ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम् । उवाच भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसं ॥
tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām | uvāca bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasaṃ ||
English Translation
Then repairing to Pañcavațī filled with various animals and beasts of prey, Rāma remarked to his brother Laksmana of flaming energy,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पञ्चवटीं
पञ्चवटी [fn]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
नानाव्यालमृगायुताम्
नाना [ind]
नानाव्यालमृगायुताम्
व्याल [m]
नानाव्यालमृगायुताम्
मृग [m]
नानाव्यालमृगायुताम्
आयुत [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
रामो
राम [m]
लक्ष्मणं
लक्ष्मण [m]
दीप्ततेजसम्
दीप् [4. P.]
दीप्ततेजसम्
तेजस् [n]
आगताः स्म यथोद्दिष्टममुं देशं महर्षिणा । अयं पञ्चवटी देशः सौम्य पुष्पितकाननः ॥
āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā | ayaṃ pañcavaṭī deśaḥ saumya puṣpitakānanaḥ ||
English Translation
(Now) we have come to the place to which we had been directed by the ascetic This, O amiable one, is Pañcavați furnished with blossoming woods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगताः
आगम् [6. P.]
स्म
स्म [ind]
यथोद्दिष्टम्
यथा [ind]
यथोद्दिष्टम्
उद्दिश् [6. Ā.]
अमुं
अदस् [pron]
देशं
देश [m]
महर्षिणा
महत् [adj]
महर्षिणा
ऋषि [m]
अयं
इदम् [pron]
पञ्चवटीदेशः
पञ्चवटी [fn]
पञ्चवटीदेशः
देश [m]
सौम्य
सौम्य [adj]
पुष्पितकाननः
पुष्पित [adj]
पुष्पितकाननः
कानन [n]
सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणो ह्यसि । आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति संमतः ॥
sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hyasi | āśramaḥ katarasminno deśe bhavati saṃmataḥ ||
English Translation
Do you cast your eyes around this forest, and (ascertain) what spot shall suit our asylum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वतश्
सर्वतस् [ind]
चार्यतां
चारय् [10. Ā.]
दृष्टिः
दृष्टि [f]
कानने
कानन [n]
निपुणो
निपुण [adj]
ह्य्
हि [ind]
असि
अस् [2. P.]
आश्रमः
आश्रम [mn]
कतरस्मिन्
कतर [pron]
नो
मद् [pron]
देशे
देश [m]
भवति
भू [1. Ā.]
संमतः
सम्मन् [8. Ā.]
रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण । तादृशो दृश्यतां देशः संनिकृष्टजलाशयः ॥
ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa | tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ saṃnikṛṣṭajalāśayaḥ ||
English Translation
Do you find out such a place in the vicinity of a tank where yourself Sītā and I may dwell happily, which is graced with the garniture of woods and delightful with liquid lapses, and whose neighbourhood yields fuel, flowers, Kuća and water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रमते
रम् [4. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
वैदेही
वैदेही [f]
त्वम्
त्वद् [pron]
अहं
मद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
लक्ष्मण
लक्ष्मण [m]
तादृशो
तादृश [adj]
दृश्यतां
दृश् [6. P.]
देशः
देश [m]
संनिकृष्टजलाशयः
संनिकृष्ट [adj]
संनिकृष्टजलाशयः
जलाशय [m]
वनरामण्यकं यत्र जलरामण्यकं तथा । संनिकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम् ॥
vanarāmaṇyakaṃ yatra jalarāmaṇyakaṃ tathā | saṃnikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam ||
English Translation
Look, O Lakshmana for a place to the liking of Sita, a place where there is water source nearby where both of us can enjoy. Find a beautiful location where the surrounding forest is beautiful and where faggots, flowers, water and kusa grass are available at hand.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनरामण्यकं
वन [n]
वनरामण्यकं
रामण्यक [n]
यत्र
यत्र [ind]
जलरामण्यकं
जल [n]
जलरामण्यकं
रामण्यक [n]
तथा
तथा [ind]
संनिकृष्टं
संनिकृष्ट [adj]
च
च [ind]
यत्र
यत्र [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
समित्पुष्पकुशोदकम्
समिध् [f]
समित्पुष्पकुशोदकम्
पुष्प [n]
समित्पुष्पकुशोदकम्
कुश [mn]
समित्पुष्पकुशोदकम्
उदक [n]
एवमुक्तस्तु रामेण लक्मणः संयताञ्जलिः । सीता समक्षं काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत् ॥
evamuktastu rāmeṇa lakmaṇaḥ saṃyatāñjaliḥ | sītā samakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
Thus addressed by Rāma. Lakşmaņa with joined hands, said to Kākutstha in the presence of Sītā,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
रामेण
राम [m]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
संयताञ्जलिः
संयम् [1. Ā.]
