Śāntiparva Adhyāya 316
शान्तिपर्व • अध्यायः 316
Śāntiparva Adhyāya 316 of the classical Mahābhārata with 60 verses.
Total: 60 Verses
•
Citations: MBh 12.316.1–60
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एतस्मिन्नन्तरे शून्ये नारदः समुपागमत् । शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्वक्तुमीप्सितान् ॥
English Translation
Bhishma said "After Vyasa had left the spot, Narada, passing through the sky, came to Shuka engaged in studying the scriptures The celestial Rishi came for the object of asking Shuka the meaning of certain parts of the Vedas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
शून्ये
शून्य [adj]
नारदः
नारद [m]
समुपागमत्
समुपागम् [1. P.]
शुकं
शुक [m]
स्वाध्यायनिरतं
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायनिरतं
निरम् [1. P.]
वेदार्थान्
वेद [m]
वेदार्थान्
अर्थ [mn]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
ईप्सितान्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
देवर्षिं तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्थितम् । अर्घ्यपूर्वेण विधिना वेदोक्तेनाभ्यपूजयत् ॥
English Translation
Seeing the celestial Rishi Narada arrived at his asylum, Shuka adored him by offering him the Arghya according to the rites laid down in the Vedas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवर्षिं
देव [m]
देवर्षिं
ऋषि [m]
तु
तु [ind]
शुको
शुक [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
नारदं
नारद [m]
समुपस्थितम्
समुपस्था [1. Ā.]
अर्घ्यपूर्वेण
अर्घ्य [n]
अर्घ्यपूर्वेण
पूर्व [pron]
विधिना
विधि [m]
वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्
वेद [m]
वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्
वच् [2. P.]
वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्
अभिपूजय् [10. P.]
नारदोऽथाब्रवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर । केन त्वां श्रेयसा तात योजयामीति हृष्टवत् ॥
English Translation
Pleased with the honours conferred upon him, Narada addressed Shuka, saying.-Tell me, O foremost of pious men, how, O dear child, may I acccomplished what is for your highest good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदो
नारद [m]
ऽथाब्रवीत्
अथ [ind]
ऽथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
ब्रह्मविदां
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मविदां
विद् [adj]
वर
वर [adj]
केन
क [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
श्रेयसा
श्रेयस् [n]
तात
तात [m]
योजयामीति
योजय् [10. Ā.]
योजयामीति
इति [ind]
हृष्टवत्
हृष् [1. P.]
हृष्टवत्
वत् [ind]
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत । अस्मिँल्लोके हितं यत्स्यात्तेन मां योक्तुमर्हसि ॥
English Translation
Hearing these words of Narada, Shuka said to him, O Bharata, these words:-You should instruct me about what may be beneficial to me!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदस्य
नारद [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कृष्णद्वैपायनो
कृष्णद्वैपायन [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अस्मिंल्
इदम् [pron]
लोके
लोक [m]
हितं
हित [n]
यत्
यद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
तेन
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
योक्तुम्
युज् [6. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम् । सनत्कुमारो भगवानिदं वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Narada said In days of yore the illustrious Sanatkumara had said these words to certain Rishis of purified souls who had gone to him for enquiring after the truth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्त्वं
तत्त्व [n]
जिज्ञासतां
जिज्ञास् [Desid. Ā.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
ऋषीणां
ऋषि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
सनत्कुमारो
सनत्कुमार [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः । नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥
English Translation
There is no eye like that of knowledge. There is no penance like the practice of truth. There is no sorrow like attachment. There is no happiness like renunciation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
सांख्यसमं
सांख्य [m]
सांख्यसमं
सम [pron]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
योगसमं
योग [m]
योगसमं
सम [pron]
बलम्
बल [mn]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
सांख्यसमं
सांख्य [m]
सांख्यसमं
सम [pron]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
योगसमं
योग [m]
योगसमं
सम [pron]
बलम्
बल [mn]
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता । सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम् ॥
English Translation
Abstention from sinful deeds, steady practice of virtue, good conduct, the due observance of all religious duties,—these form the highest good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवृत्तिः
निवृत्ति [f]
कर्मणः
कर्मन् [n]
पापात्
पाप [adj]
सततं
सततम् [ind]
पुण्यशीलता
पुण्य [adj]
पुण्यशीलता
शील [mn]
पुण्यशीलता
ता [f]
सद्वृत्तिः
सत् [adj]
सद्वृत्तिः
वृत्ति [f]
समुदाचारः
समुदाचार [m]
श्रेय
श्रेयस् [n]
एतद्
एतद् [pron]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति । नालं स दुःखमोक्षाय सङ्गो वै दुःखलक्षणम् ॥
English Translation
Having acquired the status of humanity which is mixed with sorrow, he who becomes attached to it, becomes stupefied; such a man never succeeds in freeing himself from sorrow. Attachment is a mark of sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानुष्यम्
मानुष्य [adj]
असुखं
असुख [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
यः
यद् [pron]
सजति
सञ्ज् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
मुह्यति
मुह् [4. Ā.]
