Śāntiparva Adhyāya 135
शान्तिपर्व • अध्यायः 135
Śāntiparva Adhyāya 135 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 12.135.1–24
•
250 Lexicon Terms
अत्रैव चेदमव्यग्रः शृण्वाख्यानमनुत्तमम् । दीर्घसूत्रं समाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये ॥
English Translation
About it, listen attentively to the following excellent story of an idle person, who is expert to take decision in good or bed deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्रैव
अत्र [ind]
अत्रैव
एव [ind]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अव्यग्रः
अव्यग्र [adj]
शृण्वाख्यानम्
श्रु [4. P.]
शृण्वाख्यानम्
आख्यान [n]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
दीर्घसूत्रं
दीर्घसूत्र [adj]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
कार्याकार्यविनिश्चये
कार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
अकार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
विनिश्चय [m]
नातिगाधे जलस्थाये सुहृदः शकुलास्त्रयः । प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः ॥
English Translation
In shallow lake which abounded with fishes, there lived three Shakula fishes who were friends and constant companions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नातिगाधे
न [ind]
नातिगाधे
अति [ind]
नातिगाधे
गाध [adj]
जलस्थाये
जल [n]
जलस्थाये
स्थाय [m]
सुहृदः
सुहृद् [m]
शकुलास्त्रयः
शकुल [m]
शकुलास्त्रयः
त्रि [nr]
प्रभूतमत्स्ये
प्रभू [1. Ā.]
प्रभूतमत्स्ये
मत्स्य [m]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
बभूवुः
भू [1. Ā.]
सहचारिणः
सहचारिन् [adj]
अत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथापरः । दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम् ॥
English Translation
Of those three, one had much fore-thought always liked to provide for the future. Another had great presence of mind. The third was idle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्रैकः
अत्र [ind]
अत्रैकः
एक [pron]
प्राप्तकालज्ञो
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालज्ञो
काल [m]
प्राप्तकालज्ञो
ज्ञ [adj]
दीर्घदर्शी
दीर्घदर्शिन् [adj]
तथापरः
तथा [ind]
तथापरः
अपर [pron]
दीर्घसूत्रश्च
दीर्घसूत्र [adj]
दीर्घसूत्रश्च
च [ind]
तत्रैकस्त्रयाणां
तत्र [ind]
तत्रैकस्त्रयाणां
एक [pron]
तत्रैकस्त्रयाणां
त्रि [nr]
जलचारिणाम्
जलचारिन् [m]
कदाचित्तज्जलस्थायं मत्स्यबन्धाः समन्ततः । निःस्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः ॥
English Translation
One day certain fishermen came to that lake and began to draw out its waters to a lower ground through various channels,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
तज्जलस्थायं
तद् [pron]
तज्जलस्थायं
जल [n]
तज्जलस्थायं
स्थाय [m]
मत्स्यबन्धाः
मत्स्यबन्ध [m]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
निःस्रावयामासुर्
निःस्रावय् [10. P.]
अथो
अथो [ind]
निम्नेषु
निम्न [n]
विविधैर्
विविध [adj]
मुखैः
मुख [n]
प्रक्षीयमाणं तं बुद्ध्वा जलस्थायं भयागमे । अब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा ॥
English Translation
Seeing the water of the lake gradually decreasing, the fish that had much foresight, said to his two companions about the coming danger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रक्षीयमाणं
प्रक्षि [5. P.]
तं
तद् [pron]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
जलस्थायं
जल [n]
जलस्थायं
स्थाय [m]
भयागमे
भय [n]
भयागमे
आगम [m]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
दीर्घदर्शी
दीर्घदर्शिन् [adj]
तु
तु [ind]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
सुहृदौ
सुहृद् [m]
तदा
तदा [ind]
इयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम् । शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न दुष्यति ॥
English Translation
A great danger is about to befall the aquatic animals living in this lake. Let us quickly go to some other place before our path becomes obstructed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयम्
इदम् [pron]
आपत्
आपद् [f]
समुत्पन्ना
समुत्पद् [4. P.]
सर्वेषां
सर्व [pron]
सलिलौकसाम्
सलिलौकस् [adj]
शीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
अन्यत्र
अन्यत्र [ind]
गच्छामः
गम् [6. Ā.]