संयताञ्जलिः
अञ्जलि [m]
सीतासमक्षं
सीता [f]
सीतासमक्षं
समक्ष [adj]
काकुत्स्थम्
काकुत्स्थ [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
परवानस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते । स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियतामिति मां वद ॥
paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite | svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada ||
English Translation
O Kákutstha, even if I were to stay with you for an hundred years, I shall remain your servant. Thyself selecting some beauteous spot do you tell me-'Construct (an asylum)'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परवान्
परवत् [adj]
अस्मि
अस् [2. P.]
काकुत्स्थ
काकुत्स्थ [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
वर्षशतं
वर्ष [mn]
वर्षशतं
शत [mn]
स्थिते
स्था [1. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
तु
तु [ind]
रुचिरे
रुचिर [adj]
देशे
देश [m]
क्रियताम्
कृ [2. Ā.]
इति
इति [ind]
मां
मद् [pron]
वद
वद् [1. Ā.]
सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः । विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम् ॥
suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ | vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam ||
English Translation
Well pleased with the words of Lakşınana, that highly effulgent one, after dure reflection, selected a site having every recommendation. Going to that romantic spot for rearing an asylum, Rama, taking the hand of Sumitra's son in his, said to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुप्रीतस्
सु [ind]
सुप्रीतस्
प्री [9. Ā.]
तेन
तद् [pron]
वाक्येन
वाक्य [n]
लक्ष्मणस्य
लक्ष्मण [m]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
विमृशन्
विमृश् [6. Ā.]
रोचयामास
रोचय् [10. Ā.]
देशं
देश [m]
सर्वगुणान्वितम्
सर्व [pron]
सर्वगुणान्वितम्
गुण [mn]
सर्वगुणान्वितम्
अन्वित [adj]
स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि । हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥
sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi | haste gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrimabravīt ||
English Translation
Well pleased with the words of Lakşınana, that highly effulgent one, after dure reflection, selected a site having every recommendation. Going to that romantic spot for rearing an asylum, Rama, taking the hand of Sumitra's son in his, said to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
रुचिरम्
रुचिर [adj]
आक्रम्य
आक्रम् [6. P.]
देशम्
देश [m]
आश्रमकर्मणि
आश्रम [mn]
आश्रमकर्मणि
कर्मन् [n]
हस्तौ
हस्त [mn]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
हस्तेन
हस्त [mn]
रामः
राम [m]
सौमित्रिम्
सौमित्रि [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अयं देशः समः श्रीमान्पुष्पितैर्तरुभिर्वृतः । इहाश्रमपदं सौम्य यथावत्कर्तुमर्हसि ॥
ayaṃ deśaḥ samaḥ śrīmānpuṣpitairtarubhirvṛtaḥ | ihāśramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi ||
English Translation
This place is level, graceful and surrounded with blossoming trees. Do you duly construct an asylum at this spot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
देशः
देश [m]
समः
सम [pron]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
पुष्पितैस्
पुष्पित [adj]
तरुभिर्
तरु [m]
वृतः
वृ [1. Ā.]
इहाश्रमपदं
इह [ind]
इहाश्रमपदं
आश्रम [mn]
इहाश्रमपदं
पद [mn]
सौम्य
सौम्य [adj]
यथावत्
यथावत् [ind]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
इयमादित्यसंकाशैः पद्मैः सुरभिगन्धिभिः । अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता ॥
iyamādityasaṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhigandhibhiḥ | adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā ||
English Translation
Hard by is seen a beautiful pool, embellished with lotuses, resembling the sun, and breathing balmy perfume.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयम्
इदम् [pron]
आदित्यसंकाशैः
आदित्य [m]
आदित्यसंकाशैः
संकाश [m]
पद्मैः
पद्म [mn]
सुरभिगन्धिभिः
सुरभि [adj]
सुरभिगन्धिभिः
गन्धिन् [adj]
अदूरे
अदूर [adj]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
रम्या
रम्य [adj]
पद्मिनी
पद्मिनी [f]
पद्मशोभिता
पद्म [mn]
पद्मशोभिता
शोभय् [10. Ā.]
