Śāntiparva Adhyāya 150
शान्तिपर्व • अध्यायः 150
Śāntiparva Adhyāya 150 of the classical Mahābhārata with 37 verses.
Total: 37 Verses
•
Citations: MBh 12.150.1–37
•
250 Lexicon Terms
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । संवादं भरतश्रेष्ठ शल्मलेः पवनस्य च ॥
English Translation
Regarding it is cited the old story of the conversation between Vishvamitra and the Chandala in a village of Chandalas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
संवादं
संवाद [m]
भरतश्रेष्ठ
भरत [m]
भरतश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
शल्मलेः
शल्मलि [m]
पवनस्य
पवन [m]
च
च [ind]
हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः । वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखास्कन्धपलाशवान् ॥
English Translation
There was a huge (Shalmali) tree on one of the peaks of Himavat. Having grown for many hundred years, he had spread out his branches wide around. His trunk also was huge and his twigs and leaves were numberless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिमवन्तं
हिमवन्त् [m]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
महान्
महत् [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
वनस्पतिः
वनस्पति [mf]
वर्षपूगाभिसंवृद्धः
वर्ष [mn]
वर्षपूगाभिसंवृद्धः
पूग [mn]
वर्षपूगाभिसंवृद्धः
अभिसंवृध् [1. Ā.]
शाखास्कन्धपलाशवान्
शाखा [f]
शाखास्कन्धपलाशवान्
स्कन्ध [m]
शाखास्कन्धपलाशवान्
पलाशवत् [adj]
तत्र स्म मत्ता मातङ्गा धर्मार्ताः श्रमकर्शिताः । विश्रमन्ति महाबाहो तथान्या मृगजातयः ॥
English Translation
Under his shade elephants, exhausted and covered with temporal juice and sweat, used to rest, and as also many other animals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
स्म
स्म [ind]
मत्ता
मद् [3. P.]
मातङ्गा
मातंग [m]
धर्मार्ताः
धर्म [mn]
धर्मार्ताः
आर्त [adj]
श्रमकर्शिताः
श्रम [m]
श्रमकर्शिताः
कर्शय् [10. P.]
विश्रमन्ति
विश्रम् [1. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
तथान्या
तथा [ind]
तथान्या
अन्य [pron]
मृगजातयः
मृग [m]
मृगजातयः
जाति [f]
नल्वमात्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः । शुकशारिकसंघुष्टः फलवान्पुष्पवानपि ॥
English Translation
The circumference of his trunk was four hundred cubits, and the shade of his branches and leaves was dense. Laden with flowers and fruits, it was the abode of numberless parrots male and female.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नल्वमात्रपरीणाहो
नल्व [m]
नल्वमात्रपरीणाहो
मात्र [n]
नल्वमात्रपरीणाहो
परीणाह [m]
घनच्छायो
घन [adj]
घनच्छायो
छाया [f]
वनस्पतिः
वनस्पति [mf]
शुकशारिकसंघुष्टः
शुक [m]
शुकशारिकसंघुष्टः
शारिक [m]
शुकशारिकसंघुष्टः
संघुष् [1. Ā.]
फलवान्
फलवत् [adj]
पुष्पवान्
पुष्पवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
सार्थिका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः । वसन्ति वासान्मार्गस्थाः सुरम्ये तरुसत्तमे ॥
English Translation
While travelling, caravans of merchants and traders, and ascetics living in the forest, used to rest under the shade of that charming king of the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सार्थिका
सार्थिक [m]
वणिजश्चापि
वणिज् [m]
वणिजश्चापि
च [ind]
वणिजश्चापि
अपि [ind]
तापसाश्च
तापस [m]
तापसाश्च
च [ind]
वनौकसः
वनौकस् [m]
वसन्ति
वस् [2. P.]
