Śāntiparva Adhyāya 104
शान्तिपर्व • अध्यायः 104
Śāntiparva Adhyāya 104 of the classical Mahābhārata with 53 verses.
Total: 53 Verses
•
Citations: MBh 12.104.1–53
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च पार्थिव । अरौ वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said Tell me, O grandfather, how should a king treat a mild foe, one who is fierce, and one who has many allies and a large army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
मृदौ
मृदु [adj]
कथं
कथम् [ind]
तीक्ष्णे
तीक्ष्ण [adj]
महापक्षे
महत् [adj]
महापक्षे
पक्ष [m]
च
च [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
कया
क [pron]
च
च [ind]
वृत्त्या
वृत्ति [f]
वर्तेत
वृत् [3. P.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥
English Translation
'Regarding it, O Yudhishthira, is cited the old story of the discourse between Ambarisha and Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
बृहस्पतेश्च
बृहस्पति [m]
बृहस्पतेश्च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
शक्रस्य
शक्र [m]
च
च [ind]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताञ्जलिः । उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा ॥
English Translation
Once on a time, that destroyer of hostile heroes, viz., Vasava, the king of the gods, joining his hands, approached Brihaspati, and saluting him, said these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
देवपतिर्
देवपति [m]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
उपसंगम्य
उपसंगम् [1. P.]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
वासवः
वासव [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
अहितेषु कथं ब्रह्मन्वर्तयेयमतन्द्रितः । असमुच्छिद्य चैवेनान्नियच्छेयमुपायतः ॥
English Translation
Indra said How, O twice-born one, should I treat my enemies? How should I subdue them by various contrivances, without rooting them out?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहितेषु
अहित [adj]
कथं
कथम् [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
वर्तयेयम्
वर्तय् [10. Ā.]
अतन्द्रितः
अतन्द्रित [adj]
असमुच्छिद्य
असमुच्छिद्य [ind]
नियच्छेयम्
नियम् [1. Ā.]
उपायतः
उपाय [m]
सेनयोर्व्यतिषङ्गेण जयः साधारणो भवेत् । किं कुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी ॥
English Translation
In a collision between two arinies, victory may be achieved by either side. In what way should I behave so that this shining prosperity that I have acquired and that scorches all my enemies, may not leave me?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेनयोर्
सेना [f]
व्यतिषङ्गेण
व्यतिषङ्ग [m]
जयः
जय [m]
साधारणो
साधारण [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
किं
क [pron]
कुर्वाणं
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
जह्याज्ज्वलिता
हा [1. P.]
जह्याज्ज्वलिता
ज्वल् [1. Ā.]
श्रीः
श्री [f]
प्रतापिनी
प्रतापिन् [adj]
ततो धर्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान् । राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम् ॥
English Translation
Thus addressed, Brihaspati, skilled in Virtue, Profit, and Pleasure, endued with a knowledge of royal duties, and great intelligence, answered Indra as follows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
धर्मार्थकामानां
धर्म [mn]
धर्मार्थकामानां
अर्थ [mn]
धर्मार्थकामानां
काम [m]
कुशलः
कुशल [adj]
प्रतिभानवान्
प्रतिभानवत् [adj]
राजधर्मविधानज्ञः
राजन् [m]
राजधर्मविधानज्ञः
धर्म [mn]
राजधर्मविधानज्ञः
विधान [n]
राजधर्मविधानज्ञः
ज्ञ [adj]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
पुरंदरम्
पुरंदर [m]
न जातु कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिणः । बालसंसेवितं ह्येतद्यदमर्षो यदक्षमा । न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाङ्क्षता ॥
English Translation
One should never wish to vanquish his enemies by quarrel. Worked up with anger and shom of forgiveness, boys only seek quarrel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
जातु
जातु [ind]
कलहेनेच्छेन्नियन्तुम्
कलह [mn]
कलहेनेच्छेन्नियन्तुम्
इष् [1. P.]
कलहेनेच्छेन्नियन्तुम्
नियम् [1. Ā.]
अपकारिणः
अपकारिन् [adj]
बालसंसेवितं
बाल [m]
बालसंसेवितं
संसेव् [1. Ā.]
ह्येतद्
हि [ind]
ह्येतद्
एतद् [pron]
यद्
यद् [pron]
अमर्षो
अमर्ष [m]
यद्
यद् [pron]
अक्षमा
अक्षमा [f]
न
न [ind]
शत्रुर्
शत्रु [m]
विवृतः
विवृ [9. P.]
कार्यो
कृ [2. Ā.]
