Aśvamedhikaparva Adhyāya 90
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 90
Aśvamedhikaparva Adhyāya 90 of the classical Mahābhārata with 40 verses.
Total: 40 Verses
•
Citations: MBh 14.90.1–40
•
250 Lexicon Terms
स प्रविश्य यथान्यायं पाण्डवानां निवेशनम् । पितामहीमभ्यवदत्साम्ना परमवल्गुना ॥
English Translation
Entering the palace of the Pandavas the mighty-armed prince saluted his grandmother in soothing and sweet words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
तद्
तद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
निवेशनम्
निवेशन [n]
पितामहीम्
पितामही [f]
अभ्यवदत्
अभिवद् [1. Ā.]
साम्ना
सामन् [n]
परमवल्गुना
परम [adj]
परमवल्गुना
वल्गु [adj]
तथा चित्राङ्गदा देवी कौरव्यस्यात्मजापि च । पृथां कृष्णां च सहिते विनयेनाभिजग्मतुः । सुभद्रां च यथान्यायं याश्चान्याः कुरुयोषितः ॥
English Translation
Then queen Chitrangada, and (Ulupi) the daughter of (the snake) Kauravya, together humbly approached Pritha and Krishna. They then met Subhadra and the other ladies of the Kuru race with due formalities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
चित्राङ्गदा
चित्राङ्गदा [f]
देवी
देवी [f]
कौरव्यस्यात्मजापि
कौरव्य [m]
कौरव्यस्यात्मजापि
आत्मजा [f]
कौरव्यस्यात्मजापि
अपि [ind]
च
च [ind]
पृथां
पृथा [f]
कृष्णां
कृष्णा [f]
च
च [ind]
सहिते
सहित [adj]
विनयेनाभिजग्मतुः
विनय [m]
विनयेनाभिजग्मतुः
अभिगम् [1. Ā.]
सुभद्रां
सुभद्रा [f]
च
च [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
याश्चान्याः
यद् [pron]
याश्चान्याः
च [ind]
याश्चान्याः
अन्य [pron]
कुरुयोषितः
कुरु [m]
कुरुयोषितः
योषित् [f]
ददौ कुन्ती ततस्ताभ्यां रत्नानि विविधानि च । द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चाप्यन्या ददुः स्त्रियः ॥
English Translation
Kunti gave them many gems and costly things. Draupadi and Subha 'ra and the other ladies of Kuru's race all made presents to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददौ
दा [1. Ā.]
कुन्ती
कुन्ती [f]
ततस्ताभ्यां
ततस् [ind]
ततस्ताभ्यां
तद् [pron]
रत्नानि
रत्न [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
च
च [ind]
सुभद्रा
सुभद्रा [f]
च
च [ind]
याश्चाप्यन्या
यद् [pron]
याश्चाप्यन्या
च [ind]
याश्चाप्यन्या
अपि [ind]
याश्चाप्यन्या
अन्य [pron]
ददुः
दा [1. Ā.]
स्त्रियः
स्त्री [f]
ऊषतुस्तत्र ते देव्यौ महार्हशयनासने । सुपूजिते स्वयं कुन्त्या पार्थस्य प्रियकाम्यया ॥
English Translation
The two ladies took up their residence there, using costly beds and seats, treated with affection and honor by Kunti herself from desire of doing what was agreeable to Partha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऊषतुस्तत्र
वस् [2. P.]
ऊषतुस्तत्र
तत्र [ind]
ते
तद् [pron]
देव्यौ
देवी [f]
महार्हशयनासने
महार्ह [adj]
महार्हशयनासने
शयन [n]
महार्हशयनासने
आसन [n]
सुपूजिते
सु [ind]
सुपूजिते
पूजय् [10. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
कुन्त्या
कुन्ती [f]
पार्थस्य
पार्थ [m]
प्रियकाम्यया
प्रिय [adj]
प्रियकाम्यया
काम्या [f]
स च राजा महावीर्यः पूजितो बभ्रुवाहनः । धृतराष्ट्रं महीपालमुपतस्थे यथाविधि ॥
English Translation
King Babhruvahana of great energy, duly honored (by Kunti), then inet Dhritarashtra according to due rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
महावीर्यः
महत् [adj]
महावीर्यः
वीर्य [n]
पूजितो
पूजय् [10. Ā.]
