Virāṭaparva Adhyāya 64
विराटपर्व • अध्यायः 64
Virāṭaparva Adhyāya 64 of the classical Mahābhārata with 38 verses.
Total: 38 Verses
•
Citations: MBh 4.64.1–38
•
250 Lexicon Terms
ततो राज्ञः सुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः । सोऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजमपश्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
राज्ञः
राजन् [m]
सुतो
सुत [m]
ज्येष्ठः
ज्येष्ठ [adj]
प्राविशत्
प्रविश् [4. P.]
पृथिवींजयः
पृथिवींजय [m]
सो
तद् [pron]
ऽभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
पादौ
पाद [m]
सगरस्य
सगर [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
स तं रुधिरसंसिक्तमनेकाग्रमनागसम् । भूमावासीनमेकान्ते सैरन्ध्र्या समुपस्थितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
रुधिरसंसिक्तम्
रुधिर [n]
रुधिरसंसिक्तम्
संसिच् [6. P.]
अनेकाग्रम्
अनेकाग्र [adj]
अनागसम्
अनागस् [adj]
भूमावासीनम्
भूमि [f]
भूमावासीनम्
आस् [4. P.]
एकान्ते
एकान्त [m]
सैरन्ध्र्या
सैरन्ध्री [f]
समुपस्थितम्
समुपस्था [1. Ā.]
ततः पप्रच्छ पितरं त्वरमाण इवोत्तरः । केनायं ताडितो राजन्केन पापमिदं कृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
पितरं
पितृ [m]
त्वरमाण
त्वर् [1. P.]
इवोत्तरः
इव [ind]
इवोत्तरः
उत्तर [m]
केनायं
क [pron]
केनायं
इदम् [pron]
ताडितो
ताडय् [10. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
केन
क [pron]
पापम्
पाप [n]
इदं
इदम् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
मयायं ताडितो जिह्मो न चाप्येतावदर्हति । प्रशस्यमाने यः शूरे त्वयि षण्ढं प्रशंसति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मयायं
मद् [pron]
मयायं
इदम् [pron]
ताडितो
ताडय् [10. Ā.]
जिह्मो
जिह्म [adj]
न
न [ind]
चाप्येतावद्
च [ind]
चाप्येतावद्
अपि [ind]
चाप्येतावद्
एतावत् [adj]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
प्रशस्यमाने
प्रशंस् [1. Ā.]
यः
यद् [pron]
शूरे
शूर [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
षण्ढं
षण्ढ [m]
प्रशंसति
प्रशंस् [1. Ā.]
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेव प्रसाद्यताम् । मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमपि निर्दहेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकार्यं
अकार्य [n]
ते
त्वद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
प्रसाद्यताम्
प्रसादय् [10. Ā.]
मा
मा [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
ब्रह्मविषं
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मविषं
विष [n]
घोरं
घोर [adj]
समूलम्
स [ind]
समूलम्
मूल [mn]
अपि
अपि [ind]
निर्दहेत्
निर्दह् [1. P.]
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः । क्षमयामास कौन्तेयं भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनवचः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनवचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
धार्तराष्ट्रा
धार्तराष्ट्र [m]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
क्षमयामास
क्षमय् [10. Ā.]
कौन्तेयं
कौन्तेय [m]
भस्मच्छन्नम्
भस्मन् [n]
भस्मच्छन्नम्
छद् [1. P.]
इवानलम्
इव [ind]
इवानलम्
अनल [m]
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत । चिरं क्षान्तमिदं राजन्न मन्युर्विद्यते मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
अस्त्विति
अस् [2. P.]
अस्त्विति
इति [ind]
राजानं
राजन् [m]
भगवान्
भगवन्त् [m]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
चिरं
चिरम् [ind]
क्षान्तम्
क्षम् [1. P.]
