Śāntiparva Adhyāya 103
शान्तिपर्व • अध्यायः 103
Śāntiparva Adhyāya 103 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 12.103.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
जैत्र्या वा कानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ । पृतनायाः प्रशस्तानि तानीहेच्छामि वेदितुम् ॥
English Translation
Yudhishthira said What are the well-known signs, O foremost of Bharata's race, of the future success of an army? I wish to know them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जैत्र्या
जैत्र [adj]
वा
वा [ind]
कानि
क [pron]
रूपाणि
रूप [n]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
पृतनायाः
पृतना [f]
प्रशस्तानि
प्रशंस् [1. Ā.]
तानीहेच्छामि
तद् [pron]
तानीहेच्छामि
इह [ind]
तानीहेच्छामि
इष् [1. P.]
वेदितुम्
विद् [6. Ā.]
जैत्र्या वा यानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ । पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥
English Translation
Yudhishthira said What are the well-known signs, O foremost of Bharata's race, of the future success of an army? I wish to know them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जैत्र्या
जैत्र [adj]
वा
वा [ind]
कानि
क [pron]
रूपाणि
रूप [n]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
पृतनायाः
पृतना [f]
प्रशस्तानि
प्रशंस् [1. Ā.]
तानीहेच्छामि
तद् [pron]
तानीहेच्छामि
इह [ind]
तानीहेच्छामि
इष् [1. P.]
वेदितुम्
विद् [6. Ā.]
दैवं पूर्वं विकुरुते मानुषे कालचोदिते । तद्विद्वांसोऽनुपश्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैवं
दैव [n]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
विकुरुते
विकृ [5. P.]
मानुषे
मानुष [m]
कालचोदिते
काल [m]
कालचोदिते
चोदय् [10. Ā.]
तद्
तद् [pron]
विद्वांसो
विद्वस् [adj]
ऽनुपश्यन्ति
अनुपश् [4. Ā.]
ज्ञानदीर्घेण
ज्ञान [n]
ज्ञानदीर्घेण
दीर्घ [adj]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः । मङ्गलानि च कुर्वन्तः शमयन्त्यहितान्यपि ॥
English Translation
When the gods become angry and men are impelled by Destiny, learned persons, seeing cverything with the eye of divine knowledge, perform various auspicious acts and expiatory rites including Homa and the silent recitation of Mantras, and thus counteract all evils.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रायश्चित्तविधिं
प्रायश्चित्त [n]
प्रायश्चित्तविधिं
विधि [m]
चात्र
च [ind]
चात्र
अत्र [ind]
जपहोमांश्च
जप [m]
जपहोमांश्च
होम [m]
जपहोमांश्च
च [ind]
तद्विदः
तद् [pron]
तद्विदः
विद् [adj]
मङ्गलानि
मङ्गल [n]
च
च [ind]
कुर्वन्तः
कृ [2. Ā.]
शमयन्त्यहितान्यपि
शमय् [10. Ā.]
शमयन्त्यहितान्यपि
अहित [adj]
शमयन्त्यहितान्यपि
अपि [ind]
उदीर्णमनसो योधा वाहनानि च भारत । यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्यां जयं वदेत् ॥
English Translation
That army in which the troops and the animals are all hearty and cheerful, O Bharata is sure to gain a decided success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदीर्णमनसो
उदीर् [2. P.]
उदीर्णमनसो
मनस् [n]
योधा
योध [m]
वाहनानि
वाहन [n]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
यस्यां
यद् [pron]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
सेनायां
सेना [f]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
तस्यां
तद् [pron]
जयं
जय [m]
वदेत्
वद् [1. Ā.]
अन्वेनां वायवो वान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च । अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथादित्यस्य रश्मयः ॥
English Translation
The wind blows favourably from behind such troops. Rainbows appear in the sky. The clouds cast their shadows upon them and occasionally the sun shines upon them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्वेनां
अनु [ind]
अन्वेनां
एनद् [pron]
वायवो
वायु [m]
वान्ति
वा [2. Ā.]
