Ādiparva Adhyāya 64
आदिपर्व • अध्यायः 64
Ādiparva Adhyāya 64 of the classical Mahābhārata with 43 verses.
Total: 43 Verses
•
Citations: MBh 1.64.1–43
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ततो मृगसहस्राणि हत्वा विपुलवाहनः । राजा मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश ह ॥
English Translation
Vaishampayana said : The king with his soldiers, having killed thousands of animals, entered another forest following an animal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मृगसहस्राणि
मृग [m]
मृगसहस्राणि
सहस्र [mn]
हत्वा
हन् [6. P.]
विपुलवाहनः
विपुल [adj]
विपुलवाहनः
वाहन [n]
राजा
राजन् [m]
मृगप्रसङ्गेन
मृग [m]
मृगप्रसङ्गेन
प्रसङ्ग [m]
वनम्
वन [n]
अन्यद्
अन्य [pron]
विवेश
विश् [4. P.]
ह
ह [ind]
एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितः । स वनस्यान्तमासाद्य महदीरिणमासदत् ॥
English Translation
Alone, fatigued with hunger and thirst he came to a large desert at the end of the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एक
एक [pron]
एवोत्तमबलः
एव [ind]
एवोत्तमबलः
उत्तम [adj]
एवोत्तमबलः
बल [mn]
क्षुत्पिपासासमन्वितः
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासासमन्वितः
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासासमन्वितः
समन्वित [adj]
स
तद् [pron]
वनस्यान्तम्
वन [n]
वनस्यान्तम्
अन्त [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
महद्
महत् [adj]
ईरिणम्
ईरिण [n]
आसदत्
आसद् [2. P.]
तच्चाप्यतीत्य नृपतिरुत्तमाश्रमसंयुतम् । मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तमतीव च । शीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम् ॥
English Translation
Having passed over this her bless desert, the king came to a forest full of holy hermitages. It was beautiful to the eyes and delightful to the heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्चाप्यतीत्य
तद् [pron]
तच्चाप्यतीत्य
च [ind]
तच्चाप्यतीत्य
अपि [ind]
तच्चाप्यतीत्य
अती [1. P.]
नृपतिर्
नृपति [m]
उत्तमाश्रमसंयुतम्
उत्तम [adj]
उत्तमाश्रमसंयुतम्
आश्रम [mn]
उत्तमाश्रमसंयुतम्
संयुत [adj]
मनःप्रह्लादजननं
मनस् [n]
मनःप्रह्लादजननं
प्रह्लाद [m]
मनःप्रह्लादजननं
जनन [adj]
दृष्टिकान्तम्
दृष्टि [f]
दृष्टिकान्तम्
कान्त [adj]
अतीव
अतीव [ind]
च
च [ind]
शीतमारुतसंयुक्तं
शीत [adj]
शीतमारुतसंयुक्तं
मारुत [m]
शीतमारुतसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
जगामान्यन्
गम् [6. Ā.]
जगामान्यन्
अन्य [pron]
महद्
महत् [adj]
वनम्
वन [n]
पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम् । विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा ॥
English Translation
It was cool and it breathed delightful breeze. It was full of trees covered with flowers. It extended far and wide in green soft grass. It echoed with the sweet songs of the birds. It resounded with the sweet notes of the male Kokila and the shrill cries of cicadas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुष्पितैः
पुष्पित [adj]
पादपैः
पादप [m]
कीर्णम्
कृ [6. Ā.]
अतीव
अतीव [ind]
सुखशाद्वलम्
सुख [adj]
सुखशाद्वलम्
शाद्वल [mn]
विपुलं
विपुल [adj]
मधुरारावैर्
मधुर [adj]
मधुरारावैर्
आराव [m]
नादितं
नादय् [10. Ā.]
विहगैस्तथा
विहग [m]
विहगैस्तथा
तथा [ind]
प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । षट्पदाघूर्णितलतं लक्ष्म्या परमया युतम् ॥
English Translation
It contained magnificent trees withstretched out branches, which had formed pleasant shady canopies. The bees hovered over the flowery creepers and beautiful groves were every where.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवृद्धविटपैर्
प्रवृध् [1. Ā.]
