Sauptikaparva Adhyāya 16
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 16
Sauptikaparva Adhyāya 16 of the classical Mahābhārata with 37 verses.
Total: 37 Verses
•
Citations: MBh 10.16.1–37
•
250 Lexicon Terms
तदाज्ञाय हृषीकेशो विसृष्टं पापकर्मणा । हृष्यमाण इदं वाक्यं द्रौणिं प्रत्यब्रवीत्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
हृषीकेशो
हृषीकेश [m]
विसृष्टं
विसृज् [4. Ā.]
पापकर्मणा
पाप [adj]
पापकर्मणा
कर्मन् [n]
हृष्यमाण
हृष् [1. P.]
इदं
इदम् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
द्रौणिं
द्रौणि [m]
प्रत्यब्रवीत्
प्रतिब्रू [2. P.]
तदा
तदा [ind]
विराटस्य सुतां पूर्वं स्नुषां गाण्डीवधन्वनः । उपप्लव्यगतां दृष्ट्वा व्रतवान्ब्राह्मणोऽब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विराटस्य
विराट [m]
सुतां
सुता [f]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
स्नुषां
स्नुषा [f]
गाण्डीवधन्वनः
गाण्डीवधन्वन् [m]
उपप्लव्यगतां
उपप्लव्य [n]
उपप्लव्यगतां
गम् [6. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
व्रतवान्
व्रतवत् [adj]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव जनिष्यति । एतदस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिक्षीणेषु
परिक्षि [5. P.]
कुरुषु
कुरु [m]
पुत्रस्तव
पुत्र [m]
पुत्रस्तव
त्वद् [pron]
जनिष्यति
जन् [4. P.]
एतद्
एतद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
परिक्षित्त्वं
परिक्षित् [m]
परिक्षित्त्वं
त्वद् [pron]
गर्भस्थस्य
गर्भ [m]
गर्भस्थस्य
स्थ [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
तस्य तद्वचनं साधोः सत्यमेव भविष्यति । परिक्षिद्भविता ह्येषां पुनर्वंशकरः सुतः ॥
English Translation
The words of that pious man shall be fulfilled. The Pandavas shall have a son called Parikshit.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
साधोः
साधु [adj]
सत्यम्
सत्य [adj]
एव
एव [ind]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
परिक्षिद्
परिक्षित् [m]
भविता
भू [1. Ā.]
ह्येषां
हि [ind]
ह्येषां
इदम् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
वंशकरः
वंश [m]
वंशकरः
कर [adj]
सुतः
सुत [m]
एवं ब्रुवाणं गोविन्दं सात्वतप्रवरं तदा । द्रौणिः परमसंरब्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम् ॥
English Translation
While Govinda, that foremost one of the Satwata race, saying these words, Drona's son, filled with anger, replied, saying,-"This, O Keshava, which you say from your partiality for the Pandavas, shall never take place. O you having eyes like lotus petals, my words cannot but be fulfilled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
गोविन्दं
गोविन्द [m]
सात्वतप्रवरं
सात्वत [m]
सात्वतप्रवरं
प्रवर [adj]
तदा
तदा [ind]
द्रौणिः
द्रौणि [m]
परमसंरब्धः
परम [adj]
परमसंरब्धः
संरभ् [1. Ā.]
प्रत्युवाचेदम्
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदम्
इदम् [pron]
उत्तरम्
उत्तर [n]
नैतदेवं यथात्थ त्वं पक्षपातेन केशव । वचनं पुण्डरीकाक्ष न च मद्वाक्यमन्यथा ॥
English Translation
While Govinda, that foremost one of the Satwata race, saying these words, Drona's son, filled with anger, replied, saying,-"This, O Keshava, which you say from your partiality for the Pandavas, shall never take place. O you having eyes like lotus petals, my words cannot but be fulfilled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
यथात्थ
यथा [ind]
यथात्थ
अह् [1. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
पक्षपातेन
पक्षपात [m]
केशव
केशव [m]
वचनं
वचन [n]
पुण्डरीकाक्ष
पुण्डरीकाक्ष [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
मद्वाक्यम्
मद् [pron]
मद्वाक्यम्
वाक्य [n]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
पतिष्यत्येतदस्त्रं हि गर्भे तस्या मयोद्यतम् । विराटदुहितुः कृष्ण यां त्वं रक्षितुमिच्छसि ॥
English Translation
Taken up by me, this weapon of mine shall fall on the foetus that is in the womb of Virata's daughter,—which, O Krishna, you are so desirous of protecting.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतिष्यत्येतद्
पत् [1. Ā.]