तथैवेन्द्रधनूंषि
तथा [ind]
तथैवेन्द्रधनूंषि
एव [ind]
तथैवेन्द्रधनूंषि
इन्द्रधनुस् [n]
च
च [ind]
अनुप्लवन्ते
अनुप्लु [1. P.]
मेघाश्च
मेघ [m]
मेघाश्च
च [ind]
तथादित्यस्य
तथा [ind]
तथादित्यस्य
आदित्य [m]
रश्मयः
रश्मि [mf]
गोमायवश्चानुलोमा वडा गृध्राश्च सर्वशः । आचरेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥
English Translation
The jackals, ravens and vultures become auspicious to them. When these show such regard to the army, great success is sure to be achieved by it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गोमायवश्चानुलोमा
गोमायु [m]
गोमायवश्चानुलोमा
च [ind]
गोमायवश्चानुलोमा
अनुलोम [adj]
वडा
वड [m]
गृध्राश्च
गृध्र [m]
गृध्राश्च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
आचरेयुर्
आचर् [1. Ā.]
यदा
यदा [ind]
सेनां
सेना [f]
तदा
तदा [ind]
सिद्धिर्
सिद्धि [f]
अनुत्तमा
अनुत्तम [adj]
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः; प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः । पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥
English Translation
Their sacrificial fires burn up with a pure splendour, the light going upwards and the smokeless flames slightly bending towards the south. The libations poured thereon send out a sweet smell. These are the marks of future success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसन्नभाः
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नभाः
भास् [fn]
पावक
पावक [m]
ऊर्ध्वरश्मिः
ऊर्ध्व [adj]
ऊर्ध्वरश्मिः
रश्मि [mf]
प्रदक्षिणावर्तशिखो
प्रदक्षिण [adj]
प्रदक्षिणावर्तशिखो
आवर्त [m]
प्रदक्षिणावर्तशिखो
शिखा [f]
विधूमः
विधूम [adj]
पुण्या
पुण्य [adj]
गन्धाश्चाहुतीनां
गन्ध [mn]
गन्धाश्चाहुतीनां
च [ind]
गन्धाश्चाहुतीनां
आहुति [f]
प्रवान्ति
प्रवा [4. P.]
जयस्यैतद्
जय [m]
जयस्यैतद्
एतद् [pron]
भाविनो
भाविन् [adj]
रूपम्
रूप [n]
आहुः
अह् [1. P.]
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च; शङ्खाश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र । युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥
English Translation
The conchs and drums blown and beat, send forth loud and deep peals. The warriors become filled with confidence. These are the marks of future success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गम्भीरशब्दाश्च
गम्भीर [adj]
गम्भीरशब्दाश्च
शब्द [m]
गम्भीरशब्दाश्च
च [ind]
महास्वनाश्च
महत् [adj]
महास्वनाश्च
स्वन [m]
महास्वनाश्च
च [ind]
शङ्खाश्च
शङ्ख [m]
शङ्खाश्च
च [ind]
भेर्यश्च
भेरी [f]
भेर्यश्च
च [ind]
नदन्ति
नद् [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
पुण्या
पुण्य [adj]
गन्धाश्चाहुतीनां
गन्ध [mn]
गन्धाश्चाहुतीनां
च [ind]
गन्धाश्चाहुतीनां
आहुति [f]
प्रवान्ति
प्रवा [4. P.]
जयस्यैतद्
जय [m]
जयस्यैतद्
एतद् [pron]
भाविनो
भाविन् [adj]
रूपम्
रूप [n]
आहुः
अह् [1. P.]
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च; संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च । जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु;र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥
English Translation
If deer and other quadrupeds be seen behind or to the left of those that have already started for battle or of those that are about to start, they are regarded auspicious. If they appear to the right of the warriors about to engage in slaughter, it is considered as a mark of success. If, however, they appear in the van of such persons, they presage disaster and defeat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्टा
इष् [1. P.]