प्रवृद्धविटपैर्
विटप [mn]
वृक्षैः
वृक्ष [m]
सुखच्छायैः
सुख [adj]
सुखच्छायैः
छाया [f]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
षट्पदाघूर्णितलतं
षट्पद [m]
षट्पदाघूर्णितलतं
आघूर्ण् [1. Ā.]
षट्पदाघूर्णितलतं
लता [f]
लक्ष्म्या
लक्ष्मी [f]
परमया
परम [adj]
युतम्
युत [adj]
नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी । षट्पदैर्वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्वै काननेऽभवत् ॥
English Translation
There was no tree without flowers and fruits; there was no shrub with prickles on them; there was no plant that had no bees swarming around it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापुष्पः
न [ind]
नापुष्पः
अपुष्प [adj]
पादपः
पादप [m]
कश्चिन्
कश्चित् [pron]
नाफलो
न [ind]
नाफलो
अफल [adj]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
कण्टकी
कण्टकिन् [adj]
षट्पदैर्
षट्पद [m]
वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्
वा [ind]
वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्
अपि [ind]
वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्
अनाकीर्ण [adj]
वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
कानने
कानन [n]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
विहगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव च । सर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैरतीव सुखशाद्वलम् । मनोरमं महेष्वासो विवेश वनमुत्तमम् ॥
English Translation
The whole forest resounded with the sweet songs of the birds; and it was decked with all the beautiful flowers of all the seasons. It was full of pleasant shades of blossoming trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विहगैर्
विहग [m]
नादितं
नादय् [10. Ā.]
पुष्पैर्
पुष्प [n]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
अतीव
अतीव [ind]
च
च [ind]
सर्वर्तुकुसुमैर्
सर्व [pron]
सर्वर्तुकुसुमैर्
ऋतु [m]
सर्वर्तुकुसुमैर्
कुसुम [n]
वृक्षैर्
वृक्ष [m]
अतीव
अतीव [ind]
सुखशाद्वलम्
सुख [adj]
सुखशाद्वलम्
शाद्वल [mn]
मनोरमं
मनोरम [adj]
महेष्वासो
महत् [adj]
महेष्वासो
इष्वास [m]
विवेश
विश् [4. P.]
वनम्
वन [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
मारुतागलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशालिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां स्म व्यसृजंस्ते पुनः पुनः ॥
English Translation
Such was the charming and excellent forest that the great bow-man (Dushyanta) entered. The trees, decked with flowers and waved with the soft breeze. Showered sweet flowers, again and again, on the head of the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मारुतागलितास्तत्र
मारुत [m]
मारुतागलितास्तत्र
आगल् [1. P.]
मारुतागलितास्तत्र
तत्र [ind]
द्रुमाः
द्रुम [m]
कुसुमशालिनः
कुसुम [n]
कुसुमशालिनः
शालिन् [adj]
पुष्पवृष्टिं
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टिं
वृष्टि [f]
विचित्रां
विचित्र [adj]
स्म
स्म [ind]
व्यसृजंस्ते
विसृज् [4. Ā.]
व्यसृजंस्ते
तद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
दिवस्पृशोऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वरैः । विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिवस्पृशो
दिव [n]
दिवस्पृशो
स्पृश् [adj]
ऽथ
अथ [ind]
संघुष्टाः
संघुष् [1. Ā.]
पक्षिभिर्
पक्षिन् [m]
मधुरस्वरैः
मधुर [adj]
मधुरस्वरैः
स्वर [m]
विरेजुः
विराज् [1. Ā.]
पादपास्तत्र
पादप [m]
पादपास्तत्र
तत्र [ind]
विचित्रकुसुमाम्बराः
विचित्र [adj]
विचित्रकुसुमाम्बराः
कुसुम [n]
विचित्रकुसुमाम्बराः
अम्बर [n]
तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु । रुवन्ति रावं विहगाः षट्पदैः सहिता मृदु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
प्रवालेषु
प्रवाल [mn]
पुष्पभारावनामिषु
पुष्प [n]
पुष्पभारावनामिषु
भार [m]
पुष्पभारावनामिषु
अवनामिन् [adj]
रुवन्ति
रु [2. Ā.]