यथाख्यातमगस्त्येन मुनिना भावितात्मना । इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस्तरुभिर्वृता ॥
yathākhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā | iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā ||
English Translation
And, as told by that pure-hearted ascetic, Agastya, this is the graceful Godåvarī, bordered by flowering trees; swarming with swans and Kārandavas, delighted with Cakravākas, thronged with herds of deer,* not far, yet not so very near.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथाख्यातम्
यथा [ind]
यथाख्यातम्
आख्या [4. P.]
अगस्त्येन
अगस्त्य [mn]
मुनिना
मुनि [m]
भावितात्मना
भावितात्मन् [adj]
इयं
इदम् [pron]
गोदावरी
गोदावरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
पुष्पितैस्
पुष्पित [adj]
तरुभिर्
तरु [m]
वृता
वृ [1. Ā.]
हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथनिपीडिता ॥
haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā | nātidūre na cāsanne mṛgayūthanipīḍitā ||
English Translation
And, as told by that pure-hearted ascetic, Agastya, this is the graceful Godåvarī, bordered by flowering trees; swarming with swans and Kārandavas, delighted with Cakravākas, thronged with herds of deer,* not far, yet not so very near.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हंसकारण्डवाकीर्णा
हंस [m]
हंसकारण्डवाकीर्णा
कारण्डव [m]
हंसकारण्डवाकीर्णा
आकृ [6. P.]
चक्रवाकोपशोभिता
चक्रवाक [m]
चक्रवाकोपशोभिता
उपशोभय् [10. P.]
नातिदूरे
न [ind]
नातिदूरे
अति [ind]
नातिदूरे
दूर [n]
न
न [ind]
चासन्ने
च [ind]
चासन्ने
आसन्न [n]
मृगयूथनिपीडिता
मृग [m]
मृगयूथनिपीडिता
यूथ [mn]
मृगयूथनिपीडिता
निपीडय् [10. P.]
मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः । दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस्तरुभिरावृताः ॥
mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ | dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ ||
English Translation
O handsome one, neither far nor near are seen tall mountains and flowering trees and herds of deer. Their numerous caves echo with sounds of peacocks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मयूरनादिता
मयूर [m]
मयूरनादिता
नादय् [10. Ā.]
रम्याः
रम्य [adj]
प्रांशवो
प्रांशु [adj]
बहुकन्दराः
बहु [adj]
बहुकन्दराः
कन्दर [mfn]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
गिरयः
गिरि [m]
सौम्य
सौम्य [adj]
फुल्लैस्
फुल्ल [adj]
तरुभिर्
तरु [m]
आवृताः
आवृ [5. Ā.]
सौवर्णे राजतैस्ताम्रैर्देशे देशे च धातुभिः । गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः ॥
sauvarṇe rājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ | gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ ||
English Translation
These mountains, with streaks of minerals like gold, silver and copper forming decorative designs, look beautiful like colourful windows, and appear like huge elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौवर्णे
सौवर्ण [adj]
राजतैस्
राजत [n]
ताम्रैर्
ताम्र [n]
देशे
देश [m]
देशे
देश [m]
च
च [ind]
धातुभिः
धातु [mn]
गवाक्षिता
गवाक्षित [adj]
इवाभान्ति
इव [ind]
इवाभान्ति
आभा [2. P.]
गजाः
गज [m]
परमभक्तिभिः
परम [adj]
परमभक्तिभिः
भक्ति [f]
सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरैः पनसाम्रकैः । नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुंनागैश्चोपशोभिताः ॥
sālaistālaistamālaiśca kharjūraiḥ panasāmrakaiḥ | nīvāraistimiśaiścaiva puṃnāgaiścopaśobhitāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सालैस्
साल [m]
तालैस्
ताल [m]
तमालैश्
तमाल [m]
च
च [ind]
खर्जूरैः
खर्जूर [m]
पनसाम्रकैः
पनस [m]
पनसाम्रकैः
आम्रक [m]
नीवारैस्
नीवार [m]
तिमिशैश्
तिमिश [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पुंनागैश्
पुंनाग [m]
चोपशोभिताः
च [ind]
चोपशोभिताः
उपशोभय् [10. P.]
चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि । पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः ॥
cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi | puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चूतैर्
चूत [m]
अशोकैस्
अशोक [m]
तिलकैश्
तिलक [m]
चम्पकैः
चम्पक [m]
केतकैर्
केतक [m]
अपि
अपि [ind]
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्
पुष्प [n]
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्
गुल्म [mn]
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्
लता [f]
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्
उपे [2. Ā.]
तैस्
तद् [pron]
तैस्
तद् [pron]
तरुभिर्
तरु [m]
आवृताः
आवृ [5. Ā.]
चन्दनैः स्यन्दनैर्नीपैः पनसैर्लकुचैरपि । धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः ॥
candanaiḥ syandanairnīpaiḥ panasairlakucairapi | dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्दनैः
चन्दन [mn]
स्यन्दनैर्
स्यन्दन [mn]
नीपैः
नीप [m]
पनसैर्
पनस [m]
लकुचैर्
लकुच [m]
अपि
अपि [ind]
धवाश्वकर्णखदिरैः
धव [m]
धवाश्वकर्णखदिरैः
अश्वकर्ण [m]
धवाश्वकर्णखदिरैः
खदिर [mn]
शमीकिंशुकपाटलैः
शमी [f]
शमीकिंशुकपाटलैः
किंशुक [mn]
शमीकिंशुकपाटलैः
पाटल [m]
इदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं बहुमृगद्विजम् । इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धमेतेन पक्षिणा ॥
idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam | iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā ||
English Translation
This spot is sacred-this spot is charmingthis spot abounds in beasts and birds. Here will I dwell, O Sumitra's son, in company with this birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
पुण्यम्
पुण्य [adj]
इदं
इदम् [pron]
मेध्यम्
मेध्य [adj]
इदं
इदम् [pron]
बहुमृगद्विजम्
बहु [adj]
बहुमृगद्विजम्
मृग [m]
बहुमृगद्विजम्
द्विज [m]
इह
इह [ind]
वत्स्याम
वस् [2. P.]
सौमित्रे
सौमित्रि [m]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
एतेन
एतद् [pron]
पक्षिणा
पक्षिन् [m]
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा । अचिरेणाश्रमं भ्रातुश्चकार सुमहाबलः ॥
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā | acireṇāśramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ ||
English Translation
Thus addressed by Rāma, the exceedingly powerful Lakşmaņa, slayer of hostile heroes, in a short time raised as asylum for his brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
रामेण
राम [m]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
अचिरेणाश्रमं
अचिरेण [ind]
अचिरेणाश्रमं
आश्रम [mn]
भ्रातुश्
भ्रातृ [m]
चकार
कृ [2. Ā.]
सुमहाबलः
सु [ind]
सुमहाबलः
महत् [adj]
सुमहाबलः
बल [mn]
पर्णशालां सुविपुलां तत्र संघातमृत्तिकाम् । सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम् ॥
parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṃghātamṛttikām | sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पर्णशालां
पर्ण [mn]
पर्णशालां
शाला [f]
सुविपुलां
सु [ind]
सुविपुलां
विपुल [adj]
तत्र
तत्र [ind]
संघातमृत्तिकाम्
संघात [mn]
संघातमृत्तिकाम्
मृत्तिका [fn]
सुस्तम्भां
सु [ind]
सुस्तम्भां
स्तम्भ [m]
मस्करैर्
मस्कर [m]
दीर्घैः
दीर्घ [adj]
कृतवंशां
कृ [2. Ā.]
कृतवंशां
वंश [m]
सुशोभनाम्
सु [ind]
सुशोभनाम्
शोभन [adj]
स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान्नदीं गोदावरीं तदा । स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनरागतः ॥
sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmānnadīṃ godāvarīṃ tadā | snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ ||
English Translation
And then going to the river Godāvarī, the lovely Lakşmana, performing his bath, and securing lotuses and fruits, came back (to the asylum).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
नदीं
नदी [f]
गोदावरीं
गोदावरी [f]
तदा
तदा [ind]
स्नात्वा
स्ना [2. Ā.]
पद्मानि
पद्म [mn]
चादाय
च [ind]
चादाय
आदा [4. Ā.]
सफलः
स [ind]
सफलः
फल [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
आगतः
आगम् [6. P.]
ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि । दर्शयामास रामाय तदाश्रमपदं कृतम् ॥
tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi | darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam ||
English Translation
Then offering flowers, and duly performing rites for the peace (of the habitation), Lakşmaņa showed the asylum which he had made to Rāma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुष्पबलिं
पुष्प [n]
पुष्पबलिं
बलि [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
शान्तिं
शान्ति [f]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
रामाय
राम [m]
तद्
तद् [pron]
आश्रमपदं
आश्रम [mn]
आश्रमपदं
पद [mn]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यमाश्रमं सह सीतया । राघवः पर्णशालायां हर्षमाहारयत्परम् ॥
sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ saha sītayā | rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam ||
English Translation
Seeing the beautiful asylum along with Sitā, Rāghava experienced high raptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
सौम्यम्
सौम्य [adj]
आश्रमं
आश्रम [mn]
सह
सह [ind]
सीतया
सीता [f]
राघवः
राघव [m]
पर्णशालायां
पर्ण [mn]
पर्णशालायां
शाला [f]
हर्षम्
हर्ष [m]
आहारयत्
आहारय् [10. Ā.]
परम्
पर [pron]
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा । अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत् ॥
susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā | atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt ||
English Translation
And joyfully embracing Lakṣmaṇa with his arms, Rāma said these exceedingly calm and solemn words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुसंहृष्टः
सु [ind]
सुसंहृष्टः
संहृष् [1. Ā.]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
लक्ष्मणं
लक्ष्मण [m]
तदा
तदा [ind]
अतिस्निग्धं
अति [ind]
अतिस्निग्धं
स्निग्ध [adj]
च
च [ind]
गाढं
गाढ [adj]
च
च [ind]
वचनं
वचन [n]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो । प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः ॥
prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho | pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ ||
English Translation
Pleased am I with you. You have done a great deed, my brother; for which I have granted you my embrace by way of reward.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
महत्
महत् [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
प्रभो
प्रभु [adj]
प्रदेयो
प्रदा [3. Ā.]
यन्निमित्तं
यद् [pron]
यन्निमित्तं
निमित्त [n]
ते
त्वद् [pron]
परिष्वङ्गो
परिष्वङ्ग [m]
मया
मद् [pron]
कृतः
कृ [2. Ā.]
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण । त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥
bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa | tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama ||
English Translation
While you, his son skilled in reading thought, grateful, and cognizant of righteousness are alive, O Laksmana, my father is not dead.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भावज्ञेन
भाव [m]
भावज्ञेन
ज्ञ [adj]
कृतज्ञेन
कृतज्ञ [adj]
धर्मज्ञेन
धर्म [mn]
धर्मज्ञेन
ज्ञ [adj]
च
च [ind]
लक्ष्मण
लक्ष्मण [m]
त्वया
त्वद् [pron]
पुत्रेण
पुत्र [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
न
न [ind]
संवृत्तः
संवृत् [1. Ā.]
पिता
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
एवं लक्ष्मणमुक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः । तस्मिन्देशे बहुफले न्यवसत्स सुखं वशी ॥
evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ | tasmindeśe bahuphale nyavasatsa sukhaṃ vaśī ||
English Translation
Having said this to Lakşmana, Rāghava— the enhancer of auspiciousness experiencing felicity, began to dwell happily in that region filled with fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
लक्ष्मणम्
लक्ष्मण [m]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
राघवो
राघव [m]
लक्ष्मिवर्धनः
लक्ष्मी [f]
लक्ष्मिवर्धनः
वर्धन [adj]
तस्मिन्
तद् [pron]
देशे
देश [m]
बहुफले
बहु [adj]
बहुफले
फल [n]
न्यवसत्
निवस् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
सुखं
सुखम् [ind]
वशी
वशिन् [adj]
कंचित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च । अन्वास्यमानो न्यवसत्स्वर्गलोके यथामरः ॥
kaṃcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca | anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ ||
English Translation
And ministered to by Sītā and Lakşmaņa that righteous one lived there, like the immortals in heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कंचित्
कश्चित् [pron]
कालं
काल [m]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
सीतया
सीता [f]
लक्ष्मणेन
लक्ष्मण [m]
च
च [ind]
अन्वास्यमानो
अन्वास् [4. P.]
न्यवसत्
निवस् [1. Ā.]
स्वर्गलोके
स्वर्ग [m]
स्वर्गलोके
लोक [m]
यथामरः
यथा [ind]
यथामरः
अमर [m]