Śāntiparva Adhyāya 149
शान्तिपर्व • अध्यायः 149
Śāntiparva Adhyāya 149 of the classical Mahābhārata with 118 verses.
Total: 118 Verses
•
Citations: MBh 12.149.1–118
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 4 (Verses 30 shown)
शृणु पार्थ यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । गृध्रजम्बुकसंवादं यो वृत्तो वैदिशे पुरा ॥
English Translation
'Listen, O king, to the discourse between a vulture and a jackal as it took place in days of yore. This incident happened in the forest of Naimisha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृणु
श्रु [4. P.]
पार्थ
पार्थ [m]
यथावृत्तम्
यथावृत्त [n]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
गृध्रजम्बुकसंवादं
गृध्र [m]
गृध्रजम्बुकसंवादं
जम्बुक [m]
गृध्रजम्बुकसंवादं
संवाद [m]
यो
यद् [pron]
वृत्तो
वृत् [3. P.]
वैदिशे
वैदिश [n]
पुरा
पुरा [ind]
दुःखिताः केचिदादाय बालमप्राप्तयौवनम् । कुलसर्वस्वभूतं वै रुदन्तः शोकविह्वलाः ॥
English Translation
Violently agitated by grief and bewailing aloud, some of his kinsmen took up the little boy who was the only wealth of his family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखिताः
दुःखित [adj]
केचिद्
कश्चित् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
बालम्
बाल [m]
अप्राप्तयौवनम्
अप्राप्त [adj]
अप्राप्तयौवनम्
यौवन [n]
कुलसर्वस्वभूतं
कुल [n]
कुलसर्वस्वभूतं
सर्व [pron]
कुलसर्वस्वभूतं
स्व [n]
कुलसर्वस्वभूतं
भू [1. Ā.]
वै
वै [ind]
रुदन्तः
रुद् [1. P.]
शोकविह्वलाः
शोक [m]
शोकविह्वलाः
विह्वल [adj]
बालं मृतं गृहीत्वाथ श्मशानाभिमुखाः स्थिताः । अङ्केनाङ्कं च संक्रम्य रुरुदुर्भूतले तदा ॥
English Translation
Taking the dead child they went in the direction of the crematorium. Going there they began to take the child from one another's breast and cry more bitterly in sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बालं
बाल [m]
मृतं
मृ [4. Ā.]
गृहीत्वाथ
ग्रह् [6. Ā.]
गृहीत्वाथ
अथ [ind]
श्मशानाभिमुखाः
श्मशान [n]
श्मशानाभिमुखाः
अभिमुख [adj]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
अङ्केनाङ्कं
अङ्क [mn]
अङ्केनाङ्कं
अङ्क [mn]
च
च [ind]
संक्रम्य
संक्रम् [6. P.]
रुरुदुर्
रुद् [1. P.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
तदा
तदा [ind]
तेषां रुदितशब्देन गृध्रोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् । एकात्मकमिमं लोके त्यक्त्वा गच्छत माचिरम् ॥
English Translation
Hearing their cries, a vulture came there and said-Go away, and do not delay, you who have to cast off but one child!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
रुदितशब्देन
रुदित [n]
रुदितशब्देन
शब्द [m]
गृध्रो
गृध्र [m]
ऽभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
वचो
वचस् [n]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
एकात्मकम्
एक [pron]
एकात्मकम्
आत्मक [adj]
इमं
इदम् [pron]
लोके
लोक [m]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
गच्छत
गम् [6. Ā.]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
इह पुंसां सहस्राणि स्त्रीसहस्राणि चैव हि । समानीतानि कालेन किं ते वै जात्वबान्धवाः ॥
English Translation
Kinsmen always go away leaving here thousands of men and women brought here in course of time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
पुंसां
पुंस् [m]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
स्त्रीसहस्राणि
स्त्री [f]
स्त्रीसहस्राणि
सहस्र [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
समानीतानि
समानी [1. Ā.]