वासान्मार्गस्थाः
वास [m]
वासान्मार्गस्थाः
मार्ग [m]
वासान्मार्गस्थाः
स्थ [adj]
सुरम्ये
सु [ind]
सुरम्ये
रम्य [adj]
तरुसत्तमे
तरु [m]
तरुसत्तमे
सत्तम [adj]
तस्या ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धांश्च सर्वतः । अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ ॥
English Translation
One day, O foremost of Bharata's race, seeing the wide-extending and numberless branches of that tree and the circumference of his trunk, the sage Narada, approached and addressed him, saying,-O, you are delightful! O, you are charming! O foremost of trees, O Shalmali, I am always pleased to see you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ता
तद् [pron]
विपुलाः
विपुल [adj]
शाखा
शाखा [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
स्कन्धांश्च
स्कन्ध [m]
स्कन्धांश्च
च [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
अभिगम्याब्रवीद्
अभिगम् [1. Ā.]
अभिगम्याब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
एनं
एनद् [pron]
नारदो
नारद [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोरमः । प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शल्मले ॥
English Translation
One day, O foremost of Bharata's race, seeing the wide-extending and numberless branches of that tree and the circumference of his trunk, the sage Narada, approached and addressed him, saying,-O, you are delightful! O, you are charming! O foremost of trees, O Shalmali, I am always pleased to see you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
नु
नु [ind]
रमणीयस्त्वम्
रमणीय [adj]
रमणीयस्त्वम्
त्वद् [pron]
अहो
अहो [ind]
चासि
च [ind]
चासि
अस् [2. P.]
मनोरमः
मनोरम [adj]
प्रीयामहे
प्री [9. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
तरुप्रवर
तरु [m]
तरुप्रवर
प्रवर [adj]
शल्मले
शल्मलि [m]
सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाधस्तथा गजाः । वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा ॥
English Translation
O charming tree, beautiful birds of various kinds, and elephants and other animals gladly live on your branches and under their shade.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
शकुनास्तात
शकुन [m]
शकुनास्तात
तात [m]
मृगाश्चाधस्तथा
मृग [m]
मृगाश्चाधस्तथा
च [ind]
मृगाश्चाधस्तथा
अधस् [ind]
मृगाश्चाधस्तथा
तथा [ind]
गजाः
गज [m]
वसन्ति
वस् [2. P.]
तव
त्वद् [pron]
संहृष्टा
संहृष् [1. Ā.]
मनोहरतरास्तथा
मनोहरतर [adj]
मनोहरतरास्तथा
तथा [ind]
तव शाखा महाशाख स्कन्धं च विपुलं तथा । न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन ॥
English Translation
Your branches, O wide-branched king of the forest, are lofty and majestic as huge is your trunk! I never see any of them broken by the god of wind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
शाखा
शाखा [f]
महाशाख
महत् [adj]
महाशाख
शाखा [f]
स्कन्धं
स्कन्ध [m]
च
च [ind]
विपुलं
विपुल [adj]
तथा
तथा [ind]
न
न [ind]
वै
वै [ind]
प्रभग्नान्
प्रभञ्ज् [4. P.]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
मारुतेन
मारुत [m]
कथंचन
कथंचन [ind]
किं नु ते मारुतस्तात प्रीतिमानथ वा सुहृत् । त्वां रक्षति सदा येन वनेऽस्मिन्पवनो ध्रुवम् ॥
English Translation
Is it, O child, because that Wind-god is pleased with you and is your friend so that he protects you always in these woods?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
नु
नु [ind]
ते
त्वद् [pron]
मारुतस्तात
मारुत [m]
मारुतस्तात
तात [m]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
अथवा
अथवा [ind]
सुहृत्
सुहृद् [m]
त्वां
त्वद् [pron]
रक्षति
रक्ष् [4. P.]
