Śāntiparva Adhyāya 317
शान्तिपर्व • अध्यायः 317
Śāntiparva Adhyāya 317 of the classical Mahābhārata with 31 verses.
Total: 31 Verses
•
Citations: MBh 12.317.1–31
•
250 Lexicon Terms
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् । निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखमेधते ॥
English Translation
Narada said By listening to such sacred scriptures, as bring about tranquillity, as remove grief, and as yield happiness, one acquired (a pure) understanding, and, having acquired it; obtains to great happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशोकं
अशोक [adj]
शोकनाशार्थं
शोक [m]
शोकनाशार्थं
नाश [m]
शोकनाशार्थं
अर्थ [mn]
शास्त्रं
शास्त्र [n]
शान्तिकरं
शान्ति [f]
शान्तिकरं
कर [adj]
शिवम्
शिव [adj]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
लभते
लभ् [1. P.]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
तां
तद् [pron]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
सुखम्
सुखम् [ind]
एधते
एध् [1. P.]
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥
English Translation
A thousand causes of sorrow, a hundred causes of fear, from day to day, attack one who is shorn of understanding but not one who is endued with wisdom and learning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मातापितृसहस्राणि
माता [f]
मातापितृसहस्राणि
पितृ [m]
मातापितृसहस्राणि
सहस्र [mn]
पुत्रदारशतानि
पुत्र [m]
पुत्रदारशतानि
दार [mn]
पुत्रदारशतानि
शत [mn]
च
च [ind]
दिवसे
दिवस [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
मूढम्
मुह् [4. Ā.]
आविशन्ति
आविश् [6. Ā.]
न
न [ind]
पण्डितम्
पण्डित [m]
तस्मादनिष्टनाशार्थमितिहासं निबोध मे । तिष्ठते चेद्वशे बुद्धिर्लभते शोकनाशनम् ॥
English Translation
Do you, therefore, listen to some old narratives as I recount them to you, for the object of removing your sorrow, If one can subjugate his understanding, he is sure to acquire happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अनिष्टनाशार्थम्
अनिष्ट [adj]
अनिष्टनाशार्थम्
नाश [m]
अनिष्टनाशार्थम्
अर्थ [mn]
इतिहासं
इतिहास [mn]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
तिष्ठते
स्था [1. Ā.]
चेद्
चेद् [ind]
वशे
वश [m]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
लभते
लभ् [1. P.]
शोकनाशनम्
शोक [m]
शोकनाशनम्
नाशन [adj]
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च । मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते अल्पबुद्धयः ॥
English Translation
By accession of what is undesirable and dissociation from what is agreeable, only men of little intelligence yield to mental sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनिष्टसंप्रयोगाच्च
अनिष्ट [adj]
अनिष्टसंप्रयोगाच्च
संप्रयोग [m]
अनिष्टसंप्रयोगाच्च
च [ind]
विप्रयोगात्
विप्रयोग [m]
प्रियस्य
प्रिय [adj]
च
च [ind]
मनुष्या
मनुष्य [m]
मानसैर्
मानस [adj]
दुःखैर्
दुःख [n]
युज्यन्ते
युज् [6. Ā.]
अल्पबुद्धयः
अल्पबुद्धि [adj]
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिन्तयेत् । ताननाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥
English Translation
When things are passed, one should not grieve, thinking of their merits. He who thinks of such past things with affection can never liberate himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रव्येषु
द्रव्य [n]
समतीतेषु
समती [2. P.]
ये
यद् [pron]
गुणास्तान्न
गुण [mn]
गुणास्तान्न
तद् [pron]
गुणास्तान्न
न [ind]
चिन्तयेत्
चिन्तय् [10. Ā.]
तान्
तद् [pron]
अनाद्रियमाणस्य
अनाद्रियमाण [adj]
स्नेहबन्धः
स्नेह [mn]
स्नेहबन्धः
बन्ध [m]
प्रमुच्यते
प्रमुच् [6. Ā.]
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्तते । अनिष्टवद्धितं पश्येत्तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥
English Translation
One should always try to find out the faults of those things to which one becomes attached, One should always consider such things to be fraught with much evil, By doing so, one should soon free him therefrom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दोषदर्शी
दोष [mn]
दोषदर्शी
दर्शिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
यत्र
यत्र [ind]
रागः
राग [m]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
अनिष्टवद्धितं
अनिष्ट [adj]
अनिष्टवद्धितं
वत् [ind]
अनिष्टवद्धितं
हित [adj]
पश्येत्
पश् [4. Ā.]
