तत्प्रयातं बलं घोरमशिवं शोणितोदकम् । अभ्यवर्षन्महामेघस्तुमुलो गर्दभारुणः ॥
tatprayātaṃ balaṃ ghoramaśivaṃ śoṇitodakam | abhyavarṣanmahāmeghastumulo gardabhāruṇaḥ ||
English Translation
As those terrible and inauspicious forces were marching on, a mighty sable cloud with dreadful sounds began to shower down blood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
प्रयातं
प्रया [2. Ā.]
बलं
बल [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अशिवं
अशिव [adj]
शोणितोदकम्
शोणित [n]
शोणितोदकम्
उदक [n]
अभ्यवर्षन्
अभिवृष् [1. Ā.]
महामेघस्
महत् [adj]
महामेघस्
मेघ [m]
तुमुलो
तुमुल [adj]
गर्दभारुणः
गर्दभ [m]
गर्दभारुणः
अरुण [adj]
निपेतुस्तुरगास्तस्य रथयुक्ता महाजवाः । समे पुष्पचिते देशे राजमार्गे यदृच्छया ॥
nipetusturagāstasya rathayuktā mahājavāḥ | same puṣpacite deśe rājamārge yadṛcchayā ||
English Translation
The steeds yoked to his (Khara's) car, gifted with great celerity, dropped down all of a sudden on the level high ways strewn with blossoms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निपेतुस्
निपत् [1. Ā.]
तुरगास्
तुरग [m]
तस्य
तद् [pron]
रथयुक्ता
रथ [m]
रथयुक्ता
युज् [6. Ā.]
महाजवाः
महत् [adj]
महाजवाः
जव [m]
समे
सम [pron]
पुष्पचिते
पुष्प [n]
पुष्पचिते
चि [1. Ā.]
देशे
देश [m]
राजमार्गे
राजमार्ग [m]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
श्यामं रुधिरपर्यन्तं बभूव परिवेषणम् । अलातचक्रप्रतिमं प्रतिगृह्य दिवाकरम् ॥
śyāmaṃ rudhiraparyantaṃ babhūva pariveṣaṇam | alātacakrapratimaṃ pratigṛhya divākaram ||
English Translation
A dark circle bordered with red, resembling that of charcoal, appeared in the vicinity of the sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्यामं
श्याम [adj]
रुधिरपर्यन्तं
रुधिर [n]
रुधिरपर्यन्तं
पर्यन्त [m]
बभूव
भू [1. Ā.]
परिवेषणम्
परिवेषण [n]
अलातचक्रप्रतिमं
अलात [n]
अलातचक्रप्रतिमं
चक्र [n]
अलातचक्रप्रतिमं
प्रतिमा [f]
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
दिवाकरम्
दिवाकर [m]
ततो ध्वजमुपागम्य हेमदण्डं समुच्छ्रितम् । समाक्रम्य महाकायस्तस्थौ गृध्रः सुदारुणः ॥
tato dhvajamupāgamya hemadaṇḍaṃ samucchritam | samākramya mahākāyastasthau gṛdhraḥ sudāruṇaḥ ||
English Translation
And a frightful vulture, having a huge body, approaching the banner, sat upon the upraised golden flag-staff.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ध्वजम्
ध्वज [mn]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
हेमदण्डं
हेमन् [n]
हेमदण्डं
दण्ड [mn]
समुच्छ्रितम्
समुच्छ्रि [1. P.]
समाक्रम्य
समाक्रम् [1. P.]
महाकायस्
महत् [adj]
महाकायस्
काय [m]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
गृध्रः
गृध्र [m]
सुदारुणः
सु [ind]
सुदारुणः
दारुण [adj]
जनस्थानसमीपे च समाक्रम्य खरस्वनाः । विस्वरान्विविधांश्चक्रुर्मांसादा मृगपक्षिणः ॥
janasthānasamīpe ca samākramya kharasvanāḥ | visvarānvividhāṃścakrurmāṃsādā mṛgapakṣiṇaḥ ||
English Translation
Flesheating beasts and birds flocked at Janasthana producing a cacophony.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनस्थानसमीपे
जनस्थान [n]
जनस्थानसमीपे
समीप [n]
च
च [ind]
समाक्रम्य
समाक्रम् [1. P.]
