ततः शूर्पणखा वाक्यं तच्छ्रुत्वा रोमहर्षणम् । सचिवानभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह ॥
tataḥ śūrpaṇakhā vākyaṃ tacchrutvā romaharṣaṇam | sacivānabhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha ||
English Translation
Hearing those words of Śūrpanakhā, able to make one's hair stand on end, (Ravana) ascertaining his course after issuing his orders to this counsellors, departed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शूर्पणखावाक्यं
शूर्पणखा [f]
शूर्पणखावाक्यं
वाक्य [n]
तच्
तद् [pron]
छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रोमहर्षणम्
रोमन् [n]
रोमहर्षणम्
हर्षण [adj]
सचिवान्
सचिव [m]
अभ्यनुज्ञाय
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
कार्यं
कार्य [n]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
तत्कार्यमनुगम्याथ यथावदुपलभ्य च । दोषाणां च गुणानां च संप्रधार्य बलाबलम् ॥
tatkāryamanugamyātha yathāvadupalabhya ca | doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca saṃpradhārya balābalam ||
English Translation
Deliberating on the task ahead, duly considering the pros and cons, demerits and merits, strength and weakness, of the issue and having firmly decided within himself, he left for the beautiful coachshed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
कार्यम्
कार्य [n]
अनुगम्याथ
अनुगम् [1. Ā.]
अनुगम्याथ
अथ [ind]
यथावद्
यथावत् [ind]
उपलभ्य
उपलभ् [1. P.]
च
च [ind]
दोषाणां
दोष [mn]
च
च [ind]
गुणानां
गुण [mn]
च
च [ind]
सम्प्रधार्य
सम्प्रधारय् [10. P.]
बलाबलम्
बलाबल [n]
इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः । स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह ॥
iti kartavyamityeva kṛtvā niścayamātmanaḥ | sthirabuddhistato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha ||
English Translation
And proposing to himself that act, weighing its good and evil, considering his capacity or Otherwise, and (finally) determining his purpose, Rāvana with a fixed mird went to the handsome stable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
कर्तव्यम्
कृ [2. Ā.]
इत्य्
इति [ind]
एव
एव [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
निश्चयम्
निश्चय [m]
आत्मनः
आत्मन् [m]
स्थिरबुद्धिस्
स्थिर [adj]
स्थिरबुद्धिस्
बुद्धि [f]
ततो
ततस् [ind]
रम्यां
रम्य [adj]
यानशालां
यान [n]
यानशालां
शाला [f]
जगाम
गम् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नं राक्षसाधिपः । सूतं संचोदयामास रथः संयुज्यतामिति ॥
yānaśālāṃ tato gatvā pracchannaṃ rākṣasādhipaḥ | sūtaṃ saṃcodayāmāsa rathaḥ saṃyujyatāmiti ||
English Translation
And going to the stable in disguise, the lord of the Rākṣasasas commanded the charioteer, saying, Yoke the car.:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यानशालां
यान [n]
यानशालां
शाला [f]
ततो
ततस् [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
प्रच्छन्नो
प्रच्छद् [1. P.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
सूतं
सूत [m]
संचोदयामास
संचोदय् [10. Ā.]
रथः
रथ [m]
संयुज्यताम्
संयुज् [7. Ā.]
इति
इति [ind]
एवमुक्तः क्षणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः । रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम् ॥
evamuktaḥ kṣaṇenaiva sārathirlaghuvikramaḥ | rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatamuttamam ||
English Translation
Thus asked, the charioteer possessed of fleet vigour, in a trice, yoked an excellent car after his heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
क्षणेनैव
क्षण [m]
क्षणेनैव
एव [ind]
सारथिर्
सारथि [m]
लघुविक्रमः
लघु [adj]
लघुविक्रमः
विक्रम [m]
रथं
रथ [m]
संयोजयामास
संयोजय् [10. Ā.]
