सीआविओअदुःखं विसहंतस्स चउजामेंत्ततरिअं।
दीहो अ गओ कालो ण समा एक्क अ सा णिसा रहुवइणो॥ १६०॥
(सीतावियोगदुःखं विषहमाणस्य चतुर्याममात्रान्तरितम्।
दीर्घश्च गतः कालः न समा एका च निशा रघुपतेः॥)
शक्तिसाधनोपायानां प्रवासिषु प्रायो विपर्ययादयः स्वदन्ते, न स्वरूपाणि। ततः तथैव तान्युदाह्रियन्ते। तेषु —
१. शक्तिविपर्ययस्त्रेधा बलविपर्ययः, बुद्धिविपर्ययः, उत्साहविपर्ययश्च। तत्र —
बलविपर्ययो यथा—(गास. ८३२ वे.)
समपंथपत्थिअस्स वि पहिअस्स खलंति पुढमदिअहंमि।
हिअअ—ट्ठिअ—जाआ—गुरु—णिअंबभारेण व पआइ॥ १६१॥
(समपथप्रस्थितस्यापि/पथिकस्य स्खलन्ति प्रथमदिवसे।
हृदयस्थितजायागुरुनितम्बभारेणेव पदानि॥)
बुद्धिविपर्ययो यथा—
वट्टं म टं पुच्छामि पइं जाणंता मेह।
विरहं जो मरइ तस्स ओसहं केहा॥ १६२॥
(वृत्तं म(उ)त्वां पृच्छामि पतिं जानन्तं मेघ।
विरहेण यो म्रियते तस्य औषधं कीदृशम्/कुशलं कुत्रेह॥)
उत्साहविपर्ययो यथा—(सेब. ५.७)
धीरेण समं आमा, हिअएण समं अणिंट्ठिआ उवएसा।
उच्छाहेण समं भुआ, बाहेण समं गलंति से उल्लावा॥ १६३॥
(धैर्येण समं यामाः, हृदयेन समं अनिष्ठिता उपदेशाः।
उत्साहेन समं भुजौ, बाष्पेण समं गलन्ति तस्या उल्लापाः॥)
२. साधनविपर्ययः — हेयः, उपादेयः, हेयोपादेयश्च। तत्र —
हेयो यथा—
सो उद्देसो विहिणा ण णिम्मिओ बहुविरहमुल्लिहंतेण।
जत्थ वि अ विवोआ सद्दावद्दे हि णिज्जंति॥ १६४॥
(स उद्देशो विधिना न निर्मित- बहुविरहमुल्लिखता।
यत्रापि च विप्रयोगाः श्रद्धावत्त्वे हि नीयन्ते॥)
उपादेयो यथा—(गास. ८४३वे.)
दीहुण्णा णीसासा रणरणओ रुज्जगग्गिरं गेअं।
पिअविरहे जीविअवल्लाहाण एसो च्चिअ विणोओ॥ १६५॥