शरप्रसूनसंकाशं महीविवरशायिनम् । नकुलं हरिकं नाम चपलं ताम्रलोचनम् ॥
English Translation
It was a restless mongoose of coppery eyes, of the name of Harita. Living in holes underneath, its body resembled the flower of a reed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरप्रसूनसंकाशं
शर [m]
शरप्रसूनसंकाशं
प्रसून [n]
शरप्रसूनसंकाशं
संकाश [m]
महीविवरशायिनम्
मही [f]
महीविवरशायिनम्
विवर [mn]
महीविवरशायिनम्
शायिन् [adj]
नकुलं
नकुल [m]
हरिकं
हरिक [m]
नाम
नाम [ind]
चपलं
चपल [adj]
ताम्रलोचनम्
ताम्र [adj]
ताम्रलोचनम्
लोचन [n]
तेन मूषकगन्धेन त्वरमाणमुपागतम् । भक्षार्थं लेलिहद्वक्त्रं भूमावूर्ध्वमुखं स्थितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
मूषकगन्धेन
मूषक [m]
मूषकगन्धेन
गन्ध [mn]
त्वरमाणम्
त्वर् [1. P.]
उपागतम्
उपागम् [1. P.]
भक्षार्थं
भक्ष [m]
भक्षार्थं
अर्थ [mn]
लेलिहद्
लेलिह् [Int. Ā.]
वक्त्रं
वक्त्र [n]
भूमावूर्ध्वमुखं
भूमि [f]
भूमावूर्ध्वमुखं
ऊर्ध्व [adj]
भूमावूर्ध्वमुखं
मुख [n]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
शाखागतमरिं चान्यदपश्यत्कोटरालयम् । उलूकं चन्द्रकं नाम तीक्ष्णतुण्डं क्षपाचरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शाखागतम्
शाखा [f]
शाखागतम्
गम् [6. Ā.]
अरिं
अरि [m]
चान्यद्
च [ind]
चान्यद्
अन्य [pron]
अपश्यत्
पश् [4. Ā.]
कोटरालयम्
कोटर [mn]
कोटरालयम्
आलय [mn]
उलूकं
उलूक [m]
चन्द्रकं
चन्द्रक [m]
नाम
नाम [ind]
तीक्ष्णतुण्डं
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णतुण्डं
तुण्ड [n]
क्षपाचरम्
क्षपा [f]
क्षपाचरम्
चर [adj]
गतस्य विषयं तस्य नकुलोलूकयोस्तदा । अथास्यासीदियं चिन्ता तत्प्राप्य सुमहद्भयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतस्य
गम् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
तस्य
तद् [pron]
नकुलोलूकयोस्तदा
नकुल [m]
नकुलोलूकयोस्तदा
उलूक [m]
नकुलोलूकयोस्तदा
तदा [ind]
अथास्यासीद्
अथ [ind]
अथास्यासीद्
इदम् [pron]
अथास्यासीद्
अस् [2. P.]
इयं
इदम् [pron]
चिन्ता
चिन्ता [f]
तत्
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
भयम्
भय [n]
आपद्यस्यां सुकष्टायां मरणे समुपस्थिते । समन्ताद्भय उत्पन्ने कथं कार्यं हितैषिणा ॥
English Translation
In such a great danger, when death itself is staring me in the face, when fear prevails on every side, how should one act who seeks his own well being?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपद्यस्यां
आपद् [f]
आपद्यस्यां
यद् [pron]
सुकष्टायां
सु [ind]
सुकष्टायां
कष्ट [adj]
मरणे
मरण [n]
समुपस्थिते
समुपस्था [1. Ā.]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
भय
भय [n]
उत्पन्ने
उत्पद् [4. P.]
कथं
कथम् [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
हितैषिणा
हित [n]
हितैषिणा
एषिन् [adj]
स तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र समदर्शनः । अभवद्भयसंतप्तश्चक्रे चेमां परां गतिम् ॥
English Translation
Beset with danger, and seeing fear on all sides, the mouse, stricken with fear for his safety, made a high resolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
रुद्धः
रुध् [6. P.]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
समदर्शनः
सम [pron]
समदर्शनः
दर्शन [n]
अभवद्
भू [1. Ā.]