कालेन
काल [m]
किं
किम् [ind]
ते
तद् [pron]
वै
वै [ind]
जात्वबान्धवाः
जातु [ind]
जात्वबान्धवाः
अबान्धव [adj]
संपश्यत जगत्सर्वं सुखदुःखैरधिष्ठितम् । संयोगो विप्रयोगश्च पर्यायेणोपलभ्यते ॥
English Translation
See, the entire universe is subject to happiness and misery. Union and disunion are seen in turns.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संपश्यत
संपश् [4. Ā.]
जगत्
जगन्त् [n]
सर्वं
सर्व [pron]
सुखदुःखैर्
सुख [n]
सुखदुःखैर्
दुःख [n]
अधिष्ठितम्
अधिष्ठा [1. Ā.]
संयोगो
संयोग [m]
विप्रयोगश्च
विप्रयोग [m]
विप्रयोगश्च
च [ind]
पर्यायेणोपलभ्यते
पर्याय [m]
पर्यायेणोपलभ्यते
उपलभ् [1. P.]
गृहीत्वा ये च गच्छन्ति येऽनुयान्ति च तान्मृतान् । तेऽप्यायुषः प्रमाणेन स्वेन गच्छन्ति जन्तवः ॥
English Translation
They who have come to the crematorium with the dead bodies of their relatives, and they who sit by those bodies themselves go away from the world for their own acts when the allotted periods of their own lives expire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
ये
यद् [pron]
ऽनुयान्ति
अनुया [2. Ā.]
च
च [ind]
तान्मृतान्
तद् [pron]
तान्मृतान्
मृ [4. Ā.]
ते
तद् [pron]
ऽप्यायुषः
अपि [ind]
ऽप्यायुषः
आयुस् [n]
प्रमाणेन
प्रमाण [mn]
स्वेन
स्व [adj]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
जन्तवः
जन्तु [m]
अलं स्थित्वा श्मशानेऽस्मिन्गृध्रगोमायुसंकुले । कङ्कालबहुले घोरे सर्वप्राणिभयंकरे ॥
English Translation
There is no necessity of your waiting in the crematorium, this dreadful place, which abounds with vultures, jackals and skeletons and fills every creature with fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलं
अलम् [ind]
स्थित्वा
स्था [1. Ā.]
श्मशाने
श्मशान [n]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
गृध्रगोमायुसंकुले
गृध्र [m]
गृध्रगोमायुसंकुले
गोमायु [m]
गृध्रगोमायुसंकुले
संकुल [adj]
कङ्कालबहुले
कङ्काल [mn]
कङ्कालबहुले
बहुल [adj]
घोरे
घोर [adj]
सर्वप्राणिभयंकरे
सर्व [pron]
सर्वप्राणिभयंकरे
प्राणिन् [m]
सर्वप्राणिभयंकरे
भयंकर [adj]
न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः । प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः प्राणिनां गतिरीदृशी ॥
English Translation
Whether friend or enemy, no one becomes alive having once yielded to the power of Time. Such, indeed, is the destiny of all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
जीवितः
जीव् [1. Ā.]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
कालधर्मम्
कालधर्म [m]
उपागतः
उपागम् [1. P.]
प्रियो
प्रिय [adj]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
द्वेष्यः
द्विष् [1. P.]
प्राणिनां
प्राणिन् [m]
गतिर्
गति [f]
ईदृशी
ईदृश [adj]
सर्वेण खलु मर्तव्यं मर्त्यलोके प्रसूयता । कृतान्तविहिते मार्गे को मृतं जीवयिष्यति ॥
English Translation
In this world of mortals, everyone who is born is sure to die. Who shall restore to life one that is dead and gone on the way ordained by the destroyer?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वेण
सर्व [pron]
खलु
खलु [ind]
मर्तव्यं
मृ [4. Ā.]
मर्त्यलोके
मर्त्य [m]
मर्त्यलोके
लोक [m]
प्रसूयता
प्रसू [2. P.]
कृतान्तविहिते
कृतान्त [m]
कृतान्तविहिते
विधा [3. Ā.]
मार्गे
मार्ग [m]
को
क [pron]
मृतं
मृ [4. Ā.]