खरस्वनाः
खर [adj]
खरस्वनाः
स्वन [m]
विस्वरान्
विस्वर [m]
विविधांश्
विविध [adj]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
मांसादा
मांसाद [adj]
मृगपक्षिणः
मृग [m]
मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
व्याजह्रुश्च पदीप्तायां दिशि वै भैरवस्वनम् । अशिवा यातु दाहानां शिवा घोरा महास्वनाः ॥
vyājahruśca padīptāyāṃ diśi vai bhairavasvanam | aśivā yātu dāhānāṃ śivā ghorā mahāsvanāḥ ||
English Translation
The dreadful jackals making ghastly howls turning towards the illuminated direction and produced frightening sounds indicating inauspicious time for the demons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याजह्रुश्
व्याहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
प्रदीप्तायां
प्रदीप् [4. Ā.]
दिशि
दिश् [f]
वै
वै [ind]
भैरवस्वनम्
भैरव [adj]
भैरवस्वनम्
स्वन [m]
अशिवं
अशिव [adj]
यातुधानानां
यातुधान [m]
शिवा
शिवा [f]
घोरा
घोर [adj]
महास्वनाः
महत् [adj]
महास्वनाः
स्वन [m]
प्रभिन्नगिरिसंकाशास्तोयशोषितधारिणः । आकाशं तदनाकाशं चक्रुर्भीमा बलाहकाः ॥
prabhinnagirisaṃkāśāstoyaśoṣitadhāriṇaḥ | ākāśaṃ tadanākāśaṃ cakrurbhīmā balāhakāḥ ||
English Translation
And terrific clouds surcharged with water and blood, and resembling elephants with rent temples, enveloped the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभिन्नगिरिसंकाशास्
प्रभिद् [7. P.]
प्रभिन्नगिरिसंकाशास्
गिरि [m]
प्रभिन्नगिरिसंकाशास्
संकाश [m]
तोयशोषितधारिणः
तोय [n]
तोयशोषितधारिणः
शोषय् [10. Ā.]
तोयशोषितधारिणः
धारिन् [adj]
आकाशं
आकाश [mn]
तद्
तद् [pron]
अनाकाशं
अनाकाश [n]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
भीमा
भीम [adj]
बलाहकाः
बलाहक [m]
बभूव तिमिरं घोरमुद्धतं रोमहर्षणम् । दिशो वा विदिशो वापि सुव्यक्तं न चकाशिरे ॥
babhūva timiraṃ ghoramuddhataṃ romaharṣaṇam | diśo vā vidiśo vāpi suvyaktaṃ na cakāśire ||
English Translation
And a dense darkness appeared, capable of making one's hair stand on end, and no quarter was distinctly visible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बभूव
भू [1. Ā.]
तिमिरं
तिमिर [n]
घोरम्
घोर [adj]
उद्धतं
उद्धन् [1. P.]
रोमहर्षणम्
रोमन् [n]
रोमहर्षणम्
हर्षण [adj]
दिशो
दिश् [f]
वा
वा [ind]
विदिशो
विदिश् [f]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
सुव्यक्तं
सु [ind]
सुव्यक्तं
व्यक्त [adj]
न
न [ind]
चकाशिरे
काश् [1. P.]
क्षतजार्द्रसवर्णाभा संध्याकालं विना बभौ । खरस्याभिमुखं नेदुस्तदा घोरा मृगाः खगाः ॥
kṣatajārdrasavarṇābhā saṃdhyākālaṃ vinā babhau | kharasyābhimukhaṃ nedustadā ghorā mṛgāḥ khagāḥ ||
English Translation
And out of season, there appeared evening hued like a cloth soaked in blood. And facing Khara, terrible beasts and birds set up cries.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षतजार्द्रसवर्णाभा
क्षतज [n]
क्षतजार्द्रसवर्णाभा
आर्द्र [adj]
क्षतजार्द्रसवर्णाभा
स [ind]
क्षतजार्द्रसवर्णाभा
वर्ण [mn]
क्षतजार्द्रसवर्णाभा
आभ [adj]
संध्याकालं
संध्या [f]
संध्याकालं
काल [m]
विना
विना [ind]
बभौ
भा [2. Ā.]
