रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम् । सुग्रीवः पूजयां चक्रे राघवं प्रशशंस च ॥
rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam | sugrīvaḥ pūjayāṃ cakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca ||
English Translation
Hearing that speech of his capable of enhancing joy and manliness, Sugrīva overjoyed, spoke those words informed with high sense.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामस्य
राम [m]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हर्षपौरुषवर्धनम्
हर्ष [m]
हर्षपौरुषवर्धनम्
पौरुष [n]
हर्षपौरुषवर्धनम्
वर्धन [adj]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
पूजयांचक्रे
पूजय् [10. Ā.]
राघवं
राघव [m]
प्रशशंस
प्रशंस् [1. Ā.]
च
च [ind]
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः । त्वं दहेः कुपितो लोकान्युगान्त इव भास्करः ॥
asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiḥ śaraiḥ | tvaṃ daheḥ kupito lokānyugānta iva bhāskaraḥ ||
English Translation
Enraged, you, with your sharp and flaming shafts, capable of piercing into the vitals, canst burn up the worlds, like the sun at the universal dissolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंशयं
असंशय [m]
प्रज्वलितैस्
प्रज्वल् [1. P.]
तीक्ष्णैर्
तीक्ष्ण [adj]
मर्मातिगैः
मर्मन् [n]
मर्मातिगैः
अतिग [adj]
शरैः
शर [m]
त्वं
त्वद् [pron]
दहेः
दह् [2. P.]
कुपितो
कुप् [4. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
युगान्त
युगान्त [m]
इव
इव [ind]
भास्करः
भास्कर [m]
वालिनः पौरुषं यत्तद्यच्च वीर्यं धृतिश्च या । तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥
vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyacca vīryaṃ dhṛtiśca yā | tanmamaikamanāḥ śrutvā vidhatsva yadanantaram ||
English Translation
Heedfully hearing from me of Vali's strength, prowess and fortitude, do you afterwards, ascertain what is fit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वालिनः
वालिन् [m]
पौरुषं
पौरुष [n]
यत्
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
यच्
यद् [pron]
च
च [ind]
वीर्यं
वीर्य [n]
धृतिश्
धृति [f]
च
च [ind]
या
यद् [pron]
तन्
तद् [pron]
ममैकमनाः
मद् [pron]
ममैकमनाः
एकमनस् [adj]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
विधत्स्व
विधा [3. Ā.]
यदनन्तरम्
यद् [pron]
यदनन्तरम्
अनन्तर [adj]
समुद्रात्पश्चिमात्पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम् । क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥
samudrātpaścimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi cottaram | krāmatyanudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ ||
English Translation
Before the sun rises, Vāli can easily range the ocean from west to east and from south to north.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुद्रात्
समुद्र [m]
पश्चिमात्
पश्चिम [adj]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
दक्षिणाद्
दक्षिण [adj]
अपि
अपि [ind]
चोत्तरम्
च [ind]
चोत्तरम्
उत्तर [adj]
क्रामत्य्
क्रम् [4. P.]
अनुदिते
अनुदित [adj]
सूर्ये
सूर्य [m]
वाली
वालिन् [m]
व्यपगतक्लमः
व्यपगम् [1. P.]
व्यपगतक्लमः
क्लम [m]
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि । ऊर्ध्वमुत्क्षिप्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥
agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi | ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān ||
English Translation
Ascending the tops of mountains, Vāli possessed of prowess throws up their summits, and then again swiftly holds them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्राण्य्
अग्र [n]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
शैलानां
शैल [mn]
शिखराणि
शिखर [mn]
महान्त्य्
महत् [adj]
अपि
अपि [ind]
ऊर्ध्वम्
ऊर्ध्वम् [ind]
उत्क्षिप्य
उत्क्षिप् [6. P.]