बभ्रुवाहनः
बभ्रुवाहन [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
महीपालम्
महीपाल [m]
उपतस्थे
उपस्था [1. Ā.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
युधिष्ठिरं च राजानं भीमादींश्चापि पाण्डवान् । उपगम्य महातेजा विनयेनाभ्यवादयत् ॥
English Translation
Going then to king Yudhishthira and Bhima and the other Pandavas the mighty prince of Munipura saluted them all with humility.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
च
च [ind]
राजानं
राजन् [m]
भीमादींश्चापि
भीम [m]
भीमादींश्चापि
आदि [m]
भीमादींश्चापि
च [ind]
भीमादींश्चापि
अपि [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
उपगम्य
उपगम् [6. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
विनयेनाभ्यवादयत्
विनय [m]
विनयेनाभ्यवादयत्
अभिवादय् [10. Ā.]
स तैः प्रेम्णा परिष्वक्तः पूजितश्च यथाविधि । धनं चास्मै ददुर्भूरि प्रीयमाणा महारथाः ॥
English Translation
They all embraced him with great love and honored him duly. And those powerful carwarrior highly pleased with him, made large gifted of wealth to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तैः
तद् [pron]
प्रेम्णा
प्रेमन् [mn]
परिष्वक्तः
परिष्वज् [1. P.]
पूजितश्च
पूजय् [10. Ā.]
पूजितश्च
च [ind]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
धनं
धन [n]
चास्मै
च [ind]
चास्मै
इदम् [pron]
ददुर्
दा [1. Ā.]
भूरि
भूरि [adj]
प्रीयमाणा
प्री [9. Ā.]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
तथैव स महीपालः कृष्णं चक्रगदाधरम् । प्रद्युम्न इव गोविन्दं विनयेनोपतस्थिवान् ॥
English Translation
The king of Manipura then humbly approached Krishna, that hero armed with the discus and the mace, like a second Pradyumna approaching his father. Krishna gave to the king a very costly and excellent car adorned with gold and to which were yoked excellent horses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
महीपालः
महीपाल [m]
कृष्णं
कृष्ण [m]
चक्रगदाधरम्
चक्र [n]
चक्रगदाधरम्
गदा [f]
चक्रगदाधरम्
धर [adj]
प्रद्युम्न
प्रद्युम्न [m]
इव
इव [ind]
गोविन्दं
गोविन्द [m]
विनयेनोपतस्थिवान्
विनय [m]
विनयेनोपतस्थिवान्
उपस्था [1. Ā.]
तस्मै कृष्णो ददौ राज्ञे महार्हमभिपूजितम् । रथं हेमपरिष्कारं दिव्याश्वयुजमुत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
कृष्णो
कृष्ण [m]
ददौ
दा [1. Ā.]
राज्ञे
राजन् [m]
महार्हम्
महार्ह [adj]
अभिपूजितम्
अभिपूजय् [10. P.]
रथं
रथ [m]
हेमपरिष्कारं
हेमन् [n]
हेमपरिष्कारं
परिष्कार [m]
दिव्याश्वयुजम्
दिव्य [adj]
दिव्याश्वयुजम्
अश्व [m]
दिव्याश्वयुजम्
युज् [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
धर्मराजश्च भीमश्च यमजौ फल्गुनस्तथा । पृथक्पृथगतीवैनं मानार्हं समपूजयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मराजश्च
धर्मराज [m]
धर्मराजश्च
च [ind]
भीमश्च
भीम [m]
भीमश्च
च [ind]
यमजौ
यम [m]
यमजौ
ज [adj]
फल्गुनस्तथा
फल्गुन [m]
फल्गुनस्तथा
तथा [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
पृथग्
पृथक् [ind]
अतीवैनं
अतीव [ind]
अतीवैनं
एनद् [pron]
मानार्हं
मान [m]
मानार्हं
अर्ह [adj]
समपूजयन्
सम्पूजय् [10. Ā.]
