Aśvamedhikaparva Adhyāya 47
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 47
Aśvamedhikaparva Adhyāya 47 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 14.47.1–17
•
250 Lexicon Terms
संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः । ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥
English Translation
Brahman said The ancients who always used to speak truth, say that Renunciation is penance. Brahmanas, living in that which has Brahma for its origin understand Knowledge to be high Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संन्यासं
संन्यास [m]
तप
तपस् [n]
इत्याहुर्
इति [ind]
इत्याहुर्
अह् [1. P.]
वृद्धा
वृद्ध [adj]
निश्चितदर्शिनः
निश्चि [5. Ā.]
निश्चितदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
योनि [mf]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
स्थ [adj]
ब्रह्मयोनिस्थास्ते
तद् [pron]
धीराः
धीर [adj]
साधुदर्शिनः
साधु [adj]
साधुदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
अविदूरात्परं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम् । निर्द्वंद्वं निर्गुणं नित्यमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् ॥
English Translation
Brahma is very far off, and its attainment depends upon a knowledge of the Vedas. It is free from all pairs of opposites, it is shorn of all qualities; it is eternal; it is gifted with unthinkable qualities; it is supreme.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविदूरात्
अविदूर [n]
परं
पर [pron]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
वेदविद्याव्यपाश्रयम्
वेद [m]
वेदविद्याव्यपाश्रयम्
विद्या [f]
वेदविद्याव्यपाश्रयम्
व्यपाश्रय [m]
निर्द्वंद्वं
निर्द्वंद्व [adj]
निर्गुणं
निर्गुण [adj]
नित्यम्
नित्य [adj]
अचिन्त्यं
अचिन्त्य [adj]
गुह्यम्
गुह्य [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत्पदम् । निर्णिक्ततमसः पूता व्युत्क्रान्तरजसोऽमलाः ॥
English Translation
It is by knowledge and penance that those gifted with wisdom see that which is the highest. Indeed, they who are of unsullied minds, who are purged of every sin, and who have transcended all passion and darkness (succeed in seeing it.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानेन
ज्ञान [n]
तपसा
तपस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
धीराः
धीर [adj]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
तत्
तद् [pron]
पदम्
पद [mn]
निर्णिक्ततमसः
निर्णिज् [2. Ā.]
निर्णिक्ततमसः
तमस् [n]
पूता
पू [1. P.]
व्युत्क्रान्तरजसो
व्युत्क्रम् [1. P.]
व्युत्क्रान्तरजसो
रजस् [n]
ऽमलाः
अमल [adj]
तपसा क्षेममध्वानं गच्छन्ति परमैषिणः । संन्यासनिरता नित्यं ये ब्रह्मविदुषो जनाः ॥
English Translation
They who are always given to renunciation, and who are conversant with the Vedas, succeed in attaining to the supreme Lord who is at one with the path of happiness and peace, by the help of penance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसा
तपस् [n]
क्षेमम्
क्षेम [adj]
अध्वानं
अध्वन् [m]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
परमैषिणः
परम [adj]
परमैषिणः
एषिन् [adj]
संन्यासनिरता
संन्यास [m]
संन्यासनिरता
निरम् [1. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
ये
यद् [pron]
ब्रह्मविदुषो
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदुषो
विद्वस् [adj]
जनाः
जन [m]
तपः प्रदीप इत्याहुराचारो धर्मसाधकः । ज्ञानं त्वेव परं विद्म संन्यासस्तप उत्तमम् ॥
English Translation
Penance, it has been said, is light. Conduct leads to piety. Knowledge is said to be the highest. Renunciation is the best penance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपः
तपस् [n]
प्रदीप
प्रदीप [m]
इत्याहुर्
इति [ind]
इत्याहुर्
अह् [1. P.]
आचारो
आचार [m]
धर्मसाधकः
धर्म [mn]
धर्मसाधकः
साधक [adj]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
त्वेव
तु [ind]
त्वेव
एव [ind]
परं
पर [pron]
विद्म
विद् [6. Ā.]
संन्यासस्तप
संन्यास [m]
संन्यासस्तप
तपस् [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् । सर्वभूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥
English Translation
He who understands self through accurate determination of all subjects, undisturbed, which is at one with Knowledge, and which lives in all principles, succeeds in going everywhere.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
वेद
विद् [6. Ā.]