मृगाः
मृग [m]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
वामतश्च
वामतस् [ind]
वामतश्च
च [ind]
सम्प्रस्थितानां
सम्प्रस्था [1. Ā.]
च
च [ind]
गमिष्यतां
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
जिघांसतां
जिघांस् [Denom. Ā.]
दक्षिणाः
दक्षिण [adj]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
आहुर्
अह् [1. P.]
ये
यद् [pron]
त्वग्रतस्ते
तु [ind]
त्वग्रतस्ते
अग्रतस् [ind]
त्वग्रतस्ते
तद् [pron]
प्रतिषेधयन्ति
प्रतिषेधय् [10. P.]
मङ्गल्यशब्दाः शकुना वदन्ति; हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः । हृष्टा योधाः सत्त्ववन्तो भवन्ति; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥
English Translation
If the birds, swans, cranes, Shatapatras and Chashas utter auspicious cries, and all the ablebodied warriors become cheerful, these are considered as marks of future success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मङ्गल्यशब्दाः
मङ्गल्य [adj]
मङ्गल्यशब्दाः
शब्द [m]
शकुना
शकुन [m]
वदन्ति
वद् [1. Ā.]
हंसाः
हंस [m]
क्रौञ्चाः
क्रौञ्च [m]
शतपत्राश्च
शतपत्त्र [m]
शतपत्राश्च
च [ind]
चाषाः
चाष [m]
पुण्या
पुण्य [adj]
गन्धाश्चाहुतीनां
गन्ध [mn]
गन्धाश्चाहुतीनां
च [ind]
गन्धाश्चाहुतीनां
आहुति [f]
प्रवान्ति
प्रवा [4. P.]
जयस्यैतद्
जय [m]
जयस्यैतद्
एतद् [pron]
भाविनो
भाविन् [adj]
रूपम्
रूप [n]
आहुः
अह् [1. P.]
शस्त्रैः पत्रैः कवचैः केतुभिश्च; सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम् । भ्राजिष्मती दुष्प्रतिप्रेक्षणीया; येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥
English Translation
They, whose arrangement shines forth and becomes terrible to look at for the lustre of their weapons, machines, armour, and standards, as also for the shining hue of the faces of the strong men which compose it, always succeed in defeating their enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शस्त्रैः
शस्त्र [n]
पत्रैः
पत्त्र [mn]
कवचैः
कवच [mn]
केतुभिश्च
केतु [m]
केतुभिश्च
च [ind]
सुभानुभिर्
सु [ind]
सुभानुभिर्
भानु [m]
मुखवर्णैश्च
मुख [n]
मुखवर्णैश्च
वर्ण [mn]
मुखवर्णैश्च
च [ind]
यूनाम्
युवन् [m]
भ्राजिष्मती
भ्राजिष्मत् [adj]
दुष्प्रतिप्रेक्षणीया
दुष्प्रतिप्रेक्षणीय [adj]
येषां
यद् [pron]
चमूस्ते
चमू [f]
चमूस्ते
तद् [pron]
ऽभिभवन्ति
अभिभू [1. P.]
शत्रून्
शत्रु [m]
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च; परस्परं सौहृदमास्थिताश्च । येषां योधाः शौचमनुष्ठिताश्च; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥
English Translation
If the warriors of an army be of pure conduct and modest manner and treat one another with loving kindness, it is regarded as a mark of future success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुश्रूषवश्
शुश्रूषु [adj]
चानभिमानिनश्च
च [ind]
चानभिमानिनश्च
अनभिमानिन् [adj]
चानभिमानिनश्च
च [ind]
परस्परं
परस्पर [adj]
सौहृदम्
सौहृद [n]
आस्थिताश्च
आस्था [1. Ā.]
आस्थिताश्च
च [ind]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
योधाः
योध [m]
सत्त्ववन्तो
सत्त्ववत् [adj]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
जयस्यैतद्
जय [m]
जयस्यैतद्
एतद् [pron]
भाविनो
भाविन् [adj]
रूपम्
रूप [n]
आहुः
अह् [1. P.]