पन्था
पथिन् [m]
यावन्न
यावत् [ind]
यावन्न
न [ind]
दुष्यति
दुष् [4. Ā.]
अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधते । न स संशयमाप्नोति रोचतां वां व्रजामहे ॥
English Translation
He, who resists future evil by the help of good policy, never meets with serious danger. You follow my advice. Lest us all quit this place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनागतम्
अनागत [adj]
अनर्थं
अनर्थ [m]
हि
हि [ind]
सुनयैर्
सु [ind]
सुनयैर्
नय [m]
यः
यद् [pron]
प्रबाधते
प्रबाध् [9. P.]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
संशयम्
संशय [m]
आप्नोति
आप् [1. P.]
रोचतां
रुच् [1. P.]
वां
त्वद् [pron]
व्रजामहे
व्रज् [1. Ā.]
दीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुच्यते । न तु कार्या त्वरा यावदिति मे निश्चिता मतिः ॥
English Translation
That one, amongst the three, who was idle then answered,-It is well said. There is, however, no necessity of such haste. This is my opinion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घसूत्रस्तु
दीर्घसूत्र [adj]
दीर्घसूत्रस्तु
तु [ind]
यस्तत्र
यद् [pron]
यस्तत्र
तत्र [ind]
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
उच्यते
वच् [2. P.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
कार्या
कृ [2. Ā.]
त्वरा
त्वरा [f]
यावद्
यावत् [ind]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
निश्चिता
निश्चि [5. Ā.]
मतिः
मति [f]
अथ संप्रतिपत्तिज्ञः प्राब्रवीद्दीर्घदर्शिनम् । प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते ॥
English Translation
Then the other fish, who had presence of mind, said to his idle companion,-When the time for anything comes, I take the necessary precautions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
संप्रतिपत्तिज्ञः
सम्प्रतिपत्ति [f]
संप्रतिपत्तिज्ञः
ज्ञ [adj]
प्राब्रवीद्
प्रब्रू [2. Ā.]
दीर्घदर्शिनम्
दीर्घदर्शिन् [adj]
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
काले
काल [m]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
किंचिन्न्यायतः
कश्चित् [pron]
किंचिन्न्यायतः
न्याय [m]
परिहास्यते
परिहा [3. Ā.]
एवमुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिः । जगाम स्रोतसैकेन गम्भीरसलिलाशयम् ॥
English Translation
Hearing the replies of his two companions, the one, which had fore-thought and intelligence, immediately started by a current and reached another deep lake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
निराक्रामद्
निराक्रम् [1. P.]
दीर्घदर्शी
दीर्घदर्शिन् [adj]
महामतिः
महामति [adj]
जगाम
गम् [6. Ā.]
स्रोतसैकेन
स्रोतस् [n]
स्रोतसैकेन
एक [pron]
गम्भीरसलिलाशयम्
गम्भीर [adj]
गम्भीरसलिलाशयम्
सलिलाशय [m]
ततः प्रस्रुततोयं तं समीक्ष्य सलिलाशयम् । बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः ॥
English Translation
Seeing that all the water had been drawn out, the fishermen shut in the fishes which remained by various means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रस्रुततोयं
प्रस्रु [1. Ā.]
प्रस्रुततोयं
तोय [n]
तं
तद् [pron]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
सलिलाशयम्
सलिलाशय [m]
बबन्धुर्
बन्ध् [4. P.]
विविधैर्
विविध [adj]
योगैर्
योग [m]
मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः
मत्स्य [m]
मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः
मत्स्य [m]
मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः
उपजीविन् [adj]
विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये । अगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरैः ॥
English Translation
Then they began to agitate the little remaining water, and as they began to catch the fish, the idle Shakula was caught with many others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विलोड्यमाने
विलोडय् [10. P.]
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
स्रुततोये
स्रु [1. Ā.]
स्रुततोये
तोय [n]
जलाशये
जलाशय [m]
अगच्छद्
गम् [6. Ā.]