इदं
इदम् [pron]
राजन्न
राजन् [m]
राजन्न
न [ind]
मन्युर्
मन्यु [mf]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
मम
मद् [pron]
यदि ह्येतत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम नस्ततः । सराष्ट्रस्त्वं महाराज विनश्येथा न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
ह्येतत्
हि [ind]
ह्येतत्
एतद् [pron]
पतेद्
पत् [1. Ā.]
भूमौ
भूमि [f]
रुधिरं
रुधिर [n]
मम
मद् [pron]
नस्ततः
नस्त [n]
सराष्ट्रस्त्वं
स [ind]
सराष्ट्रस्त्वं
राष्ट्र [mn]
सराष्ट्रस्त्वं
त्वद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
विनश्येथा
विनश् [4. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
न दूषयामि ते राजन्यच्च हन्याददूषकम् । बलवन्तं महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
दूषयामि
दूषय् [10. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
यच्च
यत् [ind]
यच्च
च [ind]
हन्याद्
हन् [6. P.]
अदूषकम्
अदूषक [adj]
बलवन्तं
बलवत् [adj]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
दारुणम्
दारुण [adj]
आप्नुयात्
आप् [1. P.]
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नडा । अभिवाद्य विराटं च कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोणिते
शोणित [n]
तु
तु [ind]
व्यतिक्रान्ते
व्यतिक्रम् [1. P.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
बृहन्नडा
बृहन्नड [mf]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
विराटं
विराट [m]
च
च [ind]
कङ्कं
कङ्क [m]
चाप्युपतिष्ठत
च [ind]
चाप्युपतिष्ठत
अपि [ind]
चाप्युपतिष्ठत
उपस्था [1. Ā.]
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् । प्रशशंस ततो मत्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥
English Translation
Having pacified Yudhishthira, the king began to praise Uttara in the hearing of Arjuna. "O descendant of Kaikeya, in you I have truly got a son. Like you I never had nor shall have a son."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षमयित्वा
क्षमय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
कौरव्यं
कौरव्य [m]
रणाद्
रण [m]
उत्तरम्
उत्तर [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
प्रशशंस
प्रशंस् [1. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
मत्स्यः
मत्स्य [m]
शृण्वतः
श्रु [4. P.]
सव्यसाचिनः
सव्यसाचिन् [m]
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन । त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥
English Translation
Having pacified Yudhishthira, the king began to praise Uttara in the hearing of Arjuna. "O descendant of Kaikeya, in you I have truly got a son. Like you I never had nor shall have a son."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वया
त्वद् [pron]
दायादवान्
दायादवत् [adj]
अस्मि
अस् [2. P.]
कैकेयीनन्दिवर्धन
कैकेयी [f]
कैकेयीनन्दिवर्धन
नन्दिवर्धन [m]
रामकीर्त्या
राम [m]
रामकीर्त्या
कीर्ति [f]
समं
सम [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
जीवितं
जीवित [n]
ते
त्वद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् । तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥
English Translation
O son! How did you fight with that Karna who on his one target releases arrows for thousand targets unfailingly. And how did you meet in battle with who is unequal to any person in this world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पदं
पद [mn]
पदसहस्रेण
पद [mn]
पदसहस्रेण
सहस्र [mn]
यश्चरन्नापराध्नुयात्
यद् [pron]
यश्चरन्नापराध्नुयात्
चर् [1. Ā.]
यश्चरन्नापराध्नुयात्
न [ind]
यश्चरन्नापराध्नुयात्
अपराध् [4. Ā.]