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनःप्रियाः । धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं तु तत् ॥
English Translation
If sweet sounds and odours and sensations of touch prevail, and if the warriors are filled with gratitude and patience, it is regarded as the root of success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शब्दाः
शब्द [m]
स्पर्शास्तथा
स्पर्श [m]
स्पर्शास्तथा
तथा [ind]
गन्धा
गन्ध [mn]
विचरन्ति
विचर् [1. Ā.]
मनःप्रियाः
मनस् [n]
मनःप्रियाः
प्रिय [adj]
धैर्यं
धैर्य [n]
चाविशते
च [ind]
चाविशते
आविश् [6. Ā.]
योधान्
योध [m]
विजयस्य
विजय [m]
मुखं
मुख [n]
तु
तु [ind]
तत्
तद् [pron]
इष्टो वामः प्रविष्टस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः । पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥
English Translation
The crow on the left of person engaged in battle and on the right of him who is about to engage in it, is considered auspicious. Appearing at the back, it presages the nonfulfilment of the objects in view, while its appearance in the front indicates danger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्टो
इष् [1. P.]
वामः
वाम [adj]
प्रविष्टस्य
प्रविश् [4. P.]
दक्षिणः
दक्षिण [adj]
प्रविविक्षतः
प्रविविक्ष् [Desid. P.]
पश्चात्
पश्चात् [ind]
संसाधयत्यर्थं
संसाधय् [10. P.]
संसाधयत्यर्थं
अर्थ [mn]
पुरस्तात्
पुरस्तात् [ind]
प्रतिषेधति
प्रतिषिध् [1. Ā.]
संभृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर । साम्नैवावर्तने पूर्वं प्रयतेथास्ततो युधि ॥
English Translation
Even after enlisting a large army consisting of the fourfold forces, you should, O Yudhishthira, first behave peacefully. If your attempts to secure peace fail, then you may engaged in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संभृत्य
सम्भृ [3. Ā.]
महतीं
महत् [adj]
सेनां
सेना [f]
चतुरङ्गां
चतुरङ्ग [adj]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
साम्नैवावर्तने
सामन् [n]
साम्नैवावर्तने
एव [ind]
साम्नैवावर्तने
आवर्तन [n]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
प्रयतेथास्
प्रयत् [1. P.]
युधि
युध् [f]
जघन्य एष विजयो यद्युद्धं नाम भारत । यादृच्छिको युधि जयो दैवो वेति विचारणम् ॥
English Translation
The victory, O Bharata, that one gains by battle is very inferior. Victory in battle, depends on caprice or destiny.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जघन्यम्
जघन्य [adj]
आहुर्
अह् [1. P.]
विजयं
विजय [m]
यो
यद् [pron]
युद्धेन
युद्ध [n]
नराधिप
नराधिप [m]
यादृच्छिको
यादृच्छिक [adj]
युधि
युध् [f]
जयो
जय [m]
दैवो
दैव [adj]
वेति
वा [ind]
वेति
इति [ind]
विचारणम्
विचारण [n]
अपामिव महावेगस्त्रस्ता मृगगणा इव । दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥
English Translation
When a large army is routed and the troops begin to fly away, it is highly difficult to restrain their flight. The force of the fight resembles that of a mighty current of water of a frightened herd of deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपाम्
अप् [m]
इव
इव [ind]
महावेगस्त्रस्ता
महत् [adj]
महावेगस्त्रस्ता
वेग [m]
महावेगस्त्रस्ता
त्रस् [4. Ā.]
मृगगणा
मृग [m]
मृगगणा
गण [m]
इव
इव [ind]
दुर्निवार्यतमा
दुर्निवार्यतम [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
प्रभग्ना
प्रभञ्ज् [4. P.]
