Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 19

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 19

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 19

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 19 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 29 verses.

Total: 29 Verses • Citations: VR 4.19.1–29 • 175 Lexicon Terms
VR 4.19.1 अनुष्टुप्
स वानरमहाराजः शयानः शरविक्षतः । प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥
sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śaravikṣataḥ | pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata ||
English Translation
Being thus accosted with reasonable words, that lord, of monkeys, lying on the ground and wounded with shafts, gave no reply.
VR 4.19.2 अनुष्टुप्
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम् । रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥
aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam | rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ ||
English Translation
Having his limbs dissevered by stones, being struck with trees and wounded by Rama's shaft, he became senseless at the approach of death.
VR 4.19.3 अनुष्टुप्
तं भार्याबाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे । हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥
taṃ bhāryābāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge | hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam ||
English Translation
His spouse Tārā heard that Váli, the foremost of monkeys, had been killed in the conflict by Rāma's shaft.
VR 4.19.4 अनुष्टुप्
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम् । निष्पपात भृशं त्रस्ता विविधाद्गिरिगह्वरात् ॥
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam | niṣpapāta bhṛśaṃ trastā vividhādgirigahvarāt ||
English Translation
Hearing the heart-rending news of her husband's demise, she, big with a child, issued out of the mountain cave with a troubled heart.
VR 4.19.5 अनुष्टुप्
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः । ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ | te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ ||
English Translation
And beholding Rāma with a bow in his hand, the mighty monkeys, followers of Angada, fled away, terrified.
VR 4.19.6 अनुष्टुप्
सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो द्रुतम् । यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान् ॥
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato drutam | yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān ||
English Translation
Thereupon Tārā observed those monkeys flying away terrified like to deer alienated from their herd, having lost their king.
VR 4.19.7 अनुष्टुप्
तानुवाच समासाद्य दुःखितान्दुःखिता सती । राम वित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥
tānuvāca samāsādya duḥkhitānduḥkhitā satī | rāma vitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ ||
English Translation
The chaste lady, racked with sorrow, spoke to those monkeys, afraid of Rāma, wounded with shafts and exercised with grief, saying,
VR 4.19.8 अनुष्टुप्
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः । तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद्द्रवत दुर्गताः ॥
vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ | taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmāddravata durgatāḥ ||
English Translation
O monkeys, why are you flying away, terrified and distressed, leaving behind that foremost of kings before whom you were used to fight?
VR 4.19.9 अनुष्टुप्
राज्यहेतोः स चेद्भ्राता भ्राता रौद्रेण पातितः । रामेण प्रसृतैर्दूरान्मार्गणैर्दूर पातिभिः ॥
rājyahetoḥ sa cedbhrātā bhrātā raudreṇa pātitaḥ | rāmeṇa prasṛtairdūrānmārgaṇairdūra pātibhiḥ ||
English Translation
Hath Vāli been killed by Rāma, waiting at a distance with fleet and distant-coursing shafts, being requested by Sugrīva for kingdom?
VR 4.19.10 अनुष्टुप्
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः । प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥
kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ | prāptakālamaviśliṣṭamūcurvacanamaṅganām ||
English Translation
Hearing the words of that wife of the monkey, they, wearing shapes at will, addressed that damsel with words, worthy of being said on that occasion,
VR 4.19.11 अनुष्टुप्
जीव पुत्रे निवर्तस्य पुत्रं रक्षस्व चान्दगम् । अन्तको राम रूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥
jīva putre nivartasya putraṃ rakṣasva cāndagam | antako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam ||
English Translation
O you, having your son alive, do you go back and bring up your son Angada. Death himself, under Rāma's semblance, has snatched away Vāli.
VR 4.19.12 अनुष्टुप्
क्षिप्तान्वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा । वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः ॥
kṣiptānvṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā | vālī vajrasamairbāṇairvajreṇeva nipātitaḥ ||
English Translation
He was killed by (Rāma's) shafts, resembling thunderbolts as if clapped by thunder itself, having bored trees and big stones (hurled by Vali).
VR 4.19.13 अनुष्टुप्
अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम् । अस्मिन्प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam | asminplavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe ||
English Translation
That king of monkeys, having Sakra's prowess, being made away with this host of monkeys have been taking to their heels being overwhelmed with consternation.
VR 4.19.14 अनुष्टुप्