तेन
तद् [pron]
कर्णेन
कर्ण [m]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
समागमः
समागम [m]
मनुष्यलोके सकले यस्य तुल्यो न विद्यते । यः समुद्र इवाक्षोभ्यः कालाग्निरिव दुःसहः । तेन भीष्मेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥
English Translation
O son! How did you fight with that Karna who on his one target releases arrows for thousand targets unfailingly. And how did you meet in battle with who is unequal to any person in this world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनुष्यलोके
मनुष्य [m]
मनुष्यलोके
लोक [m]
सकले
सकल [adj]
यस्य
यद् [pron]
तुल्यो
तुल्य [adj]
न
न [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
यः
यद् [pron]
समुद्र
समुद्र [m]
इवाक्षोभ्यः
इव [ind]
इवाक्षोभ्यः
अक्षोभ्य [adj]
कालाग्निर्
कालाग्नि [m]
इव
इव [ind]
दुःसहः
दुःसह [adj]
तेन
तद् [pron]
कर्णेन
कर्ण [m]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
समागमः
समागम [m]
आचार्यो वृष्णिवीराणां पाण्डवानां च यो द्विजः । सर्वक्षत्रस्य चाचार्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः । तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥
English Translation
O son! How did you fight with that twiceborn Drona, who is preceptor of the Vishni heroes and sons of Kurus, preceptor of all the Kshatriyas and the foremost among the armed soldiers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचार्यो
आचार्य [m]
वृष्णिवीराणां
वृष्णि [m]
वृष्णिवीराणां
वीर [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
च
च [ind]
यो
यद् [pron]
द्विजः
द्विज [m]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [m]
व्रते
व्रत [n]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
सर्वशस्त्रभृतां
सर्व [pron]
सर्वशस्त्रभृतां
शस्त्र [n]
सर्वशस्त्रभृतां
भृत् [adj]
वरः
वर [adj]
तेन
तद् [pron]
कर्णेन
कर्ण [m]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
समागमः
समागम [m]
आचार्यपुत्रो यः शूरः सर्वशस्त्रभृतामपि । अश्वत्थामेति विख्यातः कथं तेन समागमः ॥
English Translation
How is the battle was that of Ashvatthama with you, the son of your preceptor who was the best among the warriors and armed heroes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचार्य
आचार्य [m]
एष
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
द्रोणः
द्रोण [m]
सर्वशस्त्रभृतां
सर्व [pron]
सर्वशस्त्रभृतां
शस्त्रभृत् [m]
वरः
वर [adj]
तद्
तद् [pron]
अश्वतीर्थं
अश्वतीर्थ [n]
विख्यातम्
विख्या [2. P.]
उत्थिता
उत्था [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
ते
तद् [pron]
हयाः
हय [m]
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथा । कृपेण तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥
English Translation
As a Vaishya becomes much distressed on destruction of his wealth, the warriors seeing Kripa become f}accid. How did you fight with them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रणे
रण [m]
यं
यद् [pron]
प्रेक्ष्य
प्रेक्ष् [1. P.]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
हृतस्वा
हृ [2. P.]
हृतस्वा
स्व [n]
वणिजो
वणिज् [m]
यथा
यथा [ind]
तेन
तद् [pron]
कर्णेन
कर्ण [m]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
समागमः
समागम [m]
पर्वतं योऽभिविध्येत राजपुत्रो महेषुभिः । दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥
English Translation
O son, how was that your encounter with prince Duryodhana, who had broken the hills by his great arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पर्वतं
पर्वत [mn]
यो
यद् [pron]
ऽभिविध्येत
अभिव्यध् [4. Ā.]
राजपुत्रो
राजन् [m]
राजपुत्रो
पुत्र [m]
महेषुभिः
महत् [adj]
महेषुभिः
इषु [mf]
तेन
तद् [pron]
कर्णेन
कर्ण [m]
ते
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
समागमः
समागम [m]
न मया निर्जिता गावो न मया निर्जिताः परे । कृतं तु कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥
English Translation
Uttara said The kine have not been rescued by me nor have the enemy been defeated by me. All that has been done by the son of a celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
निर्जिता
निर्जि [1. P.]
गावो
गो [mf]
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
निर्जिताः
निर्जि [1. P.]