जीवयिष्यति
जीवय् [10. Ā.]
कर्मान्तविहिते लोके चास्तं गच्छति भास्करे । गम्यतां स्वमधिष्ठानं सुतस्नेहं विसृज्य वै ॥
English Translation
At this hour when men are about to terminate their daily labours, the Sun is retiring to the setting hills. Go to your homes, renouncing this love for the child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मान्तविहिते
कर्मान्त [m]
कर्मान्तविहिते
विधा [3. Ā.]
लोके
लोक [m]
चास्तं
च [ind]
चास्तं
अस्त [m]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
भास्करे
भास्कर [m]
गम्यतां
गम् [6. Ā.]
स्वम्
स्व [adj]
अधिष्ठानं
अधिष्ठान [n]
सुतस्नेहं
सुत [m]
सुतस्नेहं
स्नेह [mn]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
वै
वै [ind]
ततो गृध्रवचः श्रुत्वा विक्रोशन्तस्तदा नृप । बान्धवास्तेऽभ्यगच्छन्त पुत्रमुत्सृज्य भूतले ॥
English Translation
Hearing these words of the vulture, the grief of the kinsmen seemed to decrease, and placing the child on the naked earth they were about to go away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गृध्रवचः
गृध्र [m]
गृध्रवचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
विक्रोशन्तस्तदा
विक्रुश् [1. Ā.]
विक्रोशन्तस्तदा
तदा [ind]
नृप
नृप [m]
बान्धवास्ते
बान्धव [m]
बान्धवास्ते
तद् [pron]
ऽभ्यगच्छन्त
अभिगम् [1. Ā.]
पुत्रम्
पुत्र [m]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
विनिश्चित्याथ च ततः संत्यजन्तः स्वमात्मजम् । निराशा जीविते तस्य मार्गमारुह्य धिष्ठिताः ॥
English Translation
Firmly assured, and giving up all hopes of restoring the dead to life, they cast off that offspring of their family and prepared to turn back from that spot.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनिश्चित्याथ
विनिश्चि [3. P.]
विनिश्चित्याथ
अथ [ind]
च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
संत्यजन्तः
संत्यज् [1. Ā.]
स्वम्
स्व [adj]
आत्मजम्
आत्मज [m]
नाशुभं
न [ind]
नाशुभं
अशुभ [adj]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
मनसापि
मनस् [n]
मनसापि
अपि [ind]
प्रमाद्यतः
प्रमद् [4. Ā.]
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः । गच्छमानान्स्म तानाह निर्घृणाः खलु मानवाः ॥
English Translation
At this time a jackal, black as a raven, came out of his hole and said to those departing kinsmen, forsooth, you who are kinsmen of that dead child have no affection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु
ध्वाङ्क्ष [m]
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु
अभ्र [mn]
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु
सम [pron]
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु
वर्ण [mn]
ध्वाङ्क्षाभ्रसमवर्णस्तु
तु [ind]
बिलान्निःसृत्य
बिल [n]
बिलान्निःसृत्य
निःसृ [1. Ā.]
जम्बुकः
जम्बुक [m]
गच्छमानान्
गम् [6. Ā.]
स्म
स्म [ind]
तान्
तद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
निर्घृणाः
निर्घृण [adj]
खलु
खलु [ind]
मानवाः
मानव [m]
आदित्योऽयं स्थितो मूढाः स्नेहं कुरुत मा भयम् । बहुरूपो मुहूर्तश्च जीवेतापि कदाचन ॥
English Translation
There the Sun still shines in the sky, ye fools! Give vent to your feelings, fearlessly! Many are the virtues of the hour. This child may regain its life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदित्यो
आदित्य [m]
ऽयं
इदम् [pron]
स्थितो
स्था [1. Ā.]
मूढाः
मुह् [4. Ā.]
स्नेहं
स्नेह [mn]
कुरुत
कृ [2. Ā.]
मा
मा [ind]
भयम्
भय [n]
बहुरूपो
बहु [adj]
बहुरूपो
रूप [n]
मुहूर्तश्च
मुहूर्त [mn]
मुहूर्तश्च
च [ind]
जीवेतापि
जीव् [1. Ā.]
