Śāntiparva Adhyāya 117
शान्तिपर्व • अध्यायः 117
Śāntiparva Adhyāya 117 of the classical Mahābhārata with 45 verses.
Total: 45 Verses
•
Citations: MBh 12.117.1–45
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । निदर्शनकरं लोके सज्जनाचरितं सदा ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it is cited the following ancient history. That history is considered as one of the greatest precedent amongst good and wisemen.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
निदर्शनकरं
निदर्शन [n]
निदर्शनकरं
कर [adj]
लोके
लोक [m]
सज्जनाचरितं
सत् [adj]
सज्जनाचरितं
जन [m]
सज्जनाचरितं
आचर् [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने । जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः ॥
English Translation
That history is connected with the present subject. I heard it in the asylum of Rama the son of Jamadagni, recited by many foremost of Rishis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्यैवार्थस्य
इदम् [pron]
अस्यैवार्थस्य
एव [ind]
अस्यैवार्थस्य
अर्थ [mn]
सदृशं
सदृश [adj]
यच्छ्रुतं
यद् [pron]
यच्छ्रुतं
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
तपोवने
तपस् [n]
तपोवने
वन [n]
जामदग्न्यस्य
जामदग्न्य [m]
रामस्य
राम [m]
यद्
यद् [pron]
उक्तम्
वच् [2. P.]
ऋषिसत्तमैः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमैः
सत्तम [adj]
वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते । ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः ॥
English Translation
In a certain large forest uninhabited by human beings, there lived an ascetic upon fruits and roots, practising rigid vows and with his senses under restraint.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वने
वन [n]
महति
महत् [adj]
कस्मिंश्चिद्
कश्चित् [pron]
अमनुष्यनिषेविते
अमनुष्य [m]
अमनुष्यनिषेविते
निषेव् [1. Ā.]
ऋषिर्
ऋषि [m]
मूलफलाहारो
मूल [mn]
मूलफलाहारो
फल [n]
मूलफलाहारो
आहार [m]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
नियम् [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
दीक्षादमपरः शान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः । उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः ॥
English Translation
Observing strict regulations and selfrestraint, of great and pure soul, always making Vedic recitations, and of heart purified by facts, he treated all creatures with goodness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीक्षादमपरः
दीक्षा [f]
दीक्षादमपरः
दम [m]
दीक्षादमपरः
पर [pron]
शान्तः
शम् [1. P.]
स्वाध्यायपरमः
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायपरमः
परम [adj]
शुचिः
शुचि [adj]
उपवासविशुद्धात्मा
उपवास [m]
उपवासविशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
उपवासविशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
सततं
सततम् [ind]
सत्पथे
सत् [adj]
सत्पथे
पथ [m]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः । सर्वसत्त्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥
English Translation
Highly intelligent, as he was, as he sat on his seat, the goodness of his conduct having been known to all the creatures that dwelt in that forest, they used to approach him with affection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
संदृश्य
संदृश् [4. Ā.]
सद्भावम्
सद्भाव [m]
उपविष्टस्य
उपविश् [6. P.]
धीमतः
धीमत् [adj]
सर्वसत्त्वाः
सर्व [pron]
सर्वसत्त्वाः
सत्त्व [mn]
समीपस्था
समीप [n]
समीपस्था
स्थ [adj]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
वनचारिणः
वन [n]
वनचारिणः
चारिन् [adj]
सिंहव्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः । द्वीपिनः खड्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिंहव्याघ्राः
सिंह [m]
सिंहव्याघ्राः
व्याघ्र [m]
सशरभा
स [ind]
सशरभा
शरभ [m]
मत्ताश्चैव
मद् [3. P.]