परे
पर [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
देवपुत्रेण
देव [m]
देवपुत्रेण
पुत्र [m]
केनचित्
कश्चित् [pron]
स हि भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत् । स चातिष्ठद्रथोपस्थे वज्रहस्तनिभो युवा ॥
English Translation
Seeing me running away in fear, a youth of celestials birth, capable of wielding thunderbolt, stopped me, and got on my chariot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
भीतं
भी [1. Ā.]
द्रवन्तं
द्रु [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
देवपुत्रो
देव [m]
देवपुत्रो
पुत्र [m]
न्यवारयत्
निवारय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
चातिष्ठद्
च [ind]
चातिष्ठद्
स्था [1. Ā.]
रथोपस्थे
रथोपस्थ [m]
वज्रहस्तनिभो
वज्र [mn]
वज्रहस्तनिभो
हस्त [mn]
वज्रहस्तनिभो
निभ [adj]
युवा
युवन् [m]
तेन ता निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः । तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ॥
English Translation
By him the kine have been rescued and the Kauravas defeated. This is the work of that hero and not mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वा
सर्व [pron]
विनिर्जिता
विनिर्जि [1. P.]
गावः
गो [mf]
कुरवश्च
कुरु [m]
कुरवश्च
च [ind]
पराजिताः
पराजि [2. P.]
तस्य
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
वीरस्य
वीर [m]
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
तात
तात [m]
तत्
तद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् । सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥
English Translation
It was he who repulse with arrows the six warriors namely Kripa, Drona, Ashvathama, Karna, Bhishma and Vikarana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदुरो
विदुर [m]
द्रोणपुत्रश्च
द्रोणपुत्र [m]
द्रोणपुत्रश्च
च [ind]
वैश्यापुत्रश्च
वैश्यापुत्र [m]
वैश्यापुत्रश्च
च [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
सूतपुत्रं
सूत [m]
सूतपुत्रं
पुत्र [m]
च
च [ind]
वार्ष्णेयं
वार्ष्णेय [m]
बाहुकं
बाहुक [m]
च
च [ind]
तथाविधम्
तथाविध [adj]
दुर्योधनं च समरे सनागमिव यूथपम् । प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥
English Translation
That highly powerful one said to the prince, Duryodhana, terrified and broken like a leader of elephant-herds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
च
च [ind]
समरे
समर [mn]
सनागम्
स [ind]
सनागम्
नाग [m]
इव
इव [ind]
यूथपम्
यूथप [m]
प्रभग्नम्
प्रभञ्ज् [4. P.]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भीतं
भी [1. Ā.]
राजपुत्रं
राजन् [m]
राजपुत्रं
पुत्र [m]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन । व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ॥
English Translation
O Kuru prince, I do not see that by any means you are safe even at Hastinapur. Protect your life by displaying your energy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हास्तिनपुरे
हास्तिनपुर [n]
त्राणं
त्राण [n]
तव
त्वद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
व्यायामेन
व्यायाम [m]
परीप्सस्व
परीप्स् [Desid. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
कौरवात्मज
कौरव [m]
कौरवात्मज
आत्मज [m]
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं राजन्युद्धे मनः कुरु । पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥
English Translation
You will not be free by escaping. Therefore make up your mind, O king, for fight. By conquering you will enjoy the earth, and by being slain you will attain to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मोक्ष्यसे
मुच् [6. Ā.]
पलायंस्त्वं
पलाय् [Denom. P.]
पलायंस्त्वं
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
युद्धे
युद्ध [n]
मनः
मनस् [n]
कुरु
कृ [2. Ā.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
भोक्ष्यसे
भुज् [6. P.]
जित्वा
जि [9. P.]
हतो
हन् [6. P.]
वा
वा [ind]
स्वर्गम्
स्वर्ग [m]
आप्स्यसि
आप् [1. P.]
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् । सचिवैः संवृतो राजा रथे नाग इव श्वसन् ॥
English Translation
Thus addressed, the king Duryodhana, the foremost of men, sighing on his car like a snake, turned, surrounded by his ministers, and discharging thunder-like arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
निवृत्तो
निवृत् [1. Ā.]