सदा
सदा [ind]
येन
येन [ind]
वने
वन [n]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
पवनो
पवन [m]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
विवान्हि पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि । पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान् ॥
English Translation
The illustrious Pavana of great speed and force unfixes the tallest and strongest trees, and even mountain summits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हि
हि [ind]
पवनः
पवन [m]
स्थानाद्
स्थान [n]
वृक्षान्
वृक्ष [m]
उच्चावचान्
उच्चावच [adj]
अपि
अपि [ind]
पर्वतानां
पर्वत [mn]
च
च [ind]
शिखराण्याचालयति
शिखर [mn]
शिखराण्याचालयति
आचालय् [10. P.]
वेगवान्
वेगवत् [adj]
शोषयत्येव पातालं विवान्गन्धवहः शुचिः । ह्रदांश्च सरितश्चैव सागरांश्च तथैव ह ॥
English Translation
That sacred carrier of perfumes, blowing at his pleasure dries up rivers, lakes and seas, including the very nether region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोषयत्येव
शोषय् [10. Ā.]
शोषयत्येव
एव [ind]
पातालं
पाताल [mn]
गन्धवहः
गन्धवह [m]
शुचिः
शुचि [adj]
ह्रदांश्च
ह्रद [mn]
ह्रदांश्च
च [ind]
सरितश्चैव
सरित् [f]
सरितश्चैव
च [ind]
सरितश्चैव
एव [ind]
सागरांश्च
सागर [m]
सागरांश्च
च [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
ह
ह [ind]
त्वां संरक्षेत पवनः सखित्वेन न संशयः । तस्माद्बहलशाखोऽसि पर्णवान्पुष्पवानपि ॥
English Translation
Forsooth, Pavana protects you out of friendship. It is, therefore, that, though possessed of numberless branches, you have still leaves and flowers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वां
त्वद् [pron]
संरक्षेत
संरक्ष् [1. Ā.]
पवनः
पवन [m]
सखित्वेन
सखी [f]
सखित्वेन
त्व [n]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
बहलशाखो
बहल [adj]
बहलशाखो
शाखा [f]
ऽसि
अस् [2. P.]
पर्णवान्
पर्णवत् [adj]
पुष्पवान्
पुष्पवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते । यदिमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि ॥
English Translation
O king of the forest, this your hue is delightful since these birds, O child, filled with joy, sport on your twigs and branches.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
च
च [ind]
रमणीयं
रमणीय [adj]
ते
त्वद् [pron]
प्रतिभाति
प्रतिभा [2. P.]
वनस्पते
वनस्पति [mf]
यद्
यत् [ind]
इमे
इदम् [pron]
विहगास्तात
विहग [m]
विहगास्तात
तात [m]
रमन्ते
रम् [4. Ā.]
मुदितास्त्वयि
मुद् [1. P.]
मुदितास्त्वयि
त्वद् [pron]
एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरः स्वरः । पुष्पसंमोदने काले वाशतां सुमनोहरम् ॥
English Translation
When you put forth your blossoms, the sweet notes of all these dwellers of your branches are heard separately when they sing their melodious songs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषां
इदम् [pron]
पृथक्
पृथक् [ind]
समस्तानां
समस्त [adj]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
मधुरः
मधुर [adj]
स्वरः
स्वर [m]
पुष्पसंमोदने
पुष्प [n]
पुष्पसंमोदने
सम्मोदन [adj]
काले
काल [m]
वाशतां
वाश् [1. Ā.]
सुमनोहरम्
सु [ind]
सुमनोहरम्
मनोहर [adj]
तथेमे मुदिता नागाः स्वयूथकुलशोभिनः । घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शल्मले ॥
English Translation
Again, O Shalmali, these most beautiful elephants, bathed in sweat and indulging in cries (of joy), approach you and enjoy happiness here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेमे
तथा [ind]
तथेमे
इदम् [pron]
मुदिता
मुद् [1. P.]