तरसा
तरस् [n]
प्रतिगृह्णाति
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः । वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयतात्मनः ॥
bahavaḥ sāravantaśca vaneṣu vividhā drumāḥ | vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatātmanaḥ ||
English Translation
And displaying his strength, Vāli vehemently crushes in the woods various stout trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहवः
बहु [adj]
सारवन्तश्
सारवत् [adj]
च
च [ind]
वनेषु
वन [n]
विविधा
विविध [adj]
द्रुमाः
द्रुम [m]
वालिना
वालिन् [m]
तरसा
तरस् [n]
भग्ना
भञ्ज् [4. P.]
बलं
बल [mn]
प्रथयतात्मनः
प्रथय् [10. Ā.]
प्रथयतात्मनः
आत्मन् [m]
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः । बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥
mahiṣo dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ | balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān ||
English Translation
There was one assuming the shape of buffalo named Dundubhi, resembling in splendour the summit of Kailasa. That one possessed of prowess had the strength of an hundred elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महिषो
महिष [m]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
नाम
नाम [ind]
कैलासशिखरप्रभः
कैलास [m]
कैलासशिखरप्रभः
शिखर [mn]
कैलासशिखरप्रभः
प्रभा [f]
बलं
बल [mn]
नागसहस्रस्य
नाग [m]
नागसहस्रस्य
सहस्र [mn]
धारयामास
धारय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
वीर्योत्सेकेन दुष्टात्मा वरदानाच्च मोहितः । जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम् ॥
vīryotsekena duṣṭātmā varadānācca mohitaḥ | jagāma sa mahākāyaḥ samudraṃ saritāṃ patim ||
English Translation
That wicked one of a gigantic body inflated by his prowess and blinded by the boon he had received once went to that lord of streams—the Sea.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीर्योत्सेकेन
वीर्य [n]
वीर्योत्सेकेन
उत्सेक [m]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
वरदानाच्
वर [mn]
वरदानाच्
दान [n]
च
च [ind]
मोहितः
मोहय् [10. Ā.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
महाकायः
महत् [adj]
महाकायः
काय [m]
समुद्रं
समुद्र [m]
सरितां
सरित् [f]
पतिम्
पति [m]
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम् । मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥
ūrmimantamatikramya sāgaraṃ ratnasaṃcayam | mama yuddhaṃ prayaccheti tamuvāca mahārṇavam ||
English Translation
Passing beyond the Sea, with waves upon him, and containing heaps of gemsji e said to the mighty deep-Grant me battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊर्मिमन्तम्
ऊर्मिमत् [adj]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
सागरं
सागर [m]
रत्नसंचयम्
रत्न [mn]
रत्नसंचयम्
संचय [m]
मम
मद् [pron]
युद्धं
युद्ध [n]
प्रयच्छेति
प्रयम् [1. Ā.]
प्रयच्छेति
इति [ind]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
महार्णवम्
महत् [adj]
महार्णवम्
अर्णव [mn]
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः । अब्रवीद्वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥
tataḥ samudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ | abravīdvacanaṃ rājannasuraṃ kālacoditam ||
English Translation
Thereat the righteous-souled and mighty Ocean arose and, O king, said these words to that Asura, who had been urged by Death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
समुद्रो
समुद्र [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
समुत्थाय
समुत्था [1. Ā.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचनं
वचन [n]
राजन्न्
राजन् [m]
असुरं
असुर [m]
कालचोदितम्
काल [m]
कालचोदितम्
चोदय् [10. Ā.]
समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद । श्रूयतामभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥
samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada | śrūyatāmabhidhāsyāmi yaste yuddhaṃ pradāsyati ||
English Translation
O you that are skilled in fight, I am not competent to offer you fight; but lister to me who will tell you who shall offer the fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समर्थो
समर्थ [adj]
नास्मि
न [ind]
नास्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
दातुं
दा [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
युद्धविशारद
युद्ध [n]
युद्धविशारद
विशारद [adj]
श्रूयताम्
श्रु [4. P.]
अभिधास्यामि
अभिधा [3. Ā.]