तस्याभिमतम्
तद् [pron]
तस्याभिमतम्
अभिमन् [4. P.]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
काञ्चनं रथमास्थाय कामगं रत्नभूषितम् । पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः ॥
kāñcanaṃ rathamāsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam | piśācavadanairyuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ ||
English Translation
The younger brother of Kubera (Ravana), the prosperous lord of the demons ascended the chariot which could go where he desired. Embellished with gold, studded with gems, harnessed with demonfaced donkeys, the chariot rolled towards the ocean, rumbling like a cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनं
काञ्चन [adj]
रथम्
रथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
कामगं
काम [m]
कामगं
ग [adj]
रत्नभूषितम्
रत्न [mn]
रत्नभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
पिशाचवदनैर्
पिशाच [m]
पिशाचवदनैर्
वदन [n]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
खरैः
खर [m]
कनकभूषणैः
कनक [n]
कनकभूषणैः
भूषण [n]
मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः । राक्षसाधिपतिः श्रीमान्ययौ नदनदीपतिम् ॥
meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ | rākṣasādhipatiḥ śrīmānyayau nadanadīpatim ||
English Translation
And ascending the car coursing at will, made of gold and garnished with spectral faces as well as arrow decked with gold, resembling a mass of clouds, the graceful ruler of the Rākşasasyounger brother to the Lord of wealth proceeded in that noiseless (vehicle), past the lord of rivers and streams.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेघप्रतिमनादेन
मेघ [m]
मेघप्रतिमनादेन
प्रतिमा [f]
मेघप्रतिमनादेन
नाद [m]
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
धनदानुजः
धनद [m]
धनदानुजः
अनुज [m]
राक्षसाधिपतिः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपतिः
अधिपति [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
ययौ
या [2. Ā.]
नदनदीपतिम्
नद [m]
नदनदीपतिम्
नदीपति [m]
स श्वेतबालव्यसनः श्वेतच्छत्रो दशाननः । स्निग्धवैदूर्यसंकाशस्तप्तकाञ्चनभूषणः ॥
sa śvetabālavyasanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ | snigdhavaidūryasaṃkāśastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
श्वेतवालव्यसनः
श्वेत [adj]
श्वेतवालव्यसनः
वाल [m]
श्वेतवालव्यसनः
व्यसन [n]
श्वेतच्छत्त्रो
श्वेत [adj]
श्वेतच्छत्त्रो
छत्त्र [n]
दशाननः
दशन् [adj]
दशाननः
आनन [n]
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्
स्निग्ध [adj]
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्
वैडूर्य [n]
स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्
संकाश [m]
तप्तकाञ्चनभूषणः
तप् [4. Ā.]
तप्तकाञ्चनभूषणः
काञ्चन [n]
तप्तकाञ्चनभूषणः
भूषण [n]
दशास्यो विंशतिभुजो दर्शनीय परिच्छदः । त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट् ॥
daśāsyo viṃśatibhujo darśanīya paricchadaḥ | tridaśārirmunīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दशास्यो
दशन् [adj]
दशास्यो
आस्य [n]
विंशतिभुजो
विंशति [f]
विंशतिभुजो
भुज [m]
दर्शनीयपरिच्छदः
दृश् [6. P.]
दर्शनीयपरिच्छदः
परिच्छद [m]
त्रिदशारिर्
त्रिदश [m]
त्रिदशारिर्
अरि [m]
मुनीन्द्रघ्नो
मुनि [m]
मुनीन्द्रघ्नो
इन्द्र [m]
मुनीन्द्रघ्नो
घ्न [adj]
दशशीर्ष
दशशीर्ष [m]
इवाद्रिराट्
इव [ind]
इवाद्रिराट्
अद्रिराज् [m]
कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः । विद्युन्मण्डलवान्मेघः सबलाक इवाम्बरे ॥
kāmagaṃ rathamāsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ | vidyunmaṇḍalavānmeghaḥ sabalāka ivāmbare ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामगं
काम [m]
कामगं
ग [adj]
रथम्
रथ [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
विद्युन्मण्डलवान्
विद्युन्मण्डलवत् [adj]
मेघः
मेघ [m]
सबलाक
सबलाक [adj]
इवाम्बरे
इव [ind]
इवाम्बरे
अम्बर [n]
सशैलं सागरानूपं वीर्यवानवलोकयन् । नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः ॥
saśailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavānavalokayan | nānāpuṣpaphalairvṛkṣairanukīrṇaṃ sahasraśaḥ ||
English Translation
Valiant Ravana wentwatching the mountains full of thousands of trees bearing flowers and fruits on the shore of the sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सशैलं
स [ind]
सशैलं
शैल [mn]
सागरानूपं
सागर [m]
सागरानूपं
अनूप [m]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
नानापुष्पफलैर्
नाना [ind]
नानापुष्पफलैर्
पुष्प [n]
नानापुष्पफलैर्
फल [n]
वृक्षैर्
वृक्ष [m]
अनुकीर्णं
अनुकृ [6. P.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिः समन्ततः । विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिः समावृतम् ॥
śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhiḥ samantataḥ | viśālairāśramapadairvedimadbhiḥ samāvṛtam ||
English Translation
(The area) surrounded on all sides with lotusladen ponds filled with cool, sacred water, sprawling hermitages with elevated altars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शीतमङ्गलतोयाभिः
शीत [adj]
शीतमङ्गलतोयाभिः
मङ्गल [adj]
शीतमङ्गलतोयाभिः
तोय [n]
पद्मिनीभिः
पद्मिनी [f]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
विशालैर्
विशाल [adj]
आश्रमपदैर्
आश्रम [mn]
आश्रमपदैर्
पद [mn]
वेदिमद्भिः
वेदिमत् [adj]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
कदल्याढकिसंबाधं नालिकेरोपशोभितम् । सालैस्तालैस्तमालैश्च तरुभिश्च सुपुष्पितैः ॥
kadalyāḍhakisaṃbādhaṃ nālikeropaśobhitam | sālaistālaistamālaiśca tarubhiśca supuṣpitaiḥ ||
English Translation
The place covered with banana plants and coconut trees as well as blossoming sal and tamala trees was looking extremely beautiful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदल्याढकीसम्बाधं
कदल [mf]
कदल्याढकीसम्बाधं
आढकी [f]
कदल्याढकीसम्बाधं
सम्बाध [m]
नालिकेरोपशोभितम्
नालिकेर [mn]
नालिकेरोपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
सालैस्
साल [m]
तालैस्
ताल [m]
तमालैश्
तमाल [m]
च
च [ind]
तरुभिश्
तरु [m]
च
च [ind]
सुपुष्पितैः
सु [ind]
सुपुष्पितैः
पुष्पित [adj]
अत्यन्तनियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः । नागैः सुपर्णैर्गन्धर्वैः किंनरैश्च सहस्रशः ॥
atyantaniyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ | nāgaiḥ suparṇairgandharvaiḥ kiṃnaraiśca sahasraśaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्यन्तनियताहारैः
अत्यन्त [adj]
अत्यन्तनियताहारैः
नियम् [1. Ā.]
अत्यन्तनियताहारैः
आहार [m]
शोभितं
शोभय् [10. Ā.]
परमर्षिभिः
परम [adj]
परमर्षिभिः
ऋषि [m]
नागैः
नाग [m]
सुपर्णैर्
सुपर्ण [m]
गन्धर्वैः
गन्धर्व [m]
किंनरैश्
किंनर [mn]
च
च [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
जितकामैश्च सिद्धैश्च चामणैश्चोपशोभितम् । आजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः ॥
jitakāmaiśca siddhaiśca cāmaṇaiścopaśobhitam | ājairvaikhānasairmāṣairvālakhilyairmarīcipaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जितकामैश्
जि [9. P.]
जितकामैश्
काम [m]
च
च [ind]
सिद्धैश्
सिद्ध [m]
च
च [ind]
चारणैश्
चारण [m]
चोपशोभितम्
च [ind]
चोपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
आजैर्
आज [m]
वैखानसैर्
वैखानस [m]
माषैर्
माष [m]
वालखिल्यैर्
वालखिल्य [mn]
मरीचिपैः
मरीचिप [m]
दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम् । क्रीडा रतिविधिज्ञाभिरप्सरोभिः सहस्रशः ॥
divyābharaṇamālyābhirdivyarūpābhirāvṛtam | krīḍā ratividhijñābhirapsarobhiḥ sahasraśaḥ ||
English Translation
(The place was) full of apsaras in their thousands and paragons of beauty adorned with divine ornaments and garlands, and experts in lovesports.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिव्याभरणमाल्याभिर्
दिव्य [adj]
दिव्याभरणमाल्याभिर्
आभरण [n]
दिव्याभरणमाल्याभिर्
माल्य [n]
दिव्यरूपाभिर्
दिव्य [adj]
दिव्यरूपाभिर्
रूप [n]
आवृतम्
आवृ [5. Ā.]
