Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 10

Ayodhyākāṇḍa Sarga 10

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 10

Ayodhyākāṇḍa Sarga 10 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 41 verses.

Total: 41 Verses • Citations: VR 2.10.1–41 • 175 Lexicon Terms • Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
VR 2.10.1 अनुष्टुप्
आज्ञाप्य तु महाराजो राघवस्याभिषेचनम् । प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी ॥
ājñāpya tu mahārājo rāghavasyābhiṣecanam | priyārhāṃ priyamākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī ||
English Translation
The king issued orders for Rama's installation ceremony, and taking leave of his close associates entered the palace. .
VR 2.10.2 अनुष्टुप्
तां तत्र पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम् । प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः ॥
tāṃ tatra patitāṃ bhūmau śayānāmatathocitām | pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ ||
English Translation
The lord of the earth (Dasaratha) saw her (Kaikeyi) lying down on the floor of the chamber of wrath in an unbecoming manner and felt as if consumed by grief.
VR 2.10.3 अनुष्टुप्
स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् । अपापः पापसंकल्पां ददर्श धरणीतले ॥
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm | apāpaḥ pāpasaṃkalpāṃ dadarśa dharaṇītale ||
English Translation
The guileless, old king beheld his youthful wife who was dearer to him than his own life, filled with deceitful intentions. She looked like a severed creeper, like a goddess fallen down, like a 'Kinnari' thrown down on earth, like an 'apsarasa' slipped from heaven, like an illusion torn, like a female deer tied down.
VR 2.10.4 अनुष्टुप्
करेणुमिव दिग्धेन विद्धां मृगयुणा वने । महागज इवारण्ये स्नेहात्परिममर्श ताम् ॥
kareṇumiva digdhena viddhāṃ mṛgayuṇā vane | mahāgaja ivāraṇye snehātparimamarśa tām ||
English Translation
Like a mighty sheelephant caressing her cow wounded with a poisoned arrow in the forest, he caressed her lovingly.
VR 2.10.5 अनुष्टुप्
परिमृश्य च पाणिभ्यामभिसंत्रस्तचेतनः । कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम् ॥
parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisaṃtrastacetanaḥ | kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam ||
English Translation
With a mind extremely terrified yet passionate, he caressed his lotuseyed wife with his hands, and said:
VR 2.10.6 अनुष्टुप्
न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम् । देवि केनाभियुक्तासि केन वासि विमानिता ॥
na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam | devi kenābhiyuktāsi kena vāsi vimānitā ||
English Translation
O auspicious queen, I do not know whether your anger is directed at me. I do not know the cause of your anger. By whom have you been offended or disrespected? Why are you lying in the dust? This is causing me great sorrow.
VR 2.10.7 उपजातिः
यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु । भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याण चेतसि । भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी ॥
yadidaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu | bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇa cetasi | bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī ||
English Translation
While I am here favourably disposed towards you, why are you lying down on the floor like one possessed by an evil spirit? Why are you afflicting my mind?
VR 2.10.8 अनुष्टुप्
सन्ति मे कुशला वैद्या अभितुष्टाश्च सर्वशः । सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनि ॥
santi me kuśalā vaidyā abhituṣṭāśca sarvaśaḥ | sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāmini ||
English Translation
O lovely one there are, to my best satisfaction, expert physicians in all branches (of medical science). They will restore your health. Tell me your ailment.
VR 2.10.9 अनुष्टुप्
कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम् । कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम् ॥
kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam | kaḥ priyaṃ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam ||
English Translation
On whom do you wish to bestow favour? Who has caused you displeasure? To whom should I grant favour now? To whom should I cause great displeasure?
VR 2.10.10 अनुष्टुप्
अवध्यो वध्यतां को वा वध्यः को वा विमुच्यताम् । दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाप्यकिंचनः ॥
avadhyo vadhyatāṃ ko vā vadhyaḥ ko vā vimucyatām | daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvāpyakiṃcanaḥ ||
English Translation
O queen shed no tears. Drain not your health. Ask me, and I shall slay one who should not be slain or release one who should be slain. I shall make a poor man rich and a wealthy man poor. (Tell me who are such people).