भयसंतप्तश्चक्रे
भय [n]
भयसंतप्तश्चक्रे
संतप् [4. Ā.]
भयसंतप्तश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
चेमां
च [ind]
चेमां
इदम् [pron]
परां
पर [pron]
गतिम्
गति [f]
आपद्विनाशभूयिष्ठा शतैकीयं च जीवितम् । समन्तसंशया चेयमस्मानापदुपस्थिता ॥
English Translation
Preventing numberless dangers by hundreds of means, one should always save his life. Danger, now, besets me on every side.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपद्
आपद् [f]
विनाशभूयिष्ठा
विनाश [m]
विनाशभूयिष्ठा
भूयिष्ठ [adj]
शतैकीयं
शतैकीय [adj]
च
च [ind]
जीवितम्
जीवित [n]
समन्तसंशया
समन्त [adj]
समन्तसंशया
संशय [m]
चेयम्
च [ind]
चेयम्
इदम् [pron]
अस्मान्
मद् [pron]
आपद्
आपद् [f]
उपस्थिता
उपस्था [1. Ā.]
गतं हि सहसा भूमिं नकुलो मां समाप्नुयात् । उलूकश्चेह तिष्ठन्तं मार्जारः पाशसंक्षयात् ॥
English Translation
If I were to descend from this trap on the ground, without sufficient precautions, the mongoose will surely catch and devour me. If I remain on this trap, the owl will surely catch me. If, again, the cat can free himself for the net, he, also, is certain to devour me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतं
गम् [6. Ā.]
हि
हि [ind]
सहसा
सहसा [ind]
भूमिं
भूमि [f]
नकुलो
नकुल [m]
मां
मद् [pron]
समाप्नुयात्
समाप् [5. Ā.]
उलूकश्चेह
उलूक [m]
उलूकश्चेह
च [ind]
उलूकश्चेह
इह [ind]
तिष्ठन्तं
स्था [1. Ā.]
मार्जारः
मार्जार [m]
पाशसंक्षयात्
पाश [m]
पाशसंक्षयात्
संक्षय [m]
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञः संमोहं गन्तुमर्हति । करिष्ये जीविते यत्नं यावदुच्छ्वासनिग्रहम् ॥
English Translation
It is not proper, therefore, that a person intelligent like myself should lose his wits. I shall, therefore, try me best to save my life, by having recourse to proper means and intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वेवास्मद्विधः
तु [ind]
त्वेवास्मद्विधः
एव [ind]
त्वेवास्मद्विधः
अस्मद्विध [adj]
प्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
संमोहं
सम्मोह [m]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
जीविते
जीवित [n]
यत्नं
यत्न [m]
यावद्
यावत् [ind]
उच्छ्वासनिग्रहम्
उच्छ्वास [m]
उच्छ्वासनिग्रहम्
निग्रह [m]
न हि बुद्ध्यान्विताः प्राज्ञा नीतिशास्त्रविशारदाः । संभ्रमन्त्यापदं प्राप्य महतोऽर्थानवाप्य च ॥
English Translation
An intelligent and wise person and conversant with the science of policy never sinks, however great and terrible may be the danger which threatens him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
बुद्ध्यान्विताः
बुद्धि [f]
बुद्ध्यान्विताः
अन्वित [adj]
प्राज्ञा
प्राज्ञ [adj]
नीतिशास्त्रविशारदाः
नीति [f]
नीतिशास्त्रविशारदाः
शास्त्र [n]
नीतिशास्त्रविशारदाः
विशारद [adj]
संभ्रमन्त्यापदं
सम्भ्रम् [1. P.]