नालं
नाल [mfn]
स
तद् [pron]
दुःखमोक्षाय
दुःख [n]
दुःखमोक्षाय
मोक्ष [m]
सङ्गो
सङ्ग [m]
वै
वै [ind]
दुःखलक्षणम्
दुःख [n]
दुःखलक्षणम्
लक्षण [n]
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धिनी । मोहजालावृतो दुःखमिह चामुत्र चाश्नुते ॥
English Translation
The understanding of a person who is attached to earthly object becomes more and more entangled in the net of stupefaction. The man who becomes entangled in the net of stupefaction comes by sorrow both in this world and in the next.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सक्तस्य
सञ्ज् [1. Ā.]
बुद्धिश्चलति
बुद्धि [f]
बुद्धिश्चलति
चल् [1. Ā.]
मोहजालविवर्धिनी
मोह [m]
मोहजालविवर्धिनी
जाल [n]
मोहजालविवर्धिनी
विवर्धिन् [adj]
मोहजालावृतो
मोह [m]
मोहजालावृतो
जाल [n]
मोहजालावृतो
आवृ [5. Ā.]
दुःखम्
दुःख [n]
इह
इह [ind]
चामुत्र
च [ind]
चामुत्र
अमुत्र [ind]
चाश्नुते
च [ind]
चाश्नुते
अश् [1. P.]
सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥
English Translation
One should, by every means in his power, control both desire and anger if one tries to acquire what is for his good. Those two originate for only destroying his good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वोपायेन
सर्व [pron]
सर्वोपायेन
उपाय [m]
कामस्य
काम [m]
क्रोधस्य
क्रोध [m]
च
च [ind]
विनिग्रहः
विनिग्रह [m]
कार्यः
कृ [2. Ā.]
श्रेयोऽर्थिना
श्रेयस् [n]
श्रेयोऽर्थिना
अर्थिन् [adj]
तौ
तद् [pron]
हि
हि [ind]
श्रेयोघातार्थम्
श्रेयस् [n]
श्रेयोघातार्थम्
घात [m]
श्रेयोघातार्थम्
अर्थ [mn]
उद्यतौ
उद्यम् [6. P.]
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥
English Translation
One should always protect his penances from anger, and his prosperity from pride. One should always protect his knowledge from honour and dishonour, and his soul from error.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्यं
नित्यम् [ind]
क्रोधात्
क्रोध [m]
तपो
तपस् [n]
रक्षेच्छ्रियं
रक्ष् [4. P.]
रक्षेच्छ्रियं
श्री [f]
रक्षेत
रक्ष् [4. P.]
मत्सरात्
मत्सर [m]
विद्यां
विद्या [f]
मानावमानाभ्याम्
मान [m]
मानावमानाभ्याम्
अवमान [m]
आत्मानं
आत्मन् [m]
तु
तु [ind]
प्रमादतः
प्रमाद [m]
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् । आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम् ॥
English Translation
Mercy is the highest virtue. Forgiveness is the highest power. The knowledge of self is the highest knowledge. There is nothing higher than truth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
परो
पर [pron]
धर्मः
धर्म [mn]
क्षमा
क्षमा [f]
च
च [ind]
परमं
परम [adj]
बलम्
बल [mn]
आत्मज्ञानं
आत्मन् [m]
आत्मज्ञानं
ज्ञान [n]
परं
पर [pron]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
न
न [ind]
सत्याद्
सत्य [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
परम्
पर [pron]
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं भवेत् । यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम ॥
English Translation
It is always meet to speak the truth. It is better again to speak what is wholesome than to speak what is true. I hold that that is truth which is filled with the greatest benefit to all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यस्य
सत्य [n]
वचनं
वचन [n]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
सत्याद्
सत्य [n]
अपि
अपि [ind]
हितं
हित [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यद्
यद् [pron]
भूतहितम्
भूत [mn]
भूतहितम्
हित [n]
अत्यन्तम्
अत्यन्त [adj]
एतत्
एतद् [pron]
सत्यं
सत्य [n]
मतं
मन् [8. P.]