महती
महत् [adj]
चमूः
चमू [f]
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि नकारणम् । उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥
English Translation
Seeing some routed, others, even through they are brave and skilled in fight, break without sufficient cause. A larger army, consisting of brave soldiers, is like a large herd or Ruru deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भग्ना
भञ्ज् [4. P.]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
भज्यन्ते
भञ्ज् [4. P.]
विद्वांसो
विद्वस् [adj]
ऽपि
अपि [ind]
नकारणम्
न [ind]
नकारणम्
कारण [n]
उदारसारा
उदार [adj]
उदारसारा
सार [mn]
महती
महत् [adj]
रुरुसंघोपमा
रुरु [m]
रुरुसंघोपमा
संघ [m]
रुरुसंघोपमा
उपम [adj]
चमूः
चमू [f]
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः । अपि पञ्चाशतिः शूरा मृद्नन्ति परवाहिनीम् ॥
English Translation
Sometimes it is seen that even fifty men, firm and relying upon one another, cheerful and prepared to sacrifice their lives, succeed in grinding enemies much superior to them in number.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परस्परज्ञाः
परस्पर [adj]
परस्परज्ञाः
ज्ञ [adj]
संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः
संहृष् [1. Ā.]
संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः
त्यज् [1. Ā.]
संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः
प्राण [m]
सुनिश्चिताः
सु [ind]
सुनिश्चिताः
निश्चि [5. Ā.]
अपि
अपि [ind]
पञ्चाशतिः
पञ्चाशति [f]
शूरा
शूर [m]
मृद्नन्ति
मृद् [9. Ā.]
परवाहिनीम्
पर [pron]
परवाहिनीम्
वाहिनी [f]
अथ वा पञ्च षट्सप्त सहिताः कृतनिश्चयाः । कुलीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥
English Translation
Sometimes even five, or six, or seven men, firm and standing close together, of high birth and esteemed of those that know them, defeat enemies much superior to them in number.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
षट्
षष् [adj]
सप्त
सप्तन् [adj]
सहिताः
सहित [adj]
कृतनिश्चयाः
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चयाः
निश्चय [m]
कुलीनाः
कुलीन [adj]
पूजिताः
पूजय् [10. Ā.]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
विजयन्तीह
विजि [1. Ā.]
विजयन्तीह
इह [ind]
शात्रवान्
शात्रव [m]
संनिपातो न गन्तव्यः शक्ये सति कथंचन । सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥
English Translation
The collision of battle is not at all desirable as long as it can be avoided. The policy of conciliation, of creating disunion, and making gifts should first be tried; battle, it is said, should take place after these.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनिपातो
संनिपात [m]
न
न [ind]
गन्तव्यः
गम् [6. Ā.]
शक्ये
शक्य [adj]
सति
अस् [2. P.]
कथंचन
कथंचन [ind]
सान्त्वभेदप्रदानानां
सान्त्व [n]
सान्त्वभेदप्रदानानां
भेद [m]
सान्त्वभेदप्रदानानां
प्रदान [n]
युद्धम्
युद्ध [n]
उत्तरम्
उत्तर [n]
उच्यते
वच् [2. P.]
संसर्पणाद्धि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते । वज्रादिव प्रज्वलितादियं क्व नु पतिष्यति ॥
English Translation
On seeing a hostile army, fear paralyses the timid, as on seeing a thunderbolt they ask,-Oh upon what would it fall?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संसर्पणाद्धि
संसर्पण [n]
संसर्पणाद्धि
हि [ind]
सेनाया
सेना [f]
भयं
भय [n]
भीरून्
भीरु [adj]
प्रबाधते
प्रबाध् [9. P.]
वज्राद्
वज्र [mn]
इव
इव [ind]
प्रज्वलिताद्
प्रज्वल् [1. P.]
इयं
इदम् [pron]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
पतिष्यति
पत् [1. Ā.]
अभिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ । तेषां स्पन्दन्ति गात्राणि योधानां विषयस्य च ॥
English Translation
Having determined that a battle is raging, the limbs of those that go to join it, as also of him that is conquering, are covered with perspiration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिप्रयातां
अभिप्रया [2. P.]