रावं
राव [m]
विहगाः
विहग [m]
षट्पदैः
षट्पद [m]
सहिता
सहित [adj]
मृदु
मृदु [adj]
तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान् । लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान् । संपश्यन्स महातेजा बभूव मुदितस्तदा ॥
English Translation
Clad with the flowery attire of many colours, the sweet singing birds sitting on their branches hanging with the weight of flowers, the busy bees tempted by honey buzzing in sweet chorus around their blossoms, stood many trees (in that forest). There were innumerable bowers of creepers covered with thick clusters of flowers. The greatly energetic king was much pleased and charmed with the scenery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
प्रदेशांश्च
प्रदेश [m]
प्रदेशांश्च
च [ind]
बहून्
बहु [adj]
कुसुमोत्करमण्डितान्
कुसुम [n]
कुसुमोत्करमण्डितान्
उत्कर [m]
कुसुमोत्करमण्डितान्
मण्डय् [Denom. Ā.]
लतागृहपरिक्षिप्तान्
लता [f]
लतागृहपरिक्षिप्तान्
गृह [mn]
लतागृहपरिक्षिप्तान्
परिक्षिप् [6. P.]
मनसः
मनस् [n]
प्रीतिवर्धनान्
प्रीति [f]
प्रीतिवर्धनान्
वर्धन [adj]
संपश्यन्
संपश् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
मुदितस्तदा
मुद् [1. P.]
मुदितस्तदा
तदा [ind]
परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमाचितैः । अशोभत वनं तत्तैर्महेन्द्रध्वजसंनिभैः ॥
English Translation
The trees, with its flowery branches, entwining with one another, looked exceedingly beautiful and appeared like so many Indra's poles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परस्पराश्लिष्टशाखैः
परस्पर [adj]
परस्पराश्लिष्टशाखैः
आश्लिष् [6. P.]
परस्पराश्लिष्टशाखैः
शाखा [f]
पादपैः
पादप [m]
कुसुमाचितैः
कुसुम [n]
कुसुमाचितैः
आञ्च् [1. P.]
अशोभत
शुभ् [6. Ā.]
वनं
वन [n]
तत्
तद् [pron]
तैर्
तद् [pron]
महेन्द्रध्वजसंनिभैः
महत् [adj]
महेन्द्रध्वजसंनिभैः
इन्द्र [m]
महेन्द्रध्वजसंनिभैः
ध्वज [mn]
महेन्द्रध्वजसंनिभैः
संनिभ [adj]
सुखशीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः । परिक्रामन्वने वृक्षानुपैतीव रिरंसया ॥
English Translation
Pleasant, cool and fragrant breezes, mixed with the effluvia of sweet flowers, blew every where and appeared as if they had come there to play with the trees.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखशीतः
सुख [adj]
सुखशीतः
शीत [adj]
सुगन्धी
सुगन्धिन् [adj]
च
च [ind]
पुष्परेणुवहो
पुष्प [n]
पुष्परेणुवहो
रेणु [mn]
पुष्परेणुवहो
वह [adj]
ऽनिलः
अनिल [m]
परिक्रामन्
परिक्रम् [6. P.]
वने
वन [n]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
उपैतीव
उपे [2. Ā.]
उपैतीव
इव [ind]
रिरंसया
रिरंसा [f]
एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपः । नदीकच्छोद्भवं कान्तमुच्छ्रितध्वजसंनिभम् ॥
English Translation
The king saw that forest endued with such beauties. It was situated in the delta of a river and looked like a pole erected in Indra's honour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंगुणसमायुक्तं
एवंगुण [adj]
एवंगुणसमायुक्तं
समायुज् [7. P.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
वनं
वन [n]
नृपः
नृप [m]
नदीकच्छोद्भवं
नदी [f]
नदीकच्छोद्भवं
कच्छ [m]
नदीकच्छोद्भवं
उद्भव [adj]
कान्तम्
कान्त [adj]
उच्छ्रितध्वजसंनिभम्
उच्छ्रि [1. Ā.]
उच्छ्रितध्वजसंनिभम्
ध्वज [mn]
उच्छ्रितध्वजसंनिभम्
संनिभ [adj]
प्रेक्षमाणो वनं तत्तु सुप्रहृष्टविहंगमम् । आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम् ॥
English Translation
The king saw in that forest, the abode of ever cheerful birds, a charming and delightful hermitage of ascetics.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रेक्षमाणो
प्रेक्ष् [1. P.]