मत्ताश्चैव
च [ind]
मत्ताश्चैव
एव [ind]
महागजाः
महत् [adj]
महागजाः
गज [m]
द्वीपिनः
द्वीपिन् [m]
खड्गभल्लूका
खड्ग [mn]
खड्गभल्लूका
भल्लूक [m]
ये
यद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
भीमदर्शनाः
भीम [adj]
भीमदर्शनाः
दर्शन [n]
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः । तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव न्यग्भूताः प्रियकारिणः ॥
English Translation
Dreadful lions and tigers, infuriate elephants of huge body, leopards, rhinoceroses, bears, and other dreadful animals, living upon blood, used to come to the Rishi and question him politely. Indeed, all of them behaved towards him like disciples and slaves and always did what was agreeable to him.,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
सुखप्रश्नदाः
सुख [n]
सुखप्रश्नदाः
प्रश्न [m]
सुखप्रश्नदाः
द [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
क्षतजाशनाः
क्षतज [n]
क्षतजाशनाः
अशन [n]
तस्यर्षेः
तद् [pron]
तस्यर्षेः
ऋषि [m]
शिष्यवच्चैव
शिष्य [m]
शिष्यवच्चैव
वत् [ind]
शिष्यवच्चैव
च [ind]
शिष्यवच्चैव
एव [ind]
न्यग्भूताः
न्यग्भूत [adj]
प्रियकारिणः
प्रिय [adj]
प्रियकारिणः
कारिन् [adj]
दत्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथागतम् । ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहाच्छ्वा महामुनिम् ॥
English Translation
Coming to him they made enquiries, and then went away to their respective habitations. One domestic animal, however, resided there permanently, never, leaving the ascetic at any time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
सुखप्रश्नदाः
सुख [n]
सुखप्रश्नदाः
प्रश्न [m]
सुखप्रश्नदाः
द [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
क्षतजाशनाः
क्षतज [n]
क्षतजाशनाः
अशन [n]
ग्राम्यस्त्वेकः
ग्राम्य [adj]
ग्राम्यस्त्वेकः
तु [ind]
ग्राम्यस्त्वेकः
एक [pron]
पशुस्तत्र
पशु [m]
पशुस्तत्र
तत्र [ind]
नाजहाच्छ्वा
न [ind]
नाजहाच्छ्वा
हा [1. P.]
नाजहाच्छ्वा
श्वन् [m]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः । फलमूलोत्कराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा ॥
English Translation
He was greatly attached to the saint. Weak and emaciated with fasts, he lived upon fruits and roots and water, and was tranquil and of inoffensive character.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भक्तो
भक्त [m]
ऽनुरक्तः
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
सततम्
सततम् [ind]
उपवासकृशो
उपवास [m]
उपवासकृशो
कृश [adj]
ऽबलः
अबल [adj]
फलमूलोत्कराहारः
फल [n]
फलमूलोत्कराहारः
मूल [mn]
फलमूलोत्कराहारः
उत्कर [m]
फलमूलोत्कराहारः
आहार [m]
शान्तः
शम् [1. P.]
शिष्टाकृतिर्
शास् [1. P.]
शिष्टाकृतिर्
आकृति [f]
यथा
यथा [ind]
तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामुनेः । मनुष्यवद्गतो भावः स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम् ॥
English Translation
Lying at the feet of that great Rishi as the latter sat, the dog, with a humane heart, become greatly attached to him for the affection with which he was treated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यर्षेर्
तद् [pron]
तस्यर्षेर्
ऋषि [m]
उपविष्टस्य
उपविश् [6. P.]
पादमूले
पाद [m]
पादमूले
मूल [mn]
महामुनेः
महत् [adj]
महामुनेः
मुनि [m]
मनुष्यवद्
मनुष्य [m]
मनुष्यवद्
वत् [ind]
गतो
गम् [6. Ā.]
भावः
भाव [m]
स्नेहबद्धो
स्नेह [mn]
स्नेहबद्धो
बन्ध् [4. P.]
ऽभवद्
भू [1. Ā.]
भृशम्
भृशम् [ind]
ततोऽभ्ययान्महावीर्यो द्वीपी क्षतजभोजनः । श्वार्थमत्यन्तसंदुष्टः क्रूरः काल इवान्तकः ॥
English Translation
One day a very strong leopard came there, leaving upon blood. Of a cruel nature and always delighted at the prospect of prey, the dreadful animal looked like a second Yama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभ्ययान्महावीर्यो
अभिया [2. P.]