खरस्याभिमुखं
खर [m]
खरस्याभिमुखं
अभिमुख [adj]
नेदुस्
नद् [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
घोरा
घोर [adj]
मृगाः
मृग [m]
खगाः
खग [mn]
नित्याशिवकरा युद्धे शिवा घोरनिदर्शनाः । नेदुर्बलस्याभिमुखं ज्वालोद्गारिभिराननैः ॥
nityāśivakarā yuddhe śivā ghoranidarśanāḥ | nedurbalasyābhimukhaṃ jvālodgāribhirānanaiḥ ||
English Translation
Kankas, Gomayas and vultures, portending fear, began to cry. Ever inauspicious in war, jackals presaging evil, with their mouths belching forth flame, howled in the face of the forces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्याशिवकरा
नित्य [adj]
नित्याशिवकरा
अशिव [n]
नित्याशिवकरा
कर [adj]
युद्धे
युद्ध [n]
शिवा
शिवा [f]
घोरनिदर्शनाः
घोर [adj]
घोरनिदर्शनाः
निदर्शन [n]
नेदुर्
नद् [1. Ā.]
बलस्याभिमुखं
बल [mn]
बलस्याभिमुखं
अभिमुख [adj]
ज्वालोद्गारिभिर्
ज्वाला [f]
ज्वालोद्गारिभिर्
उद्गारिन् [adj]
आननैः
आनन [n]
कबन्धः परिघाभासो दृश्यते भास्करान्तिके । जग्राह सूर्यं स्वर्भानुरपर्वणि महाग्रहः ॥
kabandhaḥ parighābhāso dṛśyate bhāskarāntike | jagrāha sūryaṃ svarbhānuraparvaṇi mahāgrahaḥ ||
English Translation
And comets, resembling parighas appeared beside the sun. That mighty planet Svarbhānu seized the sun when there was no parva. And the winds blew violently; and the sun was without lustre.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कबन्धः
कबन्ध [m]
परिघाभासो
परिघ [m]
परिघाभासो
आभास [m]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
भास्करान्तिके
भास्कर [m]
भास्करान्तिके
अन्तिक [n]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
सूर्यं
सूर्य [m]
स्वर्भानुर्
स्वर्भानु [m]
अपर्वणि
अपर्वन् [n]
महाग्रहः
महत् [adj]
महाग्रहः
ग्रह [mn]
प्रवाति मारुतः शीघ्रं निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः । उत्पेतुश्च विना रात्रिं ताराः खद्योतसप्रभाः ॥
pravāti mārutaḥ śīghraṃ niṣprabho'bhūddivākaraḥ | utpetuśca vinā rātriṃ tārāḥ khadyotasaprabhāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवाति
प्रवा [4. P.]
मारुतः
मारुत [m]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
निष्प्रभो
निष्प्रभ [adj]
ऽभूद्
भू [1. Ā.]
दिवाकरः
दिवाकर [m]
उत्पेतुश्
उत्पत् [1. Ā.]
च
च [ind]
विना
विना [ind]
रात्रिं
रात्रि [f]
ताराः
तारा [f]
खद्योतसप्रभाः
खद्योत [m]
खद्योतसप्रभाः
सप्रभ [adj]
संलीनमीनविहगा नलिन्यः पुष्पपङ्कजाः । तस्मिन्क्षणे बभूवुश्च विना पुष्पफलैर्द्रुमाः ॥
saṃlīnamīnavihagā nalinyaḥ puṣpapaṅkajāḥ | tasminkṣaṇe babhūvuśca vinā puṣpaphalairdrumāḥ ||
English Translation
The stars rose in the sky and glittered like fireflies even before night arrived. The fishes and the aquatic birds in the lotusponds hid themselves under water. Lotuses dried up in tanks and the trees stood bereft of flowers and fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संलीनमीनविहगा
संली [4. Ā.]
