अध्यायानां सहस्रैस्तु त्रिभिरेव बृहस्पतिः । संचिक्षेपेश्वरो बुद्ध्या बार्हस्पत्यं तदुच्यते ॥
English Translation
Afterwards the powerful Brihaspati, by his intelligence, further abridged the work, into one containing three thousand chapters and named it Barhaspatya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्यायानां
अध्याय [m]
सहस्रैस्तु
सहस्र [mn]
सहस्रैस्तु
तु [ind]
त्रिभिर्
त्रि [nr]
एव
एव [ind]
बृहस्पतिः
बृहस्पति [m]
संचिक्षेपेश्वरो
संक्षिप् [6. Ā.]
संचिक्षेपेश्वरो
ईश्वर [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
बार्हस्पत्यं
बार्हस्पत्य [n]
तद्
तद् [pron]
उच्यते
वच् [2. P.]
अध्यायानां सहस्रेण काव्यः संक्षेपमब्रवीत् । तच्छास्त्रममितप्रज्ञो योगाचार्यो महातपाः ॥
English Translation
Next, the famous teacher of Yoga, Kavi of unlimited wisdom, abridged it further into a work of a thousand chapters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्यायानां
अध्याय [m]
सहस्रेण
सहस्र [mn]
काव्यः
काव्य [mn]
संक्षेपम्
संक्षेप [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तच्छास्त्रम्
तद् [pron]
तच्छास्त्रम्
शास्त्र [n]
अमितप्रज्ञो
अमित [adj]
अमितप्रज्ञो
प्रज्ञा [f]
योगाचार्यो
योग [m]
योगाचार्यो
आचार्य [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
एवं लोकानुरोधेन शास्त्रमेतन्महर्षिभिः । संक्षिप्तमायुर्विज्ञाय मर्त्यानां ह्रासि पाण्डव ॥
English Translation
Considering the period of human existence and the general decrease (of every thing), great Rishis did thus, for the well-being of the world, abridge that science.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
लोकानुरोधेन
लोक [m]
लोकानुरोधेन
अनुरोध [m]
शास्त्रम्
शास्त्र [n]
एतन्महर्षिभिः
एतद् [pron]
एतन्महर्षिभिः
महत् [adj]
एतन्महर्षिभिः
ऋषि [m]
संक्षिप्तम्
संक्षिप् [6. Ā.]
आयुर्
आयुस् [n]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
मर्त्यानां
मर्त्य [m]
ह्रासि
ह्रासिन् [adj]
पाण्डव
पाण्डव [m]
अथ देवाः समागम्य विष्णुमूचुः प्रजापतिम् । एको योऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्यं तं वै समादिश ॥
English Translation
Then, approaching that lord of creatures, viz., Vishnu, the god said to him,-Point out, O god, that one among men who deserves to reign supreme over the rest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
देवाः
देव [m]
समागम्य
समागम् [6. P.]
विष्णुम्
विष्णु [m]
ऊचुः
वच् [2. P.]
प्रजापतिम्
प्रजापति [m]
एको
एक [pron]
यो
यद् [pron]
ऽर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
मर्त्येभ्यः
मर्त्य [m]
श्रैष्ठ्यं
श्रैष्ठ्य [n]
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
समादिश
समादिस् [6. Ā.]
ततः संचिन्त्य भगवान्देवो नारायणः प्रभुः । तैजसं वै विरजसं सोऽसृजन्मानसं सुतम् ॥
English Translation
The divine and powerful Narayana, thinking a little, created by his will a son born of his energy, named Virajas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
भगवान्
भगवन्त् [m]
देवो
देव [m]
नारायणः
नारायण [m]
प्रभुः
प्रभु [m]
तैजसं
तैजस [adj]
वै
वै [ind]
विरजसं
विरजस् [m]
सो
तद् [pron]
ऽसृजन्मानसं
सृज् [2. P.]