क्रीडारतिविधिज्ञाभिर्
क्रीडा [f]
क्रीडारतिविधिज्ञाभिर्
रति [f]
क्रीडारतिविधिज्ञाभिर्
विधि [m]
क्रीडारतिविधिज्ञाभिर्
ज्ञ [adj]
अप्सरोभिः
अप्सरस् [f]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
सेवितं देवपत्नीभिः श्रीमतीभिः श्रिया वृतम् । देवदानवसंघैश्च चरितं त्वमृताशिभिः ॥
sevitaṃ devapatnībhiḥ śrīmatībhiḥ śriyā vṛtam | devadānavasaṃghaiśca caritaṃ tvamṛtāśibhiḥ ||
English Translation
It was chosen by prosperous wives of gods as a reosrt. Hosts of gods and demons were wandering, there in the hope of tasting nectar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेवितं
सेव् [4. P.]
देवपत्नीभिः
देव [m]
देवपत्नीभिः
पत्नी [f]
श्रीमतीभिः
श्रीमत् [adj]
श्रिया
श्री [f]
वृतम्
वृ [5. Ā.]
देवदानवसंघैश्
देव [m]
देवदानवसंघैश्
दानव [m]
देवदानवसंघैश्
संघ [m]
च
च [ind]
चरितं
चर् [1. Ā.]
त्व्
तु [ind]
अमृताशिभिः
अमृत [n]
अमृताशिभिः
आशिन् [adj]
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैः संप्रणादितम् । वैदूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा ॥
haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaiḥ saṃpraṇāditam | vaidūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā ||
English Translation
(It was ) full of small floats, flocks of swans, kraunchas, sarasas cackling in the ponds, with great joy. It had stretches of vaidurya stones on the shore and shone with the radiance of the sea
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं
हंस [m]
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं
क्रौञ्च [m]
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं
प्लव [m]
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं
आकृ [6. P.]
सारसैः
सारस [m]
संप्रणादितम्
संप्रणादय् [10. P.]
वैडूर्यप्रस्तरं
वैडूर्य [n]
वैडूर्यप्रस्तरं
प्रस्तर [m]
रम्यं
रम्य [adj]
स्निग्धं
स्निग्ध [adj]
सागरतेजसा
सागर [m]
सागरतेजसा
तेजस् [n]
पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च । तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः ॥
pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca | tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ ||
English Translation
And as he proceeded, the younger brother of the Lord of wealth, saw on all sides spacious cars capable of coursing at will, sable, furnished with fair garlands, and resounding with trumpet notes, and Gandharvas and Apsaras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुराणि
पाण्डुर [adj]
विशालानि
विशाल [adj]
दिव्यमाल्ययुतानि
दिव्य [adj]
दिव्यमाल्ययुतानि
माल्य [n]
दिव्यमाल्ययुतानि
युत [adj]
च
च [ind]
तूर्यगीताभिजुष्टानि
तूर्य [mn]
तूर्यगीताभिजुष्टानि
गीत [n]
तूर्यगीताभिजुष्टानि
अभिजुष् [6. P.]
विमानानि
विमान [mn]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसंपतन् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः ॥
tapasā jitalokānāṃ kāmagānyabhisaṃpatan | gandharvāpsarasaścaiva dadarśa dhanadānujaḥ ||
English Translation
And as he proceeded, the younger brother of the Lord of wealth, saw on all sides spacious cars capable of coursing at will, sable, furnished with fair garlands, and resounding with trumpet notes, and Gandharvas and Apsaras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसा
तपस् [n]
जितलोकानां
जि [9. P.]
जितलोकानां
लोक [m]
कामगान्य्
काम [m]
कामगान्य्
ग [adj]
अभिसंपतन्
अभिसम्पत् [1. Ā.]