वधम्
वध [m]
अस्याभिकाङ्क्षता
इदम् [pron]
अस्याभिकाङ्क्षता
अभिकाङ्क्ष् [1. Ā.]
क्रोधं बलममर्षं च नियम्यात्मजमात्मनि । अमित्रमुपसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोधं
क्रोध [m]
बलम्
बल [mn]
अमर्षं
अमर्ष [m]
च
च [ind]
नियम्यात्मजम्
नियम् [1. Ā.]
नियम्यात्मजम्
आत्मन् [m]
नियम्यात्मजम्
ज [adj]
आत्मनि
आत्मन् [m]
अमित्रम्
अमित्र [mf]
उपसेवेत
उपसेव् [1. Ā.]
विश्वस्तवद्
विश्वस् [1. Ā.]
विश्वस्तवद्
वत् [ind]
अविश्वसन्
अविश्वसत् [adj]
प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत् । विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः कण्ठायासं च वर्जयेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुर्याच्च
कृ [2. Ā.]
कुर्याच्च
च [ind]
प्रियम्
प्रिय [adj]
एतेभ्यो
एतद् [pron]
नाप्रियं
न [ind]
नाप्रियं
अप्रिय [adj]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
आचरेत्
आचर् [1. Ā.]
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः
विरम् [1. P.]
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः
शुष्क [adj]
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः
वैर [mn]
कण्ठायासं
कण्ठ [m]
कण्ठायासं
आयास [m]
च
च [ind]
वर्जयेत्
वर्जय् [10. Ā.]
यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वनः । तान्द्विजान्कुरुते वश्यांस्तथा युक्तो महीपतिः । वशं चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च पुरंदर ॥
English Translation
One should avoid useless acts of hostility as also insolent speech. As a fowler, carefully uttering cries like those of the birds he wishes to catch, or destroy, captures and brings them under his control, even so should a king, O Purandara, bring his enemies under subjection and then kill them if he likes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
वैतंसिको
वैतंसिक [m]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
द्विजानां
द्विज [m]
सदृशस्वनः
सदृश [adj]
सदृशस्वनः
स्वन [m]
तान्
तद् [pron]
द्विजान्
द्विज [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
वश्यांस्तथा
वश्य [adj]
वश्यांस्तथा
तथा [ind]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
महीपतिः
महीपति [m]
वशं
वश [m]
चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च
च [ind]
चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च
उपनी [1. Ā.]
चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च
शत्रु [m]
चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च
निहन् [2. Ā.]
चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च
च [ind]
पुरंदर
पुरंदर [m]
न नित्यं परिभूयारीन्सुखं स्वपिति वासव । जागर्त्येव च दुष्टात्मा संकरेऽग्निरिवोत्थितः ॥
English Translation
Having defeated one's enemies, one should not sleep at ease. A wicked enemy rises up against like a fire carelessly extinguished reappearing itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
परिभूयारीन्
परिभू [1. Ā.]
परिभूयारीन्
अरि [m]
सुखं
सुखम् [ind]
स्वपिति
स्वप् [1. Ā.]
वासव
वासव [m]
जागर्त्येव
जागृ [2. Ā.]
जागर्त्येव
एव [ind]
च
च [ind]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
संकरे
संकर [m]
ऽग्निर्
अग्नि [m]
इवोत्थितः
इव [ind]
इवोत्थितः
उत्था [1. Ā.]
न संनिपातः कर्तव्यः सामान्ये विजये सति । विश्वास्यैवोपसंन्यास्यो वशे कृत्वा रिपुः प्रभो ॥
English Translation
When victory may be achieved by either side, a hostile collision of arms should be avoided. Having made an enemy feel security, one should subdue him and active one's end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनिपातो
संनिपात [m]
न
न [ind]
गन्तव्यः
गम् [6. Ā.]
शक्ये
शक्य [adj]
सति
अस् [2. P.]
कथंचन
कथंचन [ind]
विश्वास्यैवोपसंन्यास्यो
विश्वासय् [10. Ā.]
विश्वास्यैवोपसंन्यास्यो
एव [ind]
विश्वास्यैवोपसंन्यास्यो
उपसंन्यासय् [10. Ā.]
वशे
वश [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
रिपुः
रिपु [m]
प्रभो
प्रभु [m]
संप्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्भिर्महात्मभिः । उपेक्षमाणोऽवज्ञाते हृदयेनापराजितः ॥
English Translation
Having consulted his ministers and intelligent persons conversant with policy, an enemy that is disregarded and neglected, never owning submission at heart, strikes the disregarder at the proper season, especially when the latter takes a false step. By engaging trustworthy agents of his own, such an enemy would also make the other's forces inefficient by creating disunion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्प्रधार्य
सम्प्रधारय् [10. P.]