ततस्तृतीये दिवसे सत्यवत्याः सुतो मुनिः । युधिष्ठिरं समभ्येत्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तृतीये
ततस् [ind]
ततस्तृतीये
तृतीय [adj]
दिवसे
दिवस [mn]
सत्यवत्याः
सत्यवती [f]
सुतो
सुत [m]
मुनिः
मुनि [m]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
धर्मसुतो
धर्म [mn]
धर्मसुतो
सुत [m]
व्यासं
व्यास [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अद्य प्रभृति कौन्तेय यजस्व समयो हि ते । मुहूर्तो यज्ञियः प्राप्तश्चोदयन्ति च याजकाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
यजस्व
यज् [2. P.]
समयो
समय [m]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
मुहूर्तो
मुहूर्त [mn]
यज्ञियः
यज्ञिय [adj]
प्राप्तश्चोदयन्ति
प्राप् [1. P.]
प्राप्तश्चोदयन्ति
चोदय् [10. Ā.]
च
च [ind]
याजकाः
याजक [m]
अहीनो नाम राजेन्द्र क्रतुस्तेऽयं विकल्पवान् । बहुत्वात्काञ्चनस्यास्य ख्यातो बहुसुवर्णकः ॥
English Translation
Let the sacrifice be performed in such a way that no limb may become defective. On account of the very large quantity of gold that is required for this sacrifice, it has come to be called the sacrifice of profuse gold.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहीनो
अहीन [adj]
नाम
नाम [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
क्रतुस्ते
क्रतु [m]
क्रतुस्ते
त्वद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
विकल्पवान्
विकल्पवत् [adj]
बहुत्वात्
बहु [adj]
बहुत्वात्
त्व [n]
काञ्चनस्यास्य
काञ्चन [n]
काञ्चनस्यास्य
इदम् [pron]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
बहुसुवर्णकः
बहु [adj]
बहुसुवर्णकः
सुवर्णक [n]
एवमेव महाराज दक्षिणां त्रिगुणां कुरु । त्रित्वं व्रजतु ते राजन्ब्राह्मणा ह्यत्र कारणम् ॥
English Translation
Do you also, O great king, make the Dakshina of this sacrifice three times of what is enjoined. Let the merit of your sacrifice increase threefold. The Brahimanas competent for the purpose.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एव
एव [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
दक्षिणां
दक्षिणा [f]
त्रिगुणां
त्रिगुण [adj]
कुरु
कृ [2. Ā.]
त्रित्वं
त्रि [nr]
त्रित्वं
त्व [n]
व्रजतु
व्रज् [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
ह्यत्र
हि [ind]
ह्यत्र
अत्र [ind]
कारणम्
कारण [n]
त्रीनश्वमेधानत्र त्वं संप्राप्य बहुदक्षिणान् । ज्ञातिवध्याकृतं पापं प्रहास्यसि नराधिप ॥
English Translation
Acquiring the merits then of three HorseSacrifices, each with profuse presents, you shall be freed, O king, from the sin of having killed your kinsmen.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रीन्
त्रि [nr]
अश्वमेधान्
अश्वमेध [m]
अत्र
अत्र [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
सम्प्राप्य
सम्प्राप् [5. Ā.]
बहुदक्षिणान्
बहु [adj]
बहुदक्षिणान्
दक्षिणा [f]
ज्ञातिवध्याकृतं
ज्ञाति [m]
ज्ञातिवध्याकृतं
वध्या [f]
ज्ञातिवध्याकृतं
कृ [2. Ā.]
पापं
पाप [n]
प्रहास्यसि
प्रहा [3. Ā.]