तथा
तथा [ind]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
विरज्यते
विरञ्ज् [4. Ā.]
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति । अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥
English Translation
The man who grieves for what is past, cannot acquire either riches or religious merit or fame. What exists no longer cannot be acquired. When such things go away, they do not return.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नार्थो
न [ind]
नार्थो
अर्थ [mn]
न
न [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
न
न [ind]
यशो
यशस् [n]
यो
यद् [pron]
ऽतीतम्
अती [1. P.]
अनुशोचति
अनुशुच् [1. Ā.]
अप्यभावेन
अपि [ind]
अप्यभावेन
अभाव [m]
युज्येत
युज् [6. Ā.]
तच्चास्य
तद् [pron]
तच्चास्य
च [ind]
तच्चास्य
इदम् [pron]
न
न [ind]
निवर्तते
निवृत् [1. Ā.]
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च । सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥
English Translation
Creatures sometimes acquire and sometimes lose earthly objects. No man in this world can be grieved by all the events that befall him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणैर्
गुण [mn]
भूतानि
भूत [mn]
युज्यन्ते
युज् [6. Ā.]
वियुज्यन्ते
वियुज् [4. P.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
सर्वाणि
सर्व [pron]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
एकस्य
एक [pron]
शोकस्थानं
शोक [m]
शोकस्थानं
स्थान [n]
हि
हि [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति । दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥
English Translation
Dead or lost, he who grieves for what is gone only gets sorrow for sorrow. Instead of one sorrow, he gets two.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृतं
मृ [4. Ā.]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
नष्टं
नश् [1. P.]
यो
यद् [pron]
ऽतीतम्
अती [1. P.]
अनुशोचति
अनुशुच् [1. Ā.]
दुःखेन
दुःख [n]
लभते
लभ् [1. P.]
दुःखं
दुःख [n]
द्वावनर्थौ
द्वि [nr]
द्वावनर्थौ
अनर्थ [m]
प्रपद्यते
प्रपद् [4. P.]
नाश्रु कुर्वन्ति ये बुद्ध्या दृष्ट्वा लोकेषु संततिम् । सम्यक्प्रपश्यतः सर्वं नाश्रुकर्मोपपद्यते ॥
English Translation
Those men who, seeing the course of life and death in the world with the help of their intelligence, do not shed tears, are said to see properly. Such persons have never to shed tears.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाश्रु
न [ind]
नाश्रु
अश्रु [mn]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
ये
यद् [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
लोकेषु
लोक [m]
संततिम्
संतति [f]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
प्रपश्यतः
प्रपश् [4. P.]
सर्वं
सर्व [pron]
नाश्रुकर्मोपपद्यते
न [ind]
नाश्रुकर्मोपपद्यते
अश्रुकर्मन् [n]
नाश्रुकर्मोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
दुःखोपघाते शारीरे मानसे वाप्युपस्थिते । यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत् ॥
English Translation
When any such calamity comes, which creates either their physical or mental grief, as is incapable of being prevented by even his best endeavours, one should cease to think on it with sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखोपघाते
दुःख [n]
दुःखोपघाते
उपघात [m]
शारीरे
शारीर [adj]
मानसे
मानस [adj]
वाप्युपस्थिते
वा [ind]
वाप्युपस्थिते
अपि [ind]
वाप्युपस्थिते
उपस्था [1. Ā.]
यस्मिन्न
यद् [pron]
यस्मिन्न
न [ind]
शक्यते
शक् [4. P.]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत्
यत्न [m]
यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत्
तद् [pron]
यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत्
न [ind]
यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत्
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् । चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ॥
English Translation
Not to think of it is the panacea for sorrow. By thinking of it, one can never remove it; on the other hand, by thinking upon sorrow, one only increases it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भैषज्यम्
भैषज्य [n]
एतद्
एतद् [pron]
दुःखस्य
दुःख [n]
यद्
यत् [ind]
एतन्नानुचिन्तयेत्
एतद् [pron]
एतन्नानुचिन्तयेत्
न [ind]
एतन्नानुचिन्तयेत्
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
चिन्त्यमानं
चिन्तय् [10. Ā.]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
व्येति
वी [2. Ā.]
भूयश्चापि
भूयस् [ind]
भूयश्चापि
च [ind]
भूयश्चापि
अपि [ind]
प्रवर्धते
प्रवृध् [1. Ā.]