संलीनमीनविहगा
मीन [m]
संलीनमीनविहगा
विहग [m]
नलिन्यः
नलिनी [f]
पुष्पपङ्कजाः
पुष्प [n]
पुष्पपङ्कजाः
पङ्कज [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
क्षणे
क्षण [m]
बभूवुश्
भू [1. Ā.]
च
च [ind]
विना
विना [ind]
पुष्पफलैर्
पुष्प [n]
पुष्पफलैर्
फल [n]
द्रुमाः
द्रुम [m]
उद्धूतश्च विना वातं रेणुर्जलधरारुणः । वीचीकूचीति वाश्यन्तो बभूवुस्तत्र सारिकाः ॥
uddhūtaśca vinā vātaṃ reṇurjaladharāruṇaḥ | vīcīkūcīti vāśyanto babhūvustatra sārikāḥ ||
English Translation
Although there was no wind, dust rose like a brown cloud and the sarika birds sang (vichi kuchi) thoughtlessly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्धूतश्
उद्धू [5. P.]
च
च [ind]
विना
विना [ind]
वातं
वात [m]
रेणुर्
रेणु [mn]
जलधरारुणः
जलधर [m]
जलधरारुणः
अरुण [adj]
वीचीकूचीति
वीचि [mf]
वीचीकूचीति
कूची [f]
वीचीकूचीति
इति [ind]
वाश्यन्तो
वाश् [1. Ā.]
बभूवुस्
भू [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
सारिकाः
सारिक [m]
उल्काश्चापि सनिर्घोषा निपेतुर्घोरदर्शनाः । प्रचचाल मही चापि सशैलवनकानना ॥
ulkāścāpi sanirghoṣā nipeturghoradarśanāḥ | pracacāla mahī cāpi saśailavanakānanā ||
English Translation
Dreadful to watch were the thunderstorms and the meteors that dropped down from the sky. The earth trembled all over with mountains, groves and forests.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उल्काश्
उल्का [mf]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सनिर्घोषा
स [ind]
सनिर्घोषा
निर्घोष [m]
निपेतुर्
निपत् [1. Ā.]
घोरदर्शनाः
घोर [adj]
घोरदर्शनाः
दर्शन [n]
प्रचचाल
प्रचल् [1. P.]
मही
मही [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सशैलवनकानना
स [ind]
सशैलवनकानना
शैल [mn]
सशैलवनकानना
वन [n]
सशैलवनकानना
कानन [n]
खरस्य च रथस्थस्य नर्दमानस्य धीमतः । प्राकम्पत भुजः सव्यः खरश्चास्यावसज्जत ॥
kharasya ca rathasthasya nardamānasya dhīmataḥ | prākampata bhujaḥ savyaḥ kharaścāsyāvasajjata ||
English Translation
While the intelligent and courageous Khara was seated on the chariot and shouting, his left shoulder shook violently and throat throttled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
खरस्य
खर [m]
च
च [ind]
रथस्थस्य
रथ [m]
रथस्थस्य
स्थ [adj]
नर्दमानस्य
नर्द् [1. Ā.]
धीमतः
धीमत् [adj]
प्राकम्पत
प्रकम्प् [1. P.]
भुजः
भुज [m]
सव्यः
सव्य [adj]
खरश्
खर [m]
चास्यावसज्जत
च [ind]
चास्यावसज्जत
इदम् [pron]
चास्यावसज्जत
अवसञ्ज् [1. Ā.]
सास्रा संपद्यते दृष्टिः पश्यमानस्य सर्वतः । ललाटे च रुजा जाता न च मोहान्न्यवर्तत ॥
sāsrā saṃpadyate dṛṣṭiḥ paśyamānasya sarvataḥ | lalāṭe ca rujā jātā na ca mohānnyavartata ||
English Translation
While watching all this, his eyes brimmed with tears. His forehead ached. Yet he was too deluded to beat a retreat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सास्रा
स [ind]
सास्रा
अस्र [n]
संपद्यते
सम्पद् [4. P.]