नराधिप
नराधिप [m]
पवित्रं परमं ह्येतत्पावनानां च पावनम् । यदश्वमेधावभृथं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥
English Translation
The bath which one performs upon completion of the Horse-Sacrifice, O king, is highly powerful and productive of the highest merit. That merit will be yours, O king of Kuru's race. are
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पवित्रं
पवित्र [n]
परमं
परम [adj]
ह्येतत्
हि [ind]
ह्येतत्
एतद् [pron]
पावनानां
पावन [adj]
च
च [ind]
पावनम्
पावन [adj]
यद्
यद् [pron]
अश्वमेधावभृथं
अश्वमेध [m]
अश्वमेधावभृथं
अवभृथ [mn]
प्राप्स्यसे
प्राप् [1. P.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
इत्युक्तः स तु तेजस्वी व्यासेनामिततेजसा । दीक्षां विवेश धर्मात्मा वाजिमेधाप्तये तदा । नराधिपः प्रायजत वाजिमेधं महाक्रतुम् ॥
English Translation
Thus addressed by Vyasa of incomparable intelligence, the righteous-souled Yudhishthria of great energy underwent the initiation for performance of the Horse-Sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
व्यासेनामिततेजसा
व्यास [m]
व्यासेनामिततेजसा
अमित [adj]
व्यासेनामिततेजसा
तेजस् [n]
दीक्षां
दीक्षा [f]
विवेश
विश् [4. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
वाजिमेधाप्तये
वाजिमेध [m]
वाजिमेधाप्तये
आप्ति [f]
तदा
तदा [ind]
नराधिपः
नराधिप [m]
प्रायजत
प्रयज् [1. Ā.]
वाजिमेधं
वाजिमेध [m]
महाक्रतुम्
महत् [adj]
महाक्रतुम्
क्रतु [m]
तत्र वेदविदो राजंश्चक्रुः कर्माणि याजकाः । परिक्रमन्तः शास्त्रज्ञा विधिवत्साधुशिक्षिताः ॥
English Translation
The priests, well-conversant with the Vedas, did every rite, duly, moving about in all directions. They were all well-trained, and possessed of omniscience.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
वेदविदो
वेद [m]
वेदविदो
विद् [adj]
राजंश्चक्रुः
राजन् [m]
राजंश्चक्रुः
कृ [2. Ā.]
कर्माणि
कर्मन् [n]
याजकाः
याजक [m]
परिक्रमन्तः
परिक्रम् [6. P.]
शास्त्रज्ञा
शास्त्र [n]
शास्त्रज्ञा
ज्ञ [adj]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
साधुशिक्षिताः
साधु [adj]
साधुशिक्षिताः
शिक्षय् [10. Ā.]
न तेषां स्खलितं तत्र नासीदपहुतं तथा । क्रमयुक्तं च युक्तं च चक्रुस्तत्र द्विजर्षभाः ॥
English Translation
In nothing was there any deviation from the ordinances, and nothing was done improperly. Those foremost of twice-born persons followed the procedure as laid down as it should be followed in those points about which no directions are given.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तेषां
तद् [pron]
स्खलितं
स्खलित [n]
तत्र
तत्र [ind]
नासीद्
न [ind]
नासीद्
अस् [2. P.]
अपहुतं
अपहु [3. Ā.]
तथा
तथा [ind]
क्रमयुक्तं
क्रम [m]
क्रमयुक्तं
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
युक्तं
युक्त [adj]
च
च [ind]
चक्रुस्तत्र
कृ [2. Ā.]
चक्रुस्तत्र
तत्र [ind]
द्विजर्षभाः
द्विजर्षभ [m]
कृत्वा प्रवर्ग्यं धर्मज्ञा यथावद्द्विजसत्तमाः । चक्रुस्ते विधिवद्राजंस्तथैवाभिषवं द्विजाः ॥
English Translation
Thosc best of twice-born ones, having first performed the rite called Pravargya otherwise called Dharma, then duly performed the rite of Abhishva, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
प्रवर्ग्यं
प्रवर्ग्य [m]
धर्मज्ञा
धर्म [mn]
धर्मज्ञा
ज्ञ [adj]
यथावद्
यथावत् [ind]
द्विजसत्तमाः
द्विजसत्तम [m]
चक्रुस्ते
कृ [2. Ā.]