निराबाधं
निराबाध [adj]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
तत्त्वविनिश्चयात्
तत्त्व [n]
तत्त्वविनिश्चयात्
विनिश्चय [m]
सर्वभूतस्थम्
सर्व [pron]
सर्वभूतस्थम्
भूत [mn]
सर्वभूतस्थम्
स्थ [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
ये
यद् [pron]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
मृताः
मृ [4. Ā.]
यो विद्वान्सहवासं च विवासं चैव पश्यति । तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥
English Translation
That learned man who sees association and dissociation, and unity in diversity, is freed from misery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
सहवासं
सहवास [m]
च
च [ind]
विवासं
विवास [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पश्यति
दृश् [6. P.]
तथैवैकत्वनानात्वे
तथा [ind]
तथैवैकत्वनानात्वे
एव [ind]
तथैवैकत्वनानात्वे
एक [pron]
तथैवैकत्वनानात्वे
त्व [n]
तथैवैकत्वनानात्वे
नानात्व [n]
स
तद् [pron]
दुःखात्
दुःख [n]
परिमुच्यते
परिमुच् [6. Ā.]
यो न कामयते किंचिन्न किंचिदवमन्यते । इहलोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
English Translation
He who never desires for anything, who despises nothing, becomes eligible, even when living in this world, for assimilation with Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
कामयते
कामय् [10. P.]
किंचिन्न
कश्चित् [pron]
किंचिन्न
न [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अवमन्यते
अवमन् [4. P.]
इहलोकस्थ
इह [ind]
इहलोकस्थ
लोक [m]
इहलोकस्थ
स्थ [adj]
एवैष
एव [ind]
एवैष
एतद् [pron]
ब्रह्मभूयाय
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मभूयाय
भूय [n]
कल्पते
क्ᄆप् [1. P.]
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् । निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥
English Translation
He who is conversant with the truths about qualities of Greatness, and understands the Pradhana as existing in all principles, who is free from mineness and egoism, forsooth, becomes liberated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः
प्रधान [n]
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः
गुण [mn]
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः
तत्त्व [n]
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः
ज्ञ [adj]
सर्वभूतविधानवित्
सर्व [pron]
सर्वभूतविधानवित्
भूत [mn]
सर्वभूतविधानवित्
विधान [n]
सर्वभूतविधानवित्
विद् [adj]
निर्ममो
निर्मम [adj]
निरहंकारो
निरहंकार [adj]
निराशीः
निराशी [adj]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
समः
सम [pron]
निर्द्वंद्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च । निर्गुणं नित्यमद्वंद्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥
English Translation
Freed from all pairs of opposites, never bending his head in respect, abstaining from the rites requiring the utterance of Svaha, one should be free from mineness, and egoism. with purified soul, one should never seek to acquire what one has not and protect what one has.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्द्वंद्वो
निर्द्वंद्व [adj]
निर्नमस्कारो
निर्नमस्कार [adj]
निःस्वधाकार
निःस्वधाकार [adj]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
निर्गुणं
निर्गुण [adj]
नित्यम्
नित्य [adj]
अद्वंद्वं
अद्वंद्व [n]
प्रशमेनैव
प्रशम [m]
प्रशमेनैव
एव [ind]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् । उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥
English Translation
Renouncing all action, good or bad, developed from qualities, and casting off both truth and falschood, a creature, forsooth, becomes liberated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हित्वा
हा [1. P.]