ऽसृजन्मानसं
मानस [adj]
सुतम्
सुत [m]
विरजास्तु महाभाग विभुत्वं भुवि नैच्छत । न्यासायैवाभवद्बुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥
English Translation
The highly blessed Virajas, however, did not desire to rule on Earth. His mind, O son of Pandu, was bent for a life of renunciation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विरजास्तु
विरजस् [m]
विरजास्तु
तु [ind]
महाभाग
महाभाग [adj]
विभुत्वं
विभु [adj]
विभुत्वं
त्व [n]
भुवि
भू [f]
नैच्छत
न [ind]
नैच्छत
इष् [1. P.]
न्यासायैवाभवद्
न्यास [m]
न्यासायैवाभवद्
एव [ind]
न्यासायैवाभवद्
भू [1. Ā.]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
प्रणीता
प्रणी [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
पाण्डव
पाण्डव [m]
कीर्तिमांस्तस्य पुत्रोऽभूत्सोऽपि पञ्चातिगोऽभवत् । कर्दमस्तस्य च सुतः सोऽप्यतप्यन्महत्तपः ॥
English Translation
Virajas had a son named Krittimat. He too cast off pleasure and enjoyment. Krittimat had a son named Kardama. Kardama also practised severe austerities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कीर्तिमांस्तस्य
कीर्तिमन्त् [m]
कीर्तिमांस्तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽभूत्
भू [1. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
पञ्चातिगो
पञ्चन् [adj]
पञ्चातिगो
अतिग [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
कर्दमस्तस्य
कर्दम [mn]
कर्दमस्तस्य
तद् [pron]
च
च [ind]
सुतः
सुत [m]
सो
तद् [pron]
ऽप्यतप्यन्महत्
अपि [ind]
ऽप्यतप्यन्महत्
तप् [4. Ā.]
ऽप्यतप्यन्महत्
महत् [adj]
तपः
तपस् [n]
प्रजापतेः कर्दमस्य अनङ्गो नाम वै सुतः । प्रजानां रक्षिता साधुर्दण्डनीतिविशारदः ॥
English Translation
The lord of creatures, Kardama, begot a son named Ananga, who became a protector of creatures, pious and well-read in the science of punishment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजापतेः
प्रजापति [m]
कर्दमस्य
कर्दम [mn]
अनङ्गो
अनङ्ग [m]
नाम
नाम [ind]
वै
वै [ind]
सुतः
सुत [m]
प्रजानां
प्रजा [f]
रक्षिता
रक्षितृ [adj]
साधुर्
साधु [adj]
दण्डनीतिविशारदः
दण्ड [mn]
दण्डनीतिविशारदः
नीति [f]
दण्डनीतिविशारदः
विशारद [adj]
अनङ्गपुत्रोऽतिबलो नीतिमानधिगम्य वै । अभिपेदे महीराज्यमथेन्द्रियवशोऽभवत् ॥
English Translation
Ananga beget a son named Atibala, wellread in politics. Obtaining extensive empire after the death of his father, he became a slave of his passions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनङ्गपुत्रो
अनङ्ग [m]
अनङ्गपुत्रो
पुत्र [m]
ऽतिबलो
अति [ind]
ऽतिबलो
बल [mn]
नीतिमान्
नीतिमत् [adj]
अधिगम्य
अधिगम् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
अभिपेदे
अभिपद् [4. P.]
महीराज्यम्
मही [f]
महीराज्यम्
राज्य [n]
अथेन्द्रियवशो
अथ [ind]
अथेन्द्रियवशो
इन्द्रिय [n]
अथेन्द्रियवशो
वश [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
मृत्योस्तु दुहिता राजन्सुनीथा नाम मानसी । प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनमजीजनत् ॥
English Translation
Mrityu, O king, had a mind-begotten daughter named Sunitha well-known over the three worlds. She was married to Atibala and gave birth to a son named Vena.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृत्योस्तु
मृत्यु [m]
मृत्योस्तु
तु [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
राजन्
राजन् [m]
सुनीथा
सुनीथा [f]
नाम
नाम [ind]
मानसी
मानस [adj]
प्रख्याता
प्रख्या [2. P.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
या
यद् [pron]
सा
तद् [pron]
वेनम्
वेन [m]
अजीजनत्
जन् [4. P.]
तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् । मन्त्रपूतैः कुशैर्जघ्नुरृषयो ब्रह्मवादिनः ॥
English Translation
Vena, a slave of anger and malice, become impious and tyrannical towards all creatures. The Brahmavadin Rishis killed him with Kusha blades inspired with Mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
प्रजासु
प्रजा [f]
विधर्माणं
विधर्मन् [adj]
रागद्वेषवशानुगम्
राग [m]
रागद्वेषवशानुगम्
द्वेष [m]
रागद्वेषवशानुगम्
वश [m]
रागद्वेषवशानुगम्
अनुग [adj]
मन्त्रपूतैः
मन्त्र [mn]
मन्त्रपूतैः
पू [1. P.]
कुशैर्
कुश [mn]
जघ्नुर्
हन् [6. P.]
ऋषयो
ऋषि [m]
ब्रह्मवादिनः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिनः
वादिन् [adj]
ममन्थुर्दक्षिणं चोरुमृषयस्तस्य मन्त्रतः । ततोऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वाङ्गः पुरुषो भुवि ॥
English Translation
Uttering Mantras all the while, those Rishis pierced the right thigh of Vena. Thereupon, from that thigh, sprang a short-limbed person on earth, resembling a charred brand, having blood-red eyes and black hair. Those Brahmavadins said to him,-Nishida (sit) here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममन्थुर्
मथ् [4. Ā.]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
चोरुम्
च [ind]
चोरुम्
ऊरु [mf]
ऋषयस्तस्य
ऋषि [m]
ऋषयस्तस्य
तद् [pron]
मन्त्रतः
मन्त्र [mn]
ततो
ततस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
विकृतो
विकृ [5. P.]
जज्ञे
जन् [4. P.]
ह्रस्वाङ्गः
ह्रस्व [adj]
ह्रस्वाङ्गः
अङ्ग [n]
पुरुषो
पुरुष [m]
भुवि
भू [f]
दग्धस्थाणुप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः । निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिनः ॥
English Translation
Uttering Mantras all the while, those Rishis pierced the right thigh of Vena. Thereupon, from that thigh, sprang a short-limbed person on earth, resembling a charred brand, having blood-red eyes and black hair. Those Brahmavadins said to him,-Nishida (sit) here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दग्धस्थाणुप्रतीकाशो
दह् [2. P.]
दग्धस्थाणुप्रतीकाशो
स्थाणु [mn]
दग्धस्थाणुप्रतीकाशो
प्रतीकाश [m]
रक्ताक्षः
रक्त [adj]
रक्ताक्षः
अक्ष [n]
कृष्णमूर्धजः
कृष्ण [adj]
कृष्णमूर्धजः
मूर्धज [m]
निषीदेत्येवम्
निषद् [1. Ā.]
निषीदेत्येवम्
इति [ind]
निषीदेत्येवम्
एवम् [ind]
ऊचुस्तम्
वच् [2. P.]
ऊचुस्तम्
तद् [pron]
ऋषयो
ऋषि [m]
ब्रह्मवादिनः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिनः
वादिन् [adj]
तस्मान्निषादाः संभूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः । ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥
English Translation
From him have originated the Nishadas, viz., those wicked tribes who live in the hills and the forests, as also those hundreds and thousands of Mlechchhas, living on the Vindhya ranges.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मान्निषादाः
तस्मात् [ind]
तस्मान्निषादाः
निषाद [m]
सम्भूताः
सम्भू [1. Ā.]
क्रूराः
क्रूर [adj]
शैलवनाश्रयाः
शैल [mn]
शैलवनाश्रयाः
वन [n]
शैलवनाश्रयाः
आश्रय [m]
ये
यद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
विन्ध्यनिलया
विन्ध्य [m]
विन्ध्यनिलया
निलय [m]
म्लेच्छाः
म्लेच्छ [m]
शतसहस्रशः
शत [mn]
शतसहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
भूयोऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस्ते महर्षयः । ततः पुरुष उत्पन्नो रूपेणेन्द्र इवापरः ॥
English Translation
The great Rishis then pierced right arm of Vena. Thence originated a person who was a second Indra in form.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूयो
भूयस् [ind]
ऽस्य
इदम् [pron]
दक्षिणं
दक्षिण [adj]
पाणिं
पाणि [m]
ममन्थुस्ते
मथ् [4. Ā.]
