Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 14

Araṇyakāṇḍa Sarga 14

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 14

Araṇyakāṇḍa Sarga 14 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 29 verses.

Total: 29 Verses • Citations: VR 3.14.1–29 • 175 Lexicon Terms
VR 3.14.1 अनुष्टुप्
ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम् । उवाच भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसं ॥
tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām | uvāca bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasaṃ ||
English Translation
Then repairing to Pañcavațī filled with various animals and beasts of prey, Rāma remarked to his brother Laksmana of flaming energy,
VR 3.14.2 अनुष्टुप्
आगताः स्म यथोद्दिष्टममुं देशं महर्षिणा । अयं पञ्चवटी देशः सौम्य पुष्पितकाननः ॥
āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā | ayaṃ pañcavaṭī deśaḥ saumya puṣpitakānanaḥ ||
English Translation
(Now) we have come to the place to which we had been directed by the ascetic This, O amiable one, is Pañcavați furnished with blossoming woods.
VR 3.14.3 अनुष्टुप्
सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणो ह्यसि । आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति संमतः ॥
sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hyasi | āśramaḥ katarasminno deśe bhavati saṃmataḥ ||
English Translation
Do you cast your eyes around this forest, and (ascertain) what spot shall suit our asylum.
VR 3.14.4 अनुष्टुप्
रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण । तादृशो दृश्यतां देशः संनिकृष्टजलाशयः ॥
ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa | tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ saṃnikṛṣṭajalāśayaḥ ||
English Translation
Do you find out such a place in the vicinity of a tank where yourself Sītā and I may dwell happily, which is graced with the garniture of woods and delightful with liquid lapses, and whose neighbourhood yields fuel, flowers, Kuća and water.
VR 3.14.5 अनुष्टुप्
वनरामण्यकं यत्र जलरामण्यकं तथा । संनिकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम् ॥
vanarāmaṇyakaṃ yatra jalarāmaṇyakaṃ tathā | saṃnikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam ||
English Translation
Look, O Lakshmana for a place to the liking of Sita, a place where there is water source nearby where both of us can enjoy. Find a beautiful location where the surrounding forest is beautiful and where faggots, flowers, water and kusa grass are available at hand.
VR 3.14.6 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु रामेण लक्मणः संयताञ्जलिः । सीता समक्षं काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत् ॥
evamuktastu rāmeṇa lakmaṇaḥ saṃyatāñjaliḥ | sītā samakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
Thus addressed by Rāma. Lakşmaņa with joined hands, said to Kākutstha in the presence of Sītā,
VR 3.14.7 अनुष्टुप्
परवानस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते । स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियतामिति मां वद ॥
paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite | svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada ||
English Translation
O Kákutstha, even if I were to stay with you for an hundred years, I shall remain your servant. Thyself selecting some beauteous spot do you tell me-'Construct (an asylum)'.
VR 3.14.8 अनुष्टुप्
सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः । विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम् ॥
suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ | vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam ||
English Translation
Well pleased with the words of Lakşınana, that highly effulgent one, after dure reflection, selected a site having every recommendation. Going to that romantic spot for rearing an asylum, Rama, taking the hand of Sumitra's son in his, said to him.
VR 3.14.9 अनुष्टुप्
स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि । हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥
sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi | haste gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrimabravīt ||
English Translation
Well pleased with the words of Lakşınana, that highly effulgent one, after dure reflection, selected a site having every recommendation. Going to that romantic spot for rearing an asylum, Rama, taking the hand of Sumitra's son in his, said to him.
VR 3.14.10 अनुष्टुप्
अयं देशः समः श्रीमान्पुष्पितैर्तरुभिर्वृतः । इहाश्रमपदं सौम्य यथावत्कर्तुमर्हसि ॥
ayaṃ deśaḥ samaḥ śrīmānpuṣpitairtarubhirvṛtaḥ | ihāśramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi ||
English Translation
This place is level, graceful and surrounded with blossoming trees. Do you duly construct an asylum at this spot.
VR 3.14.11 अनुष्टुप्
इयमादित्यसंकाशैः पद्मैः सुरभिगन्धिभिः । अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता ॥
iyamādityasaṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhigandhibhiḥ | adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā ||
English Translation
Hard by is seen a beautiful pool, embellished with lotuses, resembling the sun, and breathing balmy perfume.
VR 3.14.12 अनुष्टुप्
यथाख्यातमगस्त्येन मुनिना भावितात्मना । इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस्तरुभिर्वृता ॥
yathākhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā | iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā ||
English Translation
And, as told by that pure-hearted ascetic, Agastya, this is the graceful Godåvarī, bordered by flowering trees; swarming with swans and Kārandavas, delighted with Cakravākas, thronged with herds of deer,* not far, yet not so very near.
VR 3.14.13 अनुष्टुप्
हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथनिपीडिता ॥
haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā | nātidūre na cāsanne mṛgayūthanipīḍitā ||
English Translation
And, as told by that pure-hearted ascetic, Agastya, this is the graceful Godåvarī, bordered by flowering trees; swarming with swans and Kārandavas, delighted with Cakravākas, thronged with herds of deer,* not far, yet not so very near.