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥
English Translation
Mental sorrow should be destroyed by wisdom; while physical sorrow should be removed by medicines. This is the power of knowledge. One should not, in such matters, act like men of little understandings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
मानसं
मानस [adj]
दुःखं
दुःख [n]
हन्याच्छारीरम्
हन् [6. P.]
हन्याच्छारीरम्
शारीर [adj]
औषधैः
औषध [n]
एतद्
एतद् [pron]
विज्ञानसामर्थ्यं
विज्ञान [n]
विज्ञानसामर्थ्यं
सामर्थ्य [n]
न
न [ind]
बालैः
बाल [adj]
समताम्
सम [pron]
समताम्
ता [f]
इयात्
इ [5. Ā.]
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः । आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥
English Translation
Youth, beauty, life, hoarded riches, health, association with those that are loved, these all are fickle. One endued with wisdom should never covet them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनित्यं
अनित्य [adj]
यौवनं
यौवन [n]
रूपं
रूप [n]
जीवितं
जीवित [n]
द्रव्यसंचयः
द्रव्य [n]
द्रव्यसंचयः
संचय [m]
आरोग्यं
आरोग्य [n]
प्रियसंवासो
प्रिय [adj]
प्रियसंवासो
संवास [m]
गृध्येत्
गृध् [4. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
न
न [ind]
पण्डितः
पण्डित [m]
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति । अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥
English Translation
One should not lament individually for a sorrowful incident that concerns an entire community. Instead of indulgence in grief when it comes, one should try to avert it and apply a remedy as soon as he finds the opportunity for doing it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
जानपदिकं
जानपदिक [adj]
दुःखम्
दुःख [n]
एकः
एक [pron]
शोचितुम्
शुच् [6. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
अशोचन्
अ [ind]
अशोचन्
शुच् [6. P.]
प्रतिकुर्वीत
प्रतिकृ [8. Ā.]
यदि
यदि [ind]
पश्येद्
पश् [4. Ā.]
उपक्रमम्
उपक्रम [m]
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः । स्निग्धत्वं चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥
English Translation
There is no doubt that in this life misery is much greater than that of happiness. There is no doubt in this that all men show attachment for objects of the senses and that death is considered as disagreeable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखाद्
सुख [n]
बहुतरं
बहुतर [adj]
दुःखं
दुःख [n]
जीविते
जीवित [n]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
स्निग्धत्वं
स्निग्ध [adj]
स्निग्धत्वं
त्व [n]
चेन्द्रियार्थेषु
च [ind]
चेन्द्रियार्थेषु
इन्द्रिय [n]
चेन्द्रियार्थेषु
अर्थ [mn]
मोहान्मरणम्
मोह [m]
मोहान्मरणम्
मरण [n]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाप्युभयं नरः । अभ्येति ब्रह्म सोऽत्यन्तं न तं शोचन्ति पण्डिताः ॥
English Translation
That man who renounces both joy and sorrow, is said to attain to Brahma. When such a man dies, men of wisdom never indulge in any grief for him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परित्यजति
परित्यज् [1. Ā.]
यो
यद् [pron]
दुःखं
दुःख [n]
सुखं
सुख [n]
वाप्युभयं
वा [ind]
वाप्युभयं
अपि [ind]
वाप्युभयं
उभय [adj]
नरः
नर [m]
अभ्येति
अभी [4. Ā.]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
सो
तद् [pron]
ऽत्यन्तं
अत्यन्तम् [ind]
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
शोचन्ति
शुच् [6. P.]
पण्डिताः
पण्डित [m]
दुःखमर्था हि त्यज्यन्ते पालने न च ते सुखाः । दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥
English Translation
There is pain in spending wealth. There is pain in protecting it. There is pain in acquiring it. Hence, when one's wealth is lost, he should not grieve for it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखम्
दुःख [adj]
अर्था
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
त्यज्यन्ते
त्यज् [1. Ā.]
पालने
पालन [n]
न
न [ind]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
सुखाः
सुख [adj]
दुःखेन
दुःख [n]
चाधिगम्यन्ते
च [ind]
चाधिगम्यन्ते
अधिगम् [1. Ā.]
नाशम्
नाश [m]
एषां
इदम् [pron]
न
न [ind]
चिन्तयेत्
चिन्तय् [10. Ā.]