चक्रुस्ते
तद् [pron]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
राजंस्तथैवाभिषवं
राजन् [m]
राजंस्तथैवाभिषवं
तथा [ind]
राजंस्तथैवाभिषवं
एव [ind]
राजंस्तथैवाभिषवं
अभिषव [m]
द्विजाः
द्विज [m]
अभिषूय ततो राजन्सोमं सोमपसत्तमाः । सवनान्यानुपूर्व्येण चक्रुः शास्त्रानुसारिणः ॥
English Translation
Those foremost of Soma-Drinkers, O monarch, extracting the juice of the Soma, then performed the Savana rite, following the injunctions of the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिषूय
अभिषु [5. P.]
ततो
ततस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
सोमं
सोम [m]
सोमपसत्तमाः
सोमप [m]
सोमपसत्तमाः
सत्तम [adj]
सवनान्यानुपूर्व्येण
सवन [n]
सवनान्यानुपूर्व्येण
आनुपूर्व्य [n]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
शास्त्रानुसारिणः
शास्त्र [n]
शास्त्रानुसारिणः
अनुसारिन् [adj]
न तत्र कृपणः कश्चिन्न दरिद्रो बभूव ह । क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानवः ॥
English Translation
Among those who came to that sacrifice none could be seen who was cheerless, none who was poor, none who was hungry, none who was plunged into grief, and none that seemed to be vulgar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कृपणः
कृपण [adj]
कश्चिन्न
कश्चित् [pron]
कश्चिन्न
न [ind]
दरिद्रो
दरिद्र [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
ह
ह [ind]
क्षुधितो
क्षुध् [4. P.]
दुःखितो
दुःखित [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
प्राकृतो
प्राकृत [adj]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
मानवः
मानव [m]
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास नित्यदा । भीमसेनो महातेजाः सततं राजशासनात् ॥
English Translation
Bhimasena of great energy, at the command of the king, caused food to be ceaselessly distributed among those who desired to eat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भोजनं
भोजन [n]
भोजनार्थिभ्यो
भोजन [n]
भोजनार्थिभ्यो
अर्थिन् [adj]
दापयामास
दापय् [10. Ā.]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
सततं
सततम् [ind]
राजशासनात्
राजन् [m]
राजशासनात्
शासन [n]
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकर्माणि याजकाः । दिवसे दिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रार्थचक्षुषः ॥
English Translation
Following the injunctions of the scriptures, priests, well-versed in sacrificial rites of every kind, performed every day all the acts necessary to complete the great sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्तरे
संस्तर [m]
कुशलाश्चापि
कुशल [adj]
कुशलाश्चापि
च [ind]
कुशलाश्चापि
अपि [ind]
सर्वकर्माणि
सर्व [pron]
सर्वकर्माणि
कर्मन् [n]
याजकाः
याजक [m]
दिवसे
दिवस [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
यथा [ind]
यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
शास्त्र [n]
यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
अर्थ [mn]
यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
चक्षुस् [n]
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यस्तस्य धीमतः । नाव्रतो नानुपाध्यायो न च वादाक्षमो द्विजः ॥
English Translation
Amongst the Sadasyas of king Yudhishthira of great intelligence there was none who was not a master of the six branches of (Vedic) learning. There was none among them who was not an otserver of vows, none who was not an Upadhaya; none, who was not wellversed in dialectical disputations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाषडङ्गविद्
न [ind]
नाषडङ्गविद्
अ [ind]
नाषडङ्गविद्
षष् [adj]
नाषडङ्गविद्
अङ्ग [n]
नाषडङ्गविद्
विद् [adj]
अत्रासीत्
अत्र [ind]
अत्रासीत्
अस् [2. P.]