VR 2.10.11 अनुष्टुप्
अहं चैव मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः । न ते कंचिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे ॥
ahaṃ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ | na te kaṃcidabhiprāyaṃ vyāhantumahamutsahe ||
English Translation
My kins and I are under your control. I will make no effort to go even a little against your wishes.
VR 2.10.12 अनुष्टुप्
आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसेच्छसि । यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुंधरा ॥
ātmano jīvitenāpi brūhi yanmanasecchasi | yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasuṃdharā ||
VR 2.10.13 अनुष्टुप्
तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम् । परिपीडयितुं भूयो भर्तारमुपचक्रमे ॥
tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tadapriyam | paripīḍayituṃ bhūyo bhartāramupacakrame ||
English Translation
Thus spoken to, she (Kaikeyi) breathed a sigh of relief. Intending to tell him the unpleasant thing (which was in her mind), she began tormenting her husband all the more.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशमस्सर्गः॥Thus ends the tenth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
VR 2.10.14 अनुष्टुप्
नास्मि विप्रकृता देव केनचिन्न विमानिता । अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तमिच्छामि त्वया कृतम् ॥
nāsmi viprakṛtā deva kenacinna vimānitā | abhiprāyastu me kaścittamicchāmi tvayā kṛtam ||
English Translation
O king I have neither been offended nor disregarded by any one, but I have a purpose which you should fulfil.
VR 2.10.15 अनुष्टुप्
प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि । अथ तद्व्याहरिष्यामि यदभिप्रार्थितं मया ॥
pratijñāṃ pratijānīṣva yadi tvaṃ kartumicchasi | atha tadvyāhariṣyāmi yadabhiprārthitaṃ mayā ||
English Translation
If you are inclined to accomplish my desire, then promise me that you will fulfil them. Thereafter I shall reveal it to you.
VR 2.10.16 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तया राजा प्रियया स्त्रीवशं गतः । तामुवाच महातेजाः कैकेयीमीषदुत्स्मितः ॥
evamuktastayā rājā priyayā strīvaśaṃ gataḥ | tāmuvāca mahātejāḥ kaikeyīmīṣadutsmitaḥ ||
VR 2.10.17 अनुष्टुप्
अवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम । मनुजो मनुजव्याघ्राद्रामादन्यो न विद्यते ॥
avalipte na jānāsi tvattaḥ priyataro mama | manujo manujavyāghrādrāmādanyo na vidyate ||
English Translation
O proud lady, don't you know there exists for me no woman dearer than you and no man other than Rama who is the best among men.
VR 2.10.18 अनुष्टुप्
भद्रे हृदयमप्येतदनुमृश्योद्धरस्व मे । एतत्समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत्साधु मन्यसे ॥
bhadre hṛdayamapyetadanumṛśyoddharasva me | etatsamīkṣya kaikeyi brūhi yatsādhu manyase ||
English Translation
O gentle lady my heart is sinking. Touch my heart and deliver me from distress. O Kaikeyi considering all this, tell me what you think is good.
VR 2.10.19 अनुष्टुप्
बलमात्मनि पश्यन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि । करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे ॥
balamātmani paśyantī na māṃ śaṅkitumarhasi | kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape ||
English Translation
If you want to do anything even if it means sacrificing my life, I shall do it. Since you know my strength, it does not behove you to doubt me. I swear on my merits. I will do whatever pleases you.
VR 2.10.20 अनुष्टुप्
तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमात्मनः । व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम् ॥
tena vākyena saṃhṛṣṭā tamabhiprāyamātmanaḥ | vyājahāra mahāghoramabhyāgatamivāntakam ||
English Translation
Delighted by the words (of the king), Kaikeyi disclosed him her highly dreadful wish which entered her mind like a sudden visitation of death:
VR 2.10.21 अनुष्टुप्
यथाक्रमेण शपसि वरं मम ददासि च । तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद्देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥
yathākrameṇa śapasi varaṃ mama dadāsi ca | tacchṛṇvantu trayastriṃśaddevāḥ sendrapurogamāḥ ||
English Translation
You are repeatedly swearing to grant me boons. Let the thirtythree crore gods headed by the firegod, listen.