संभ्रमन्त्यापदं
आपद् [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
महतो
महत् [adj]
ऽर्थान्
अर्थ [mn]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
च
च [ind]
न त्वन्यामिह मार्जाराद्गतिं पश्यामि सांप्रतम् । विषमस्थो ह्ययं जन्तुः कृत्यं चास्य महन्मया ॥
English Translation
At present, however, I do not see any other refuge than this cat. He is an enemy. But he is in difficulty. The service that I can do him is verygreat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वन्याम्
तु [ind]
त्वन्याम्
अन्य [pron]
इह
इह [ind]
मार्जाराद्
मार्जार [m]
गतिं
गति [f]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
सांप्रतम्
सांप्रतम् [ind]
विषमस्थो
विषम [n]
विषमस्थो
स्थ [adj]
ह्ययं
हि [ind]
ह्ययं
इदम् [pron]
जन्तुः
जन्तु [m]
कृत्यं
कृत्य [n]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
महन्मया
महत् [adj]
महन्मया
मद् [pron]
जीवितार्थी कथं त्वद्य प्रार्थितः शत्रुभिस्त्रिभिः । तस्मादिममहं शत्रुं मार्जारं संश्रयामि वै ॥
English Translation
Three enemies are trying to devour me, and how should I now act for saving my life? I should now seek refuge with one of those enemies, viz., the cat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जीवितार्थी
जीवित [n]
जीवितार्थी
अर्थिन् [adj]
कथं
कथम् [ind]
त्वद्य
तु [ind]
त्वद्य
अद्य [ind]
प्रार्थितः
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
शत्रुभिस्त्रिभिः
शत्रु [m]
शत्रुभिस्त्रिभिः
त्रि [nr]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
इमम्
इदम् [pron]
अहं
मद् [pron]
शत्रुं
शत्रु [m]
मार्जारं
मार्जार [m]
संश्रयामि
संश्रि [1. Ā.]
वै
वै [ind]
क्षत्रविद्यां समाश्रित्य हितमस्योपधारये । येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वञ्चये ॥
English Translation
Following policy, let me advice the cat for his behoof, so that I may, with my intelligence, escape from all three.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रविद्यां
क्षत्र [n]
क्षत्रविद्यां
विद्या [f]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
हितम्
हित [adj]
अस्योपधारये
इदम् [pron]
अस्योपधारये
उपधारय् [10. Ā.]
येनेमं
यद् [pron]
येनेमं
इदम् [pron]
शत्रुसंघातं
शत्रु [m]
शत्रुसंघातं
संघात [mn]
मतिपूर्वेण
मति [f]
मतिपूर्वेण
पूर्व [pron]
वञ्चये
वञ्चय् [10. Ā.]
अयमत्यन्तशत्रुर्मे वैषम्यं परमं गतः । मूढो ग्राहयितुं स्वार्थं संगत्या यदि शक्यते ॥
English Translation
The cat is my great enemy, but the danger into which he has fallen is very great. Let me see if I can make this foolish creature understand his own interests. Having fallen into such difficulty he may make peace with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयम्
इदम् [pron]
अत्यन्तशत्रुर्
अत्यन्त [adj]
अत्यन्तशत्रुर्
शत्रु [m]
मे
मद् [pron]
वैषम्यं
वैषम्य [n]
परमं
परम [adj]
गतः
गम् [6. Ā.]
मूढो
मुह् [4. Ā.]
ग्राहयितुं
ग्राहय् [10. Ā.]
स्वार्थं
स्व [adj]
स्वार्थं
अर्थ [mn]
संगत्या
संगति [f]
यदि
यदि [ind]
शक्यते
शक् [4. P.]
कदाचिद्व्यसनं प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह । बलिना संनिविष्टस्य शत्रोरपि परिग्रहः । कार्य इत्याहुराचार्या विषमे जीवितार्थिना ॥
English Translation
A person, when attacked by a stronger one, should make peace with even an enemy. People conversant with policy say that such should be the conduct of one, who being beset with danger seeks to save his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
व्यसनं
व्यसन [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
संधिं
संधि [mf]
कुर्यान्मया
कृ [2. Ā.]
कुर्यान्मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
बलिना
बलिन् [adj]
संनिविष्टस्य
संनिविश् [6. P.]
शत्रोर्
शत्रु [m]
अपि
अपि [ind]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
कार्य
कृ [2. Ā.]