यस्
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
युद्धं
युद्ध [n]
प्रदास्यति
प्रदा [3. Ā.]
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम् । शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥
śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param | śaṃkaraśvaśuro nāmnā himavāniti viśrutaḥ ||
English Translation
There is a monarch of mountains in a mighty forest,—the great refuge of asceticism, the worker of the weal (of all), an Asura, celebrated by the name of Himavān containing great cascades and furnished with many fountains and caves. He can compass your incomparable pleasure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शैलराजो
शैलराज [m]
महारण्ये
महत् [adj]
महारण्ये
अरण्य [n]
तपस्विशरणं
तपस्विन् [m]
तपस्विशरणं
शरण [n]
परम्
पर [pron]
शंकरश्वशुरो
शंकरश्वशुर [m]
नाम्ना
नामन् [n]
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
इति
इति [ind]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
गुहा प्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः । स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमाहवे ॥
guhā prasravaṇopeto bahukandaranirjharaḥ | sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhave ||
English Translation
'Himavan, the supreme abode of ascetics is the fatherinlaw of Lord Siva. He is wellknown as king of mountains, who has, waterfalls, caves, caverns and great forests.He is competent to match your incomparable love for war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुहाप्रस्रवणोपेतो
गुहा [f]
गुहाप्रस्रवणोपेतो
प्रस्रवण [n]
गुहाप्रस्रवणोपेतो
उपे [2. Ā.]
बहुकन्दरनिर्झरः
बहु [adj]
बहुकन्दरनिर्झरः
कन्दर [mfn]
बहुकन्दरनिर्झरः
निर्झर [mn]
स
तद् [pron]
समर्थस्
समर्थ [adj]
तव
त्वद् [pron]
प्रीतिम्
प्रीति [f]
अतुलां
अतुल [adj]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
आहवे
आहव [m]
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः । हिमवद्वनमागच्छच्छरश्चापादिव च्युतः ॥
taṃ bhītamiti vijñāya samudramasurottamaḥ | himavadvanamāgacchaccharaścāpādiva cyutaḥ ||
English Translation
'Dundubhi, the most powerful of demons, aware that the ocean is frightened of him went swiftly to Himavan like an arrow released from a bow. He raised many huge white cliffs of the size of great elephants to the ground and roared.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
भीतम्
भी [1. Ā.]
इति
इति [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
समुद्रम्
समुद्र [m]
असुरोत्तमः
असुर [m]
असुरोत्तमः
उत्तम [adj]
हिमवद्वनम्
हिमवन्त् [m]
हिमवद्वनम्
वन [n]
आगच्छच्
आगम् [6. P.]
छरश्
शर [m]
चापाद्
चाप [mn]
इव
इव [ind]
च्युतः
च्यु [1. P.]
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रविपुलाः शिलाः । चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥
tatastasya gireḥ śvetā gajendravipulāḥ śilāḥ | cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda ca ||
English Translation
Concluding that the ocean was afraid, that foremost of Asuras, presented himself in the wood of Himavān, like a shaft shot from a bow. Thereupon Dundhubhi began to throw down many white crags resembling the foremost of elephants; and sent up shouts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तस्य
तद् [pron]
गिरेः
गिरि [m]
श्वेता
श्वेत [adj]
गजेन्द्रविपुलाः
गज [m]
गजेन्द्रविपुलाः
इन्द्र [m]
गजेन्द्रविपुलाः
विपुल [adj]
शिलाः
शिला [f]
चिक्षेप
क्षिप् [6. Ā.]
बहुधा
बहुधा [ind]
भूमौ
भूमि [f]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
विननाद
विनद् [1. Ā.]