नागाः
नाग [m]
स्वयूथकुलशोभिनः
स्व [adj]
स्वयूथकुलशोभिनः
यूथ [mn]
स्वयूथकुलशोभिनः
कुल [n]
स्वयूथकुलशोभिनः
शोभिन् [adj]
घर्मार्तास्त्वां
घर्म [m]
घर्मार्तास्त्वां
आर्त [adj]
घर्मार्तास्त्वां
त्वद् [pron]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
सुखं
सुख [n]
विन्दन्ति
विद् [2. Ā.]
शल्मले
शल्मलि [m]
तथैव मृगजातीभिरन्याभिरुपशोभसे । तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम ॥
English Translation
Similarly various other animals living in the woods, also adorn you. Indeed, O tree, you appear beautiful even like the mountains of Meru, peopled by all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
मृगजातीभिर्
मृग [m]
मृगजातीभिर्
जाती [f]
अन्याभिर्
अन्य [pron]
उपशोभसे
उपशुभ् [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
सार्थाधिवासैश्च
सार्थ [m]
सार्थाधिवासैश्च
अधिवास [m]
सार्थाधिवासैश्च
च [ind]
शोभसे
शुभ् [6. Ā.]
मेरुवद्
मेरु [m]
मेरुवद्
वत् [ind]
द्रुम
द्रुम [m]
ब्राह्मणैश्च तपःसिद्धैस्तापसैः श्रमणैरपि । त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव ह ॥
English Translation
Resorted to also by Brahmanas endued with ascetic success, by others engaged in penances, and by Yatis devoted to meditation this your region, I think, is like the celestial region itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणैश्च
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणैश्च
च [ind]
तपःसिद्धैस्तापसैः
तपस् [n]
तपःसिद्धैस्तापसैः
सिध् [4. Ā.]
तपःसिद्धैस्तापसैः
तापस [m]
श्रमणैर्
श्रमण [m]
अपि
अपि [ind]
त्रिविष्टपसमं
त्रिविष्टप [n]
त्रिविष्टपसमं
सम [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
तवायतनम्
त्वद् [pron]
तवायतनम्
आयतन [n]
एव
एव [ind]
ह
ह [ind]
बन्धुत्वादथ वा सख्याच्छल्मले नात्र संशयः । पालयत्येव सततं भीमः सर्वत्रगोऽनिलः ॥
English Translation
Narada said Forsooth, O Shalmali, the dreadful and irresistible god of wind always protects you friendliness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बन्धुत्वाद्
बन्धु [m]
बन्धुत्वाद्
त्व [n]
अथवा
अथवा [ind]
सख्याच्छल्मले
सख्य [n]
सख्याच्छल्मले
शल्मलि [m]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
पालयत्येव
पालय् [10. Ā.]
पालयत्येव
एव [ind]
सततं
सततम् [ind]
भीमः
भीम [adj]
सर्वत्रगो
सर्वत्रग [adj]
ऽनिलः
अनिल [m]
न्यग्भावं परमं वायोः शल्मले त्वमुपागतः । तवाहमस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः ॥
English Translation
It seems, O Shalmali, that a close intimacy exists between you and the Wind. It seems, you have said him these words, viz.,-I. am yours-and it is, therefore, that the Wind-god protects you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न्यग्भावं
न्यग्भाव [m]
परमं
परम [adj]
वायोः
वायु [m]
शल्मले
शल्मलि [m]
त्वम्
त्वद् [pron]
उपागतः
उपागम् [1. P.]
तवाहम्
त्वद् [pron]
तवाहम्
मद् [pron]
अस्मीति
अस् [2. P.]
अस्मीति
इति [ind]
सदा
सदा [ind]
येन
येन [ind]
रक्षति
रक्ष् [4. P.]
मारुतः
मारुत [m]
न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वापि तं दृढम् । यो न वायुबलाद्भग्नः पृथिव्यामिति मे मतिः ॥
English Translation
I do not see the tree or mountain or palace in this world which may not, I think, be broken by the Wind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
पश्याम्यहं
दृश् [6. P.]