पतिष्यत्येतद्
एतद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
हि
हि [ind]
गर्भे
गर्भ [m]
तस्या
तद् [pron]
मयोद्यतम्
मद् [pron]
मयोद्यतम्
उद्यम् [6. P.]
विराटदुहितुः
विराट [m]
विराटदुहितुः
दुहितृ [f]
कृष्ण
कृष्ण [m]
यां
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
रक्षितुम्
रक्ष् [4. P.]
इच्छसि
इष् [1. P.]
अमोघः परमास्त्रस्य पातस्तस्य भविष्यति । स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति ॥
English Translation
Krishna said The fall of this mighty weapon will not be useless. The foetus will die. But being dead, it will revive and have a long life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमोघः
अमोघ [adj]
परमास्त्रस्य
परम [adj]
परमास्त्रस्य
अस्त्र [mn]
पातस्तस्य
पात [m]
पातस्तस्य
तद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
गर्भो
गर्भ [m]
मृतो
मृ [4. Ā.]
जातो
जन् [4. P.]
दीर्घम्
दीर्घ [adj]
आयुर्
आयुस् [n]
अवाप्स्यति
अवाप् [5. Ā.]
त्वां तु कापुरुषं पापं विदुः सर्वे मनीषिणः । असकृत्पापकर्माणं बालजीवितघातकम् ॥
English Translation
As regards yourself, all wise men know you as a coward and a sinful wretch. Always engaged in sinful deeds, you are the slayer of children. Therefore, you must have to bear the fruit of your sinful deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वां
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
कापुरुषं
कापुरुष [m]
पापं
पाप [adj]
विदुः
विद् [6. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
असकृत्
असकृत् [ind]
पापकर्माणं
पाप [adj]
पापकर्माणं
कर्मन् [n]
बालजीवितघातकम्
बाल [m]
बालजीवितघातकम्
जीवित [n]
बालजीवितघातकम्
घातक [adj]
तस्मात्त्वमस्य पापस्य कर्मणः फलमाप्नुहि । त्रीणि वर्षसहस्राणि चरिष्यसि महीमिमाम् । अप्राप्नुवन्क्वचित्कांचित्संविदं जातु केनचित् ॥
English Translation
For three thousand years you shall have to wander over this earth, without a companion and without being able to talk with any one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
पापस्य
पाप [adj]
कर्मणः
कर्मन् [n]
फलम्
फल [n]
आप्नुहि
आप् [1. P.]
त्रीणि
त्रि [nr]
वर्षसहस्राणि
वर्ष [mn]
वर्षसहस्राणि
सहस्र [mn]
चरिष्यसि
चर् [1. Ā.]
महीम्
मही [f]
इमाम्
इदम् [pron]
अप्राप्नुवन्
अ [ind]
अप्राप्नुवन्
प्राप् [1. P.]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
कांचित्
कश्चित् [pron]
संविदं
संविद् [f]
जातु
जातु [ind]
केनचित्
कश्चित् [pron]
निर्जनानसहायस्त्वं देशान्प्रविचरिष्यसि । भवित्री न हि ते क्षुद्र जनमध्येषु संस्थितिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्जनान्
निर्जन [adj]
असहायस्त्वं
असहाय [adj]
असहायस्त्वं
त्वद् [pron]
देशान्
देश [m]
प्रविचरिष्यसि
प्रविचर् [1. Ā.]