गन्धर्वाप्सरसश्
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसश्
अप्सरस् [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
धनदानुजः
धनद [m]
धनदानुजः
अनुज [m]
निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः । वनानि पश्यन्सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च ॥
niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ | vanāni paśyansaumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca ||
English Translation
He saw thousands of tree trunks with finesmelling resins and sandalwood trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्यासरसमूलानां
निर्यास [mn]
निर्यासरसमूलानां
रस [mn]
निर्यासरसमूलानां
मूल [mn]
चन्दनानां
चन्दन [mn]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
वनानि
वन [n]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
सौम्यानि
सौम्य [adj]
घ्राणतृप्तिकराणि
घ्राण [mn]
घ्राणतृप्तिकराणि
तृप्ति [f]
घ्राणतृप्तिकराणि
कर [adj]
च
च [ind]
अगरूणां च मुख्यानां वनान्युपवनानि च । तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम् ॥
agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanānyupavanāni ca | takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām ||
English Translation
(He saw) very fine aguru trees in the forest as well as pleasuregroves of takkola fruits, fragrant trees of a fine variety and fragrant nutmegs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अगरूणां
अगरु [mn]
च
च [ind]
मुख्यानां
मुख्य [adj]
वनान्य्
वन [n]
उपवनानि
उपवन [n]
च
च [ind]
तक्कोलानां
तक्कोल [mn]
च
च [ind]
जात्यानां
जात्य [adj]
फलानां
फल [n]
च
च [ind]
सुगन्धिनाम्
सुगन्धिन् [adj]
पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च । मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः ॥
puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca | muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ ||
English Translation
(He saw) tamala flowers in bloom, pepper shrubs in clusters and hoards of pearls kept for drying on the shores.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पाणि
पुष्प [n]
च
च [ind]
तमालस्य
तमाल [m]
गुल्मानि
गुल्म [mn]
मरिचस्य
मरिच [n]
च
च [ind]
मुक्तानां
मुक्ता [f]
च
च [ind]
समूहानि
समूह [mn]
शुष्यमाणानि
शुष् [6. Ā.]
तीरतः
तीर [n]
शङ्खानां प्रस्तरं चैव प्रवालनिचयं तथा । काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः ॥
śaṅkhānāṃ prastaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā | kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ ||
English Translation
He saw stretches of conches, heaps of corals and mounds of gold and silver too.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शङ्खानां
शङ्ख [mn]
प्रस्तरं
प्रस्तर [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
प्रवालनिचयं
प्रवाल [mn]
प्रवालनिचयं
निचय [m]
तथा
तथा [ind]
काञ्चनानि
काञ्चन [adj]
च
च [ind]
शैलानि
शैल [n]
राजतानि
राजत [adj]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च । धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैरावृतानि च ॥
prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca | dhanadhānyopapannāni strīratnairāvṛtāni ca ||
English Translation
He went watching fascinating waterfalls, pleasing ponds, cities filled with wealth and grain, looking splendid with beautiful women and full of elephants, horses and chariots.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रस्रवाणि
प्रस्रव [mn]
मनोज्ञानि
मनोज्ञ [adj]
प्रसन्नानि
प्रसद् [1. Ā.]
ह्रदानि
ह्रद [mn]
च
च [ind]
धनधान्योपपन्नानि
धन [n]
धनधान्योपपन्नानि
धान्य [n]
धनधान्योपपन्नानि
उपपद् [4. P.]
स्त्रीरत्नैर्
स्त्री [f]
स्त्रीरत्नैर्
रत्न [mn]
आवृतानि
आवृ [5. Ā.]
च
च [ind]
हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्यवलोकयन् । तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम् ॥
hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇyavalokayan | taṃ samaṃ sarvataḥ snigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हस्त्यश्वरथगाढानि
हस्तिन् [m]
हस्त्यश्वरथगाढानि
अश्व [m]
हस्त्यश्वरथगाढानि
रथ [m]
हस्त्यश्वरथगाढानि
गाढ [adj]
नगराण्य्
नगर [mn]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
समं
सम [pron]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
स्निग्धं
स्निग्ध [adj]
मृदुसंस्पर्शमारुतम्
मृदु [adj]
मृदुसंस्पर्शमारुतम्
संस्पर्श [m]
मृदुसंस्पर्शमारुतम्
मारुत [m]
अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम् । तत्रापश्यत्स मेघाभं न्यग्रोधमृषिभिर्वृतम् ॥
anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam | tatrāpaśyatsa meghābhaṃ nyagrodhamṛṣibhirvṛtam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनूपं
अनूप [m]
सिन्धुराजस्य
सिन्धुराज [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
त्रिदिवोपमम्
त्रिदिव [n]
त्रिदिवोपमम्
उपम [adj]
तत्रापश्यत्
तत्र [ind]
तत्रापश्यत्
पश् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
मेघाभं
मेघ [m]
मेघाभं
आभ [adj]
न्यग्रोधम्
न्यग्रोध [m]
ऋषिभिर्
ऋषि [m]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
समन्ताद्यस्य ताः शाखाः शतयोजनमायताः । यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्चपम् । भक्षार्थं गरुडः शाखामाजगाम महाबलः ॥
samantādyasya tāḥ śākhāḥ śatayojanamāyatāḥ | yasya hastinamādāya mahākāyaṃ ca kaccapam | bhakṣārthaṃ garuḍaḥ śākhāmājagāma mahābalaḥ ||
English Translation
And there he saw a fig tree, hued like clouds, surrounded by ascetics; its branches stretched around an hundred Yojanas, and the exceedingly powerful Garuda had ascended one of its boughs, taking an elephant and a huge tortoise, for the purpose of devouring them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
यस्य
यद् [pron]
ताः
तद् [pron]
शाखाः
शाखा [f]
शतयोजनम्
शत [mn]
शतयोजनम्
योजन [fn]
आयताः
आयम् [6. P.]