पश्याम्यहं
मद् [pron]
वृक्षं
वृक्ष [m]
पर्वतं
पर्वत [mn]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
तं
तद् [pron]
दृढम्
दृढ [adj]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
वायुबलाद्
वायु [m]
वायुबलाद्
बल [mn]
भग्नः
भञ्ज् [4. P.]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
मतिः
मति [f]
त्वं पुनः कारणैर्नूनं शल्मले रक्ष्यसे सदा । वायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम् ॥
English Translation
Forsooth, you stand here with all your branches and twigs and leaves, simply because, O Shalmali, you are protected by the Wind for some reason or reasons (unknown to us)!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
कारणैर्
कारण [n]
नूनं
नूनम् [ind]
शल्मले
शल्मलि [m]
रक्ष्यसे
रक्ष् [4. P.]
सदा
सदा [ind]
वायुना
वायु [m]
सपरीवारस्तेन
स [ind]
सपरीवारस्तेन
परीवार [m]
सपरीवारस्तेन
तेन [ind]
तिष्ठस्यसंशयम्
स्था [1. Ā.]
तिष्ठस्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
न मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर्न च मे सुहृत् । परमेष्ठी तथा नैव येन रक्षति मानिलः ॥
English Translation
The Wind, O twice-born one, is either my friend nor companion nor well-wisher. Nor is he iny great Creator that he should protect me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
वायुः
वायु [m]
सखा
सखि [m]
ब्रह्मन्न
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मन्न
न [ind]
बन्धुर्
बन्धु [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
सुहृत्
सुहृद् [m]
परमेष्ठी
परमेष्ठिन् [m]
तथा
तथा [ind]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
येन
येन [ind]
रक्षति
रक्ष् [4. P.]
मानिलः
मद् [pron]
मानिलः
अनिल [m]
मम तेजोबलं वायोर्भीममपि हि नारद । कलामष्टादशीं प्राणैर्न मे प्राप्नोति मारुतः ॥
English Translation
My terrific energy and power, O Narada, are the greater than the Wind's. In sooth, the strength of the Wind is only an eighteenth part of mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
तेजोबलं
तेजस् [n]
तेजोबलं
बल [mn]
वायोर्
वायु [m]
भीमम्
भीम [adj]
अपि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
नारद
नारद [m]
कलाम्
कला [f]
अष्टादशीं
अष्टादश [adj]
प्राणैर्
प्राण [m]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
मारुतः
मारुत [m]
आगच्छन्परमो वायुर्मया विष्टम्भितो बलात् । रुजन्द्रुमान्पर्वतांश्च यच्चान्यदपि किंचन ॥
English Translation
When the Wind blows fearfully, tearing up trees and mountains and other things, I abate his strength by displaying mine.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगच्छन्
आगम् [6. P.]
परमो
परम [adj]
वायुर्
वायु [m]
मया
मद् [pron]
विष्टम्भितो
विष्टम्भय् [10. Ā.]
बलात्
बल [mn]
रुजन्
रुज् [6. Ā.]
द्रुमान्
द्रुम [m]
पर्वतांश्च
पर्वत [mn]
पर्वतांश्च
च [ind]
यच्चान्यद्
यद् [pron]
यच्चान्यद्
च [ind]
यच्चान्यद्
अन्य [pron]
अपि
अपि [ind]
किंचन
कश्चन [pron]
स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन्वै प्रभञ्जनः । तस्मान्न बिभ्ये देवर्षे क्रुद्धादपि समीरणात् ॥
English Translation
Indeed, the Wind that breaks many things has himself been again and agair broken by me. Therefore, O celestial Rishi, I am not afraid of him even when he comes in fury.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
बहुशो
बहुशस् [ind]
भग्नः
भञ्ज् [4. P.]
प्रभञ्जन्
प्रभञ्ज् [4. P.]
वै
वै [ind]
प्रभञ्जनः
प्रभञ्जन [m]
तस्मान्न
तस्मात् [ind]
तस्मान्न
न [ind]
बिभ्ये
भी [1. Ā.]