भवित्री
भवितृ [adj]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
क्षुद्र
क्षुद्र [adj]
जनमध्येषु
जन [m]
जनमध्येषु
मध्य [n]
संस्थितिः
संस्थिति [f]
पूयशोणितगन्धी च दुर्गकान्तारसंश्रयः । विचरिष्यसि पापात्मन्सर्वव्याधिसमन्वितः ॥
English Translation
Alone, and without any one with you, you shall wander through various countries, O wretch, you shall have to live out side the pale of human society. The stench of puss and blood shall come out from your body, and you shall live in dense forest and dreary moors. Thou shall wander over the earth, O sinful wight, suffering from all diseases.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूयशोणितगन्धी
पूय [mn]
पूयशोणितगन्धी
शोणित [n]
पूयशोणितगन्धी
गन्धिन् [adj]
च
च [ind]
दुर्गकान्तारसंश्रयः
दुर्ग [n]
दुर्गकान्तारसंश्रयः
कान्तार [mn]
दुर्गकान्तारसंश्रयः
संश्रय [m]
विचरिष्यसि
विचर् [1. Ā.]
पापात्मन्
पाप [adj]
पापात्मन्
आत्मन् [m]
सर्वव्याधिसमन्वितः
सर्व [pron]
सर्वव्याधिसमन्वितः
व्याधि [m]
सर्वव्याधिसमन्वितः
समन्वित [adj]
वयः प्राप्य परिक्षित्तु वेदव्रतमवाप्य च । कृपाच्छारद्वताद्वीरः सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते ॥
English Translation
Coming of age and acquiring a knowledge of the Vedas, the heroic Parikshit, shall obtain all weapons from the son of Sharadvat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयः
वयस् [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
परिक्षित्
परिक्षित् [m]
तु
तु [ind]
वेदव्रतम्
वेद [m]
वेदव्रतम्
व्रत [n]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
च
च [ind]
कृपाच्छारद्वताद्
कृप [mf]
कृपाच्छारद्वताद्
शारद्वत [m]
वीरः
वीर [m]
सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते
सर्व [pron]
सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते
अस्त्र [mn]
सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते
उपलभ् [1. P.]
विदित्वा परमास्त्राणि क्षत्रधर्मव्रते स्थितः । षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा वसुधां पालयिष्यति ॥
English Translation
Having acquired all knowledge of all high weapons and observing all Kshatriya duties, that righteous king shall rule the earth for sixty years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
परमास्त्राणि
परम [adj]
परमास्त्राणि
अस्त्र [mn]
क्षत्रधर्मव्रते
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मव्रते
धर्म [mn]
क्षत्रधर्मव्रते
व्रत [n]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
षष्टिं
षष्टि [f]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
वसुधां
वसुधा [f]
पालयिष्यति
पालय् [10. Ā.]
इतश्चोर्ध्वं महाबाहुः कुरुराजो भविष्यति । परिक्षिन्नाम नृपतिर्मिषतस्ते सुदुर्मते । पश्य मे तपसो वीर्यं सत्यस्य च नराधम ॥
English Translation
Moreover, that boy shall become the powerful king of the Kurus, known by the name of Parikshit, before your very eyes, O wicked man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतश्चोर्ध्वं
इतस् [ind]
इतश्चोर्ध्वं
च [ind]
इतश्चोर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
महाबाहुः
महत् [adj]
महाबाहुः
बाहु [mf]
कुरुराजो
कुरु [m]
कुरुराजो
राज [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
परिक्षिन्नाम
परिक्षित् [m]
परिक्षिन्नाम
नाम [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
मिषतस्ते
मिष् [6. P.]
मिषतस्ते
त्वद् [pron]
सुदुर्मते
सु [ind]
सुदुर्मते
दुर्मति [adj]
पश्य
पश् [4. Ā.]