यस्य
यद् [pron]
हस्तिनम्
हस्तिन् [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
महाकायं
महत् [adj]
महाकायं
काय [m]
च
च [ind]
कच्छपम्
कच्छप [m]
भक्षार्थं
भक्ष [m]
भक्षार्थं
अर्थ [mn]
गरुडः
गरुड [m]
शाखाम्
शाखा [f]
आजगाम
आगम् [6. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः । सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः ॥
tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ | suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañjātha mahābalaḥ ||
English Translation
And that best of birds, the powerful Suparņa by his weight suddenly broke a branch containing full many leaves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
सहसा
सहस् [n]
शाखां
शाखा [f]
भारेण
भार [m]
पतगोत्तमः
पतग [m]
पतगोत्तमः
उत्तम [adj]
सुपर्णः
सुपर्ण [m]
पर्णबहुलां
पर्ण [mn]
पर्णबहुलां
बहुल [adj]
बभञ्जाथ
भञ्ज् [4. P.]
बभञ्जाथ
अथ [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः । अजा बभूवुर्धूम्राश्च संगताः परमर्षयः ॥
tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ | ajā babhūvurdhūmrāśca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ ||
English Translation
And it came to pass that Vaikhānasas, Māşas, Valakhilyas, Maricipas, Ayas, and Dhumras, saints of the highest order-had assembled there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
वैखानसा
वैखानस [m]
माषा
माष [m]
वालखिल्या
वालखिल्य [mn]
मरीचिपाः
मरीचिप [m]
अजा
अज [adj]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
धूम्राश्
धूम्र [adj]
च
च [ind]
संगताः
संगम् [6. Ā.]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम् । जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ ॥
teṣāṃ dayārthaṃ garuḍastāṃ śākhāṃ śatayojanām | jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau ||
English Translation
Out of compassion for the (endangered) seers Garuda carried away that hundredyojanalong branch along with the elephant and the tortoise with great speed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
दयार्थं
दया [f]
दयार्थं
अर्थ [mn]
गरुडस्
गरुड [m]
तां
तद् [pron]
शाखां
शाखा [f]
शतयोजनाम्
शत [mn]
शतयोजनाम्
योजन [fn]
जगामादाय
गम् [6. Ā.]
जगामादाय
आदा [4. Ā.]
वेगेन
वेग [m]
तौ
तद् [pron]
चोभौ
च [ind]
चोभौ
उभ् [pron]
गजकच्छपौ
गज [m]
गजकच्छपौ
कच्छप [m]
एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम् । निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः । प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन् ॥
ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tadāmiṣam | niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ | praharṣamatulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn ||
English Translation
Thereat, moved by commiseration (for the ascetics), the virtuous Garuda, taking with proinptitude the broken bough measuring an hundred Yojanas as well as the elephant and the tortoise, by one leg, at length eating up the animals, and by means of the bough, exterminating the country of the Nişādas-that best of birds attained unequalled delight in consequence of having rescued the mighty ascetics.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकपादेन
एक [pron]
एकपादेन
पाद [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भक्षयित्वा
भक्षय् [10. Ā.]
तद्
तद् [pron]
आमिषम्
आमिष [n]
निषादविषयं
निषाद [m]
निषादविषयं
विषय [mn]
हत्वा
हन् [6. P.]
शाखया
शाखा [f]
पतगोत्तमः
पतग [m]
पतगोत्तमः
उत्तम [adj]
प्रहर्षम्
प्रहर्ष [m]
अतुलं
अतुल [adj]
लेभे
लभ् [1. P.]
मोक्षयित्वा
मोक्षय् [10. Ā.]