देवर्षे
देव [m]
देवर्षे
ऋषि [m]
क्रुद्धाद्
क्रुध् [4. Ā.]
अपि
अपि [ind]
समीरणात्
समीरण [m]
शल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः । न हि वायोर्बलेनास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित् ॥
English Translation
Narada said-O Shalmali, what you think seems to be quite the reverse of truth. There is no doubt in this. There is no created thing which is so strong as the Wind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शल्मले
शल्मलि [m]
विपरीतं
विपरीत [adj]
ते
त्वद् [pron]
दर्शनं
दर्शन [n]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
वायोर्
वायु [m]
बलेनास्ति
बल [mn]
बलेनास्ति
अस् [2. P.]
भूतं
भू [1. Ā.]
तुल्यबलं
तुल्य [adj]
तुल्यबलं
बल [mn]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरः । न तेऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते ॥
English Translation
Even Indra, Yama, Vaishravana, of Varuna the king of the waters, is not equal to the god of wind in might. What to speak of you who are only a tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रो
इन्द्र [m]
यमो
यम [m]
वैश्रवणो
वैश्रवण [m]
वरुणश्च
वरुण [m]
वरुणश्च
च [ind]
जलेश्वरः
जलेश्वर [m]
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
तुल्या
तुल्य [adj]
मरुतः
मरुत् [m]
किं
किम् [ind]
पुनस्त्वं
पुनर् [ind]
पुनस्त्वं
त्वद् [pron]
वनस्पते
वनस्पति [mf]
यद्धि किंचिदिह प्राणि शल्मले चेष्टते भुवि । सर्वत्र भगवान्वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः ॥
English Translation
The illustrious Wind-god is always the root of all the acts of creatures in this world, since it is he that is the giver of life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्धि
यद् [pron]
यद्धि
हि [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
इह
इह [ind]
प्राणि
प्राणिन् [adj]
शल्मले
शल्मलि [m]
चेष्टते
चेष्ट् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
भगवान्
भगवत् [adj]
वायुश्चेष्टाप्राणकरः
वायु [m]
वायुश्चेष्टाप्राणकरः
चेष्टा [f]
वायुश्चेष्टाप्राणकरः
प्राण [m]
वायुश्चेष्टाप्राणकरः
कर [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
एष चेष्टयते सम्यक्प्राणिनः सम्यगायतः । असम्यगायतो भूयश्चेष्टते विकृतो नृषु ॥
English Translation
When the god does his work properly, he makes all living creatures live at their ease. When, however, he does it improperly, calamities visit the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
चेष्टयते
चेष्टय् [10. Ā.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्राणिनः
प्राणिन् [m]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
आयतः
आयम् [6. P.]
असम्यग्
असम्यक् [ind]
आयतो
आयम् [6. P.]
भूयश्चेष्टते
भूयस् [ind]
भूयश्चेष्टते
चेष्ट् [1. Ā.]
विकृतो
विकृ [5. P.]
नृषु
नृ [m]
स त्वमेवंविधं वायुं सर्वसत्त्वभृतां वरम् । न पूजयसि पूज्यं तं किमन्यद्बुद्धिलाघवात् ॥
English Translation
What else can it be but weakness of understanding which induces you not to adore the god of wind, that foremost of beings in the universe, and worthy of adoration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
एवंविधं
एवंविध [adj]
वायुं
वायु [m]
सर्वसत्त्वभृतां
सर्व [pron]
सर्वसत्त्वभृतां
सत्त्व [mn]
सर्वसत्त्वभृतां
भृत् [adj]
वरम्
वर [adj]
न
न [ind]
पूजयसि
पूजय् [10. Ā.]