ममन्थुस्ते
तद् [pron]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
ततः
ततस् [ind]
पुरुष
पुरुष [m]
उत्पन्नो
उत्पद् [4. P.]
रूपेणेन्द्र
रूप [n]
रूपेणेन्द्र
इन्द्र [m]
इवापरः
इव [ind]
इवापरः
अपर [pron]
कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः । वेदवेदाङ्गविच्चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥
English Translation
Clad in mail, armed with swords, bows and arrows, and well-versed in the science of war, he was also a master of the Vedas and their auxiliaries.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कवची
कवचिन् [adj]
बद्धनिस्त्रिंशः
बन्ध् [4. P.]
बद्धनिस्त्रिंशः
निस्त्रिंश [m]
सशरः
स [ind]
सशरः
शर [m]
सशरासनः
स [ind]
सशरासनः
शरासन [mn]
वेदवेदाङ्गविच्चैव
वेद [m]
वेदवेदाङ्गविच्चैव
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गविच्चैव
विद् [adj]
वेदवेदाङ्गविच्चैव
च [ind]
वेदवेदाङ्गविच्चैव
एव [ind]
धनुर्वेदे
धनुर्वेद [m]
च
च [ind]
पारगः
पारग [adj]
तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन्नरोत्तमम् । ततः स प्राञ्जलिर्वैन्यो महर्षींस्तानुवाच ह ॥
English Translation
All the ordinances of the science of punishment, O king, came in their bodily forms to that best of men. The son of Vena then with joined-hands, said to those great Rishis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दण्डनीतिः
दण्डनीति [f]
सकला
सकल [adj]
श्रिता
श्रि [1. Ā.]
राजन्नरोत्तमम्
राजन् [m]
राजन्नरोत्तमम्
नर [m]
राजन्नरोत्तमम्
उत्तम [adj]
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
वैन्यो
वैन्य [m]
महर्षींस्तान्
महत् [adj]
महर्षींस्तान्
ऋषि [m]
महर्षींस्तान्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धर्मार्थदर्शिनी । अनया किं मया कार्यं तन्मे तत्त्वेन शंसत ॥
English Translation
I have got a very keen and fair understanding. Tell me fully what I shall do with it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुसूक्ष्मा
सु [ind]
सुसूक्ष्मा
सूक्ष्म [adj]
मे
मद् [pron]
समुत्पन्ना
समुत्पद् [4. P.]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
धर्मार्थदर्शिनी
धर्म [mn]
धर्मार्थदर्शिनी
अर्थ [mn]
धर्मार्थदर्शिनी
दर्शिन् [adj]
अनया
इदम् [pron]
किं
क [pron]
मया
मद् [pron]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
शंसत
शंस् [2. Ā.]
यन्मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यमर्थसमन्वितम् । तदहं वै करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥
English Translation
I shall unhesitatingly accomplish any useful task which you will be pleased to indicate.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यन्मां
यद् [pron]
यन्मां
मद् [pron]
भवन्तो
भवत् [adj]
वक्ष्यन्ति
वच् [2. P.]
कार्यम्
कार्य [n]
अर्थसमन्वितम्
अर्थ [mn]
अर्थसमन्वितम्
समन्वित [adj]
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
वै
वै [ind]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
कार्या
कृ [2. Ā.]
विचारणा
विचारणा [f]
तमूचुरथ देवास्ते ते चैव परमर्षयः । नियतो यत्र धर्मो वै तमशङ्कः समाचर ॥
English Translation
Thus addressed, the gods that were present there, also the Rishis said to him,-"Do you fearlessly perform all sorts of righteous works.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
अथ
अथ [ind]
देवास्ते
देव [m]
देवास्ते
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
वै
वै [ind]
तम्
तद् [pron]
अशङ्कः
अशङ्क [adj]
समाचर
समाचर् [1. Ā.]