ऽभ्ययान्महावीर्यो
महत् [adj]
ऽभ्ययान्महावीर्यो
वीर्य [n]
द्वीपी
द्वीपिन् [m]
क्षतजभोजनः
क्षतज [n]
क्षतजभोजनः
भोजन [n]
श्वार्थम्
श्वन् [m]
श्वार्थम्
अर्थ [mn]
अत्यन्तसंदुष्टः
अत्यन्त [adj]
अत्यन्तसंदुष्टः
संदुष् [4. P.]
क्रूरः
क्रूर [adj]
काल
काल [m]
इवान्तकः
इव [ind]
इवान्तकः
अन्तक [m]
लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः । व्यादितास्यः क्षुधाभग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम् ॥
English Translation
Licking the corners of his mouth with the tongue, and lashing his tail furiously, the leopard came there, stricken with hunger and thirst, with wide open jaws, desirous of catching the dog as his prey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लेलिह्यमानस्तृषितः
लेलिह् [Int. Ā.]
लेलिह्यमानस्तृषितः
तृषित [adj]
पुच्छास्फोटनतत्परः
पुच्छ [mn]
पुच्छास्फोटनतत्परः
आस्फोटन [n]
पुच्छास्फोटनतत्परः
तत्पर [adj]
व्यादितास्यः
व्यादा [3. P.]
व्यादितास्यः
आस्य [n]
क्षुधाभग्नः
क्षुधा [f]
क्षुधाभग्नः
भञ्ज् [4. P.]
प्रार्थयानस्तदामिषम्
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
प्रार्थयानस्तदामिषम्
तद् [pron]
प्रार्थयानस्तदामिषम्
आमिष [n]
तं दृष्ट्वा क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप । प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र यत्तच्छृणु महामते ॥
English Translation
Seeing that dreadful animal coming, O king, the dog, in fear of his life, spoke to the ascetic as follows. Listen to them, O king!-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
क्रूरम्
क्रूर [adj]
आयान्तं
आया [2. Ā.]
जीवितार्थी
जीवित [n]
जीवितार्थी
अर्थिन् [adj]
नराधिप
नराधिप [m]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
श्वा
श्वन् [m]
मुनिं
मुनि [m]
तत्र
तत्र [ind]
यत्
यद् [pron]
तच्छृणु
तद् [pron]
तच्छृणु
श्रु [4. P.]
महामते
महामति [adj]
श्वशत्रुर्भगवन्नत्र द्वीपी मां हन्तुमिच्छति । त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यात्तस्मान्मम महामुने ॥
English Translation
O Rishi, this leopard is an enemy of the dogs, It wishes to kill me. O great sage, do you so act that all my fears from this animal may be removed through your favour. O you of mighty arms, forsooth, you are omniscient.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्वशत्रुर्
श्वन् [m]
श्वशत्रुर्
शत्रु [m]
भगवन्न्
भगवत् [adj]
अत्र
अत्र [ind]
द्वीपी
द्वीपिन् [m]
मां
मद् [pron]
हन्तुम्
हन् [6. P.]
इच्छति
इष् [1. P.]
त्वत्प्रसादाद्
त्वद् [pron]
त्वत्प्रसादाद्
प्रसाद [m]
भयं
भय [n]
न
न [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
तस्मान्मम
तद् [pron]
तस्मान्मम
मद् [pron]
महामुने
महत् [adj]
महामुने
मुनि [m]
न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन । एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक ॥
English Translation
The sage said You shall have no fear of death from leopards any longer! Let your natural from disappear and be you a leopard, O son!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
भयं
भय [n]
द्वीपिनः
द्वीपिन् [m]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
मृत्युतस्ते
मृत्यु [m]
मृत्युतस्ते
त्वद् [pron]
कथंचन
कथंचन [ind]
एष
एतद् [pron]
श्वरूपरहितो
श्वन् [m]
श्वरूपरहितो
रूप [n]
श्वरूपरहितो
रहित [adj]
द्वीपी
द्वीपिन् [m]
भवसि
भू [1. Ā.]