मम
मद् [pron]
सर्वारम्भफलत्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः । येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ॥
English Translation
That man is said to be truly learned and truly endued with wisdom who renounces every act, who never indulges in hope, who is perfectly dissociated from all worldly surroundings, and who has renounced everything that belongs to the world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वारम्भफलत्यागी
सर्व [pron]
सर्वारम्भफलत्यागी
आरम्भ [m]
सर्वारम्भफलत्यागी
फल [n]
सर्वारम्भफलत्यागी
त्यागिन् [adj]
निष्परिग्रहः
निष्परिग्रह [adj]
येन
यद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
परित्यक्तं
परित्यज् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पण्डितः
पण्डित [m]
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह । असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ॥
English Translation
That person who, without being attached thereto, enjoys all objects of sense with the help of senses which are completely under his control, who is endued with a tranquil soul, who is never moved by joy or sorrow, who is engaged in Yoga-meditation, who lives with the gods presiding over his senses and dissociated also from them, and who, though gifted with a body, never considers himself as identifiable with it, becomes liberated and very soon acquires what is his highest good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च
इन्द्रिय [n]
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च
अर्थ [mn]
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
आत्मनि
आत्मन् [m]
संश्रितान्
संश्रि [1. Ā.]
असज्जमानः
असज्जमान [adj]
शान्तात्मा
शम् [1. P.]
शान्तात्मा
आत्मन् [m]
निर्विकारः
निर्विकार [adj]
समाहितः
समाहित [adj]
आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च । स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मभूतैर्
आत्मन् [m]
आत्मभूतैर्
भू [1. Ā.]
अतद्भूतः
अतद्भूत [adj]
सह
सह [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
विनैव
विना [ind]
विनैव
एव [ind]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
परं
पर [pron]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
नचिरेणाधिगच्छति
नचिरेण [ind]
नचिरेणाधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथासंभाषणं सदा । यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम् ॥
English Translation
One who never sees others, never touches others, never talks with others, soon, O ascetic, acquires what is for his highest good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदर्शनम्
अदर्शन [n]
असंस्पर्शस्तथासंभाषणं
असंस्पर्श [m]
असंस्पर्शस्तथासंभाषणं
तथा [ind]
असंस्पर्शस्तथासंभाषणं
असंभाषण [n]
सदा
सदा [ind]
यस्य
यद् [pron]
भूतैः
भूत [mn]
सह
सह [ind]
मुने
मुनि [m]
स
तद् [pron]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
परम्
पर [pron]
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् । नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥
English Translation
One should not injure any creature. On the other hand, one should treat with friendliness to all. Having acquired the status of humanity, one should never treat inimically to any one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हिंस्यात्
हिंस् [7. Ā.]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
मैत्रायणगतश्चरेत्
मैत्रायण [n]
मैत्रायणगतश्चरेत्
गम् [6. Ā.]
मैत्रायणगतश्चरेत्
चर् [1. Ā.]
नेदं
न [ind]
नेदं
इदम् [pron]
जन्म
जन्मन् [n]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
वैरं
वैर [mn]
कुर्वीत
कृ [2. Ā.]
केनचित्
कश्चित् [pron]
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशीष्ट्वमचापलम् । एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः ॥
English Translation
A perfect disregard for all (worldly) things, perfect contentment, abandonment of hope of every sort, and patience,-these form the highest good of one who has governed his senses and acquired a knowledge of self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकिंचन्यं
आकिंचन्य [n]
सुसंतोषो
सु [ind]
सुसंतोषो
संतोष [m]
निराशीष्ट्वम्
निराशीष्ट्व [n]
अचापलम्
अचापल [n]
एतद्
एतद् [pron]
आहुः
अह् [1. P.]