इत्याहुर्
इति [ind]
इत्याहुर्
अह् [1. P.]
आचार्या
आचार्य [m]
विषमे
विषम [n]
जीवितार्थिना
जीवित [n]
जीवितार्थिना
अर्थिन् [adj]
श्रेयान्हि पण्डितः शत्रुर्न च मित्रमपण्डितम् । मम ह्यमित्रे मार्जारे जीवितं संप्रतिष्ठितम् ॥
English Translation
It is better to have a learned person for an enemy than a fool for a friend. As for myself, my life now depends entirely on the hands of my enemy the cat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रेयान्
श्रेयस् [adj]
हि
हि [ind]
पण्डितः
पण्डित [m]
शत्रुर्
शत्रु [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
मित्रम्
मित्र [mn]
अपण्डितम्
अपण्डित [adj]
मम
मद् [pron]
ह्यमित्रे
हि [ind]
ह्यमित्रे
अमित्र [mf]
मार्जारे
मार्जार [m]
जीवितं
जीवित [n]
सम्प्रतिष्ठितम्
सम्प्रतिष्ठा [1. P.]
हन्तैनं संप्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे । अपीदानीमयं शत्रुः संगत्या पण्डितो भवेत् ॥
English Translation
I shall now speak to the cat about his own liberation. Perhaps, now it would not be wrong to consider the cat an intelligent and learned enemy. Thus did that mouse, surrounded by foes, think.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्तैनं
हन्त [ind]
हन्तैनं
एनद् [pron]
सम्प्रवक्ष्यामि
सम्प्रवच् [3. Ā.]
हेतुम्
हेतु [m]
आत्माभिरक्षणे
आत्मन् [m]
आत्माभिरक्षणे
अभिरक्षण [n]
अपीदानीम्
अपि [ind]
अपीदानीम्
इदानीम् [ind]
अयं
इदम् [pron]
शत्रुः
शत्रु [m]
संगत्या
संगति [f]
पण्डितो
पण्डित [m]
भवेत्
भू [1. Ā.]
ततोऽर्थगतितत्त्वज्ञः संधिविग्रहकालवित् । सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं मार्जारं मूषकोऽब्रवीत् ॥
English Translation
Having thought thus, the mouse, well-read in the science of Profit and well-acquainted with times when war should be declared and peace made, gently spoke to the cat, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽर्थगतितत्त्वज्ञः
अर्थ [mn]
ऽर्थगतितत्त्वज्ञः
गति [f]
ऽर्थगतितत्त्वज्ञः
तत्त्व [n]
ऽर्थगतितत्त्वज्ञः
ज्ञ [adj]
संधिविग्रहकालवित्
संधि [mf]
संधिविग्रहकालवित्
विग्रह [mn]
संधिविग्रहकालवित्
काल [m]
संधिविग्रहकालवित्
विद् [adj]
सान्त्वपूर्वम्
सान्त्व [n]
सान्त्वपूर्वम्
पूर्वम् [ind]
इदं
इदम् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
मार्जारं
मार्जार [m]
मूषको
मूषक [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सौहृदेनाभिभाषे त्वा कच्चिन्मार्जार जीवसि । जीवितं हि तवेच्छामि श्रेयः साधारणं हि नौ ॥
English Translation
I speak to you as a friend. O cat! Are you alive? I wish you to live! I seek the good of us both.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौहृदेनाभिभाषे
सौहृद [n]
सौहृदेनाभिभाषे
अभिभाष् [1. P.]
त्वा
त्वद् [pron]
कच्चिन्मार्जार
कच्चित् [ind]
कच्चिन्मार्जार
मार्जार [m]
जीवसि
जीव् [1. Ā.]
जीवितं
जीवित [n]
हि
हि [ind]
तवेच्छामि
त्वद् [pron]
तवेच्छामि
इष् [1. P.]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
साधारणं
साधारण [adj]
हि
हि [ind]
नौ
मद् [pron]
न ते सौम्य विषत्तव्यं जीविष्यसि यथा पुरा । अहं त्वामुद्धरिष्यामि प्राणाञ्जह्यां हि ते कृते ॥
English Translation
O amiable one, you have no cause for fear. You will live in happiness! I shall save you, If, indeed, you do not kill me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
सौम्य
सौम्य [adj]
विषत्तव्यं
विषद् [1. Ā.]