वनं
वन [n]
तत्
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सुप्रहृष्टविहंगमम्
सु [ind]
सुप्रहृष्टविहंगमम्
प्रहृष् [4. Ā.]
सुप्रहृष्टविहंगमम्
विहंगम [m]
आश्रमप्रवरं
आश्रम [mn]
आश्रमप्रवरं
प्रवर [adj]
रम्यं
रम्य [adj]
ददर्श
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
मनोरमम्
मनोरम [adj]
नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकम् । यतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम् ॥
English Translation
It was surrounded by many trees and the holy fire was burning within it. He (the king) worshipped that matchless hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानावृक्षसमाकीर्णं
नाना [ind]
नानावृक्षसमाकीर्णं
वृक्ष [m]
नानावृक्षसमाकीर्णं
समाकृ [6. P.]
सम्प्रज्वलितपावकम्
सम्प्रज्वल् [1. P.]
सम्प्रज्वलितपावकम्
पावक [m]
यतिभिर्
यति [m]
वालखिल्यैश्च
वालखिल्य [mn]
वालखिल्यैश्च
च [ind]
वृतं
वृ [1. Ā.]
मुनिगणान्वितम्
मुनि [m]
मुनिगणान्वितम्
गण [m]
मुनिगणान्वितम्
अन्वित [adj]
अग्न्यागारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम् । महाकच्छैर्बृहद्भिश्च विभ्राजितमतीव च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्न्यागारैश्च
अग्नि [m]
अग्न्यागारैश्च
आगार [n]
अग्न्यागारैश्च
च [ind]
बहुभिः
बहु [adj]
पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्
पुष्प [n]
पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्
संस्तर [m]
पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्
संस्तृ [1. P.]
महाकच्छैर्
महाकच्छ [m]
बृहद्भिश्च
बृहत् [adj]
बृहद्भिश्च
च [ind]
विभ्राजितम्
विभ्राज् [1. P.]
अतीव
अतीव [ind]
च
च [ind]
मालिनीमभितो राजन्नदीं पुण्यां सुखोदकाम् । नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम् । तत्र व्यालमृगान्सौम्यान्पश्यन्प्रीतिमवाप सः ॥
English Translation
The place looked very beautiful with the tall trees with their large trunks. O king, the transparent and sacred river Malini flowed by it. The river was charming to the ascetics and abounded with every species of water-fowls. He (the king) was much delighted to see the innocent deer-cubs playing (playfully) on her banks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मालिनीम्
मालिन् [adj]
अभितो
अभितस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
नदीं
नदी [f]
पुण्यां
पुण्य [adj]
सुखोदकाम्
सुख [n]
सुखोदकाम्
उदक [n]
नैकपक्षिगणाकीर्णां
न [ind]
नैकपक्षिगणाकीर्णां
एक [pron]
नैकपक्षिगणाकीर्णां
पक्षिन् [m]
नैकपक्षिगणाकीर्णां
गण [m]
नैकपक्षिगणाकीर्णां
आकृ [6. P.]
तपोवनमनोरमाम्
तपस् [n]
तपोवनमनोरमाम्
वन [n]
तपोवनमनोरमाम्
मनोरम [adj]
तत्र
तत्र [ind]
व्यालमृगान्
व्याल [m]
व्यालमृगान्
मृग [m]
सौम्यान्
सौम्य [adj]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
प्रीतिम्
प्रीति [f]
अवाप
अवाप् [5. Ā.]
सः
तद् [pron]
तं चाप्यतिरथः श्रीमानाश्रमं प्रत्यपद्यत । देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम् ॥
English Translation
Thereupon, the king, whose chariot no foe could obstruct, entered that charming hermitage, exceedingly beautiful all over and which was like the region of heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तदाप्रतिमं
तदा [ind]
तदाप्रतिमं
अप्रतिम [adj]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
आश्रमं
आश्रम [mn]
प्रत्यपूजयत्
प्रतिपूजय् [10. Ā.]