ग्रहणं
ग्रहण [n]
तत्र
तत्र [ind]
दीर्घसूत्रः
दीर्घसूत्र [adj]
सहापरैः
सह [ind]
सहापरैः
अपर [pron]
उद्दानं क्रियमाणं च मत्स्यानां वीक्ष्य रज्जुभिः । प्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रतिपत्तिमान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्दानं
उद्दान [n]
क्रियमाणं
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
मत्स्यानां
मत्स्य [m]
वीक्ष्य
वीक्ष् [4. P.]
रज्जुभिः
रज्जु [mf]
प्रविश्यान्तरम्
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्यान्तरम्
अन्तर [n]
अन्येषाम्
अन्य [pron]
अग्रसत्
ग्रस् [1. Ā.]
प्रतिपत्तिमान्
प्रतिपत्तिमत् [adj]
ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वास्त तथैव सः । सर्वानेव तु तांस्तत्र ते विदुर्ग्रथिता इति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ग्रस्तम्
ग्रस् [1. Ā.]
एव
एव [ind]
तद्
तद् [pron]
उद्दानं
उद्दान [n]
गृहीत्वास्त
ग्रह् [6. Ā.]
गृहीत्वास्त
आस् [4. P.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
तांस्तत्र
तद् [pron]
तांस्तत्र
तत्र [ind]
ते
तद् [pron]
विदुर्
विद् [6. Ā.]
ग्रथिता
ग्रन्थ् [1. P.]
इति
इति [ind]
ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विमले जले । त्यक्त्वा रज्जुं विमुक्तोऽभूच्छीघ्रं संप्रतिपत्तिमान् ॥
English Translation
They then removed them to a deep, water for washing them, Just then the Shakula known for presence of mind, left the string, and quickly escaped.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रक्षाल्यमानेषु
प्रक्षालय् [10. Ā.]
मत्स्येषु
मत्स्य [m]
विमले
विमल [adj]
जले
जल [n]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
रज्जुं
रज्जु [mf]
विमुक्तो
विमुच् [6. Ā.]
ऽभूच्छीघ्रं
भू [1. Ā.]
ऽभूच्छीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
संप्रतिपत्तिमान्
संप्रतिपत्तिमत् [adj]
दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनबुद्धिरचेतनः । मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः ॥
English Translation
That fish, however, who had been idle. foolish, and senseless and without intelligence, and, therefore, unable to escape, met with his death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घसूत्रस्तु
दीर्घसूत्र [adj]
दीर्घसूत्रस्तु
तु [ind]
मन्दात्मा
मन्द [adj]
मन्दात्मा
आत्मन् [m]
हीनबुद्धिर्
हा [1. P.]
हीनबुद्धिर्
बुद्धि [f]
अचेतनः
अचेतन [adj]
मरणं
मरण [n]
प्राप्तवान्मूढो
प्राप् [1. P.]
प्राप्तवान्मूढो
मुह् [4. Ā.]
यथैवोपहतेन्द्रियः
यथा [ind]
यथैवोपहतेन्द्रियः
एव [ind]
यथैवोपहतेन्द्रियः
उपहन् [2. P.]
यथैवोपहतेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते । स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः ॥
English Translation
Like the idle fish, who from want of intelligence could not forsee the danger, every one meets with destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
प्राप्ततमं
प्राप्ततम [adj]
कालं
काल [m]
यो
यद् [pron]
मोहान्नावबुध्यते
मोह [m]
मोहान्नावबुध्यते
न [ind]
मोहान्नावबुध्यते
अवबुध् [4. P.]
स
तद् [pron]
विनश्यति
विनश् [4. Ā.]
वै
वै [ind]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
दीर्घसूत्रो
दीर्घसूत्र [adj]
यथा
यथा [ind]
झषः
झष [m]
आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान् । स संशयमवाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान् ॥
English Translation
Again, a man, who knowing himself as clever, does not seek his own good improper time, is visited by great dangers like the Shakula who had presence of mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदौ
आदि [m]
न
न [ind]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
कुशलो
कुशल [adj]
ऽस्मीति
अस् [2. P.]
ऽस्मीति
इति [ind]
यः
यद् [pron]
पुमान्
पुंस् [m]
स
तद् [pron]
संशयम्
संशय [m]
अवाप्नोति
अवाप् [5. Ā.]