सहामात्यैर्
सह [ind]
सहामात्यैर्
अमात्य [m]
मन्त्रविद्भिर्
मन्त्र [mn]
मन्त्रविद्भिर्
विद् [adj]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
उपेक्षमाणो
उपेक्ष् [1. P.]
ऽवज्ञाते
अवज्ञा [9. Ā.]
हृदयेनापराजितः
हृदय [n]
हृदयेनापराजितः
अपराजित [adj]
अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे । दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभिः ॥
English Translation
Having consulted his ministers and intelligent persons conversant with policy, an enemy that is disregarded and neglected, never owning submission at heart, strikes the disregarder at the proper season, especially when the latter takes a false step. By engaging trustworthy agents of his own, such an enemy would also make the other's forces inefficient by creating disunion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथास्य
अथ [ind]
अथास्य
इदम् [pron]
प्रहरेत्
प्रहृ [2. P.]
काले
काल [m]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
विचलिते
विचल् [1. Ā.]
पदे
पद [mn]
दण्डं
दण्ड [mn]
च
च [ind]
दूषयेद्
दूषय् [10. Ā.]
अस्य
इदम् [pron]
पुरुषैर्
पुरुष [m]
आप्तकारिभिः
आप्त [adj]
आप्तकारिभिः
कारिन् [adj]
आदिमध्यावसानज्ञः प्रच्छन्नं च विचारयेत् । बलानि दूषयेदस्य जानंश्चैव प्रमाणतः ॥
English Translation
Knowing the beginning, the middle, and the end of his enemy, a king should secretly entertain feelings of hostility towards them. He should corrupt the forces of his enemy, determine everything by positive evidence, creating disunion, making gifts, and administering poison. A king should never live with his foes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदिमध्यावसानज्ञः
आदि [m]
आदिमध्यावसानज्ञः
मध्य [n]
आदिमध्यावसानज्ञः
अवसान [n]
आदिमध्यावसानज्ञः
ज्ञ [adj]
प्रच्छन्नं
प्रच्छद् [1. P.]
च
च [ind]
विचारयेत्
विचारय् [10. Ā.]
बलानि
बल [mn]
दूषयेद्
दूषय् [10. Ā.]
अस्य
इदम् [pron]
जानंश्चैव
ज्ञा [4. Ā.]
जानंश्चैव
च [ind]
जानंश्चैव
एव [ind]
प्रमाणतः
प्रमाण [mn]
भेदेनोपप्रदानेन संसृजन्नौषधैस्तथा । न त्वेव चेलसंसर्गं रचयेदरिभिः सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भेदेनोपप्रदानेन
भेद [m]
भेदेनोपप्रदानेन
उपप्रदान [n]
संसृजन्न्
संसृज् [6. Ā.]
औषधैस्तथा
औषध [n]
औषधैस्तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
त्वेव
तु [ind]
त्वेव
एव [ind]
चेलसंसर्गं
चेल [n]
चेलसंसर्गं
संसर्ग [m]
रचयेद्
रचय् [10. Ā.]
अरिभिः
अरि [m]
सह
सह [ind]
दीर्घकालमपि क्षान्त्वा विहन्यादेव शात्रवान् । कालाकाङ्क्षी यामयेच्च यथा विस्रम्भमाप्नुयुः ॥
English Translation
A king should wait long and then kill his enemies. Indeed, he should wait, for the opportunity, so that he might attack his enemy at a time when the latter would not expect him in the least. A king should never kill a large number of the enemy's army, although he should certainly do that which would secure him decisive victory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घकालम्
दीर्घ [adj]
दीर्घकालम्
काल [m]
अपि
अपि [ind]
क्षान्त्वा
क्षम् [1. P.]
विहन्याद्
विहन् [2. Ā.]
एव
एव [ind]
शात्रवान्
शात्रव [m]
कालाकाङ्क्षी
काल [m]
कालाकाङ्क्षी
आकाङ्क्षिन् [adj]
यामयेच्च
यामय् [10. P.]
यामयेच्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
विस्रम्भम्
विस्रम्भ [m]
आप्नुयुः
आप् [1. P.]
न सद्योऽरीन्विनिर्हन्याद्दृष्टस्य विजयोऽज्वरः । न यः शल्यं घट्टयति नवं च कुरुते व्रणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
सद्यो
सद्यस् [ind]
ऽरीन्
अरि [m]
विनिर्हन्याद्
विनिर्हन् [4. Ā.]