देवलोकप्रतीकाशं
देव [m]
देवलोकप्रतीकाशं
लोक [m]
देवलोकप्रतीकाशं
प्रतीकाश [m]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
सुमनोहरम्
सु [ind]
सुमनोहरम्
मनोहर [adj]
नदीमाश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः । सर्वप्राणभृतां तत्र जननीमिव विष्ठिताम् ॥
English Translation
He saw that the hermitage was situated on the banks of the river, a most sacred one and she flowed as the mother of all the creatures living there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नदीम्
नदी [f]
आश्रमसंश्लिष्टां
आश्रम [mn]
आश्रमसंश्लिष्टां
संश्लिष् [4. P.]
पुण्यतोयां
पुण्य [adj]
पुण्यतोयां
तोय [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
सः
तद् [pron]
सर्वप्राणभृतां
सर्व [pron]
सर्वप्राणभृतां
प्राणभृत् [adj]
तत्र
तत्र [ind]
जननीम्
जननी [f]
इव
इव [ind]
विष्ठिताम्
विष्ठा [1. Ā.]
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम् । सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम् ॥
English Translation
Milk-white waves played on her breast. Chakravakas sported on her banks. It was the abode of the Kinnaras and it was frequented by the monkeys and the bears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सचक्रवाकपुलिनां
सचक्रवाक [adj]
सचक्रवाकपुलिनां
पुलिन [mn]
पुष्पफेनप्रवाहिनीम्
पुष्प [n]
पुष्पफेनप्रवाहिनीम्
फेन [mn]
पुष्पफेनप्रवाहिनीम्
प्रवाहिन् [adj]
सकिंनरगणावासां
स [ind]
सकिंनरगणावासां
किंनर [mn]
सकिंनरगणावासां
गण [m]
सकिंनरगणावासां
आवास [m]
वानरर्क्षनिषेविताम्
वानर [m]
वानरर्क्षनिषेविताम्
ऋक्ष [m]
वानरर्क्षनिषेविताम्
निषेव् [1. Ā.]
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैरुपशोभिताम् । मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम् ॥
English Translation
The holy ascetics, engaged in study and meditation, lived there on the beautiful banks of that river. It was frequented by the intoxicated elephants, tigers and great snakes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां
पुण्य [adj]
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां
स्वाध्याय [m]
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां
संघुष् [1. Ā.]
पुलिनैर्
पुलिन [mn]
उपशोभिताम्
उपशोभय् [10. P.]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
मद् [3. P.]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
वारण [m]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
शार्दूल [m]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
भुजग [m]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
इन्द्र [m]
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
निषेव् [1. Ā.]
नदीमाश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा । चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा ॥
English Translation
Having seen the river and the hermitage he desired to enter into that sacred place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नदीम्
नदी [f]
आश्रमसम्बद्धां
आश्रम [mn]
आश्रमसम्बद्धां
सम्बन्ध् [9. Ā.]
दृष्ट्वाश्रमपदं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वाश्रमपदं
आश्रम [mn]
दृष्ट्वाश्रमपदं
पद [mn]
तथा
तथा [ind]
चकाराभिप्रवेशाय
कृ [2. Ā.]
चकाराभिप्रवेशाय
अभिप्रवेश [m]
मतिं
मति [f]
स
तद् [pron]
नृपतिस्तदा
नृपति [m]
नृपतिस्तदा
तदा [ind]
अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया । नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम् ॥
English Translation
The river was studded with many islands with beautiful and charming shores. It looked like the abode of Nara and Narayana, beautified with the river Ganges.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलंकृतं
अलंकृ [8. Ā.]
द्वीपवत्या
द्वीपवत् [adj]
मालिन्या
मालिनी [f]
रम्यतीरया
रम्य [adj]
रम्यतीरया
तीर [n]
नरनारायणस्थानं
नर [m]
नरनारायणस्थानं
नारायण [m]
नरनारायणस्थानं
स्थान [n]
गङ्गयेवोपशोभितम्
गङ्गा [f]
गङ्गयेवोपशोभितम्
इव [ind]
गङ्गयेवोपशोभितम्
उपशोभय् [10. P.]
मत्तबर्हिणसंघुष्टं
मद् [3. P.]