पुत्रक
पुत्रक [m]
ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृतिः । चित्राङ्गो विस्फुरन्हृष्टो वने वसति निर्भयः ॥
English Translation
Thereat, the dog was metamorphosed into a leopard with skin bright as gold. With stripes on his body and with huge teeth, thenceforth he began to live in that forest fearlessly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
श्वा
श्वन् [m]
द्वीपितां
द्वीपिन् [m]
द्वीपितां
ता [f]
नीतो
नी [2. P.]
जाम्बूनदनिभाकृतिः
जाम्बूनद [n]
जाम्बूनदनिभाकृतिः
निभ [adj]
जाम्बूनदनिभाकृतिः
आकृति [f]
चित्राङ्गो
चित्र [adj]
चित्राङ्गो
अङ्ग [n]
विस्फुरन्
विस्फुर् [6. Ā.]
हृष्टो
हृष् [1. P.]
वने
वन [n]
वसति
वस् [2. P.]
निर्भयः
निर्भय [adj]
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्वितः । द्वीपिनं लेलिहद्वक्त्रो व्याघ्रो रुधिरलालसः ॥
English Translation
Sometime after, there came into that asylum a dreadful and hungry tiger with mouth wide open. Licking the corners of his mouth with the tongue, and eagerly desirous of drinking blood, that tiger began to approach the animal that had been metamorphosed into a leopard.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभ्ययान्महारौद्रो
अभिया [2. P.]
ऽभ्ययान्महारौद्रो
महत् [adj]
ऽभ्ययान्महारौद्रो
रौद्र [adj]
व्यादितास्यः
व्यादा [3. P.]
व्यादितास्यः
आस्य [n]
क्षुधान्वितः
क्षुधा [f]
क्षुधान्वितः
अन्वित [adj]
द्वीपिनं
द्वीपिन् [m]
लेलिहद्वक्त्रो
लेलिह् [Int. Ā.]
लेलिहद्वक्त्रो
वक्त्र [n]
व्याघ्रो
व्याघ्र [m]
रुधिरलालसः
रुधिर [n]
रुधिरलालसः
लालस [adj]
व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधाभग्नं दंष्ट्रिणं वनगोचरम् । द्वीपी जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान् ॥
English Translation
Seeing the hungry tiger of dreadful teeth approach that forest, the leopard sought the Rishi's protection for saving his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याघ्रं
व्याघ्र [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
क्षुधाभग्नं
क्षुधा [f]
क्षुधाभग्नं
भञ्ज् [4. P.]
दंष्ट्रिणं
दंष्ट्रिन् [adj]
वनगोचरम्
वन [n]
वनगोचरम्
गोचर [adj]
द्वीपी
द्वीपिन् [m]
जीवितरक्षार्थम्
जीवित [n]
जीवितरक्षार्थम्
रक्षा [f]
जीवितरक्षार्थम्
अर्थ [mn]
ऋषिं
ऋषि [m]
शरणम्
शरण [n]
एयिवान्
इ [5. Ā.]
ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता सदा । स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभिर्बलवत्तरः । ततो दृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यहंस्तं विशां पते ॥
English Translation
The sage, who had great affection for the leopard for its living in the same place with him, immediately transformed his leopard into a tiger powerful for all enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संवासजं
संवास [m]
संवासजं
ज [adj]
स्नेहम्
स्नेह [mn]
ऋषिणा
ऋषि [m]
कुर्वता
कृ [2. Ā.]
सदा
सदा [ind]
स
तद् [pron]
द्वीपी
द्वीपिन् [m]
व्याघ्रतां
व्याघ्र [m]
व्याघ्रतां
ता [f]
नीतो
नी [2. P.]
रिपुभिर्
रिपु [m]
बलवत्तरः
बलवत्तर [adj]
ततो
ततस् [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
शार्दूलो
शार्दूल [m]
नाभ्यहंस्तं
न [ind]
नाभ्यहंस्तं
अभिहन् [4. P.]