दृष्टिः
दृष्टि [f]
पश्यमानस्य
पश् [4. Ā.]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
ललाटे
ललाट [mn]
च
च [ind]
रुजा
रुजा [f]
जाता
जन् [4. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
मोहान्
मोह [m]
न्यवर्तत
निवृत् [1. Ā.]
तान्समीक्ष्य महोत्पातानुत्थितान्रोमहर्षणान् । अब्रवीद्राक्षसान्सर्वान्प्रहसन्स खरस्तदा ॥
tānsamīkṣya mahotpātānutthitānromaharṣaṇān | abravīdrākṣasānsarvānprahasansa kharastadā ||
English Translation
Looking at these dreadful, horripilating occurrences Khara laughed and said to the demons:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
महोत्पातान्
महत् [adj]
महोत्पातान्
उत्पात [m]
उत्थितान्
उत्था [1. Ā.]
रोमहर्षणान्
रोमन् [n]
रोमहर्षणान्
हर्षण [adj]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
खरस्
खर [m]
तदा
तदा [ind]
महोत्पातानिमान्सर्वानुत्थितान्घोरदर्शनान् । न चिन्तयाम्यहं वीर्याद्बलवान्दुर्बलानिव ॥
mahotpātānimānsarvānutthitānghoradarśanān | na cintayāmyahaṃ vīryādbalavāndurbalāniva ||
English Translation
Valiant and strong, I do not take seriously these terrifying omens boding calamity just as a strong man does not care for the weak.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महोत्पातान्
महत् [adj]
महोत्पातान्
उत्पात [m]
इमान्
इदम् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
उत्थितान्
उत्था [1. Ā.]
घोरदर्शनान्
घोर [adj]
घोरदर्शनान्
दर्शन [n]
न
न [ind]
चिन्तयाम्य्
चिन्तय् [10. Ā.]
अहं
मद् [pron]
वीर्याद्
वीर्य [n]
बलवान्
बलवत् [adj]
दुर्बलान्
दुर्बल [adj]
इव
इव [ind]
तारा अपि शरैस्तीक्ष्णैः पातयेयं नभस्तलात् । मृत्युं मरणधर्मेण संक्रुद्धो योजयाम्यहम् ॥
tārā api śaraistīkṣṇaiḥ pātayeyaṃ nabhastalāt | mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃkruddho yojayāmyaham ||
English Translation
With my sharp arrows I can even bring down the stars from the sky. If angered, I can cause mortality to the god of death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तारा
तारा [f]
अपि
अपि [ind]
शरैस्
शर [m]
तीक्ष्णैः
तीक्ष्ण [adj]
पातयेयं
पातय् [10. Ā.]
नभस्तलात्
नभस्तल [n]
मृत्युं
मृत्यु [m]
मरणधर्मेण
मरण [n]
मरणधर्मेण
धर्म [mn]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
योजयाम्य्
योजय् [10. Ā.]
अहम्
मद् [pron]
राघवं तं बलोत्सिक्तं भ्रातरं चापि लक्ष्मणम् । अहत्वा सायकैस्तीक्ष्णैर्नोपावर्तितुमुत्सहे ॥
rāghavaṃ taṃ balotsiktaṃ bhrātaraṃ cāpi lakṣmaṇam | ahatvā sāyakaistīkṣṇairnopāvartitumutsahe ||
English Translation
I do not wish to return, without killing with my sharp arrows that Rama who is proud of his strength and his brother Lakshmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राघवं
राघव [m]
तं
तद् [pron]
बलोत्सिक्तं
बल [mn]
बलोत्सिक्तं
उत्सिच् [6. P.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
लक्ष्मणम्
लक्ष्मण [m]
अहत्वा
अहत्वा [ind]
सायकैस्
सायक [m]
तीक्ष्णैर्
तीक्ष्ण [adj]
नोपावर्तितुम्
न [ind]
नोपावर्तितुम्
उपावृत् [1. Ā.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
सकामा भगिनी मेऽस्तु पीत्वा तु रुधिरं तयोः । यन्निमित्तं तु रामस्य लक्ष्मणस्य विपर्ययः ॥
sakāmā bhaginī me'stu pītvā tu rudhiraṃ tayoḥ | yannimittaṃ tu rāmasya lakṣmaṇasya viparyayaḥ ||
English Translation
Let my sister be satisfied by drinking the blood of both Rama and Lakshmana on whose account this adversity has come.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सकामा
स [ind]
सकामा
काम [m]
भगिनी
भगिनी [f]
मे
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
पीत्वा
पा [1. Ā.]