जीवेतापि
अपि [ind]
कदाचन
कदाचन [ind]
यूयं भूमौ विनिक्षिप्य पुत्रस्नेहविनाकृताः । श्मशाने पुत्रमुत्सृज्य कस्माद्गच्छथ निर्घृणाः ॥
English Translation
Spreading a few blades of Kusha grass on the ground and leaving that dear child on the crematorium, why do you go away with hearts of steel and renouncing every affection for the darling.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूयं
त्वद् [pron]
भूमौ
भूमि [f]
विनिक्षिप्य
विनिक्षिप् [6. P.]
पुत्रस्नेहविनाकृताः
पुत्र [m]
पुत्रस्नेहविनाकृताः
स्नेह [mn]
पुत्रस्नेहविनाकृताः
विनाकृत [adj]
श्मशाने
श्मशान [n]
पुत्रम्
पुत्र [m]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
कस्माद्
कस्मात् [ind]
गच्छथ
गम् [6. Ā.]
निर्घृणाः
निर्घृण [adj]
न वोऽस्त्यस्मिन्सुते स्नेहो बाले मधुरभाषिणि । यस्य भाषितमात्रेण प्रसादमुपगच्छथ ॥
English Translation
Surely, you have no love for that sweetspeeched little child, whose words, as soon as they left his lips, used to please you greatly!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
वो
त्वद् [pron]
ऽस्त्यस्मिन्
अस् [2. P.]
ऽस्त्यस्मिन्
इदम् [pron]
सुते
सुत [m]
स्नेहो
स्नेह [mn]
बाले
बाल [m]
मधुरभाषिणि
मधुर [adj]
मधुरभाषिणि
भाषिन् [adj]
यस्य
यद् [pron]
भाषितमात्रेण
भाषित [n]
भाषितमात्रेण
मात्र [n]
प्रसादम्
प्रसाद [m]
उपगच्छथ
उपगम् [6. P.]
न पश्यथ सुतस्नेहं यादृशः पशुपक्षिणाम् । न येषां धारयित्वा तान्कश्चिदस्ति फलागमः ॥
English Translation
Mark the affection that even birds and beasts cherish for their young ones. They get no return for rearing up their young ones!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
पश्यथ
पश् [4. Ā.]
सुतस्नेहं
सुत [m]
सुतस्नेहं
स्नेह [mn]
यादृशः
यादृश [adj]
पशुपक्षिणाम्
पशु [m]
पशुपक्षिणाम्
पक्षिन् [m]
न
न [ind]
येषां
यद् [pron]
धारयित्वा
धारय् [10. Ā.]
तान्
तद् [pron]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
फलागमः
फल [n]
फलागमः
आगम [m]
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसङ्गिनाम् । परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रिया इव ॥
English Translation
Like the sacrifice of the Rishis, the love of quadrupeds, of birds, and insects, yields no reward in heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुष्पात्
चतुष्पाद् [m]
पक्षिकीटानां
पक्षिन् [m]
पक्षिकीटानां
कीट [m]
प्राणिनां
प्राणिन् [m]
स्नेहसङ्गिनाम्
स्नेह [mn]
स्नेहसङ्गिनाम्
सङ्गिन् [adj]
परलोकगतिस्थानां
पर [pron]
परलोकगतिस्थानां
लोक [m]
परलोकगतिस्थानां
गति [f]
परलोकगतिस्थानां
स्थ [adj]
मुनियज्ञक्रिया
मुनि [m]
मुनियज्ञक्रिया
यज्ञ [m]
मुनियज्ञक्रिया
क्रिया [f]
इव
इव [ind]
तेषां पुत्राभिरामाणामिह लोके परत्र च । न गुणो दृश्यते कश्चित्प्रजाः संधारयन्ति च ॥
English Translation
Though they love their children, they are never seen to derive any benefit from the latter either in this world or in the next. Yet they love their young ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
पुत्राभिरामाणाम्
पुत्र [m]
पुत्राभिरामाणाम्
अभिराम [adj]
इह
इह [ind]
लोके
लोक [m]
परत्र
परत्र [ind]
च
च [ind]
न
न [ind]
गुणो
गुण [mn]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
प्रजाः
प्रजा [f]
संधारयन्ति
संधारय् [10. Ā.]