नाभ्यहंस्तं
तद् [pron]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
स तु श्वा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः । न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा ॥
English Translation
The tiger seeing a beast of his own species did not injure him, O king. Having in course of time been metamorphosed into a powerful tiger living upon flesh and blood, the dog, abstained from his former food of fruits and roots.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
श्वा
श्वन् [m]
व्याघ्रतां
व्याघ्र [m]
व्याघ्रतां
ता [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
बलवान्
बलवत् [adj]
पिशिताशनः
पिशित [n]
पिशिताशनः
अशन [n]
न
न [ind]
मूलफलभोगेषु
मूल [mn]
मूलफलभोगेषु
फल [n]
मूलफलभोगेषु
भोग [m]
स्पृहाम्
स्पृहा [f]
अप्यकरोत्
अपि [ind]
अप्यकरोत्
कृ [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः । तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा ॥
English Translation
Indeed, from that time, O king, the transformed tiger lived, living upon the other animals of the forest, like a true king of beasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
मृगपतिर्
मृगपति [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
प्रकाङ्क्षति
प्रकाङ्क्ष् [1. P.]
वनौकसः
वनौकस् [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
व्याघ्रः
व्याघ्र [m]
समभवत्
सम्भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः सुप्तो हतैर्मृगैः । नागश्चागात्तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोत्थितः ॥
English Translation
Bhishma said Gratified with the flesh of killed beasts, the dog metamorphosed into a tiger, slept at his ease. One day as he lay on the yard of the asylum, an infuriate elephant came there, resembling a cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
व्याघ्र [m]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
तु [ind]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
उटज [mn]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
मूल [mn]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
स्थ [adj]
व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः
तृप् [6. P.]
सुप्तो
स्वप् [1. Ā.]
हतैर्
हन् [6. P.]
मृगैः
मृग [m]
नागश्चागात्
नाग [m]
नागश्चागात्
च [ind]
नागश्चागात्
आगा [3. P.]
तम्
तद् [pron]
उद्देशं
उद्देश [m]
मत्तो
मद् [3. P.]
मेघ
मेघ [m]
इवोत्थितः
इव [ind]
इवोत्थितः
उत्था [1. Ā.]
प्रभिन्नकरटः प्रांशुः पद्मी विततमस्तकः । सुविषाणो महाकायो मेघगम्भीरनिस्वनः ॥
English Translation
Possessed of a huge stature, and rent cheeks, and having signs of the louts of his body, and with broad frontal globes, the animal had huge tusks and a voice deep as the muttering of the clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभिन्नकरटः
प्रभिद् [7. P.]
प्रभिन्नकरटः
करट [m]
प्रांशुः
प्रांशु [adj]
पद्मी
पद्मिन् [m]
विततमस्तकः
वितन् [8. Ā.]
विततमस्तकः
मस्तक [mn]
सुविषाणो
सु [ind]
सुविषाणो
विषाण [n]
महाकायो
महत् [adj]
महाकायो
काय [m]
मेघगम्भीरनिस्वनः
मेघ [m]
मेघगम्भीरनिस्वनः
गम्भीर [adj]
मेघगम्भीरनिस्वनः
निस्वन [m]
तं दृष्ट्वा कुञ्जरं मत्तमायान्तं मदगर्वितम् । व्याघ्रो हस्तिभयात्त्रस्तस्तमृषिं शरणं ययौ ॥
English Translation
Seeing that infuriate elephant, proud of his strength, approach him, the tiger, moved with fear, sought refuge with the Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
क्रूरम्
क्रूर [adj]
आयान्तं
आया [2. Ā.]
जीवितार्थी
जीवित [n]
जीवितार्थी
अर्थिन् [adj]
नराधिप
नराधिप [m]
व्याघ्रो
व्याघ्र [m]
हस्तिभयात्
हस्तिन् [m]
हस्तिभयात्
भय [n]
त्रस्तस्तम्
त्रस् [4. Ā.]
त्रस्तस्तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
शरणं
शरण [n]
ययौ
या [2. Ā.]
ततोऽनयत्कुञ्जरतां तं व्याघ्रमृषिसत्तमः । महामेघोपमं दृष्ट्वा तं स भीतोऽभवद्गजः ॥
English Translation
Thereupon that foremost of sages transformed the tiger into an elephant. Seeing an animal of his own species, the real elephant, huge as a mass of clouds, became afraid.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽनयत्
नी [2. P.]