महामुनीन्
महत् [adj]
महामुनीन्
मुनि [m]
स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः । अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान्मतिम् ॥
sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ | amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimānmatim ||
English Translation
Thereat, attaining double energy by virtue of that delight, that intelligent one set his heart on bringing ambrosia.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तेनैव
तद् [pron]
तेनैव
एव [ind]
प्रहर्षेण
प्रहर्ष [m]
द्विगुणीकृतविक्रमः
द्वि [nr]
द्विगुणीकृतविक्रमः
गुणीकृ [8. P.]
द्विगुणीकृतविक्रमः
विक्रम [m]
अमृतानयनार्थं
अमृत [n]
अमृतानयनार्थं
आनयन [n]
अमृतानयनार्थं
अर्थ [mn]
वै
वै [ind]
चकार
कृ [2. Ā.]
मतिमान्
मतिमत् [adj]
मतिम्
मति [f]
अयोजालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्नगृहं वरम् । महेन्द्रभवनाद्गुप्तमाजहारामृतं ततः ॥
ayojālāni nirmathya bhittvā ratnagṛhaṃ varam | mahendrabhavanādguptamājahārāmṛtaṃ tataḥ ||
English Translation
And tearing off the iron links of the network, and bursting into the repository of gem, he carried away secreted ambrosia from the residence of the great Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयोजालानि
अयस् [n]
अयोजालानि
जाल [n]
निर्मथ्य
निर्मथ् [9. Ā.]
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
रत्नगृहं
रत्न [mn]
रत्नगृहं
गृह [mn]
वरम्
वर [adj]
महेन्द्रभवनाद्
महत् [adj]
महेन्द्रभवनाद्
इन्द्र [m]
महेन्द्रभवनाद्
भवन [n]
गुप्तम्
गुप् [1. Ā.]
आजहारामृतं
आहृ [1. Ā.]
आजहारामृतं
अमृत [n]
ततः
ततस् [ind]
तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम् । नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः ॥
taṃ maharṣigaṇairjuṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam | nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ ||
English Translation
Kubera's younger brother beheld this fig tree, named Suparna had left his mark.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
महर्षिगणैर्
महत् [adj]
महर्षिगणैर्
ऋषि [m]
महर्षिगणैर्
गण [m]
जुष्टं
जुष् [6. Ā.]
सुपर्णकृतलक्षणम्
सुपर्ण [m]
सुपर्णकृतलक्षणम्
कृ [2. Ā.]
सुपर्णकृतलक्षणम्
लक्षण [n]
नाम्ना
नामन् [n]
सुभद्रं
सुभद्र [m]
न्यग्रोधं
न्यग्रोध [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
धनदानुजः
धनद [m]
धनदानुजः
अनुज [m]
तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः । ददर्शाश्रममेकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे ॥
taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ | dadarśāśramamekānte puṇye ramye vanāntare ||
English Translation
Then repairing to the other shore of that lord of rivers, the ocean, Rāvana saw an asylum lying in the forest in a charming and sacred recess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
परं
पर [pron]
पारं
पार [mn]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
नदीपतेः
नदीपति [m]
ददर्शाश्रमम्
दृश् [6. P.]
ददर्शाश्रमम्
आश्रम [mn]
एकान्ते
एकान्त [m]
पुण्ये
पुण्य [adj]
रम्ये
रम्य [adj]
वनान्तरे
वन [n]
वनान्तरे
अन्तर [n]
तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम् । ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसं ॥
tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam | dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasaṃ ||
English Translation
And there he saw a Rākṣasa, named Mārīca, clad in a dark deer-skin, bearing a head of matted locks, subsisting on restricted fare.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
कृष्णाजिनधरं
कृष्ण [m]
कृष्णाजिनधरं
अजिन [n]
कृष्णाजिनधरं
धर [adj]
जटावल्कलधारिणम्
जटा [f]
जटावल्कलधारिणम्
वल्कल [mn]
जटावल्कलधारिणम्
धारिन् [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
नियताहारं
नियम् [1. Ā.]
नियताहारं
आहार [m]
मारीचं
मारीच [mn]
नाम
नाम [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
स रावणः समागम्य विधिवत्तेन रक्षसा । ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥
sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivattena rakṣasā | tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ ||
English Translation
Thus addressed by Mārica, the highly energetic Ravana, versed in speech, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रावणः
रावण [m]
समागम्य
समागम् [6. P.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
तेन
तद् [pron]
रक्षसा
रक्षस् [n]
ततः
ततस् [ind]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
इदं
इदम् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यकोविदः
वाक्य [n]
वाक्यकोविदः
कोविद [adj]