च
च [ind]
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः । हिमवानब्रवीद्वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः ॥
tataḥ śvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ | himavānabravīdvākyaṃ sva eva śikhare sthitaḥ ||
English Translation
Then resembling white clouds, mild and possessed of a pleasing shape, Himavan, stationed on the summit, spoke,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
श्वेताम्बुदाकारः
श्वेत [adj]
श्वेताम्बुदाकारः
अम्बुद [m]
श्वेताम्बुदाकारः
आकार [m]
सौम्यः
सौम्य [adj]
प्रीतिकराकृतिः
प्रीति [f]
प्रीतिकराकृतिः
कर [adj]
प्रीतिकराकृतिः
आकृति [f]
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
स्व
स्व [adj]
एव
एव [ind]
शिखरे
शिखर [mn]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल । रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणं ह्यहम् ॥
kleṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala | raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham ||
English Translation
O Dundhubhi, O you that are attached to righteousness, it behoveth you not to distress me. I am the refuge of all those ascetics who are not expert in military arts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्लेष्टुम्
क्लिश् [9. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
न
न [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
दुन्दुभे
दुन्दुभि [mf]
धर्मवत्सल
धर्म [mn]
धर्मवत्सल
वत्सल [adj]
रणकर्मस्व्
रण [m]
रणकर्मस्व्
कर्मन् [n]
अकुशलस्
अकुशल [adj]
तपस्विशरणं
तपस्विन् [m]
तपस्विशरणं
शरण [n]
ह्य्
हि [ind]
अहम्
मद् [pron]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः । उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात्संरक्तलोचनः ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ | uvāca dundubhirvākyaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ ||
English Translation
Hearing those words of that intelligent lord of mountains Dundhubhi, with reddened eyes, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्वचनं
तद् [pron]
तद्वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
गिरिराजस्य
गिरि [m]
गिरिराजस्य
राज [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
उवाच
वच् [2. P.]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
वाक्यं
वाक्य [n]
वाक्यं
वाक्य [n]
क्रोधात्
क्रोध [m]
क्रोधात्
क्रोध [m]
संरक्तलोचनः
संरञ्ज् [6. Ā.]
संरक्तलोचनः
लोचन [n]
संरक्तलोचनः
संरञ्ज् [6. Ā.]
संरक्तलोचनः
लोचन [n]
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद्वा निरुद्यमः । तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे योऽद्य युद्धं युयुत्सतः ॥
yadi yuddhe'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ | tamācakṣva pradadyānme yo'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ ||
English Translation
Afraid of me and hence void of energy if you are incapable of fighting with me, do you name him who is ready to fight with me who am desirous of entering into conflict.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
युद्धे
युद्ध [n]
ऽसमर्थस्
असमर्थ [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
मद्भयाद्
मद् [pron]
मद्भयाद्
भय [n]
वा
वा [ind]
निरुद्यमः
निरुद्यम [adj]
तम्
तद् [pron]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
प्रदद्यान्
प्रदा [3. Ā.]
मे
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
युद्धं
युद्ध [n]
युयुत्सतः
युयुत्स् [Desid. Ā.]
हिमवानब्रवीद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः । अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात्तमसुरोत्तमम् ॥
himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ | anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāttamasurottamam ||
English Translation
Hearing these words the virtuous-souled Himavān, skilled in speech, spoke to that great Asura, exercised with ire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वाक्यविशारदः
वाक्य [n]
वाक्यविशारदः
विशारद [adj]
अनुक्तपूर्वं
अनुक्त [adj]
अनुक्तपूर्वं
पूर्व [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
क्रोधात्
क्रोध [m]
तम्
तद् [pron]
असुरोत्तमम्
असुर [m]
असुरोत्तमम्
उत्तम [adj]
वाली नाम महाप्राज्ञः शक्रतुल्यपराक्रमः । अध्यास्ते वानरः श्रीमान्किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥
vālī nāma mahāprājñaḥ śakratulyaparākramaḥ | adhyāste vānaraḥ śrīmānkiṣkindhāmatulaprabhām ||
English Translation
O greatly wise one, there lives in Kişkindhā, of incomparable beauty, the mighty and highly graceful monkey—the son of Sakra, by name Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाली
वालिन् [m]
नाम
नाम [ind]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
शक्रतुल्यपराक्रमः
शक्र [m]
शक्रतुल्यपराक्रमः
तुल्य [adj]
शक्रतुल्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
अध्यास्ते
अध्यास् [2. P.]