दृष्टस्य
दृश् [6. P.]
विजयो
विजय [m]
ऽज्वरः
अज्वर [adj]
न
न [ind]
यः
यद् [pron]
शल्यं
शल्य [mn]
घट्टयति
घट्टय् [10. P.]
नवं
नव [adj]
च
च [ind]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
व्रणम्
व्रण [mn]
प्राप्ते च प्रहरेत्काले न स संवर्तते पुनः । हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपुं प्रति ॥
English Translation
The king should never do such an injury to his enemy as would remain in the latter's heart. Nor should he afflict him with wordy darts and arrows. If the opportunity comes, he should strike him, without letting it slip. In this way, O king of the gods, should a king, desirous of killing his foes, treat them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
च
च [ind]
प्रहरेत्
प्रहृ [2. P.]
काले
काल [m]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
संवर्तते
संवृत् [1. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
हन्तुकामस्य
हन्तु [m]
हन्तुकामस्य
काम [m]
देवेन्द्र
देवेन्द्र [m]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
रिपुं
रिपु [m]
प्रति
प्रति [ind]
यः कालो हि व्यतिक्रामेत्पुरुषं कालकाङ्क्षिणम् । दुर्लभः स पुनः कालः कालधर्मचिकीर्षुणा ॥
English Translation
If an opportunity, with respect to the man who waits for it, once goes away it can never be secured again by the person desirous of acting.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
कालो
काल [m]
हि
हि [ind]
व्यतिक्रामेत्
व्यतिक्रम् [1. P.]
पुरुषं
पुरुष [m]
कालकाङ्क्षिणम्
काल [m]
कालकाङ्क्षिणम्
काङ्क्षिन् [adj]
दुर्लभः
दुर्लभ [adj]
स
तद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
कालः
काल [m]
कालधर्मचिकीर्षुणा
काल [m]
कालधर्मचिकीर्षुणा
धर्म [mn]
कालधर्मचिकीर्षुणा
चिकीर्षु [adj]
और्जस्थ्यं विजयेदेवं संगृह्णन्साधुसंमतान् । कालेन साधयेन्नित्यं नाप्राप्तेऽभिनिपीडयेत् ॥
English Translation
Acting according to the advice of the wise, a king should only break the strength of his enemy. He should never, when the opportunity is not favourable, try to achieve his end. Nor should he, when the opportunity arises, persecute his enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
और्जस्थ्यं
और्जस्थ्य [adj]
विजयेद्
विजि [1. Ā.]
एवं
एवम् [ind]
संगृह्णन्
संग्रह् [6. P.]
साधुसंमतान्
साधु [adj]
साधुसंमतान्
सम्मन् [8. Ā.]
कालेन
काल [m]
साधयेन्नित्यं
साधय् [10. Ā.]
साधयेन्नित्यं
नित्यम् [ind]
नाप्राप्ते
न [ind]
नाप्राप्ते
अप्राप्त [adj]
ऽभिनिपीडयेत्
अभिनिपीडय् [10. P.]
विहाय कामं क्रोधं च तथाहंकारमेव च । युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां पुरंदर ॥
English Translation
Giving up lust, anger and pride, the king should carefully and continually watch for the shortcomings of his foes,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विहाय
विहा [3. Ā.]
कामं
काम [m]
क्रोधं
क्रोध [m]
च
च [ind]
तथाहंकारम्
तथा [ind]
तथाहंकारम्
अहंकार [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
विवरम्
विवर [mn]
अन्विच्छेद्
अन्विष् [6. Ā.]
अहितानां
अहित [adj]
पुरंदर
पुरंदर [m]
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्च सुरोत्तम । मायाश्च विविधाः शक्र साधयन्त्यविचक्षणम् ॥
English Translation
His own mildness, the hardship of his punishments, his inactivity and carelessness. O king of the gods, and the deceitful means well applied (by his foes), ruin a foolish king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मार्दवं
मार्दव [n]
दण्ड
दण्ड [mn]
आलस्यं
आलस्य [n]
प्रमादश्च
प्रमाद [m]
प्रमादश्च
च [ind]
सुरोत्तम
सुरोत्तम [m]
मायाश्च
माया [f]
मायाश्च
च [ind]
विविधाः
विविध [adj]
शक्र
शक्र [m]
साधयन्त्यविचक्षणम्
साधय् [10. Ā.]