VR 3.14.14 अनुष्टुप्
मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः । दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस्तरुभिरावृताः ॥
mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ | dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ ||
English Translation
O handsome one, neither far nor near are seen tall mountains and flowering trees and herds of deer. Their numerous caves echo with sounds of peacocks.
VR 3.14.15 अनुष्टुप्
सौवर्णे राजतैस्ताम्रैर्देशे देशे च धातुभिः । गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः ॥
sauvarṇe rājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ | gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ ||
English Translation
These mountains, with streaks of minerals like gold, silver and copper forming decorative designs, look beautiful like colourful windows, and appear like huge elephants.
VR 3.14.16 अनुष्टुप्
सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरैः पनसाम्रकैः । नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुंनागैश्चोपशोभिताः ॥
sālaistālaistamālaiśca kharjūraiḥ panasāmrakaiḥ | nīvāraistimiśaiścaiva puṃnāgaiścopaśobhitāḥ ||
VR 3.14.17 अनुष्टुप्
चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि । पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः ॥
cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi | puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ ||
VR 3.14.18 अनुष्टुप्
चन्दनैः स्यन्दनैर्नीपैः पनसैर्लकुचैरपि । धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः ॥
candanaiḥ syandanairnīpaiḥ panasairlakucairapi | dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ ||
VR 3.14.19 अनुष्टुप्
इदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं बहुमृगद्विजम् । इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धमेतेन पक्षिणा ॥
idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam | iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā ||
English Translation
This spot is sacred-this spot is charmingthis spot abounds in beasts and birds. Here will I dwell, O Sumitra's son, in company with this birds.
VR 3.14.20 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा । अचिरेणाश्रमं भ्रातुश्चकार सुमहाबलः ॥
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā | acireṇāśramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ ||
English Translation
Thus addressed by Rāma, the exceedingly powerful Lakşmaņa, slayer of hostile heroes, in a short time raised as asylum for his brother.
VR 3.14.21 अनुष्टुप्
पर्णशालां सुविपुलां तत्र संघातमृत्तिकाम् । सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम् ॥
parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṃghātamṛttikām | sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām ||
VR 3.14.22 अनुष्टुप्
स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान्नदीं गोदावरीं तदा । स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनरागतः ॥
sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmānnadīṃ godāvarīṃ tadā | snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ ||
English Translation
And then going to the river Godāvarī, the lovely Lakşmana, performing his bath, and securing lotuses and fruits, came back (to the asylum).
VR 3.14.23 अनुष्टुप्
ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि । दर्शयामास रामाय तदाश्रमपदं कृतम् ॥
tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi | darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam ||
English Translation
Then offering flowers, and duly performing rites for the peace (of the habitation), Lakşmaņa showed the asylum which he had made to Rāma.
VR 3.14.24 अनुष्टुप्
स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यमाश्रमं सह सीतया । राघवः पर्णशालायां हर्षमाहारयत्परम् ॥
sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ saha sītayā | rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam ||
English Translation
Seeing the beautiful asylum along with Sitā, Rāghava experienced high raptures.
VR 3.14.25 अनुष्टुप्
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा । अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत् ॥
susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā | atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt ||
English Translation
And joyfully embracing Lakṣmaṇa with his arms, Rāma said these exceedingly calm and solemn words.
VR 3.14.26 अनुष्टुप्
प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो । प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः ॥
prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho | pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ ||
English Translation
Pleased am I with you. You have done a great deed, my brother; for which I have granted you my embrace by way of reward.
VR 3.14.27 अनुष्टुप्
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण । त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥
bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa | tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama ||
English Translation
While you, his son skilled in reading thought, grateful, and cognizant of righteousness are alive, O Laksmana, my father is not dead.
VR 3.14.28 अनुष्टुप्
एवं लक्ष्मणमुक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः । तस्मिन्देशे बहुफले न्यवसत्स सुखं वशी ॥
evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ | tasmindeśe bahuphale nyavasatsa sukhaṃ vaśī ||
English Translation
Having said this to Lakşmana, Rāghava— the enhancer of auspiciousness experiencing felicity, began to dwell happily in that region filled with fruits.
VR 3.14.29 अनुष्टुप्
कंचित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च । अन्वास्यमानो न्यवसत्स्वर्गलोके यथामरः ॥
kaṃcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca | anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ ||
English Translation
And ministered to by Sītā and Lakşmaņa that righteous one lived there, like the immortals in heaven.
← Previous (Ch. 200) Full Table of Contents Next (Ch. 202) →