कुञ्जरतां
कुञ्जर [m]
कुञ्जरतां
ता [f]
तं
तद् [pron]
व्याघ्रम्
व्याघ्र [m]
ऋषिसत्तमः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
सत्तम [adj]
महामेघोपमं
महत् [adj]
महामेघोपमं
मेघ [m]
महामेघोपमं
उपम [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तं
तद् [pron]
स
तद् [pron]
भीतो
भी [1. Ā.]
ऽभवद्
भू [1. Ā.]
गजः
गज [m]
ततः कमलषण्डानि शल्लकीगहनानि च । व्यचरत्स मुदा युक्तः पद्मरेणुविभूषितः ॥
English Translation
The Rishi's elephant then, covered with the filaments of lotus, dived gladly into lakes abounding with lotuses and walked by their banks filled with rabbit holes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कमलषण्डानि
कमल [mn]
कमलषण्डानि
षण्ड [mn]
शल्लकीगहनानि
शल्लकी [f]
शल्लकीगहनानि
गहन [n]
च
च [ind]
व्यचरत्
विचर् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
मुदा
मुद् [f]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
पद्मरेणुविभूषितः
पद्म [mn]
पद्मरेणुविभूषितः
रेणु [mn]
पद्मरेणुविभूषितः
विभूषय् [10. P.]
कदाचिद्रममाणस्य हस्तिनः सुमुखं तदा । ऋषेस्तस्योटजस्थस्य कालोऽगच्छन्निशानिशम् ॥
English Translation
Sufficient time passed away in this way. One day as the elephant was gladly passing along the vicinity of the asylum, there came before him a maned lion born in a mountain cave and accustomed to kill elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
रममाणस्य
रम् [4. Ā.]
हस्तिनः
हस्तिन् [m]
सुमुखं
सु [ind]
सुमुखं
मुख [n]
तदा
तदा [ind]
ऋषेस्तस्योटजस्थस्य
ऋषि [m]
ऋषेस्तस्योटजस्थस्य
तद् [pron]
ऋषेस्तस्योटजस्थस्य
उटज [mn]
ऋषेस्तस्योटजस्थस्य
स्थ [adj]
कालो
काल [adj]
ऽगच्छन्निशानिशम्
गम् [6. Ā.]
ऽगच्छन्निशानिशम्
निशानिशम् [ind]
अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुणः । गिरिकन्दरजो भीमः सिंहो नागकुलान्तकः ॥
English Translation
Sufficient time passed away in this way. One day as the elephant was gladly passing along the vicinity of the asylum, there came before him a maned lion born in a mountain cave and accustomed to kill elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाजगाम
अथ [ind]
अथाजगाम
आगम् [6. P.]
तं
तद् [pron]
देशं
देश [m]
केसरी
केसरिन् [m]
केसरारुणः
केसर [mn]
केसरारुणः
अरुण [adj]
गिरिकन्दरजो
गिरि [m]
गिरिकन्दरजो
कन्दर [mfn]
गिरिकन्दरजो
ज [adj]
भीमः
भीम [adj]
सिंहो
सिंह [m]
नागकुलान्तकः
नाग [m]
नागकुलान्तकः
कुल [n]
नागकुलान्तकः
अन्तक [adj]
तं दृष्ट्वा सिंहमायान्तं नागः सिंहभयाकुलः । ऋषिं शरणमापेदे वेपमानो भयातुरः ॥
English Translation
Seeing the lion coming, the Rishi's elephant, from fear of life, began to tremble and sought refuge with the sage,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सिंहम्
सिंह [m]
आयान्तं
आया [2. Ā.]
नागः
नाग [m]
सिंहभयाकुलः
सिंह [m]
सिंहभयाकुलः
भय [n]
सिंहभयाकुलः
आकुल [adj]
ऋषिं
ऋषि [m]
शरणम्
शरण [n]
आपेदे
आपद् [4. P.]
वेपमानो
विप् [1. P.]
भयातुरः
भय [n]
भयातुरः
आतुर [adj]