गुणमयं
गुण [mn]
गुणमयं
मय [adj]
सर्वं
सर्व [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
जन्तुः
जन्तु [m]
शुभाशुभम्
शुभ [adj]
शुभाशुभम्
अशुभ [adj]
उभे
उभ् [pron]
सत्यानृते
सत्य [n]
सत्यानृते
अनृत [n]
हित्वा
हा [1. P.]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् । महाहंकारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अव्यक्तबीजप्रभवो
अव्यक्त [n]
अव्यक्तबीजप्रभवो
बीज [mn]
अव्यक्तबीजप्रभवो
प्रभव [m]
बुद्धिस्कन्धमयो
बुद्धि [f]
बुद्धिस्कन्धमयो
स्कन्ध [m]
बुद्धिस्कन्धमयो
मय [adj]
महान्
महत् [adj]
महाहंकारविटप
महत् [adj]
महाहंकारविटप
अहंकार [m]
महाहंकारविटप
विटप [mn]
इन्द्रियान्तरकोटरः
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियान्तरकोटरः
अन्तर [adj]
इन्द्रियान्तरकोटरः
कोटर [mn]
महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान् । सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः । आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभूतविशाखश्च
महाभूत [n]
महाभूतविशाखश्च
विशाख [m]
महाभूतविशाखश्च
च [ind]
विशेषप्रतिशाखवान्
विशेष [m]
विशेषप्रतिशाखवान्
प्रतिशाखवत् [adj]
सदापर्णः
सदापर्ण [adj]
सदापुष्पः
सदापुष्प [adj]
शुभाशुभफलोदयः
शुभ [adj]
शुभाशुभफलोदयः
अशुभ [adj]
शुभाशुभफलोदयः
फल [n]
शुभाशुभफलोदयः
उदय [m]
अवध्यः
अवध्य [adj]
सर्वभूतानाम्
सर्व [pron]
सर्वभूतानाम्
भूत [mn]
अहम्
मद् [pron]
एकः
एक [pron]
सनातनः
सनातन [adj]
एतच्छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना । हित्वा चामरतां प्राप्य जह्याद्वै मृत्युजन्मनी । निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्छित्त्वा
एतद् [pron]
एतच्छित्त्वा
छिद् [1. P.]
च
च [ind]
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
च
च [ind]
ज्ञानेन
ज्ञान [n]
परमासिना
परम [adj]
परमासिना
असि [m]
हित्वा
हा [1. P.]
चामरतां
च [ind]
चामरतां
अमर [adj]
चामरतां
ता [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
जह्याद्
हा [1. P.]
वै
वै [ind]
मृत्युजन्मनी
मृत्यु [m]
मृत्युजन्मनी
जन्मन् [n]
निर्ममो
निर्मम [adj]
निरहंकारो
निरहंकार [adj]
निराशीः
निराशी [adj]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
समः
सम [pron]
द्वावेतौ पक्षिणौ नित्यौ सखायौ चाप्यचेतनौ । एताभ्यां तु परो यस्य चेतनावानिति स्मृतः ॥
English Translation
These are the two birds, which are immutable, which are friends, and which should be known as unintelligent. That other who is different from these two is called the Intelligent.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वावेतौ
द्वि [nr]
द्वावेतौ
एतद् [pron]
पक्षिणौ
पक्षिन् [m]
नित्यौ
नित्य [adj]
सखायौ
सखि [m]
चाप्यचेतनौ
च [ind]
चाप्यचेतनौ
अपि [ind]
चाप्यचेतनौ
अचेतन [adj]
एताभ्यां
एतद् [pron]
तु
तु [ind]
परो
पर [pron]
यस्य
यद् [pron]
चेतनावान्
चेतनावत् [adj]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
अचेतनः सत्त्वसंघातयुक्तः; सत्त्वात्परं चेतयतेऽन्तरात्मा । स क्षेत्रज्ञः सत्त्वसंघातबुद्धि;र्गुणातिगो मुच्यते मृत्युपाशात् ॥
English Translation
When the inner self, which is shorn of knowledge of nature, which is (as it were) unintelligent, becomes conversant with that which is above nature, then, understanding the Kshetra, and gifted with an intelligence that is above all qualities and apprehends everything, becoming released from all sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचेतनः
अचेतन [adj]
सत्त्वसंघातयुक्तः
सत्त्व [n]
सत्त्वसंघातयुक्तः
संघात [mn]
सत्त्वसंघातयुक्तः
युज् [6. Ā.]
सत्त्वात्
सत्त्व [n]
परं
पर [pron]
चेतयते
चेतय् [10. Ā.]
ऽन्तरात्मा
अन्तरात्मन् [m]
स
तद् [pron]
क्षेत्रज्ञः
क्षेत्रज्ञ [m]
सत्त्वसंघातबुद्धिर्
सत्त्व [n]
सत्त्वसंघातबुद्धिर्
संघात [mn]
सत्त्वसंघातबुद्धिर्
बुद्धि [f]
गुणातिगो
गुण [mn]
गुणातिगो
अतिग [adj]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
मृत्युपाशात्
मृत्यु [m]
मृत्युपाशात्
पाश [m]