सदस्यस्तस्य
सदस्य [m]
सदस्यस्तस्य
तद् [pron]
धीमतः
धीमत् [adj]
नाव्रतो
न [ind]
नाव्रतो
अव्रत [adj]
नानुपाध्यायो
न [ind]
नानुपाध्यायो
अन् [ind]
नानुपाध्यायो
उपाध्याय [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
वादाक्षमो
वाद [m]
वादाक्षमो
अक्षम [adj]
द्विजः
द्विज [m]
ततो यूपोच्छ्रये प्राप्ते षड्बैल्वान्भरतर्षभ । खादिरान्बिल्वसमितांस्तावतः सर्ववर्णिनः ॥
English Translation
When the time came for erccting the sacrificial stake, O chief of Bharata's race, six stakes were set up which were made of Bilva, six which were made of Khadira, and six which were made of Sarvavarnin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
यूपोच्छ्रये
यूपोच्छ्रय [m]
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
षड्
षष् [adj]
बैल्वान्
बैल्व [adj]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
खादिरान्
खादिर [adj]
बिल्वसमितांस्तावतः
बिल्व [m]
बिल्वसमितांस्तावतः
समित [adj]
बिल्वसमितांस्तावतः
तावत् [adj]
सर्ववर्णिनः
सर्व [pron]
सर्ववर्णिनः
वर्णिन् [adj]
देवदारुमयौ द्वौ तु यूपौ कुरुपतेः क्रतौ । श्लेष्मातकमयं चैकं याजकाः समकारयन् ॥
English Translation
Two stakes were set up by the priest which were made of Devadaru in that sacrifice of the Kuru king, and one which was made of Shleshmataka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवदारुमयौ
देवदारु [mn]
देवदारुमयौ
मय [adj]
द्वौ
द्वि [nr]
तु
तु [ind]
यूपौ
यूप [m]
कुरुपतेः
कुरु [m]
कुरुपतेः
पति [m]
क्रतौ
क्रतु [m]
श्लेष्मातकमयं
श्लेष्मातक [mn]
श्लेष्मातकमयं
मय [adj]
चैकं
च [ind]
चैकं
एक [pron]
याजकाः
याजक [m]
समकारयन्
संकारय् [10. Ā.]
शोभार्थं चापरान्यूपान्काञ्चनान्पुरुषर्षभ । स भीमः कारयामास धर्मराजस्य शासनात् ॥
English Translation
At the bchest of the king, Bhima caused some other stakes to be set up, for the sake of beauty only which were made of goid.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोभार्थं
शोभा [f]
शोभार्थं
अर्थ [mn]
चापरान्
च [ind]
चापरान्
अपर [pron]
यूपान्
यूप [m]
काञ्चनान्
काञ्चन [adj]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
पृथिवीपाल
पृथिवीपाल [m]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
शासनात्
शासन [n]
ते व्यराजन्त राजर्षे वासोभिरुपशोभिताः । नरेन्द्राभिगता देवान्यथा सप्तर्षयो दिवि ॥
English Translation
Adorned with fine cloths supplied by the royal sage, those stakes shone there like Indra and the deities with the seven celestial Rishis standing around them in Heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
व्यराजन्त
विराज् [1. Ā.]
राजर्षे
राजन् [m]
राजर्षे
ऋषि [m]
वासोभिर्
वासस् [n]
उपशोभिताः
उपशोभय् [10. P.]
नरेन्द्राभिगता
नरेन्द्र [m]
नरेन्द्राभिगता
अभिगम् [1. Ā.]
देवान्
देव [m]
यथा
यथा [ind]
सप्तर्षयो
सप्तर्षि [m]
दिवि
दिव् [m]
इष्टकाः काञ्चनीश्चात्र चयनार्थं कृताभवन् । शुशुभे चयनं तत्र दक्षस्येव प्रजापतेः ॥
English Translation
A number of golden bricks were made for making therewith a Chayana. The Chayana made resembled in beauty that which had been made for Daksha, the lord of creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्टकाः
इष्टका [fn]
काञ्चनीश्चात्र
काञ्चन [adj]
काञ्चनीश्चात्र
च [ind]
काञ्चनीश्चात्र
अत्र [ind]
चयनार्थं
चयन [n]
चयनार्थं
अर्थ [mn]
कृताभवन्
कृ [2. Ā.]