नरव्याघ्रो
नर [m]
नरव्याघ्रो
व्याघ्र [m]
मुञ्चन्
मुच् [6. Ā.]
वज्रनिभाञ्
वज्र [mn]
वज्रनिभाञ्
निभ [adj]
शरान्
शर [m]
सचिवैः
सचिव [m]
संवृतो
संवृ [9. P.]
राजा
राजन् [m]
रथे
रथ [m]
नाग
नाग [m]
इव
इव [ind]
श्वसन्
श्वस् [1. Ā.]
तत्र मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मारिष । यदभ्रघनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ॥
English Translation
Beholding it, my hairs stood erect and the thighs to treinble. But he struck with his arrows that army of lions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
मे
मद् [pron]
रोमहर्षो
रोमन् [n]
रोमहर्षो
हर्ष [m]
ऽभूद्
भू [1. Ā.]
ऊरुस्तम्भश्च
ऊरु [mf]
ऊरुस्तम्भश्च
स्तम्भ [m]
ऊरुस्तम्भश्च
च [ind]
मारिष
मारिष [m]
यद्
यद् [pron]
अभ्रघनसंकाशम्
अभ्र [mn]
अभ्रघनसंकाशम्
घन [mn]
अभ्रघनसंकाशम्
संकाश [m]
अनीकं
अनीक [mn]
व्यधमच्छरैः
विधम् [1. P.]
व्यधमच्छरैः
शर [m]
तत्प्रणुद्य रथानीकं सिंहसंहननो युवा । कुरूंस्तान्प्रहसन्राजन्वासांस्यपहरद्बली ॥
English Translation
Having assailed those mighty car-warriors the Kurus. O king, the youth, powerful as a lion, laughed and stripped them off their robes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रांशुः
प्रांशु [adj]
कनकतालाभः
कनक [n]
कनकतालाभः
ताल [m]
कनकतालाभः
आभ [adj]
सिंहसंहननो
सिंह [m]
सिंहसंहननो
संहनन [n]
युवा
युवन् [m]
कुरूंस्तान्
कुरु [m]
कुरूंस्तान्
तद् [pron]
प्रहसन्
प्रहस् [1. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
वासांस्यपहरद्
वासस् [n]
वासांस्यपहरद्
अपहृ [1. Ā.]
बली
बलिन् [adj]
एकेन तेन वीरेण षड्रथाः परिवारिताः । शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा वने ॥
English Translation
Those six great Kuru car-warriors were defeated by that hero alone, as animals, ranging in the forest, are killed by a single angry tiger."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकेन
एक [pron]
तेन
तद् [pron]
वीरेण
वीर [m]
षड्रथाः
षष् [adj]
षड्रथाः
रथ [m]
परिवारिताः
परिवारय् [10. Ā.]
शार्दूलेनेव
शार्दूल [m]
शार्दूलेनेव
इव [ind]
मत्तेन
मद् [3. P.]
मृगास्तृणचरा
मृग [m]
मृगास्तृणचरा
तृण [n]
मृगास्तृणचरा
चर [adj]
वने
वन [n]
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः । यो मे धनमवाजैषीत्कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥
English Translation
Virata said-Dear son! Tell me where that illustrious and chivalrous angel who has won my cows once taken in possession by Kauravas in battle? I want to see and honour that angel for his valour who have defended you including all cows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रश्
पुत्र [m]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
यो
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
धनम्
धन [n]
अवाजैषीत्
अवजि [1. Ā.]
कुरुभिर्
कुरु [m]
ग्रस्तम्
ग्रस् [1. Ā.]
आहवे
आहव [m]
इच्छामि तमहं द्रष्टुमर्चितुं च महाबलम् । येन मे त्वं च गावश्च रक्षिता देवसूनुना ॥
English Translation
Virata said-Dear son! Tell me where that illustrious and chivalrous angel who has won my cows once taken in possession by Kauravas in battle? I want to see and honour that angel for his valour who have defended you including all cows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इच्छामि
इष् [1. P.]