पूज्यं
पूजय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
किम्
क [pron]
अन्यद्
अन्य [pron]
बुद्धिलाघवात्
बुद्धि [f]
बुद्धिलाघवात्
लाघव [n]
असारश्चासि दुर्बुद्धे केवलं बहु भाषसे । क्रोधादिभिरवच्छन्नो मिथ्या वदसि शल्मले ॥
English Translation
You are worthless and of a wicked understanding, you are but making an idleboast. Your intelligence being confounded by anger and other passions, you indulge in untruths, O Shalmali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असारश्चासि
असार [adj]
असारश्चासि
च [ind]
असारश्चासि
अस् [2. P.]
दुर्बुद्धे
दुर्बुद्धि [adj]
केवलं
केवलम् [ind]
बहु
बहु [adj]
भाषसे
भाष् [1. P.]
क्रोधादिभिर्
क्रोध [m]
क्रोधादिभिर्
आदि [m]
अवच्छन्नो
अवच्छद् [1. P.]
मिथ्या
मिथ्या [ind]
वदसि
वद् [1. Ā.]
शल्मले
शल्मलि [m]
मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं संप्रभाषति । ब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु ॥
English Translation
I am certainly angry with you, for your giving vent to such words. I shall myself communicate to the Windgod all these derogatory words of yours.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
रोषः
रोष [m]
समुत्पन्नस्त्वय्येवं
समुत्पद् [4. P.]
समुत्पन्नस्त्वय्येवं
त्वद् [pron]
समुत्पन्नस्त्वय्येवं
एवम् [ind]
सम्प्रभाषति
सम्प्रभाष् [1. P.]
ब्रवीम्येष
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीम्येष
एतद् [pron]
स्वयं
स्वयम् [ind]
वायोस्तव
वायु [m]
वायोस्तव
त्वद् [pron]
दुर्भाषितं
दुर्भाषित [adj]
बहु
बहु [adj]
चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैर्देवदारुभिः । वेतसैर्बन्धनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः ॥
English Translation
Chandanas, Syandanas, Shalas, Saralas, Devadarus, Vetasas and Dhanvanas and other noble trees that are far stronger than you, have never, you of wicked understanding, spoken such evil words against the Wind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्दनैः
चन्दन [mn]
स्पन्दनैः
स्पन्दन [n]
शालैः
शाल [mn]
सरलैर्
सरल [m]
देवदारुभिः
देवदारु [mn]
वेतसैर्
वेतस [m]
बन्धनैश्चापि
बन्धन [n]
बन्धनैश्चापि
च [ind]
बन्धनैश्चापि
अपि [ind]
ये
यद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
बलवत्तराः
बलवत्तर [adj]
तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिः । ते हि जानन्ति वायोश्च बलमात्मन एव च ॥
English Translation
All of them are cognisant of the power of the Wind as also the power that each of them possesses. For these reasons those foremost of trees respectfully salute that god.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैश्चापि
तद् [pron]
तैश्चापि
च [ind]
तैश्चापि
अपि [ind]
नैवं
न [ind]
नैवं
एवम् [ind]
दुर्बुद्धे
दुर्बुद्धि [adj]
क्षिप्तो
क्षिप् [6. Ā.]
वायुः
वायु [m]
कृतात्मभिः
कृतात्मन् [adj]
ते
तद् [pron]
हि
हि [ind]
जानन्ति
ज्ञा [4. Ā.]
वायोश्च
वायु [m]
वायोश्च
च [ind]
बलम्
बल [mn]
आत्मन
आत्मन् [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
तस्मात्ते वै नमस्यन्ति श्वसनं द्रुमसत्तमाः । त्वं तु मोहान्न जानीषे वायोर्बलमनन्तकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
ते
तद् [pron]
वै
वै [ind]
नमस्यन्ति
नमस्य् [Denom. P.]
श्वसनं
श्वसन [m]
द्रुमसत्तमाः
द्रुम [m]
द्रुमसत्तमाः
सत्तम [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
मोहान्न
मोह [m]
मोहान्न
न [ind]
जानीषे
ज्ञा [4. Ā.]
वायोर्
वायु [m]
बलम्
बल [mn]
अनन्तकम्
अनन्तक [adj]