मे
मद् [pron]
तपसो
तपस् [n]
वीर्यं
वीर्य [n]
सत्यस्य
सत्य [n]
च
च [ind]
नराधम
नर [m]
नराधम
अधम [adj]
यस्मादनादृत्य कृतं त्वयास्मान्कर्म दारुणम् । ब्राह्मणस्य सतश्चैव यस्मात्ते वृत्तमीदृशम् ॥
English Translation
Vyasa said Since, obeying us, you have committed this highly cruel act, and since your conduct is such, although you are a good Brahmana by birth, therefore, those excellent words that Devaki's son had said, will, forsooth, be fulfilled regarding you, because you are living the life of a Kshatriya.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्माद्
यस्मात् [ind]
अनादृत्य
अन् [ind]
अनादृत्य
आदृ [1. P.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
त्वयास्मान्
त्वद् [pron]
त्वयास्मान्
मद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
दारुणम्
दारुण [adj]
ब्राह्मणस्य
ब्राह्मण [m]
सतश्चैव
सत् [adj]
सतश्चैव
च [ind]
सतश्चैव
एव [ind]
यस्मात्
यस्मात् [ind]
ते
त्वद् [pron]
वृत्तम्
वृत्त [n]
ईदृशम्
ईदृश [adj]
तस्माद्यद्देवकीपुत्र उक्तवानुत्तमं वचः । असंशयं ते तद्भावि क्षुद्रकर्मन्व्रजाश्वितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
यद्
यद् [pron]
देवकीपुत्र
देवकीपुत्र [m]
उक्तवान्
वच् [2. P.]
उत्तमं
उत्तम [adj]
वचः
वचस् [n]
असंशयं
असंशयम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
तद्
तद् [pron]
भावि
भाविन् [adj]
क्षुद्रकर्मन्
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रकर्मन्
कर्मन् [n]
व्रजाश्वितः
व्रज् [1. Ā.]
व्रजाश्वितः
आशु [ind]
व्रजाश्वितः
इतस् [ind]
सहैव भवता ब्रह्मन्स्थास्यामि पुरुषेष्वहम् । सत्यवागस्तु भगवानयं च पुरुषोत्तमः ॥
English Translation
Ashvatthaman said was With yourself among all men, O Rishi, I shall reside. Let the words of this illustrious and foremost of men prove true.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहैव
सह [ind]
सहैव
एव [ind]
भवता
भवत् [adj]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
स्थास्यामि
स्था [1. Ā.]
पुरुषेष्वहम्
पुरुष [m]
पुरुषेष्वहम्
मद् [pron]
सत्यवाग्
सत्य [adj]
सत्यवाग्
वाच् [f]
अस्तु
अस् [2. P.]
भगवान्
भगवत् [adj]
अयं
इदम् [pron]
च
च [ind]
पुरुषोत्तमः
पुरुषोत्तम [m]
प्रदायाथ मणिं द्रौणिः पाण्डवानां महात्मनाम् । जगाम विमनास्तेषां सर्वेषां पश्यतां वनम् ॥
English Translation
Having made over his gem to the great Pandavas, Drona's son cheerlessly proceeded, in their presence, to the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अल्पो
अल्प [adj]
ऽप्यतिक्रमो
अपि [ind]
ऽप्यतिक्रमो
अतिक्रम [m]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
तदा
तदा [ind]
विनाशं
विनाश [m]
पुत्राणां
पुत्र [m]
सर्वेषां
सर्व [pron]
व्यथिताभवत्
व्यथ् [1. P.]
व्यथिताभवत्
भू [1. Ā.]
पाण्डवाश्चापि गोविन्दं पुरस्कृत्य हतद्विषः । कृष्णद्वैपायनं चैव नारदं च महामुनिम् ॥
English Translation
The Pandavas, who had killed all their foes, put Govinda and the Krishna-Dvaipayana and the great ascetic Narada at their head, and taking the gem that born with Ashvatthaman, quickly returned to the intelligent Draupadi who was observing the Praya vow."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डवाश्चापि
पाण्डव [m]
पाण्डवाश्चापि
च [ind]
पाण्डवाश्चापि
अपि [ind]
गोविन्दं
गोविन्द [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
हतद्विषः
हन् [6. P.]