च
च [ind]
अपश्यतां प्रियान्पुत्रान्नैषां शोकोऽनुतिष्ठति । न च पुष्णन्ति संवृद्धास्ते मातापितरौ क्वचित् ॥
English Translation
Growing up, their children never maintain them in age. Still do they not feel pained when they do not see their title ones?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपश्यतां
अपश्यत् [adj]
प्रियान्
प्रिय [adj]
पुत्रान्नैषां
पुत्र [m]
पुत्रान्नैषां
न [ind]
पुत्रान्नैषां
इदम् [pron]
शोको
शोक [m]
ऽनुतिष्ठति
अनुष्ठा [1. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
पुष्णन्ति
पुष् [2. P.]
संवृद्धास्ते
संवृध् [1. Ā.]
संवृद्धास्ते
तद् [pron]
मातापितरौ
माता [f]
मातापितरौ
पितृ [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको भविष्यति । इमं कुलकरं पुत्रं कथं त्यक्त्वा गमिष्यथ ॥
English Translation
How is affection to be seen in human beings since they only indulge in grief? Where would you go leaving here this child who is the perpetuator of his family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानुषाणां
मानुष [m]
कुतः
कुतस् [ind]
स्नेहो
स्नेह [mn]
येषां
यद् [pron]
शोको
शोक [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
इमं
इदम् [pron]
कुलकरं
कुल [n]
कुलकरं
कर [adj]
पुत्रं
पुत्र [m]
कथं
कथम् [ind]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
गमिष्यथ
गम् [6. Ā.]
चिरं मुञ्चत बाष्पं च चिरं स्नेहेन पश्यत । एवंविधानि हीष्टानि दुस्त्यजानि विशेषतः ॥
English Translation
Do you shed tears for him for some time, and look at him a little longer with affection. It is difficult to cast off objects which are so dear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चिरं
चिरम् [ind]
मुञ्चत
मुच् [6. Ā.]
बाष्पं
बाष्प [mn]
च
च [ind]
चिरं
चिरम् [ind]
स्नेहेन
स्नेह [mn]
पश्यत
पश् [4. Ā.]
एवंविधानि
एवंविध [adj]
हीष्टानि
हि [ind]
हीष्टानि
इष् [1. P.]
दुस्त्यजानि
दुस्त्यज [adj]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
क्षीणस्याथाभियुक्तस्य श्मशानाभिमुखस्य च । बान्धवा यत्र तिष्ठन्ति तत्रान्यो नावतिष्ठते ॥
English Translation
It is friends and not others who wait by the side of the weak, of the prosecuted in a court of law, and of him who is borne towards the burning place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षीणस्याथाभियुक्तस्य
क्षि [9. Ā.]
क्षीणस्याथाभियुक्तस्य
अथ [ind]
क्षीणस्याथाभियुक्तस्य
अभियुज् [7. Ā.]
श्मशानाभिमुखस्य
श्मशान [n]
श्मशानाभिमुखस्य
अभिमुख [adj]
च
च [ind]
बान्धवा
बान्धव [m]
यत्र
यत्र [ind]
तिष्ठन्ति
स्था [1. Ā.]
तत्रान्यो
तत्र [ind]
तत्रान्यो
अन्य [pron]
नावतिष्ठते
न [ind]
नावतिष्ठते
अवस्था [1. Ā.]
सर्वस्य दयिताः प्राणाः सर्वः स्नेहं च विन्दति । तिर्यग्योनिष्वपि सतां स्नेहं पश्यत यादृशम् ॥
English Translation
Life is dear to all, and all feel the influence of love. See the affection that is cherished by beasts and birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वस्य
सर्व [pron]
दयिताः
दयित [adj]
प्राणाः
प्राण [m]
सर्वस्य
सर्व [pron]
दयिताः
दयित [adj]
सुताः
सुत [m]
तिर्यग्योनिष्वपि
तिर्यग्योनि [f]
तिर्यग्योनिष्वपि
अपि [ind]
सतां
सत् [adj]
स्नेहं
स्नेह [mn]
पश्यत
पश् [4. Ā.]