VR 2.10.22 अनुष्टुप्
चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः । जगच्च पृथिवी चैव सगन्धर्वा सराक्षसा ॥
candrādityau nabhaścaiva grahā rātryahanī diśaḥ | jagacca pṛthivī caiva sagandharvā sarākṣasā ||
English Translation
Let the Moon and the Sun, the sky, the planets, night and day, the (ten) quarters the world, gandharvas, rakshasas, this earth, the nocturnal spirits all beings, family deities of every house and all other beings listen to your words of promise.
VR 2.10.23 अनुष्टुप्
निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवताः । यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव ॥
niśācarāṇi bhūtāni gṛheṣu gṛhadevatāḥ | yāni cānyāni bhūtāni jānīyurbhāṣitaṃ tava ||
English Translation
Let the Moon and the Sun, the sky, the planets, night and day, the (ten) quarters the world, gandharvas, rakshasas, this earth, the nocturnal spirits all beings, family deities of every house and all other beings listen to your words of promise.
VR 2.10.24 अनुष्टुप्
सत्यसंधो महातेजा धर्मज्ञः सुसमाहितः । वरं मम ददात्येष तन्मे शृण्वन्तु देवताः ॥
satyasaṃdho mahātejā dharmajñaḥ susamāhitaḥ | varaṃ mama dadātyeṣa tanme śṛṇvantu devatāḥ ||
English Translation
King Dasaratha who is true to his vows, heroic and knows the ways of righteousness is granting me boons with a wellcomposed mind. Let all the gods stand witness to this (declared Kaikeyi).
VR 2.10.25 अनुष्टुप्
इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च । ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम् ॥
iti devī maheṣvāsaṃ parigṛhyābhiśasya ca | tataḥ paramuvācedaṃ varadaṃ kāmamohitam ||
English Translation
Clasping the great archer, the infatuated king, conferer of boons and flattering him (to the top of her bent), the queen said:
VR 2.10.26 अनुष्टुप्
वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते । तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः ॥
varau yau me tvayā deva tadā dattau mahīpate | tau tāvadahamadyaiva vakṣyāmi śṛṇu me vacaḥ ||
English Translation
Thereafter, she said to the infatuated king who had promised to confer her boons, O lord of the earth, O king, right now I shall speak to you about the two boons granted by you. Listen to my words.
VR 2.10.27 अनुष्टुप्
अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः । अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम् ॥
abhiṣekasamārambho rāghavasyopakalpitaḥ | anenaivābhiṣekeṇa bharato me'bhiṣicyatām ||
English Translation
Preparations for Rama's consecration have been made. With these very materials for installation, my son Bharata should be consecrated.
VR 2.10.28 अनुष्टुप्
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः । चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥
nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyamāśritaḥ | cīrājinajaṭādhārī rāmo bhavatu tāpasaḥ ||
English Translation
Consigned to the Dandaka forest for fourteen years, clad in bark and deer skin and wearing matted hair, Rama shall live like an ascetic.
VR 2.10.29 अनुष्टुप्
भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम् । अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वने ॥
bharato bhajatāmadya yauvarājyamakaṇṭakam | adya caiva hi paśyeyaṃ prayāntaṃ rāghavaṃ vane ||
English Translation
Let Bharata be princeregent without any rivals. This is my great desire. I am asking for an already granted boon. Let me see Rama's departure to the forest today itself.
VR 2.10.30 अनुष्टुप्
ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः । व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः ॥
tataḥ śrutvā mahārājaḥ kaikeyyā dāruṇaṃ vacaḥ | vyathito viklavaścaiva vyāghrīṃ dṛṣṭvā yathā mṛgaḥ ||
← Previous (Ch. 85) Full Table of Contents Next (Ch. 87) →