हतद्विषः
द्विष् [adj]
कृष्णद्वैपायनं
कृष्णद्वैपायन [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
नारदं
नारद [m]
च
च [ind]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
द्रोणपुत्रस्य सहजं मणिमादाय सत्वराः । द्रौपदीमभ्यधावन्त प्रायोपेतां मनस्विनीम् ॥
English Translation
The Pandavas, who had killed all their foes, put Govinda and the Krishna-Dvaipayana and the great ascetic Narada at their head, and taking the gem that born with Ashvatthaman, quickly returned to the intelligent Draupadi who was observing the Praya vow."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रोणपुत्रस्य
द्रोणपुत्र [m]
सहजं
सहज [adj]
मणिम्
मणि [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
सत्वराः
स [ind]
सत्वराः
त्वरा [f]
द्रौपदीम्
द्रौपदी [f]
अभ्यधावन्त
अभिधाव् [1. Ā.]
प्रायोपेतां
प्राय [m]
प्रायोपेतां
उपे [2. Ā.]
मनस्विनीम्
मनस्विन् [adj]
ततस्ते पुरुषव्याघ्राः सदश्वैरनिलोपमैः । अभ्ययुः सहदाशार्हाः शिबिरं पुनरेव ह ॥
English Translation
Vaishampayana said “Those foremost of men, borne by their excellent horses, quick-coursing like the wind, came back with Dasharha hero, to their encampment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
पुरुषव्याघ्राः
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्राः
व्याघ्र [m]
सदश्वैर्
सत् [adj]
सदश्वैर्
अश्व [m]
अनिलोपमैः
अनिल [m]
अनिलोपमैः
उपम [adj]
अभ्ययुः
अभिया [2. P.]
सहदाशार्हाः
सह [ind]
सहदाशार्हाः
दाशार्ह [m]
शिबिरं
शिबिर [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
ह
ह [ind]
अवतीर्य रथाभ्यां तु त्वरमाणा महारथाः । ददृशुर्द्रौपदीं कृष्णामार्तामार्ततराः स्वयम् ॥
English Translation
Quickly getting down from their cars, those great car-warriors, themselves much more afflicted, saw Draupada's daughter Krishna stricken with misery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवतीर्य
अवतृ [6. P.]
रथाभ्यां
रथ [m]
तु
तु [ind]
त्वरमाणा
त्वर् [1. P.]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
द्रौपदीं
द्रौपदी [f]
कृष्णाम्
कृष्णा [f]
आर्ताम्
आर्त [adj]
आर्ततराः
आर्ततर [adj]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
तामुपेत्य निरानन्दां दुःखशोकसमन्विताम् । परिवार्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः सहकेशवाः ॥
English Translation
Approaching the cheerless princess laden with sorrow and grief, the Pandavas with Keshava, sat round her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
निरानन्दां
निरानन्द [adj]
दुःखशोकसमन्विताम्
दुःख [n]
दुःखशोकसमन्विताम्
शोक [m]
दुःखशोकसमन्विताम्
समन्वित [adj]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
व्यतिष्ठन्त
विष्ठा [1. Ā.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सहकेशवाः
सह [ind]
सहकेशवाः
केशव [m]
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो भीमसेनो महाबलः । प्रददौ तु मणिं दिव्यं वचनं चेदमब्रवीत् ॥
English Translation
Then the powerful Bhimasena, desired by the king, gave that celestial gem to her and said these words: 'This gem, O amiable lady, is yours. The slayer of your sons had been defeated. Rise, shake off your sorrow, and recollect the duties of a Kshatriya lady.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
राज्ञाभ्यनुज्ञातो
राजन् [m]
राज्ञाभ्यनुज्ञातो
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रददौ
प्रदा [3. Ā.]
तु
तु [ind]
मणिं
मणि [m]
दिव्यं
दिव्य [adj]
वचनं
वचन [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अयं भद्रे तव मणिः पुत्रहन्ता जितः स ते । उत्तिष्ठ शोकमुत्सृज्य क्षत्रधर्ममनुस्मर ॥
English Translation
Then the powerful Bhimasena, desired by the king, gave that celestial gem to her and said these words: 'This gem, O amiable lady, is yours. The slayer of your sons had been defeated. Rise, shake off your sorrow, and recollect the duties of a Kshatriya lady.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
भद्रे
भद्र [adj]
तव
त्वद् [pron]
मणिः
मणि [m]
पुत्रहन्ता
पुत्र [m]
पुत्रहन्ता
हन्तृ [adj]
जितः
जि [9. P.]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
उत्तिष्ठ
उत्था [1. Ā.]