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
अर्चितुं
अर्च् [1. Ā.]
च
च [ind]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
येन
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
च
च [ind]
गावश्च
गो [mf]
गावश्च
च [ind]
रक्षिता
रक्ष् [4. P.]
देवसूनुना
देव [m]
देवसूनुना
सूनु [m]
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् । स तु श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥
English Translation
Uttara replied-"Dear father! That mighty angel had vanished there but I am sure enough that he will again appear here either tomorrow or the day after tomorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न्यवर्तत
निवृत् [1. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
धीमान्
धीमत् [adj]
सहदेवः
सहदेव [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
श्वो
श्वस् [ind]
वा
वा [ind]
परश्वो
परश्वस् [ind]
वा
वा [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
प्रादुर्भविष्यति
प्रादुर्भू [1. P.]
एवमाख्यायमानं तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् । वसन्तं तत्र नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥
English Translation
Vaishampayana says-O Janamejaya! In spite of told impliedly, the king Virata could not recognise Arjuna, the son of Pandu living those hideously as an eunuch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिवादयमानं
अभिवादय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
मूर्ध्न्युपाघ्राय
मूर्धन् [m]
मूर्ध्न्युपाघ्राय
उपाघ्रा [3. P.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
वसन्तं
वस् [2. P.]
तत्र
तत्र [ind]
नाज्ञासीद्
न [ind]
नाज्ञासीद्
ज्ञा [4. Ā.]
विराटः
विराट [m]
पार्थम्
पार्थ [m]
अर्जुनम्
अर्जुन [m]
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना । प्रददौ तानि वासांसि विराटदुहितुः स्वयम् ॥
English Translation
Arjuna, in disguise of Brihannala then gave all garments took-off from the bodies of great commanders (rathis) to Uttara, daughter of Virata in compliance with the king's order.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पार्थो
पार्थ [m]
ऽभ्यनुज्ञातो
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
विराटेन
विराट [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
प्रददौ
प्रदा [3. Ā.]
तानि
तद् [pron]
वासांसि
वासस् [n]
विराटदुहितुः
विराट [m]
विराटदुहितुः
दुहितृ [f]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
उत्तरा तु महार्हाणि विविधानि तनूनि च । प्रतिगृह्याभवत्प्रीता तानि वासांसि भामिनी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसनानि
आसन [n]
महार्हाणि
महार्ह [adj]
यानानि
यान [n]
शयनानि
शयन [n]
च
च [ind]
प्रतिगृह्याभवत्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
प्रतिगृह्याभवत्
भू [1. Ā.]
प्रीता
प्री [9. Ā.]
तानि
तद् [pron]
वासांसि
वासस् [n]
भामिनी
भामिनी [f]
मन्त्रयित्वा तु कौन्तेय उत्तरेण रहस्तदा । इतिकर्तव्यतां सर्वां राजन्यथ युधिष्ठिरे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्त्रयित्वा
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
तु
तु [ind]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
उत्तरेण
उत्तर [m]
रहस्तदा
रहस् [n]
रहस्तदा
तदा [ind]
अन्तर्वेद्यां
अन्तर्वेदी [f]
तदा
तदा [ind]
राजन्
राजन् [m]
युधिष्ठिरनिवेशने
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरनिवेशने
निवेशन [n]
ततस्तथा तद्व्यदधाद्यथावत्पुरुषर्षभ । सह पुत्रेण मत्स्यस्य प्रहृष्टो भरतर्षभः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तथा
ततस् [ind]
ततस्तथा
तथा [ind]
तद्
तद् [pron]
व्यदधाद्
विधा [3. Ā.]
यथावत्
यथावत् [ind]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
सह
सह [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
मत्स्यस्य
मत्स्य [m]
प्रहृष्टो
प्रहृष् [4. Ā.]
भरतर्षभः
भरत [m]
भरतर्षभः
ऋषभ [m]