तु
तु [ind]
रुधिरं
रुधिर [n]
तयोः
तद् [pron]
यन्निमित्तं
यद् [pron]
यन्निमित्तं
निमित्त [n]
तु
तु [ind]
रामस्य
राम [m]
लक्ष्मणस्य
लक्ष्मण [m]
विपर्ययः
विपर्यय [m]
न क्वचित्प्राप्तपूर्वो मे संयुगेषु पराजयः । युष्माकमेतत्प्रत्यक्षं नानृतं कथयाम्यहम् ॥
na kvacitprāptapūrvo me saṃyugeṣu parājayaḥ | yuṣmākametatpratyakṣaṃ nānṛtaṃ kathayāmyaham ||
English Translation
I had never before met with defeat in conflict. You have witnessed it. I do not speak a falsehood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
प्राप्तपूर्वो
प्राप् [1. P.]
प्राप्तपूर्वो
पूर्व [pron]
मे
मद् [pron]
संयुगेषु
संयुग [n]
पराजयः
पराजय [m]
युष्माकम्
त्वद् [pron]
एतत्
एतद् [pron]
प्रत्यक्षं
प्रत्यक्ष [adj]
नानृतं
न [ind]
नानृतं
अनृत [n]
कथयाम्य्
कथय् [10. Ā.]
अहम्
मद् [pron]
देवराजमपि क्रुद्धो मत्तैरावतयायिनम् । वज्रहस्तं रणे हन्यां किं पुनस्तौ च मानुषौ ॥
devarājamapi kruddho mattairāvatayāyinam | vajrahastaṃ raṇe hanyāṃ kiṃ punastau ca mānuṣau ||
English Translation
Wrought up with rage, I shall slay in fight the sovereign of the celestials himself, going on his mad Airāvata, with the thunderbolt in his hand, what shall I say of those two, who are human beings?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवराजम्
देवराज [m]
अपि
अपि [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
मत्तैरावतयायिनम्
मद् [3. P.]
मत्तैरावतयायिनम्
ऐरावत [m]
मत्तैरावतयायिनम्
यायिन् [adj]
वज्रहस्तं
वज्र [mn]
वज्रहस्तं
हस्त [mn]
रणे
रण [m]
हन्यां
हन् [6. P.]
किं
किम् [ind]
पुनस्
पुनर् [ind]
तौ
तद् [pron]
च
च [ind]
मानुषौ
मानुष [m]
सा तस्य गर्जितं श्रुत्वा राक्षसस्य महाचमूः । प्रहर्षमतुलं लेभे मृत्युपाशावपाशिता ॥
sā tasya garjitaṃ śrutvā rākṣasasya mahācamūḥ | praharṣamatulaṃ lebhe mṛtyupāśāvapāśitā ||
English Translation
Entangled in the noose of death, that mighty army of the Rākşasas hearing his challenge, experienced boundless enthusiasm.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
गर्जितं
गर्जित [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
राक्षसस्य
राक्षस [m]
महाचमूः
महत् [adj]
महाचमूः
चमू [f]
प्रहर्षम्
प्रहर्ष [m]
अतुलं
अतुल [adj]
लेभे
लभ् [1. P.]
मृत्युपाशावपाशिता
मृत्यु [m]
मृत्युपाशावपाशिता
पाश [m]
मृत्युपाशावपाशिता
अवपाशित [adj]
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः । ऋषयो देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः ॥
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ | ṛṣayo devagandharvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ ||
English Translation
And anxious to see the encounter, there came high-souled saints, and celestials, and Gandharvas, and Siddhas, with the Cāranas. And these pious ones assembled, spoke to one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समेयुश्
समे [2. P.]
