२१. धर्मार्थापन्नेषु हितो यथा—
आसृष्टेः प्रतिपार्थिवं युवतयो जाता मनोवल्लभाः मग्नास्ते व्यसनार्णवे च बहवस्ताभिः सहैवेश्वराः।
देव्या यत्तु कृतं तथा विकलतामुत्सृज्य लोकोत्तरं तस्यैषा कृपणेन तेन विधिना किं ग्लानिरुत्पाद्यते॥ ७२॥
२२. अवहितो यथा—
यावत् प्रिये तव पितुः प्रथमस्य दातुं न्यायार्जितस्य वसुनो वसुधां भ्रमामि।
कोटीश्चतुर्दश गुरोर्गुरुदक्षिणाया— स्तावत् सहस्व विरहं रचितोऽञ्जलिस्ते॥ ७३॥
२३. सुखो यथा—
अभ्यागतस्य सुहृदः सुधियोऽग्रजाते— रातेनुषो विनयमन्यपराङ्मुखस्य।
कान्ते! व्रजामि मनसोऽभिमतं च कर्तु— माहर्तुमेव च शिरोमणिभूषणं ते॥ ७४॥
२४. दुःखो यथा—
व्रीडायोगान्नतवदनया सन्निधाने गुरूणां बद्धोत्कम्पं स्तनमुकुलयोर्मन्युमन्तर्नियम्य।
तिष्ठेत्युक्तं किमिव न तया यत् समुत्सृज्य बाष्पं मय्यासक्तश्चकितहरिणीहारिनेत्रत्रिभागाः ॥ ७५॥
२५. दैवधर्मार्थोपपन्नेषु वृत्तो यथा—
हे धन्याः शृणुत प्रधानधनिनः सेयं मया प्रेयसी मत्पाणिग्रहदूषणादिति दशां याता जगत्पावनी।
दुर्वृत्तेन दुरन्तपातकशतैरस्तोभितः पौरुषैः स्वामित्वैकसमुन्नतेन सुदती विक्रीयते क्रीयताम्॥ ७६॥
२६. आयतो यथा—
वनभुवि सह पत्या प्रस्थितां वीक्ष्य सीतां गृहिणमनुयियासुर्जानकी शोकनिष्ठा।
गुरुगुरुजनलज्जानम्रवक्त्राम्बुजेन भ्रुकुटिपुटनिबन्धाद् वारिता लक्ष्मणेन॥ ७७॥
२७. त्र्यस्त्रो यथा—(शाकु. ६.२४)
संरोपितेऽय्यात्मनि धर्मपत्नी त्यक्ता मया नाम कुलप्रतिष्ठा।
कल्पिष्यमाणा महते फलाय वसुन्धरा काल इवोप्तबीजा॥ ७८॥
२८. चतुरस्त्रो यथा—
सारङ्गेण हिरण्मयेन सहसा रामः सुदूरं हृतः हा वत्सेति वचो निशम्य तमनुस्नेहाद् गतो लक्ष्मणः।
कालेऽस्मिन् कुलिशाभिघातकठिनक्लेशाकुलां मैथिली— मारोप्याङ्कमशङ्कमेष नभसा लङ्कां गतो रावणः॥ ७९॥
अथैतस्य त्रयः स्कन्धा भवन्ति— प्राप्तिस्कन्धः, व्याप्तिस्कन्धः, समाप्तिस्कन्ध इति। तेषु—
(१) प्रवासशङ्का, प्रवासारम्भः, प्रियप्रस्थानं, प्रियानुगमः, प्रियाप्रश्नः, प्रतिनिवृत्तिः, प्रवासचर्या, प्रवासवृत्तान्त इति प्राप्तिस्कन्धस्याष्टौ प्रकाण्डानि।
(२) वियुक्तस्वरूपं, वियुक्तावस्था, विरहोद्दीपनं, विरहप्रतीकारः, सहायाश्वासनं, सहायोपालम्भः, उत्कण्ठाविनोदः, सन्देशादानम् इति व्याप्तिस्कन्धस्याष्टौ प्रकाण्डानि।
(३) प्रवृत्त्यागमः, प्रवृत्तिपरिप्रश्नः, अवधिप्रतीक्षा, मार्गोदीक्षणं, दैवनिमित्त— शकुनोपश्रुतयः. सुस्वप्नदर्शनं, सुनिमित्तानुभवः, प्रियप्रत्यागम इति समाप्तिस्कन्धस्याष्टौ प्रकाण्डानि। तत्र
(१. प्राप्तिस्कन्धः —८)
(१. प्रवासशङ्का —५)