कृताभवन्
भू [1. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
चयनं
चयन [n]
तत्र
तत्र [ind]
दक्षस्येव
दक्ष [m]
दक्षस्येव
इव [ind]
प्रजापतेः
प्रजापति [m]
चतुश्चित्यः स तस्यासीदष्टादशकरात्मकः । स रुक्मपक्षो निचितस्त्रिगुणो गरुडाकृतिः ॥
English Translation
The Chayana measured eight and ten cubits and had four stories or lairs. A golden bird, of the shape of Garuda, was then made, having three angles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुश्चित्यः
चतुर् [nr]
चतुश्चित्यः
चित्या [f]
स
तद् [pron]
तस्यासीद्
तद् [pron]
तस्यासीद्
अस् [2. P.]
अष्टादशकरात्मकः
अष्टादशन् [adj]
अष्टादशकरात्मकः
कर [m]
अष्टादशकरात्मकः
आत्मक [adj]
स
तद् [pron]
रुक्मपक्षो
रुक्म [n]
रुक्मपक्षो
पक्ष [m]
निचितस्त्रिगुणो
निचि [5. Ā.]
निचितस्त्रिगुणो
त्रिगुण [adj]
गरुडाकृतिः
गरुड [m]
गरुडाकृतिः
आकृति [f]
ततो नियुक्ताः पशवो यथाशास्त्रं मनीषिभिः । तं तं देवं समुद्दिश्य पक्षिणः पशवश्च ये ॥
English Translation
Following the injunctions of the scriptures, the priests endued with great learning then duly tied to the stakes both animals and birds, assigning each to its particular deity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
नियुक्ताः
नियुज् [7. Ā.]
पशवो
पशु [m]
यथाशास्त्रं
यथाशास्त्रम् [ind]
मनीषिभिः
मनीषिन् [adj]
तं
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
देवं
देव [m]
समुद्दिश्य
समुद्दिश् [6. P.]
पक्षिणः
पक्षिन् [m]
पशवश्च
पशु [m]
पशवश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
ऋषभाः शास्त्रपठितास्तथा जलचराश्च ये । सर्वांस्तानभ्ययुञ्जंस्ते तत्राग्निचयकर्मणि ॥
English Translation
Bulls, possessed of such marks as are mentioned in the scriptures, and aquatic animals were properly tied to the stakes after the rites of the sacrificial fire had been performed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषभाः
ऋषभ [m]
शास्त्रपठितास्तथा
शास्त्र [n]
शास्त्रपठितास्तथा
पठ् [1. Ā.]
शास्त्रपठितास्तथा
तथा [ind]
जलचराश्च
जल [n]
जलचराश्च
चर [adj]
जलचराश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
सर्वांस्तान्
सर्व [pron]
सर्वांस्तान्
तद् [pron]
अभ्ययुञ्जंस्ते
अभियुज् [7. Ā.]
अभ्ययुञ्जंस्ते
तद् [pron]
तत्राग्निचयकर्मणि
तत्र [ind]
तत्राग्निचयकर्मणि
अग्नि [m]
तत्राग्निचयकर्मणि
चय [m]
तत्राग्निचयकर्मणि
कर्मन् [n]
यूपेषु नियतं चासीत्पशूनां त्रिशतं तथा । अश्वरत्नोत्तरं राज्ञः कौन्तेयस्य महात्मनः ॥
English Translation
In that sacrifice of the great son of Kunti, three hundred animals were tied to the stakes set up, including that foremost of horses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूपेषु
यूप [m]
नियतं
नियम् [1. Ā.]
चासीत्
च [ind]
चासीत्
अस् [2. P.]
पशूनां
पशु [m]
त्रिशतं
त्रि [nr]
त्रिशतं
शत [mn]
तथा
तथा [ind]
अश्वरत्नोत्तरं
अश्व [m]
अश्वरत्नोत्तरं
रत्न [mn]
अश्वरत्नोत्तरं
उत्तर [adj]
राज्ञः
राजन् [m]
कौन्तेयस्य
कौन्तेय [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
स यज्ञः शुशुभे तस्य साक्षाद्देवर्षिसंकुलः । गन्धर्वगणसंकीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः ॥
English Translation
That sacrifice looked greatly beautiful as if adorned with the celestial Rishis, with the Gandharvas singing in chorus and the various tribes of Apsaras dancing in merriment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
यज्ञः
यज्ञ [m]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
साक्षाद्
साक्षात् [ind]
देवर्षिसंकुलः
देव [m]
देवर्षिसंकुलः
ऋषि [m]
देवर्षिसंकुलः
संकुल [adj]
गन्धर्वगणसंकीर्णः
गन्धर्व [m]
गन्धर्वगणसंकीर्णः
गण [m]
गन्धर्वगणसंकीर्णः
संकृ [6. P.]