जीविष्यसि
जीव् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
अहं
मद् [pron]
त्वाम्
त्वद् [pron]
उद्धरिष्यामि
उद्धृ [1. Ā.]
प्राणाञ्
प्राण [m]
जह्यां
हा [1. P.]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
कृते
कृते [ind]
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र पुष्कलः प्रतिभाति माम् । येन शक्यस्त्वया मोक्षः प्राप्तुं श्रेयो यथा मया ॥
English Translation
There is a very good means I see by which you may obtain escape and I may acquire great benefit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्ति
अस् [2. P.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
उपायो
उपाय [m]
ऽत्र
अत्र [ind]
पुष्कलः
पुष्कल [adj]
प्रतिभाति
प्रतिभा [2. P.]
माम्
मद् [pron]
येन
यद् [pron]
शक्यस्त्वया
शक्य [adj]
शक्यस्त्वया
त्वद् [pron]
मोक्षः
मोक्ष [m]
प्राप्तुं
प्राप् [1. P.]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
यथा
यथा [ind]
मया
मद् [pron]
मया ह्युपायो दृष्टोऽयं विचार्य मतिमात्मनः । आत्मार्थं च त्वदर्थं च श्रेयः साधारणं हि नौ ॥
English Translation
By thinking I have found out this expedient for your sake and for my sake, for it will do us both good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
ह्युपायो
हि [ind]
ह्युपायो
उपाय [m]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
ऽयं
इदम् [pron]
विचार्य
विचारय् [10. Ā.]
मतिम्
मति [f]
आत्मनः
आत्मन् [m]
जीवितं
जीवित [n]
हि
हि [ind]
तवेच्छामि
त्वद् [pron]
तवेच्छामि
इष् [1. P.]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
साधारणं
साधारण [adj]
हि
हि [ind]
नौ
मद् [pron]
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्ध्यभितः स्थितम् । न धर्षयति मार्जार तेन मे स्वस्ति सांप्रतम् ॥
English Translation
There are the mongoose and the owl, both waiting with evil desire. O cat, so long as they do not attack me, my life is safe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
नकुलोलूकं
नकुल [m]
नकुलोलूकं
उलूक [m]
पापबुद्ध्यभितः
पाप [adj]
पापबुद्ध्यभितः
बुद्धि [f]
पापबुद्ध्यभितः
अभितस् [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
न
न [ind]
धर्षयति
धर्षय् [10. P.]
मार्जार
मार्जार [m]
तेन
तेन [ind]
मे
मद् [pron]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
सांप्रतम्
सांप्रतम् [ind]
कूजंश्चपलनेत्रोऽयं कौशिको मां निरीक्षते । नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं भृशमुद्विजे ॥
English Translation
There that wretched owl with restless looks and dreadful cries is seeing me from the branch of that tree! I am stricken with great fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कूजंश्चपलनेत्रो
कूज् [1. Ā.]
कूजंश्चपलनेत्रो
चपल [adj]
कूजंश्चपलनेत्रो
नेत्र [mn]
ऽयं
इदम् [pron]
कौशिको
कौशिक [m]
मां
मद् [pron]
निरीक्षते
निरीक्ष् [1. P.]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
नग [m]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
शाखा [f]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
ग्रह [mn]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
स्था [1. Ā.]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
तद् [pron]
नगशाखाग्रहस्तिष्ठंस्तस्याहं
मद् [pron]
भृशम्
भृशम् [ind]
उद्विजे
उद्विज् [6. P.]
सतां साप्तपदं सख्यं सवासो मेऽसि पण्डितः । सांवास्यकं करिष्यामि नास्ति ते मृत्युतो भयम् ॥
English Translation
Good men become friends by walking together only seven steps. Highly wise as you are, you are my friend. I shall treat you as a friend. You need have no fear now.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सतां
सत् [adj]
साप्तपदं
साप्तपद [adj]
सख्यं
सख्य [n]
सवासो
स [ind]
सवासो
वास [m]
मे
मद् [pron]
ऽसि
अस् [2. P.]