साधयन्त्यविचक्षणम्
अविचक्षण [adj]
निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रतिविधाय च । ततः शक्नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन् ॥
English Translation
That king who can overcome these four shortcomings and counteract the deceitful expedients of his enemies, succeeds, forsooth, in smiting them all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहत्यैतानि
निहन् [2. Ā.]
निहत्यैतानि
एतद् [pron]
चत्वारि
चतुर् [nr]
मायां
माया [f]
प्रतिविधाय
प्रतिविधा [3. Ā.]
च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
शक्नोति
शक् [4. P.]
शत्रूणां
शत्रु [m]
प्रहर्तुम्
प्रहृ [2. P.]
अविचारयन्
अविचारयत् [adj]
यदैवैकेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाचरेत् । यच्छन्ति सचिवा गुह्यं मिथो विद्रावयन्त्यपि ॥
English Translation
When only one minister is capable to perform a secret object, the king should consult with that one minister only regarding such secret object. Many ministers, if consulted, try to throw the burden of the task upon the another's shoulders and even give out that object which should be kept close.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदैवैकेन
यदा [ind]
यदैवैकेन
एव [ind]
यदैवैकेन
एक [pron]
शक्येत
शक् [4. P.]
गुह्यं
गुह्य [n]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
तदाचरेत्
तदा [ind]
तदाचरेत्
आचर् [1. Ā.]
यच्छन्ति
यम् [6. P.]
सचिवा
सचिव [m]
गुह्यं
गुह्य [n]
मिथो
मिथस् [ind]
विद्रावयन्त्यपि
विद्रावय् [10. Ā.]
विद्रावयन्त्यपि
अपि [ind]
अशक्यमिति कृत्वा वा ततोऽन्यैः संविदं चरेत् । ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥
English Translation
If consultation with one is not proper, then only should the king consult with many. When enemies are not seen, he should invoke divine punishment upon them; when seen, the army, consisting of fourfold forces, should be set in motion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशक्यम्
अशक्य [adj]
इति
इति [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
वा
वा [ind]
ततो
ततस् [ind]
ऽन्यैः
अन्य [pron]
संविदं
संविद् [f]
चरेत्
चर् [1. Ā.]
ब्रह्मदण्डम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मदण्डम्
दण्ड [mn]
अदृष्टेषु
अदृष्ट [adj]
दृष्टेषु
दृश् [6. P.]
चतुरङ्गिणीम्
चतुरङ्गिन् [adj]
भेदं च प्रथमं युञ्ज्यात्तूष्णींदण्डं तथैव च । काले प्रयोजयेद्राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदा तदा ॥
English Translation
The king should first use the means of creating disunion, as also those of conciliation. When the time for each particular means arrives, that particular expedient should be made use of.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भेदं
भेद [m]
च
च [ind]
प्रथमं
प्रथमम् [ind]
युञ्ज्यात्
युज् [6. Ā.]
तूष्णींदण्डं
तूष्णींदण्ड [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
काले
काल [m]
प्रयोजयेद्
प्रयोजय् [10. P.]
राजा
राजन् [m]
तस्मिंस्तस्मिंस्तदा
तद् [pron]
तस्मिंस्तस्मिंस्तदा
तद् [pron]
तस्मिंस्तस्मिंस्तदा
तदा [ind]
तदा
तदा [ind]
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयसः । युक्तोऽस्य वधमन्विच्छेदप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥
English Translation
Occasionally the king should even prostrate himself before a powerful enemy. It is again desirable that acting with every care, he should try to bring about the victor's destruction when the latter becomes careless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रणिपातं
प्रणिपात [m]
च
च [ind]
गच्छेत
गम् [6. Ā.]
काले
काल [m]
शत्रोर्
शत्रु [m]
बलीयसः
बलीयस् [adj]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
ऽस्य
इदम् [pron]
वधम्
वध [m]
अन्विच्छेद्
अन्विष् [6. Ā.]
अप्रमत्तः
अप्रमत्त [adj]
प्रमाद्यतः
प्रमद् [4. Ā.]
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् । अमित्रमुपसेवेत न तु जातु विशङ्कयेत् ॥
English Translation
By prostrating one's self, by giving tribute, by uttering sweet words, one should humble one's self before a more powerful king. One should never do anything that may create the suspicions of one's powerful enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रणिपातेन
प्रणिपात [m]
दानेन
दान [n]
वाचा
वाच् [f]
मधुरया
मधुर [adj]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
अमित्रम्
अमित्र [mf]
उपसेवेत
उपसेव् [1. Ā.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
जातु
जातु [ind]
विशङ्कयेत्
विशङ्कय् [10. P.]