यादृशम्
यादृश [adj]
त्यक्त्वा कथं गच्छेथेमं पद्मलोलायताक्षकम् । यथा नवोद्वाहकृतं स्नानमाल्यविभूषितम् ॥
English Translation
How can you go away, casting off this boy having eyes large as the lotus petal, and beautiful as a newly-wedded youth washed clean and bedecked with garlands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
गच्छेथेमं
गम् [6. Ā.]
गच्छेथेमं
इदम् [pron]
पद्मलोलायताक्षकम्
पद्म [mn]
पद्मलोलायताक्षकम्
लोल [adj]
पद्मलोलायताक्षकम्
आयम् [6. P.]
पद्मलोलायताक्षकम्
अक्षक [mn]
यथा
यथा [ind]
नवोद्वाहकृतं
नवन् [adj]
नवोद्वाहकृतं
उद्वाह [m]
नवोद्वाहकृतं
कृ [2. Ā.]
स्नानमाल्यविभूषितम्
स्नान [n]
स्नानमाल्यविभूषितम्
माल्य [n]
स्नानमाल्यविभूषितम्
विभूषय् [10. P.]
जम्बुकस्य वचः श्रुत्वा कृपणं परिदेवतः । न्यवर्तन्त तदा सर्वे शवार्थं ते स्म मानुषाः ॥
English Translation
Hearing these words of the jackal who had been thus giving vent to expressions of grief, the men turned back for the sake of the dead body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जम्बुकस्य
जम्बुक [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कृपणं
कृपण [adj]
परिदेवतः
परिदीव् [1. Ā.]
न्यवर्तन्त
निवृत् [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
शवार्थं
शव [mn]
शवार्थं
अर्थ [mn]
ते
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
मानुषाः
मानुष [m]
अहो धिक्सुनृशंसेन जम्बुकेनाल्पमेधसा । क्षुद्रेणोक्ता हीनसत्त्वा मानुषाः किं निवर्तथ ॥
English Translation
The Vulture said Alas, you men shorn of strength of mind, why do you turn back at the call of a cruel, nmean and little-witted jackal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
धिक्
धिक् [ind]
सुनृशंसेन
सु [ind]
सुनृशंसेन
नृशंस [adj]
जम्बुकेनाल्पमेधसा
जम्बुक [m]
जम्बुकेनाल्पमेधसा
अल्प [adj]
जम्बुकेनाल्पमेधसा
मेधस् [m]
क्षुद्रेणोक्ता
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रेणोक्ता
वच् [2. P.]
हीनसत्त्वा
हा [1. P.]
हीनसत्त्वा
सत्त्व [n]
मानुषाः
मानुष [m]
किं
किम् [ind]
निवर्तथ
निवृत् [1. Ā.]
पञ्चभूतपरित्यक्तं शून्यं काष्ठत्वमागतम् । कस्माच्छोचथ निश्चेष्टमात्मानं किं न शोचथ ॥
English Translation
Why do you lament for that compound of five elements deserted by their presiding gods, no longer occupied (by the soul), motionless, and stiff as a piece of wood? Why do you not grieve for your own selves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चभूतपरित्यक्तं
पञ्चभूत [n]
पञ्चभूतपरित्यक्तं
परित्यज् [1. Ā.]
शून्यं
शून्य [adj]
काष्ठत्वम्
काष्ठ [n]
काष्ठत्वम्
त्व [n]
आगतम्
आगम् [6. P.]
कस्माच्छोचथ
कस्मात् [ind]
कस्माच्छोचथ
शुच् [6. P.]
निश्चेष्टम्
निश्चेष्ट [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
किं
किम् [ind]
न
न [ind]
शोचथ
शुच् [6. P.]