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः । अतृप्ता यान्ति विध्वंसं संतोषं यान्ति पण्डिताः ॥
English Translation
Men of little understandings, in their efforts to acquire different grades of wealth, lose their contentment and at last die broken-hearted. Wise men, however, are always contented.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्याम्
अन्य [pron]
अन्यां
अन्य [pron]
धनावस्थां
धन [n]
धनावस्थां
अवस्था [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
वैशेषिकीं
वैशेषिक [adj]
नराः
नर [m]
अतृप्ता
अतृप्त [adj]
यान्ति
या [2. Ā.]
विध्वंसं
विध्वंस [m]
संतोषं
संतोष [m]
यान्ति
या [2. Ā.]
पण्डिताः
पण्डित [m]
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥
English Translation
All combinations are sure to end in dissolution. All things that are high are destined to fall down and become low. Union is sure to end in disunion, and life is certain to end in death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
क्षयान्ता
क्षय [m]
क्षयान्ता
अन्त [m]
निचयाः
निचय [m]
पतनान्ताः
पतन [n]
पतनान्ताः
अन्त [m]
समुच्छ्रयाः
समुच्छ्रय [m]
संयोगा
संयोग [m]
विप्रयोगान्ता
विप्रयोग [m]
विप्रयोगान्ता
अन्त [m]
मरणान्तं
मरण [n]
मरणान्तं
अन्त [m]
हि
हि [ind]
जीवितम्
जीवित [n]
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् । तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः ॥
English Translation
Thirst can never be satiated. Contentment is the greatest happiness. Hence, wise men regard contentment as the most valuable wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तो
अन्तर् [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
पिपासायास्तुष्टिस्तु
पिपासा [f]
पिपासायास्तुष्टिस्तु
तुष्टि [f]
पिपासायास्तुष्टिस्तु
तु [ind]
परमं
परम [adj]
सुखम्
सुख [n]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
संतोषम्
संतोष [m]
एवेह
एव [ind]
एवेह
इह [ind]
धनं
धन [n]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
पण्डिताः
पण्डित [m]
निमेषमात्रमपि हि वयो गच्छन्न तिष्ठति । स्वशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ॥
English Translation
One's lease of life is running continually. It stops not in its course for even a single moment. When one's body itself is not durable, what other thing is there which one should consider as durable?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमेषमात्रम्
निमेष [m]
निमेषमात्रम्
मात्र [n]
अपि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
वयो
वयस् [n]
गच्छन्न
गम् [6. Ā.]
गच्छन्न
न [ind]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
स्वशरीरेष्वनित्येषु
स्व [adj]
स्वशरीरेष्वनित्येषु
शरीर [n]
स्वशरीरेष्वनित्येषु
अनित्य [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
किम्
किम् [ind]
अनुचिन्तयेत्
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
भूतेष्वभावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा तमसः परम् । न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिम् ॥
English Translation
Those persons who, meditating on the nature of all creatures and, concluding that it is beyond the grasp of the mind, direct their attention to the highest path, and, starting, acquire a fair progress in it, have not to indulge in sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतेष्वभावं
भूत [mn]
भूतेष्वभावं
अभाव [m]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
ये
यद् [pron]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
तमसः
तमस् [n]
परम्
पर [pron]
न
न [ind]
शोचन्ति
शुच् [6. P.]
गताध्वानः
गम् [6. Ā.]
गताध्वानः
अध्वन् [m]
पश्यन्तः
दृश् [6. P.]
परमां
परम [adj]
गतिम्
गति [f]
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् । व्याघ्रः पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥
English Translation
Like the she-wolf snatching away a lamb, Death snatches away one who is still engaged in acquiring wealth and still unsatisfied in the enjoyment of pleasures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संचिन्वानकम्
संचिन्वानक [adj]
एवैनं
एव [ind]
एवैनं
एनद् [pron]
कामानाम्
काम [m]
अवितृप्तकम्
अवितृप्तक [adj]
वृकीवोरणम्
वृकी [f]
वृकीवोरणम्
इव [ind]
वृकीवोरणम्
उरण [m]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
मृत्युर्
मृत्यु [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्य परिमोक्षणे । अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥
English Translation
One should always try to liberate himself from sorrow. One should try to remove sorrow by beginning his work with cheerfulness, that is without indulging, in sorrow, having freed himself from a particular sorrow, one should act in such a way as to keep sorrow at a distance by abstaining from all shortcomings of conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाप्युपायं
अथ [ind]
अथाप्युपायं
अपि [ind]
अथाप्युपायं
उपाय [m]
संपश्येद्
संपश् [4. Ā.]