प्रियाप्रिये परित्यज्य समः सर्वेषु जन्तुषु । कामक्रोधौ च लोभं च मानं चोत्सृज्य दूरतः ॥
English Translation
Without caring for what is dear and what not so, regard all creatures with impartiality. Renounce lust, anger, covetousness and honour, and always following the dictates of righteousness, do you punish with your own hands the man, whoever he may be, who does not satisfy his duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियाप्रिये
प्रिय [adj]
प्रियाप्रिये
अप्रिय [adj]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
समः
सम [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
जन्तुषु
जन्तु [m]
कामक्रोधौ
काम [m]
कामक्रोधौ
क्रोध [m]
च
च [ind]
लोभं
लोभ [m]
च
च [ind]
मानं
मान [m]
चोत्सृज्य
च [ind]
चोत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
दूरतः
दूरतस् [ind]
यश्च धर्मात्प्रविचलेल्लोके कश्चन मानवः । निग्राह्यस्ते स बाहुभ्यां शश्वद्धर्ममवेक्षतः ॥
English Translation
Without caring for what is dear and what not so, regard all creatures with impartiality. Renounce lust, anger, covetousness and honour, and always following the dictates of righteousness, do you punish with your own hands the man, whoever he may be, who does not satisfy his duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
धर्मात्
धर्म [mn]
प्रविचलेल्
प्रविचल् [1. Ā.]
लोके
लोक [m]
कश्चन
कश्चन [pron]
मानवः
मानव [m]
निग्राह्यस्ते
निग्रह् [9. Ā.]
निग्राह्यस्ते
त्वद् [pron]
स
तद् [pron]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
शश्वद्
शश्वत् [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
अवेक्षतः
अवेक्ष् [1. P.]
प्रतिज्ञां चाधिरोहस्व मनसा कर्मणा गिरा । पालयिष्याम्यहं भौमं ब्रह्म इत्येव चासकृत् ॥
English Translation
Do you also swear that you would in thought, word, and deed, always maintain the religion laid on earth by the Vedas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिज्ञां
प्रतिज्ञा [f]
चाधिरोहस्व
च [ind]
चाधिरोहस्व
अधिरुह् [1. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
गिरा
गिर् [f]
पालयिष्याम्यहं
पालय् [10. Ā.]
पालयिष्याम्यहं
मद् [pron]
भौमं
भौम [adj]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
चासकृत्
च [ind]
चासकृत्
असकृत् [ind]
यश्चात्र धर्मनीत्युक्तो दण्डनीतिव्यपाश्रयः । तमशङ्कः करिष्यामि स्ववशो न कदाचन ॥
English Translation
Do you also swear that you would fearlessly follow the duties laid down in the Vedas with the help of the science of punishment, and that you would never act capriciously.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चात्र
यद् [pron]
यश्चात्र
च [ind]
यश्चात्र
अत्र [ind]
धर्मनीत्युक्तो
धर्म [mn]
धर्मनीत्युक्तो
नीति [f]
धर्मनीत्युक्तो
वच् [2. P.]
दण्डनीतिव्यपाश्रयः
दण्ड [mn]
दण्डनीतिव्यपाश्रयः
नीति [f]
दण्डनीतिव्यपाश्रयः
व्यपाश्रय [m]
तम्
तद् [pron]
अशङ्कः
अशङ्क [adj]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
स्ववशो
स्व [adj]
स्ववशो
वश [m]
न
न [ind]
कदाचन
कदाचन [ind]
अदण्ड्या मे द्विजाश्चेति प्रतिजानीष्व चाभिभो । लोकं च संकरात्कृत्स्नात्त्रातास्मीति परंतप ॥
English Translation
O powerful one, know that Brahmanas are exempt from punishment, and promise further that you would protect the world from an intermixture of castes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदण्ड्या
अदण्ड्य [adj]
मे
मद् [pron]
द्विजाश्चेति
द्विज [m]
द्विजाश्चेति
च [ind]
द्विजाश्चेति
इति [ind]
प्रतिजानीष्व
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
चाभिभो
च [ind]
चाभिभो
अभिभु [adj]
लोकं
लोक [m]
च
च [ind]
संकरात्
संकर [m]
कृत्स्नात्
कृत्स्न [adj]
त्रातास्मीति
त्रा [2. Ā.]