रक्ष्यतां नगरं शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम् । पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥
rakṣyatāṃ nagaraṃ śūrairaṅgadaścābhiṣicyatām | padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ ||
English Translation
Let the heroes defend the city and install Angada on the throne. And on his being installed the monkeys shall serve Vāli's son.
VR 4.19.15 अनुष्टुप्
अथ वा रुचिरं स्थानमिह ते रुचिरानने । आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः ॥
atha vā ruciraṃ sthānamiha te rucirānane | āviśanti hi durgāṇi kṣipramadyaiva vānarāḥ ||
English Translation
'O lovely Tara, this very day other monkeys will soon occupy our citadels.
VR 4.19.16 अनुष्टुप्
अभार्याः सह भार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः । लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यः स्वेभ्यो नस्तुमुलं भयम् ॥
abhāryāḥ saha bhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ | lubdhebhyo viprayuktebhyaḥ svebhyo nastumulaṃ bhayam ||
English Translation
'There are monkeys wandering in the forest (sent away by Vali). Some of them have made others' wives their own and some have been separated from their wives. They are a great cause of fear.'
VR 4.19.17 अनुष्टुप्
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना । आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā | ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī ||
English Translation
Hearing those words of the monkeys, lying at a little distance, that lady, smiling sweet, spoke to them, words worthy of herself.
VR 4.19.18 अनुष्टुप्
पुत्रेण मम किं कार्यं किं राज्येन किमात्मना । कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति ॥
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ kiṃ rājyena kimātmanā | kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati ||
English Translation
That great lord of monkeys, my husband, being dead, what shall I do with my son, my kingdom and myself?
VR 4.19.19 अनुष्टुप्
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः । योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ | yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ ||
English Translation
I shall place myself at the feet of that highsouled one, who has been killed by Rama's shaft.
VR 4.19.20 अनुष्टुप्
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोककर्शिता । शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥
evamuktvā pradudrāva rudatī śokakarśitā | śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī ||
English Translation
Having said this, (Tara) proceeded, overwhelmed with grief, weeping and striking her head with her hands.
VR 4.19.21 अनुष्टुप्
आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि । हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi | hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinām ||
English Translation
As she was nearing (the spot) she saw her husband, a great conqueror of monkeys who never retreated from the battle, mortally hit and fallen on the ground.
VR 4.19.22 अनुष्टुप्
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम् । महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam | mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughaniḥsvanam ||
English Translation
Vali who used to hurl huge mountains like Indra discharges thunderbolts, who had the speed of wind of high velocity, who would roar like huge thundering clouds,
VR 4.19.23 अनुष्टुप्
शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम् । नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम् ॥
śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ ghanam | nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam ||
English Translation
(Vali) who was equal to Indra in prowess looked like a huge monsoon cloud that had calmed down after pouring all water, a roaring warrior who could frighten others, struck down by another warrior, appeared like a lion killed by a tiger for the sake of meat
VR 4.19.24 अनुष्टुप्
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथा हतम् । अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम् ॥
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathā hatam | arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam ||
VR 4.19.25 अनुष्टुप्
नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा । अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम् ॥
nāgahetoḥ suparṇena caityamunmathitaṃ yathā | avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanurūrjitam ||
VR 4.19.26 अनुष्टुप्
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा । तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे ॥
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā | tānatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe ||
VR 4.19.27 अनुष्टुप्
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रान्ता निपपात ह । सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति क्रोशती ॥
samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha | supteva punarutthāya āryaputreti krośatī ||
VR 4.19.28 अनुष्टुप्
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संदितं मृत्युदामभिः । तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव ॥
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃditaṃ mṛtyudāmabhiḥ | tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva ||
VR 4.19.29 अनुष्टुप्
विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam ||
English Translation
And beholding Tārā like to a she-elephant and Angada, bewailing in this wise, Sugrīva attained to an excess of grief.
← Previous (Ch. 276) Full Table of Contents Next (Ch. 278) →