दुःखस्य
दुःख [n]
परिमोक्षणे
परिमोक्षण [n]
अशोचन्न्
अ [ind]
अशोचन्न्
शुच् [6. P.]
आरभेतैव
आरभ् [1. P.]
आरभेतैव
एव [ind]
युक्तश्चाव्यसनी
युज् [6. Ā.]
युक्तश्चाव्यसनी
च [ind]
युक्तश्चाव्यसनी
अव्यसनिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
शब्दे स्पर्शे च रूपे च गन्धेषु च रसेषु च । नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाधनस्य वा ॥
English Translation
The rich and the poor alike find nothing in sound and touch and form and scent and taste, after the immediate enjoyment thereof.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शब्दः
शब्द [m]
स्पर्शश्च
स्पर्श [m]
स्पर्शश्च
च [ind]
रूपं
रूप [n]
च
च [ind]
रसो
रस [mn]
गन्धस्तथैव
गन्ध [mn]
गन्धस्तथैव
तथा [ind]
गन्धस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
नोपभोगात्
न [ind]
नोपभोगात्
उपभोग [m]
परं
पर [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
धनिनो
धनिन् [adj]
वाधनस्य
वा [ind]
वाधनस्य
अधन [adj]
वा
वा [ind]
प्राक्संप्रयोगाद्भूतानां नास्ति दुःखमनामयम् । विप्रयोगात्तु सर्वस्य न शोचेत्प्रकृतिस्थितः ॥
English Translation
Before union, creatures never suffer sorrow. Hence, one who has not deviated from his original nature, never grieves when that union comes to an end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राक्
प्राक् [ind]
संप्रयोगाद्
संप्रयोग [m]
भूतानां
भूत [mn]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
दुःखम्
दुःख [n]
अनामयम्
अनामय [adj]
विप्रयोगात्
विप्रयोग [m]
तु
तु [ind]
सर्वस्य
सर्व [pron]
न
न [ind]
शोचेत्
शुच् [6. P.]
प्रकृतिस्थितः
प्रकृति [f]
प्रकृतिस्थितः
स्था [1. Ā.]
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा । चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च विद्यया ॥
English Translation
One should control his sexual appetite and the stomach with the help of patience. One should protect his hands and feet with the help of the eye. One's eyes and ears and the other senses, should be protected by the mind. One's mind and speech should be governed with the help of wisdomn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृत्या
धृति [f]
शिश्नोदरं
शिश्न [mn]
शिश्नोदरं
उदर [n]
रक्षेत्
रक्ष् [4. P.]
पाणिपादं
पाणि [m]
पाणिपादं
पाद [m]
च
च [ind]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
चक्षुःश्रोत्रे
चक्षुस् [n]
चक्षुःश्रोत्रे
श्रोत्र [n]
च
च [ind]
मनसा
मनस् [n]
मनो
मनस् [n]
वाचं
वाच् [f]
च
च [ind]
विद्यया
विद्या [f]
प्रणयं प्रतिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च । विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ॥
English Translation
Renouncing love and affection for persons that are known as well as for those that are unknown, one should act with humility. Such a person is said to be endued with wisdom, and such a one surely finds happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रणयं
प्रणय [m]
प्रतिसंहृत्य
प्रतिसंहृ [2. P.]
संस्तुतेष्वितरेषु
संस्तु [5. P.]
संस्तुतेष्वितरेषु
इतर [pron]
च
च [ind]
विचरेद्
विचर् [1. Ā.]
असमुन्नद्धः
असमुन्नद्ध [adj]
स
तद् [pron]
सुखी
सुखिन् [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पण्डितः
पण्डित [m]
अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः । आत्मनैव सहायेन यश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥
English Translation
That man who is pleased with his own Soul, who is given to Yoga, who depends upon nothing out of self, who is without cupidity, and who acts without the help of anything but his self, succeeds in acquiring happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्यात्मरतिर्
अध्यात्म [n]
अध्यात्मरतिर्
रति [f]
आसीनो
आस् [4. P.]
निरपेक्षो
निरपेक्ष [adj]
निरामिषः
निरामिष [adj]
आत्मनैव
आत्मन् [m]
आत्मनैव
एव [ind]
सहायेन
सहाय [m]
यश्चरेत्
यद् [pron]
यश्चरेत्
चर् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
सुखी
सुखिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]