पण्डितः
पण्डित [m]
सांवास्यकं
सांवास्यक [n]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
मृत्युतो
मृत्यु [m]
भयम्
भय [n]
न हि शक्नोषि मार्जार पाशं छेत्तुं विना मया । अहं छेत्स्यामि ते पाशं यदि मां त्वं न हिंससि ॥
English Translation
Without my help, O cat, you will not be able to tear the net. I, however, shall cut the net for serving you, if you do not kill me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
शक्नोषि
शक् [4. P.]
मार्जार
मार्जार [m]
पाशं
पाश [m]
छेत्तुं
छिद् [1. P.]
विना
विना [ind]
मया
मद् [pron]
अहं
मद् [pron]
छेत्स्यामि
छिद् [1. P.]
ते
त्वद् [pron]
पाशं
पाश [m]
यदि
यदि [ind]
मां
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
न
न [ind]
हिंससि
हिंस् [7. Ā.]
त्वमाश्रितो नगस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रितः । चिरोषिताविहावां वै वृक्षेऽस्मिन्विदितं हि ते ॥
English Translation
You have lived on this tree and I have lived at its foot. Both of us have lived here for many long years, All this is known to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्व [n]
आश्रितो
आश्रि [1. Ā.]
नगस्याग्रं
नग [m]
नगस्याग्रं
अग्र [n]
मूलं
मूल [mn]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
उपाश्रितः
उपाश्रि [1. Ā.]
चिरोषिताविहावां
चिर [adj]
चिरोषिताविहावां
वस् [2. P.]
चिरोषिताविहावां
इह [ind]
चिरोषिताविहावां
मद् [pron]
वै
वै [ind]
वृक्षे
वृक्ष [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
विदितं
विद् [6. Ā.]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
यस्मिन्नाश्वसते कश्चिद्यश्च नाश्वसते क्वचित् । न तौ धीराः प्रशंसन्ति नित्यमुद्विग्नचेतसौ ॥
English Translation
The wise never laud him whom nobody trusts, nor him who never trusts another. Both of them are unhappy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मिन्
यद् [pron]
आश्वसते
आश्वस् [2. Ā.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
नाश्वसते
न [ind]
नाश्वसते
आश्वस् [2. Ā.]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
न
न [ind]
तौ
तद् [pron]
धीराः
धीर [adj]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
नित्यम्
नित्य [adj]
उद्विग्नचेतसौ
उद्विज् [6. P.]
उद्विग्नचेतसौ
चेतस् [n]
तस्माद्विवर्धतां प्रीतिः सत्या संगतिरस्तु नौ । कालातीतमपार्थं हि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥
English Translation
Therefore, let our love for each other increase, and let us be united. The wise never speak highly of the attempt of doing an act when its opportunity is gone.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
विवर्धतां
विवृध् [1. Ā.]
प्रीतिः
प्रीति [f]
सत्या
सत्य [adj]
संगतिर्
संगति [f]
अस्तु
अस् [2. P.]
नौ
मद् [pron]
कालातीतम्
काल [m]
कालातीतम्
अती [1. P.]
अपार्थं
अपार्थ [adj]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
पण्डिताः
पण्डित [m]
अर्थयुक्तिमिमां तावद्यथाभूतां निशामय । तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम् ॥
English Translation
Know this to be the proper time for such a compact between us. I wish that you should live, and you also wish that I should live.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थयुक्तिम्
अर्थ [mn]
अर्थयुक्तिम्
युक्ति [f]
इमां
इदम् [pron]
तावद्
तावत् [ind]
यथाभूतां
यथा [ind]
यथाभूतां
भू [1. Ā.]
निशामय
निशामय् [10. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
जीवितम्
जीवित [n]
इच्छामि
इष् [1. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
ममेच्छसि
मद् [pron]
ममेच्छसि
इष् [1. P.]
जीवितम्
जीवित [n]