शोभितो
शोभय् [10. Ā.]
ऽप्सरसां
अप्सरस् [f]
गणैः
गण [m]
स किंपुरुषगीतैश्च किंनरैरुपशोभितः । सिद्धविप्रनिवासैश्च समन्तादभिसंवृतः ॥
English Translation
It teemed, besides, with Kimpurushas and was adorned with Kinnaras. All around it were houses of Brahinanas crowned with ascetic success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
किंपुरुषगीतैश्च
किम्पुरुष [mn]
किंपुरुषगीतैश्च
गीत [n]
किंपुरुषगीतैश्च
च [ind]
किंनरैर्
किंनर [mn]
उपशोभितः
उपशोभय् [10. P.]
सिद्धविप्रनिवासैश्च
सिद्ध [m]
सिद्धविप्रनिवासैश्च
विप्र [m]
सिद्धविप्रनिवासैश्च
निवास [m]
सिद्धविप्रनिवासैश्च
च [ind]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
अभिसंवृतः
अभिसंवृ [5. P.]
तस्मिन्सदसि नित्यास्तु व्यासशिष्या द्विजोत्तमाः । सर्वशास्त्रप्रणेतारः कुशला यज्ञकर्मसु ॥
English Translation
There were daily seen the disciples of Vyasa, those foremost of twice-born ones, who are compilers of all branches of learning, and well conversant with sacrificial rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
सदसि
सदस् [n]
नित्यास्तु
नित्य [adj]
नित्यास्तु
तु [ind]
व्यासशिष्या
व्यास [m]
व्यासशिष्या
शिष्य [m]
द्विजोत्तमाः
द्विजोत्तम [m]
सर्वशास्त्रप्रणेतारः
सर्व [pron]
सर्वशास्त्रप्रणेतारः
शास्त्र [n]
सर्वशास्त्रप्रणेतारः
प्रणेतृ [m]
कुशला
कुशल [adj]
यज्ञकर्मसु
यज्ञ [m]
यज्ञकर्मसु
कर्मन् [n]
नारदश्च बभूवात्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः । विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये गीतकोविदाः ॥
English Translation
There was Narada, and there was Tunburu of great splendour. There were Vishvavasu and Chitrasena and others, all of whom were proficient in music.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदश्च
नारद [m]
नारदश्च
च [ind]
बभूवात्र
भू [1. Ā.]
बभूवात्र
अत्र [ind]
तुम्बुरुश्च
तुम्बुरु [m]
तुम्बुरुश्च
च [ind]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये
विश्वावसु [m]
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये
चित्रसेन [m]
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये
तथा [ind]
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये
अन्य [pron]
गीतकोविदाः
गीत [n]
गीतकोविदाः
कोविद [adj]
गन्धर्वा गीतकुशला नृत्तेषु च विशारदाः । रमयन्ति स्म तान्विप्रान्यज्ञकर्मान्तरेष्वथ ॥
English Translation
At intervals of the sacrificial rites, those Gandharvas skilled in music and well-versed in dancing, used to please the Brahmanas who were engaged in the sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गन्धर्वा
गन्धर्व [m]
गीतकुशला
गीत [n]
गीतकुशला
कुशल [adj]
नृत्तेषु
नृत्त [n]
च
च [ind]
विशारदाः
विशारद [adj]
रमयन्ति
रमय् [10. Ā.]
स्म
स्म [ind]
तान्
तद् [pron]
विप्रान्
विप्र [m]
यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
यज्ञ [m]
यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
कर्मन् [n]
यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
अन्तर [n]
यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
अथ [ind]