परं
पर [pron]
श्रेय
श्रेयस् [n]
आत्मज्ञस्य
आत्मन् [m]
आत्मज्ञस्य
ज्ञ [adj]
जितात्मनः
जि [9. P.]
जितात्मनः
आत्मन् [m]
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः । अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम् ॥
English Translation
Renouncing all attachments, O child, do you master all your senses, and thereby acquire happiness both in this world and in the next.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिग्रहं
परिग्रह [m]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
भव
भू [1. Ā.]
तात
तात [m]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
अशोकं
अशोक [adj]
स्थानम्
स्थान [n]
आतिष्ठ
आस्था [1. Ā.]
इह
इह [ind]
चामुत्र
च [ind]
चामुत्र
अमुत्र [ind]
चाभयम्
च [ind]
चाभयम्
अभय [adj]
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेहामिषमात्मनः । परित्यज्यामिषं सौम्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे ॥
English Translation
They who are free from cupidity have never to suffer any sorrow. One should, therefore, renounce all cupidity from one's soul. By renouncing cupidity, O amiable and blessed one, you will be able to liberate yourself from sorrow and pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निरामिषा
निरामिष [adj]
न
न [ind]
शोचन्ति
शुच् [6. P.]
त्यजेहामिषम्
त्यज् [1. Ā.]
त्यजेहामिषम्
इह [ind]
त्यजेहामिषम्
आमिष [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]
परित्यज्यामिषं
परित्यज् [1. Ā.]
परित्यज्यामिषं
आमिष [n]
सौम्य
सौम्य [adj]
दुःखतापाद्
दुःख [n]
दुःखतापाद्
ताप [m]
विमोक्ष्यसे
विमुच् [6. Ā.]
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना । अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥
English Translation
One who wishes to conquer that which is unconquerable should live giving himself up to penances, to self-control, to taciturnity, to a subjugation of the soul. Such a person should live in the midst of attachments without being attached thereto.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपोनित्येन
तपस् [n]
तपोनित्येन
नित्य [adj]
दान्तेन
दम् [4. P.]
मुनिना
मुनि [m]
संयतात्मना
संयम् [1. Ā.]
संयतात्मना
आत्मन् [m]
अजितं
अजित [adj]
जेतुकामेन
जेतु [m]
जेतुकामेन
काम [m]
भाव्यं
भू [1. Ā.]
सङ्गेष्वसङ्गिना
सङ्ग [m]
सङ्गेष्वसङ्गिना
असङ्गिन् [adj]
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा । ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् ॥
English Translation
That Brahmana who lives in the midst of attachments without being attached to them and who always lives in seclusion, very soon acquires the highest happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणसङ्गेष्वनासक्त
गुण [mn]
गुणसङ्गेष्वनासक्त
सङ्ग [m]
गुणसङ्गेष्वनासक्त
अनासक्त [adj]
एकचर्यारतः
एक [pron]
एकचर्यारतः
चर्या [f]
एकचर्यारतः
रम् [4. Ā.]
सदा
सदा [ind]
ब्राह्मणे
ब्राह्मण [m]
नचिराद्
नचिरात् [ind]
एव
एव [ind]
सुखम्
सुख [n]
आयात्यनुत्तमम्
आया [2. Ā.]
आयात्यनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
द्वंद्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः । विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति ॥
English Translation
That man who lives alone in happiness in the midst of creatures who are seen to find pleasure in leading lives of sexual union, should be known to be a person whose thirst has been satisfied by knowledge. It is well known that that man whose thirst has been satisfied by knowledge has never to grieve.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वंद्वारामेषु
द्वंद्व [mn]
द्वंद्वारामेषु
आराम [m]
भूतेषु
भूत [mn]
य
यद् [pron]
एको
एक [pron]
रमते
रम् [4. Ā.]
मुनिः
मुनि [m]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
प्रज्ञानतृप्तं
प्रज्ञान [n]
प्रज्ञानतृप्तं
तृप् [6. P.]
तं
तद् [pron]
ज्ञानतृप्तो
ज्ञान [n]
ज्ञानतृप्तो
तृप् [6. P.]