च
च [ind]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः
युद्ध [n]
युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः
दर्शन [n]
युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः
काङ्क्षिन् [adj]
ऋषयो
ऋषि [m]
देवगन्धर्वाः
देव [m]
देवगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सिद्धाश्
सिद्ध [m]
च
च [ind]
सह
सह [ind]
चारणैः
चारण [m]
समेत्य चोरुः सहितास्तेऽन्यायं पुण्यकर्मणः । स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकानां ये च संमताः ॥
sametya coruḥ sahitāste'nyāyaṃ puṇyakarmaṇaḥ | svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye ca saṃmatāḥ ||
English Translation
Holy men assembled and uttered benedictions, saying, 'let there be wellbeing for the cows and brahmins associated with men of pious deeds in all the (three) worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समेत्य
समे [2. P.]
चोचुः
च [ind]
चोचुः
वच् [2. P.]
सहितास्
सहित [adj]
ते
तद् [pron]
ऽन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
पुण्यकर्मणः
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणः
कर्मन् [n]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
गोब्राह्मणेभ्यो
गो [mf]
गोब्राह्मणेभ्यो
ब्राह्मण [m]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
लोकानां
लोक [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
संमताः
सम्मन् [8. Ā.]
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान्रजनीचरान् । चक्रा हस्तो यथा युद्धे सर्वानसुरपुंगवान् ॥
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyānrajanīcarān | cakrā hasto yathā yuddhe sarvānasurapuṃgavān ||
English Translation
Welfare to those cows, and Brāhmanas, and those that are prized by the worlds! As the discus-handed Vişņu vanquished the foremost Asuras, may Rāghava rout in battle those rangers of the night, the progeny of Pulastya!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जयतां
जि [9. P.]
राघवो
राघव [m]
युद्धे
युद्ध [n]
पौलस्त्यान्
पौलस्त्य [m]
रजनीचरान्
रजनीचर [m]
चक्रहस्तो
चक्र [n]
चक्रहस्तो
हस्त [mn]
यथा
यथा [ind]
युद्धे
युद्ध [n]
सर्वान्
सर्व [pron]
असुरपुंगवान्
असुर [m]
असुरपुंगवान्
पुंगव [m]
एतच्चान्यच्च बहुशो ब्रुवाणाः परमर्षयः । ददृशुर्वाहिनीं तेषां राक्षसानां गतायुषाम् ॥
etaccānyacca bahuśo bruvāṇāḥ paramarṣayaḥ | dadṛśurvāhinīṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ gatāyuṣām ||
English Translation
And saying this as well as various other things, the supreme saints and the celestials stationed in the sky conceiving curiosity (as to the issue of the conflict), beheld the host of those Rākşasas, whose days had been numbered.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्
एतद् [pron]
चान्यच्
च [ind]
चान्यच्
अन्य [pron]
च
च [ind]
बहुशो
बहुशस् [ind]
ब्रुवाणाः
ब्रू [2. Ā.]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
वाहिनीं
वाहिनी [f]
तेषां
तद् [pron]
राक्षसानां
राक्षस [m]
गतायुषाम्
गम् [6. Ā.]
गतायुषाम्
आयुस् [n]
रथेन तु खरो वेगात्सैन्यस्याग्राद्विनिःसृतः । तं दृष्ट्वा राक्षसं भूयो राक्षसाश्च विनिःसृताः ॥
rathena tu kharo vegātsainyasyāgrādviniḥsṛtaḥ | taṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ bhūyo rākṣasāśca viniḥsṛtāḥ ||
English Translation
Seeing Khara, their chief on the chariot driving fast, the army of demons too marched forward.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथेन
रथ [m]
तु
तु [ind]
खरो
खर [m]
वेगात्
वेग [m]
सैन्यस्याग्राद्
सैन्य [n]
सैन्यस्याग्राद्
अग्र [n]
विनिःसृतः
विनिःसृ [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राक्षसं
राक्षस [m]
भूयो
भूयस् [ind]
राक्षसाश्
राक्षस [m]
च
च [ind]
विनिःसृताः
विनिःसृ [1. Ā.]