मत्तबर्हिणसंघुष्टं
बर्हिण [m]
मत्तबर्हिणसंघुष्टं
संघुष् [1. Ā.]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
महद्
महत् [adj]
वनम्
वन [n]
तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरेश्वरः । अतीव गुणसंपन्नमनिर्देश्यं च वर्चसा । महर्षिं काश्यपं द्रष्टुमथ कण्वं तपोधनम् ॥
English Translation
He desired to see the great ascetic Rishi, the illustrious Kanva, of the lineage of Kashyapa, the possessor of all virtues and who was too effulgent to be looked at.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
स
तद् [pron]
चैत्ररथप्रख्यं
चैत्ररथ [n]
चैत्ररथप्रख्यं
प्रख्या [f]
समुपेत्य
समुपे [2. P.]
नरेश्वरः
नरेश्वर [m]
अतीव
अतीव [ind]
गुणसम्पन्नम्
गुण [mn]
गुणसम्पन्नम्
सम्पद् [4. P.]
अनिर्देश्यं
अनिर्देश्य [adj]
च
च [ind]
वर्चसा
वर्चस् [n]
महर्षिं
महत् [adj]
महर्षिं
ऋषि [m]
काश्यपं
काश्यप [m]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
अथ
अथ [ind]
कण्वं
कण्व [m]
तपोधनम्
तपोधन [adj]
रथिनीमश्वसंबाधां पदातिगणसंकुलाम् । अवस्थाप्य वनद्वारि सेनामिदमुवाच सः ॥
English Translation
Halting his army of flag-holders, cavalry, infantry and elephants at the out-skirt of the
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथिनीम्
रथिनी [f]
अश्वसंबाधां
अश्व [m]
अश्वसंबाधां
सम्बाध [m]
पदातिगणसंकुलाम्
पदाति [m]
पदातिगणसंकुलाम्
गण [m]
पदातिगणसंकुलाम्
संकुल [adj]
अवस्थाप्य
अवस्थापय् [10. Ā.]
वनद्वारि
वन [n]
वनद्वारि
द्वार् [f]
सेनाम्
सेना [f]
इदम्
इदम् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
सः
तद् [pron]
मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम् । काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम ॥
English Translation
“I shall go to see the mighty ascetic, the son of Kashyapa, who is free from Rajoguna. Stay here till I return."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुनिं
मुनि [m]
विरजसं
विरजस् [adj]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
तपोधनम्
तपोधन [adj]
काश्यपं
काश्यप [m]
स्थीयताम्
स्था [1. Ā.]
अत्र
अत्र [ind]
यावदागमनं
यावत् [ind]
यावदागमनं
आगमन [n]
मम
मद् [pron]
तद्वनं नन्दनप्रख्यमासाद्य मनुजेश्वरः । क्षुत्पिपासे जहौ राजा हर्षं चावाप पुष्कलम् ॥
English Translation
The king forgot his hunger and thirst and derived infinite pleasure as soon as he entered that forest, like Nandana, (the garden of Indra.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
नन्दनप्रख्यम्
नन्दन [n]
नन्दनप्रख्यम्
प्रख्या [f]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
मनुजेश्वरः
मनुज [m]
मनुजेश्वरः
ईश्वर [m]
क्षुत्पिपासे
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासे
पिपासा [f]
जहौ
हा [1. P.]
राजा
राजन् [m]
हर्षं
हर्ष [m]
चावाप
च [ind]
चावाप
अवाप् [5. Ā.]
पुष्कलम्
पुष्कल [adj]
सामात्यो राजलिङ्गानि सोऽपनीय नराधिपः । पुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम् । दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम् ॥
English Translation
The king, having laid aside all signs of royalty, entered that excellent hermitage with his Minister and Priest only.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सामात्यो
स [ind]
सामात्यो
अमात्य [m]
राजलिङ्गानि
राजन् [m]
राजलिङ्गानि
लिङ्ग [mn]
सो
तद् [pron]
ऽपनीय
अपनी [1. Ā.]
नराधिपः
नर [m]
नराधिपः
अधिप [m]
पुरोहितसहायश्च
पुरोहित [m]
पुरोहितसहायश्च
सहाय [m]
पुरोहितसहायश्च
च [ind]
जगामाश्रमम्
गम् [6. Ā.]
जगामाश्रमम्
आश्रम [mn]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
दिदृक्षुस्तत्र
दिदृक्षु [adj]
दिदृक्षुस्तत्र
तत्र [ind]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
तपोराशिम्
तपस् [n]
तपोराशिम्
राशि [mf]
अथाव्ययम्
अथ [ind]
अथाव्ययम्
अव्यय [adj]