न
न [ind]
शोचति
शुच् [6. P.]
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम् । अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः ॥
English Translation
One acquires the status of the god my means of good deeds; the status of humanity by means of acts which are good and bad; while by acts which are purely wicked, one helplessly falls down among the lower animals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुभैर्
शुभ [adj]
लभति
लभ् [1. P.]
देवत्वं
देव [m]
देवत्वं
त्व [n]
व्यामिश्रैर्
व्यामिश्र [adj]
जन्म
जन्मन् [n]
मानुषम्
मानुष [adj]
अशुभैश्चाप्यधोजन्म
अशुभ [adj]
अशुभैश्चाप्यधोजन्म
च [ind]
अशुभैश्चाप्यधोजन्म
अपि [ind]
अशुभैश्चाप्यधोजन्म
अधस् [ind]
अशुभैश्चाप्यधोजन्म
जन्मन् [n]
कर्मभिर्
कर्मन् [n]
लभते
लभ् [1. P.]
ऽवशः
अवश [adj]
तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः । संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे ॥
English Translation
Always attacked by sorrow and decrepitude and death, a living creature is being cooked in this world. Do you not know it?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
मृत्युजरादुःखैः
मृत्यु [m]
मृत्युजरादुःखैः
जरा [f]
मृत्युजरादुःखैः
दुःख [n]
सततं
सततम् [ind]
समभिद्रुतः
समभिद्रु [1. P.]
संसारे
संसार [mn]
पच्यते
पच् [1. Ā.]
जन्तुस्तत्
जन्तु [m]
जन्तुस्तत्
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
नावबुध्यसे
न [ind]
नावबुध्यसे
अवबुध् [4. P.]
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः । अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे ॥
English Translation
You generally consider that to be beneficial which is really injurious; that to be certain which is really uncertain; and that to be desirable and good which is undesirable and not good. Alas, why do you not form a correct apprehension of these?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिते
अहित [adj]
हितसंज्ञस्त्वम्
हित [adj]
हितसंज्ञस्त्वम्
संज्ञा [f]
हितसंज्ञस्त्वम्
त्वद् [pron]
अध्रुवे
अध्रुव [adj]
ध्रुवसंज्ञकः
ध्रुव [adj]
ध्रुवसंज्ञकः
संज्ञक [adj]
अन्तरं
अन्तर [n]
लिप्समानेषु
लिप्स् [Desid. P.]
बालस्त्वं
बाल [adj]
बालस्त्वं
त्वद् [pron]
नावबुध्यसे
न [ind]
नावबुध्यसे
अवबुध् [4. P.]
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः । कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥
English Translation
Like a silkworm that covers itself in its own cocoon, you are continually covering yourself in a cocoon made of your own numberless deeds born of stupefaction and mistake. Alas, why do you not form a correct apprehension of your situation?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संवेष्ट्यमानं
संवेष्ट् [1. P.]
बहुभिर्
बहु [adj]
मोहतन्तुभिर्
मोह [m]
मोहतन्तुभिर्
तन्तु [m]
आत्मजैः
आत्मन् [m]
आत्मजैः
ज [adj]
कोशकारवद्
कोशकार [m]
कोशकारवद्
वत् [ind]
आत्मानं
आत्मन् [m]
वेष्टयन्नावबुध्यसे
वेष्टय् [10. Ā.]
वेष्टयन्नावबुध्यसे
न [ind]
वेष्टयन्नावबुध्यसे
अवबुध् [4. P.]
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः । कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात् ॥
English Translation
No need of attaching yourself to earthly objects. Attachment to earthly objects produces evil. The silk-worm that forms a cocoon round itself is at last destroyed by its own deed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलं
अलम् [ind]
परिग्रहेणेह
परिग्रह [m]
परिग्रहेणेह
इह [ind]
दोषवान्
दोषवत् [adj]
हि
हि [ind]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
कृमिर्
कृमि [m]
हि
हि [ind]
कोशकारस्तु
कोशकार [m]
कोशकारस्तु
तु [ind]
बध्यते
बन्ध् [4. P.]
स्वपरिग्रहात्
स्व [adj]
स्वपरिग्रहात्
परिग्रह [m]