त्रातास्मीति
इति [ind]
परंतप
परंतप [adj]
वैन्यस्ततस्तानुवाच देवानृषिपुरोगमान् । ब्राह्मणा मे सहायाश्चेदेवमस्तु सुरर्षभाः ॥
English Translation
Thus addressed, Vena's son replied to the deities headed by the Rishis, saying,-Those foremost of men, viz., the highly blessed Brahmanas shall ever be adored by me,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैन्यस्ततस्तान्
वैन्य [m]
वैन्यस्ततस्तान्
ततस् [ind]
वैन्यस्ततस्तान्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
देवान्
देव [m]
ऋषिपुरोगमान्
ऋषि [m]
ऋषिपुरोगमान्
पुरोगम [adj]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
मे
मद् [pron]
सहायाश्चेद्
सहाय [m]
सहायाश्चेद्
चेद् [ind]
एवम्
एवम् [ind]
अस्तु
अस् [2. P.]
सुरर्षभाः
सुर [m]
सुरर्षभाः
ऋषभ [m]
एवमस्त्विति वैन्यस्तु तैरुक्तो ब्रह्मवादिभिः । पुरोधाश्चाभवत्तस्य शुक्रो ब्रह्ममयो निधिः ॥
English Translation
Those Brahmavadins then said to him, Let it be so,-Then Shukra, that great repository of Brahma became his priest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अस्त्विति
अस् [2. P.]
अस्त्विति
इति [ind]
वैन्यस्तु
वैन्य [m]
वैन्यस्तु
तु [ind]
तैर्
तद् [pron]
उक्तो
वच् [2. P.]
ब्रह्मवादिभिः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिभिः
वादिन् [adj]
पुरोधाश्चाभवत्
पुरोधस् [m]
पुरोधाश्चाभवत्
च [ind]
पुरोधाश्चाभवत्
भू [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
शुक्रो
शुक्र [m]
ब्रह्ममयो
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्ममयो
मय [adj]
निधिः
निधि [m]
मन्त्रिणो वालखिल्यास्तु सारस्वत्यो गणो ह्यभूत् । महर्षिर्भगवान्गर्गस्तस्य सांवत्सरोऽभवत् ॥
English Translation
The Valakhilyas became his ministers, and the Saraswats his companions. The great and illustrious Rishis Garga became his astrologer.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्त्रिणो
मन्त्रिन् [m]
वालखिल्यास्तु
वालखिल्य [mn]
वालखिल्यास्तु
तु [ind]
सारस्वत्यो
सारस्वत्य [adj]
गणो
गण [m]
ह्यभूत्
हि [ind]
ह्यभूत्
भू [1. Ā.]
महर्षिर्
महत् [adj]
महर्षिर्
ऋषि [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
गर्गस्तस्य
गर्ग [m]
गर्गस्तस्य
तद् [pron]
सांवत्सरो
सांवत्सर [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
आत्मनाष्टम इत्येव श्रुतिरेषा परा नृषु । उत्पन्नौ बन्दिनौ चास्य तत्पूर्वौ सूतमागधौ ॥
English Translation
This great declaration of Shrutis is known among men that Prithu is the eighth from Vishnu, A little before two persons named Suta and Magadha were born. They became his bards and panegyrists.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मनाष्टम
आत्मन् [m]
आत्मनाष्टम
अष्टम [adj]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
श्रुतिर्
श्रुति [f]
एषा
एतद् [pron]
परा
पर [pron]
नृषु
नृ [m]
उत्पन्नौ
उत्पद् [4. P.]
बन्दिनौ
बन्दिन् [m]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
तत्पूर्वौ
तद् [pron]
तत्पूर्वौ
पूर्व [pron]
सूतमागधौ
सूत [m]
सूतमागधौ
मागध [m]
समतां वसुधायाश्च स सम्यगुपपादयत् । वैषम्यं हि परं भूमेरासीदिति ह नः श्रुतम् ॥
English Translation
We have heard that the surface of the earth had before been very uneven. It was Prithu who levelled its surface.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समतां
सम [pron]
समतां
ता [f]
वसुधायाश्च
वसुधा [f]
वसुधायाश्च
च [ind]
स
तद् [pron]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
उपपादयत्
उपपादय् [10. Ā.]
वैषम्यं
वैषम्य [n]
हि
हि [ind]
परं
पर [pron]
भूमेर्
भूमि [f]
आसीद्
अस् [2. P.]
इति
इति [ind]
ह
ह [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]