वानरः
वानर [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
किष्किन्धाम्
किष्किन्धा [f]
अतुलप्रभाम्
अतुल [adj]
अतुलप्रभाम्
प्रभा [f]
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः । द्वन्द्वयुद्धं महद्दातुं नमुचेरिव वासवः ॥
sa samartho mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ | dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuceriva vāsavaḥ ||
English Translation
That mighty wise one, skilled in warfare, is capable of fighting with you on equal terms like to Namuci with Vasava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
समर्थो
समर्थ [adj]
महाप्राज्ञस्
महत् [adj]
महाप्राज्ञस्
प्राज्ञ [adj]
तव
त्वद् [pron]
युद्धविशारदः
युद्ध [n]
युद्धविशारदः
विशारद [adj]
द्वंद्वयुद्धं
द्वंद्व [mn]
द्वंद्वयुद्धं
युद्ध [n]
महद्
महत् [adj]
दातुं
दा [1. Ā.]
नमुचेर्
नमुचि [m]
इव
इव [ind]
वासवः
वासव [m]
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि । स हि दुर्धर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि ॥
taṃ śīghramabhigaccha tvaṃ yadi yuddhamihecchasi | sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūraḥ samarakarmaṇi ||
English Translation
Do you speedily repair to him if did you wish for a conflict. He is always expert in military exploits and is hard to repress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
शीघ्रम्
शीघ्र [adj]
अभिगच्छ
अभिगम् [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
युद्धम्
युद्ध [n]
इहेच्छसि
इह [ind]
इहेच्छसि
इष् [1. P.]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
दुर्धर्षणो
दुर्धर्षण [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
शूरः
शूर [m]
समरकर्मणि
समर [mn]
समरकर्मणि
कर्मन् [n]
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं क्रोधाविष्टः स दुन्दुभिः । जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥
śrutvā himavato vākyaṃ krodhāviṣṭaḥ sa dundubhiḥ | jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā ||
English Translation
Hearing Himavān's Himavān's words, Dundhubhi, inflamed with ire, went to Kişkindhā—Vāli's capital.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
हिमवतो
हिमवन्त् [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
क्रोधाविष्टः
क्रोध [m]
क्रोधाविष्टः
आविश् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
दुन्दुभिः
दुन्दुभि [mf]
जगाम
गम् [6. Ā.]
तां
तद् [pron]
पुरीं
पुरी [f]
तस्य
तद् [pron]
किष्किन्धां
किष्किन्धा [f]
वालिनस्
वालिन् [m]
तदा
तदा [ind]
धारयन्माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः । प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले ॥
dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ | prāvṛṣīva mahāmeghastoyapūrṇo nabhastale ||
English Translation
Assuming the figure of a terrible buffalo, with sharpened horns like to a cloud big with water, ranging on the sky in the rainy season, and approaching the gate of Kişkindhā that highly powerful one set up a terrible roar, shaking the earth like to the sound of a kettle-drum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारयन्
धारय् [10. Ā.]
माहिषं
माहिष [adj]
रूपं
रूप [n]
तीक्ष्णशृङ्गो
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णशृङ्गो
शृङ्ग [n]
भयावहः
भय [n]
भयावहः
आवह [adj]
प्रावृषीव
प्रावृष् [f]
प्रावृषीव
इव [ind]
महामेघस्
महत् [adj]
महामेघस्
मेघ [m]
तोयपूर्णो
तोय [n]
तोयपूर्णो
पृ [9. Ā.]