शोकम्
शोक [m]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
क्षत्रधर्मम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मम्
धर्म [mn]
अनुस्मर
अनुस्मृ [1. Ā.]
प्रयाणे वासुदेवस्य शमार्थमसितेक्षणे । यान्युक्तानि त्वया भीरु वाक्यानि मधुघातिनः ॥
English Translation
O you of black eyes, when Vasudeva was about to start (from Upaplavya.) on his mission of pace, you had said these words to the slayer of Madhu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयाणे
प्रयाण [n]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
शमार्थम्
शम [m]
शमार्थम्
अर्थ [mn]
असितेक्षणे
असित [adj]
असितेक्षणे
ईक्षण [n]
यान्युक्तानि
यद् [pron]
यान्युक्तानि
वच् [2. P.]
त्वया
त्वद् [pron]
भीरु
भीरु [adj]
वाक्यानि
वाक्य [n]
मधुघातिनः
मधुघातिन् [m]
नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा भ्रातरो न च । नैव त्वमपि गोविन्द शममिच्छति राजनि ॥
English Translation
I have no husbands. I have no sons, nor brothers. Nor are you alive, O Govinda, since the king seeks peace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
पतयः
पति [m]
सन्ति
अस् [2. P.]
न
न [ind]
पुत्रा
पुत्र [m]
भ्रातरो
भ्रातृ [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अपि
अपि [ind]
गोविन्द
गोविन्द [m]
शमम्
शम [m]
इच्छति
इष् [1. P.]
राजनि
राजन् [m]
उक्तवत्यसि धीराणि वाक्यानि पुरुषोत्तमम् । क्षत्रधर्मानुरूपाणि तानि संस्मर्तुमर्हसि ॥
English Translation
Those bitter words were addressed by you to Krishna, that foremost of persons. You should recollect these words that were so consistent with Kshatriya usages.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्तवत्यसि
वच् [2. P.]
उक्तवत्यसि
अस् [2. P.]
धीराणि
धीर [adj]
वाक्यानि
वाक्य [n]
पुरुषोत्तमम्
पुरुषोत्तम [m]
क्षत्रधर्मानुरूपाणि
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मानुरूपाणि
धर्म [mn]
क्षत्रधर्मानुरूपाणि
अनुरूप [adj]
तानि
तद् [pron]
संस्मर्तुम्
संस्मृ [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
हतो दुर्योधनः पापो राज्यस्य परिपन्थकः । दुःशासनस्य रुधिरं पीतं विस्फुरतो मया ॥
English Translation
The wretched Duryodhana, that thorn in the way of our sovereignty, has been killed. I have quaffed the blood of the living Dusshasana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतो
हन् [6. P.]
दुर्योधनः
दुर्योधन [m]
पापो
पाप [adj]
राज्यस्य
राज्य [n]
परिपन्थकः
परिपन्थक [m]
दुःशासनस्य
दुःशासन [m]
रुधिरं
रुधिर [n]
पीतं
पा [1. Ā.]
विस्फुरतो
विस्फुर् [6. Ā.]
मया
मद् [pron]
वैरस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम् । जित्वा मुक्तो द्रोणपुत्रो ब्राह्मण्याद्गौरवेण च ॥
English Translation
We have satisfied the debt we owed to our enemy! People, will not able to blame us any longer! Having defeated Drona's son, we have released him for his being a Brahmana and for the respect that should be shown to our deceased preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैरस्य
वैर [mn]
गतम्
गम् [6. Ā.]
आनृण्यं
आनृण्य [n]
न
न [ind]
स्म
स्म [ind]
वाच्या
वच् [2. P.]
विवक्षताम्
विवक्ष् [Desid. Ā.]
जित्वा
जि [9. P.]
मुक्तो
मुच् [6. Ā.]
