king) have been washed. He should never rejoice when he gets anything, and never lose heart if he gets nothing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृत्ते
वृत् [3. P.]
शरावसंपाते
शराव [mn]
शरावसंपाते
सम्पात [m]
भैक्ष्यं
भैक्ष्य [n]
लिप्सेत
लिप्स् [Desid. P.]
मोक्षवित्
मोक्ष [m]
मोक्षवित्
विद् [adj]
लाभे
लाभ [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
प्रहृष्येत
प्रहृष् [4. Ā.]
नालाभे
न [ind]
नालाभे
अलाभ [m]
विमना
विमनस् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
मात्राशी कालमाकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः । लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः । अभिपूजितलाभाद्धि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ॥
English Translation
Seeking just what is necessary for supporting life, he should, with concentrated mind, go about for alms, waiting for the proper time. He should not wish for carnings in common with others, nor eat when honoured.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मात्राशी
मात्रा [f]
मात्राशी
आशिन् [adj]
कालम्
काल [m]
आकाङ्क्षंश्चरेद्
आकाङ्क्ष् [1. Ā.]
आकाङ्क्षंश्चरेद्
चर् [1. Ā.]
भैक्ष्यं
भैक्ष्य [n]
समाहितः
समाहित [adj]
लाभं
लाभ [m]
साधारणं
साधारण [adj]
नेच्छेन्न
न [ind]
नेच्छेन्न
इष् [1. P.]
नेच्छेन्न
न [ind]
भुञ्जीताभिपूजितः
भुज् [6. P.]
भुञ्जीताभिपूजितः
अभिपूजय् [10. P.]
अभिपूजितलाभाद्धि
अभिपूजय् [10. P.]
अभिपूजितलाभाद्धि
लाभ [m]
अभिपूजितलाभाद्धि
हि [ind]
विजुगुप्सेत
विजुगुप्स् [Desid. Ā.]
भिक्षुकः
भिक्षुक [m]
शुक्तान्यम्लानि तिक्तानि कषायकटुकानि च । नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा । यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् ॥
English Translation
He should not also eat such kinds of food as have a sweet taste. He should eat only so inuch as is necessary to keep him alive.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुक्तान्यम्लानि
शुक्त [n]
शुक्तान्यम्लानि
अम्ल [adj]
तिक्तानि
तिक्त [adj]
कषायकटुकानि
कषाय [adj]
कषायकटुकानि
कटुक [adj]
च
च [ind]
नास्वादयीत
न [ind]
नास्वादयीत
आस्वादय् [10. Ā.]
भुञ्जानो
भुज् [6. P.]
रसांश्च
रस [mn]
रसांश्च
च [ind]
मधुरांस्तथा
मधुर [adj]
मधुरांस्तथा
तथा [ind]
यात्रामात्रं
यात्रा [f]
यात्रामात्रं
मात्र [n]
च
च [ind]
भुञ्जीत
भुज् [6. P.]
केवलं
केवल [adj]
प्राणयात्रिकम्
प्राण [m]
प्राणयात्रिकम्
यात्रिक [adj]