श्येन गामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहंगमः । दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ॥
śyena gāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṃgamaḥ | durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ ||
English Translation
Surrounded by twelve valiant warriors like Syenagami, Pruthugreeva, Yagnasatru, Vihangama, Durjaya, Karaviraksha, Parusha, Kalakarmuka, Meghmali, Mahamali, Sarpasya and Rudhirasana, Khara proceeded.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्येनगामी
श्येनगामिन् [m]
पृथुग्रीवो
पृथुग्रीव [m]
यज्ञशत्रुर्
यज्ञशत्रु [m]
विहंगमः
विहंगम [m]
दुर्जयः
दुर्जय [m]
करवीराक्षः
करवीराक्ष [m]
परुषः
परुष [m]
कालकार्मुकः
कालकार्मुक [m]
मेघमाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः । द्वादशैते महावीर्याः प्रतस्थुरभितः खरम् ॥
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ | dvādaśaite mahāvīryāḥ pratasthurabhitaḥ kharam ||
English Translation
Surrounded by twelve valiant warriors like Syenagami, Pruthugreeva, Yagnasatru, Vihangama, Durjaya, Karaviraksha, Parusha, Kalakarmuka, Meghmali, Mahamali, Sarpasya and Rudhirasana, Khara proceeded.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेघमाली
मेघमालिन् [m]
महामाली
महामालिन् [m]
सर्पास्यो
सर्पास्य [m]
रुधिराशनः
रुधिराशन [m]
द्वादशैते
द्वादशन् [adj]
द्वादशैते
एतद् [pron]
महावीर्याः
महत् [adj]
महावीर्याः
वीर्य [n]
प्रतस्थुर्
प्रस्था [1. Ā.]
अभितः
अभितस् [ind]
खरम्
खर [m]
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी त्रिशिरास्तथा । चत्वार एते सेनाग्र्या दूषणं पृष्ठतोऽन्वयुः ॥
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī triśirāstathā | catvāra ete senāgryā dūṣaṇaṃ pṛṣṭhato'nvayuḥ ||
English Translation
And Mahākapāla, Sthūlākṣa, Pramātha and Trisirā—These four going before the forces, went at the back of Dūşaņa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाकपालः
महाकपाल [m]
स्थूलाक्षः
स्थूलाक्ष [m]
प्रमाथी
प्रमाथिन् [m]
त्रिशिरास्
त्रिशिरस् [m]
तथा
तथा [ind]
चत्वार
चतुर् [nr]
एते
एतद् [pron]
सेनाग्र्या
सेना [f]
सेनाग्र्या
अग्र्य [adj]
दूषणं
दूषण [m]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽन्वयुः
अनुया [2. Ā.]
सा भीमवेगा समराभिकामा; सुदारुणा राक्षसवीर सेना । तौ राजपुत्रौ सहसाभ्युपेता; मालाग्रहाणामिव चन्द्रसूर्यौ ॥
sā bhīmavegā samarābhikāmā; sudāruṇā rākṣasavīra senā | tau rājaputrau sahasābhyupetā; mālāgrahāṇāmiva candrasūryau ||
English Translation
Then as the planets dart towards the sun and moon, that heroic and dreadful army of Rākşasas, eager for victory suddenly rushed towards the princes with great vehemence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
भीमवेगा
भीम [adj]
भीमवेगा
वेग [m]
समराभिकामा
समर [mn]
समराभिकामा
अभिकाम [adj]
सुदारुणा
सु [ind]
सुदारुणा
दारुण [adj]
राक्षसवीरसेना
राक्षस [m]
राक्षसवीरसेना
वीर [m]
राक्षसवीरसेना
सेना [f]
तौ
तद् [pron]
राजपुत्रौ
राजन् [m]
राजपुत्रौ
पुत्र [m]
सहसाभ्युपेता
सहस् [n]
सहसाभ्युपेता
अभ्युपे [2. P.]
माला
माला [f]
ग्रहाणाम्
ग्रह [mn]
इव
इव [ind]
चन्द्रसूर्यौ
चन्द्र [m]
चन्द्रसूर्यौ
सूर्य [m]