द्रोणपुत्रो
द्रोणपुत्र [m]
ब्राह्मण्याद्
ब्राह्मण्य [n]
गौरवेण
गौरव [n]
च
च [ind]
यशोऽस्य पातितं देवि शरीरं त्ववशेषितम् । वियोजितश्च मणिना न्यासितश्चायुधं भुवि ॥
English Translation
His faine has been spoiled, O goddess, only his body remains! He has been divested of his gem and on earth he has been deprived of his gem and on Earth he has been deprived of his weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यशो
यशस् [n]
ऽस्य
इदम् [pron]
पातितं
पातय् [10. Ā.]
देवि
देवी [f]
शरीरं
शरीर [n]
त्ववशेषितम्
तु [ind]
त्ववशेषितम्
अवशेषय् [10. P.]
वियोजितश्च
वियोजय् [10. Ā.]
वियोजितश्च
च [ind]
मणिना
मणि [m]
न्यासितश्चायुधं
न्यासय् [10. Ā.]
न्यासितश्चायुधं
च [ind]
न्यासितश्चायुधं
आयुध [mn]
भुवि
भू [f]
केवलानृण्यमाप्तास्मि गुरुपुत्रो गुरुर्मम । शिरस्येतं मणिं राजा प्रतिबध्नातु भारत ॥
English Translation
Draupadi said I desired only to satisfy our debt for the injury we have suffered. The preceptor's son deserves my respect as the preceptor himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केवलानृण्यम्
केवल [adj]
केवलानृण्यम्
आनृण्य [n]
आप्तास्मि
आप् [1. P.]
आप्तास्मि
अस् [2. P.]
गुरुपुत्रो
गुरु [m]
गुरुपुत्रो
पुत्र [m]
गुरुर्
गुरु [m]
मम
मद् [pron]
शिरस्येतं
शिरस् [n]
शिरस्येतं
एतद् [pron]
मणिं
मणि [m]
राजा
राजन् [m]
प्रतिबध्नातु
प्रतिबन्ध् [9. P.]
भारत
भारत [m]
तं गृहीत्वा ततो राजा शिरस्येवाकरोत्तदा । गुरोरुच्छिष्टमित्येव द्रौपद्या वचनादपि ॥
English Translation
Let the king put this gem on his head, O Bharata!'-The king then, taking that gem, placed it on his head, as desired by Draupadi and taking it as a gift from the preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
राजा
राजन् [m]
शिरस्येवाकरोत्
शिरस् [n]
शिरस्येवाकरोत्
एव [ind]
शिरस्येवाकरोत्
कृ [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
गुरोर्
गुरु [m]
उच्छिष्टम्
उच्छिष्ट [n]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
द्रौपद्या
द्रौपदी [f]
वचनाद्
वचन [n]
अपि
अपि [ind]
ततो दिव्यं मणिवरं शिरसा धारयन्प्रभुः । शुशुभे स महाराजः सचन्द्र इव पर्वतः ॥
English Translation
Holding on his head that excellent and celestial gem, the powerful king shone like a mountain with the moon above it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दिव्यं
दिव्य [adj]
मणिवरं
मणि [m]
मणिवरं
वर [adj]
शिरसा
शिरस् [n]
धारयन्
धारय् [10. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
महाराजः
महत् [adj]
महाराजः
राज [m]
सचन्द्र
स [ind]
सचन्द्र
चन्द्र [m]
इव
इव [ind]
पर्वतः
पर्वत [mn]
उत्तस्थौ पुत्रशोकार्ता ततः कृष्णा मनस्विनी । कृष्णं चापि महाबाहुं पर्यपृच्छत धर्मराट् ॥
English Translation
Though laden with grief for the death of her sons, the princess Draupadi, possessed of great mental strength, gave up her vow. Then king Yudhishthira enquired of the powerful Krishna, saying the following words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तस्थौ
उत्था [1. Ā.]
पुत्रशोकार्ता
पुत्र [m]
पुत्रशोकार्ता
शोक [m]
पुत्रशोकार्ता
आर्त [adj]
ततः
ततस् [ind]
कृष्णा
कृष्णा [f]
मनस्विनी
मनस्विन् [adj]
कृष्णं
कृष्ण [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
महाबाहुं
महत् [adj]
महाबाहुं
बाहु [mf]
पर्यपृच्छत
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
धर्मराट्
धर्मराज् [m]