समितिं
समिति [f]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
ये
यद् [pron]
प्रतियान्त्यथ
प्रतिया [2. P.]
प्रतियान्त्यथ
अथ [ind]
तेषां
तद् [pron]
स्पन्दन्ति
स्पन्द् [1. P.]
गात्राणि
गात्र [n]
योधानां
योध [m]
विषयस्य
विषय [mn]
च
च [ind]
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः । शस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जा सीदति देहिनाम् ॥
English Translation
The entire seat of war, O king, becomes agitated and afflicted, with all its mobile and immobile residents. The very marrow of creatures, scorched with the heat of weapons, languishes with pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषयो
विषय [mn]
व्यथते
व्यथ् [1. P.]
राजन्
राजन् [m]
सर्वः
सर्व [pron]
सस्थाणुजङ्गमः
स [ind]
सस्थाणुजङ्गमः
स्थाणु [adj]
सस्थाणुजङ्गमः
जङ्गम [adj]
शस्त्रप्रतापतप्तानां
शस्त्र [n]
शस्त्रप्रतापतप्तानां
प्रताप [m]
शस्त्रप्रतापतप्तानां
तप् [4. Ā.]
मज्जा
मज्जन् [m]
सीदति
सद् [6. P.]
देहिनाम्
देहिन् [m]
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः । संपीड्यमाना हि परे योगमायान्ति सर्वशः ॥
English Translation
A king should, therefore, at all times, use the means of conciliation, accompanied with hard measures. When people are assailed by enemies they always display a tendency to come to terms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
सान्त्वं
सान्त्व [n]
क्रूरमिश्रं
क्रूर [adj]
क्रूरमिश्रं
मिश्र [adj]
प्रणेतव्यं
प्रणी [1. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
सम्पीड्यमाना
सम्पीडय् [10. P.]
हि
हि [ind]
परे
पर [pron]
योगम्
योग [m]
आयान्ति
आया [2. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अन्तराणां च भेदार्थं चारानभ्यवचारयेत् । यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥
English Translation
Secret agents should be sent for creating disunion amongst the allies of the enemy. Having created disunion, it is very desirable that peace should then be made with that king who is more powerful than the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तराणां
अन्तर [adj]
च
च [ind]
भेदार्थं
भेद [m]
भेदार्थं
अर्थ [mn]
चारान्
चार [m]
अभ्यवचारयेत्
अभ्यवचारय् [10. Ā.]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
तस्मात्
तद् [pron]
परो
पर [pron]
राजा
राजन् [m]
तेन
तद् [pron]
संधिः
संधि [mf]
प्रशस्यते
प्रशंस् [1. Ā.]
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा । यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥
English Translation
If the invader does not act thus, he can never succeed in crushing his enemy completely. In dealing with the foe, care should be taken for attacking him from all sides.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तस्यान्यथा
तद् [pron]
तस्यान्यथा
अन्यथा [ind]
पीडा
पीडा [f]
शक्या
शक्य [adj]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
तथाविधा
तथाविध [adj]
यथा
यथा [ind]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
अमित्रेण
अमित्र [mf]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
प्रतिबाधनम्
प्रतिबाधन [n]
क्षमा वै साधुमाया हि न हि साध्वक्षमा सदा । क्षमायाश्चाक्षमायाश्च विद्धि पार्थ प्रयोजनम् ॥
English Translation
Forgiveness always comes to the good. It never comes to the bad. Listen now, O Partha, to the uses of forgiveness and of hardness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षमा
क्षमा [f]
वै
वै [ind]
साधुमाया
साधु [adj]
साधुमाया
माया [f]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
साध्वक्षमा
साधु [adj]
साध्वक्षमा
अक्षमा [f]
सदा
सदा [ind]
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च
क्षमा [f]
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च
च [ind]
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च
अक्षमा [f]
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च
च [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
प्रयोजनम्
प्रयोजन [n]