नभस्तले
नभस्तल [n]
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः । ननर्द कम्पयन्भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥
tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ | nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā ||
English Translation
Assuming the figure of a terrible buffalo, with sharpened horns like to a cloud big with water, ranging on the sky in the rainy season, and approaching the gate of Kişkindhā that highly powerful one set up a terrible roar, shaking the earth like to the sound of a kettle-drum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तु
तु [ind]
द्वारम्
द्वार [n]
आगम्य
आगम् [6. P.]
किष्किन्धाया
किष्किन्धा [f]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
ननर्द
नर्द् [1. Ā.]
कम्पयन्
कम्पय् [10. Ā.]
भूमिं
भूमि [f]
दुन्दुभिर्
दुन्दुभि [mf]
दुन्दुभिर्
दुन्दु [m]
यथा
यथा [ind]
समीपजान्द्रुमान्भञ्जन्वसुधां दारयन्खुरैः । विषाणेनोल्लेखन्दर्पात्तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥
samīpajāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ | viṣāṇenollekhandarpāttaddvāraṃ dvirado yathā ||
English Translation
Like to an elephant he felled, out of haughtiness, the trees around, and rent the earth with his hoofs scraping it with his horns.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समीपजान्
समीप [n]
समीपजान्
ज [adj]
द्रुमान्
द्रुम [m]
भञ्जन्
भञ्ज् [4. P.]
वसुधां
वसुधा [f]
दारयन्
दारय् [10. Ā.]
खुरैः
खुर [mn]
विषाणेनोल्लिखन्
विषाण [n]
विषाणेनोल्लिखन्
उल्लिख् [6. Ā.]
दर्पात्
दर्प [m]
तद्द्वारं
तद् [pron]
तद्द्वारं
द्वार [n]
द्विरदो
द्विरद [m]
यथा
यथा [ind]
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः । निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः ॥
antaḥpuragato vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ | niṣpapāta saha strībhistārābhiriva candramāḥ ||
English Translation
Vāli was in the female-apartment at that time, and unable to bear the sound came out with his wives like to the Moon with stars.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तःपुरगतो
अन्तःपुर [n]
अन्तःपुरगतो
गम् [6. Ā.]
वाली
वालिन् [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
शब्दम्
शब्द [m]
अमर्षणः
अमर्षण [adj]
निष्पपात
निष्पत् [1. P.]
सह
सह [ind]
स्त्रीभिस्
स्त्री [f]
ताराभिर्
तारा [f]
इव
इव [ind]
चन्द्रमाः
चन्द्रमस् [m]
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम् । हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥
mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvāca sa dundubhim | harīṇāmīśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām ||
English Translation
Thereupon thạt lord of monkeys and other wild anànals, spoke openly to Dundhubhi, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मितं
मित [adj]
व्यक्ताक्षरपदं
व्यक्त [adj]
व्यक्ताक्षरपदं
अक्षर [n]
व्यक्ताक्षरपदं
पद [mn]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
दुन्दुभिम्
दुन्दुभि [mf]
हरीणाम्
हरि [m]
ईश्वरो
ईश्वर [m]
वाली
वालिन् [m]
सर्वेषां
सर्व [pron]
वनचारिणाम्
वन [n]
वनचारिणाम्
चारिन् [adj]
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसि । दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान्महाबल ॥
kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ ruddhvā vinardasi | dundubhe vidito me'si rakṣa prāṇānmahābala ||
English Translation
O Dundhubhi, obstructing this my city-gate, why did you set up a terrible roar? Did you know my mighty strength? Do you save your own life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
नगरद्वारम्
नगर [mn]
नगरद्वारम्
द्वार [n]
इदं
इदम् [pron]
रुद्ध्वा
रुध् [6. P.]
विनर्दसि
विनर्द् [1. Ā.]
दुन्दुभे
दुन्दुभि [mf]
विदितो
विद् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
ऽसि
अस् [2. P.]
रक्ष
रक्ष् [4. P.]
प्राणान्
प्राण [m]
महाबल
महत् [adj]
महाबल
बल [mn]