यथा
यथा [ind]
संप्रतिपत्तिमान्
संप्रतिपत्तिमत् [adj]
अनागतविधानं तु यो नरः कुरुते क्षमम् । श्रेयः प्राप्नोति सोऽत्यर्थं दीर्घदर्शी यथा ह्यसौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनागतविधानं
अनागत [adj]
अनागतविधानं
विधान [n]
तु
तु [ind]
यो
यद् [pron]
नरः
नर [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
क्षमम्
क्षम [adj]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
सो
तद् [pron]
ऽत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
दीर्घदर्शी
दीर्घदर्शिन् [adj]
यथा
यथा [ind]
ह्यसौ
हि [ind]
ह्यसौ
अदस् [pron]
कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च दिना नाड्यः क्षणा लवाः । पक्षा मासाश्च ऋतवस्तुल्याः संवत्सराणि च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कलाः
कला [f]
काष्ठा
काष्ठा [f]
मुहूर्ताश्च
मुहूर्त [mn]
मुहूर्ताश्च
च [ind]
दिना
दिन [mn]
नाड्यः
नाडी [f]
क्षणा
क्षण [m]
लवाः
लव [m]
पक्षा
पक्ष [m]
मासाश्च
मास [mn]
मासाश्च
च [ind]
ऋतवस्तुल्याः
ऋतु [m]
ऋतवस्तुल्याः
तुल्य [adj]
संवत्सराणि
संवत्सर [mn]
च
च [ind]
पृथिवी देश इत्युक्तः कालः स च न दृश्यते । अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं न्यायतो यच्च तत्तथा ॥
English Translation
The divisions of the Earth are called place. Time is not seen. Regarding the success of any object or purpose, it is gained or not gained according to the manner in which the mind is engaged to think of it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृथिवी
पृथिवी [f]
देश
देश [m]
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
कालः
काल [m]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
न
न [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं
अभिप्रे [2. P.]
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं
अर्थ [mn]
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं
सिद्धि [f]
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं
अर्थ [mn]
न्यायतो
न्याय [m]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः । प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामेशाभिमतौ नृणाम् ॥
English Translation
Therefore, the person of forethought and the person of presence of mind, have been described by the Rishis, to be the foremost of men in all works on virtue, profit and emancipation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतौ
एतद् [pron]
धर्मार्थशास्त्रेषु
धर्म [mn]
धर्मार्थशास्त्रेषु
अर्थ [mn]
धर्मार्थशास्त्रेषु
शास्त्र [n]
मोक्षशास्त्रेषु
मोक्ष [m]
मोक्षशास्त्रेषु
शास्त्र [n]
चर्षिभिः
च [ind]
चर्षिभिः
ऋषि [m]
प्रधानाविति
प्रधान [adj]
प्रधानाविति
इति [ind]
निर्दिष्टौ
निर्दिश् [6. Ā.]
कामेशाभिमतौ
काम [m]
कामेशाभिमतौ
ईश [m]
कामेशाभिमतौ
अभिमन् [4. P.]
नृणाम्
नृ [m]
परीक्ष्यकारी युक्तस्तु सम्यक्समुपपादयेत् । देशकालावभिप्रेतौ ताभ्यां फलमवाप्नुयात् ॥
English Translation
One, however, who does everything after reflection and scrutiny, one, who takes the advantage of proper means for the achievement of his objects, always succeeds in achieving much. Those, again, who work with proper attention to time and place, succeed in acquiring fruits better than the mere man of foresight and the man of presence of mind.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परीक्ष्यकारी
परीक्ष्यकारिन् [adj]
युक्तस्तु
युक्त [adj]
युक्तस्तु
तु [ind]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
समुपपादयेत्
समुपपादय् [10. Ā.]
देशकालावभिप्रेतौ
देश [m]
देशकालावभिप्रेतौ
काल [m]
देशकालावभिप्रेतौ
अभिप्रे [2. P.]
ताभ्यां
तद् [pron]
फलम्
फल [n]
अवाप्नुयात्
अवाप् [5. Ā.]