Aśvamedhikaparva Adhyāya 19
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 19
Aśvamedhikaparva Adhyāya 19 of the classical Mahābhārata with 61 verses.
Total: 61 Verses
•
Citations: MBh 14.19.1–61
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
यः स्यादेकायने लीनस्तूष्णीं किंचिदचिन्तयन् । पूर्वं पूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत् ॥
English Translation
Brahman said He who becomes immerged in the one receptacle (of all things), freeing himself from cven the thought of his own identity with all things, indeed, ccasing to things of even his own existencc-gradually renouncing one after another, will succeed in crossing his bonds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
एकायने
एकायन [n]
लीनस्तूष्णीं
ली [1. Ā.]
लीनस्तूष्णीं
तूष्णीम् [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अचिन्तयन्
अचिन्तयत् [adj]
पूर्वं
पूर्व [pron]
पूर्वं
पूर्व [pron]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
निरारम्भको
निरारम्भक [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सर्वमित्रः सर्वसहः समरक्तो जितेन्द्रियः । व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः ॥
English Translation
That man who is the friend of all, who endures all, who is attached to tranquillity, who has conquered all his senses, who is shorn of fear and anger, and who is of controlled soul, succeeds in liberating himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शूद्रः
शूद्र [m]
संशिततपाः
संशित [adj]
संशिततपाः
तपस् [n]
सत्यसंधो
सत्य [adj]
सत्यसंधो
संधा [f]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
व्यपेतभयमन्युश्च
व्यपे [2. P.]
व्यपेतभयमन्युश्च
भय [n]
व्यपेतभयमन्युश्च
मन्यु [mf]
व्यपेतभयमन्युश्च
च [ind]
कामहा
काम [m]
कामहा
हन् [adj]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
नरः
नर [m]
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः । अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः ॥
English Translation
He who treats all creatures as his ownself, who is restrained, pure, free froin vanity, and shorn of egoism, is considered as liberated from everything
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मवत्
आत्मन् [m]
आत्मवत्
वत् [ind]
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
यश्चरेन्नियतः
यद् [pron]
यश्चरेन्नियतः
चर् [1. Ā.]
यश्चरेन्नियतः
नियम् [1. Ā.]
शुचिः
शुचि [adj]
अमानी
अमानिन् [adj]
निरभीमानः
निरभीमान [adj]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
मुक्त
मुच् [6. Ā.]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च । लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते ॥
English Translation
He also is libcrated who considers in the same light life and death, pleasure and pain, gain and loss, agreeable and disagrecable.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जीवितं
जीवित [n]
मरणं
मरण [n]
चोभे
च [ind]
चोभे
उभ् [pron]
सुखदुःखे
सुख [n]
सुखदुःखे
दुःख [n]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
लाभालाभे
लाभ [m]
लाभालाभे
अलाभ [m]
प्रियद्वेष्ये
प्रिय [adj]
प्रियद्वेष्ये
द्विष् [1. P.]
यः
यद् [pron]
समः
सम [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किंचन । निर्द्वंद्वो वीतरागात्मा सर्वतो मुक्त एव सः ॥
English Translation
He is in every way liberated who does not covet others' properties, who never disregards any body, who is above all pairs of opposites, and whose soul is shorn of attachments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
स्पृहयते
स्पृहय् [10. Ā.]
नावजानाति
न [ind]
नावजानाति
अवज्ञा [9. Ā.]
किंचन
कश्चन [pron]
अमानी
अमानिन् [adj]
निरभीमानः
निरभीमान [adj]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
मुक्त
मुच् [6. Ā.]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
अनमित्रोऽथ निर्बन्धुरनपत्यश्च यः क्वचित् । त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराकाङ्क्षी स मुच्यते ॥
English Translation
He is liberated who has no enemy, no। kinsman, and no child, who has cast off religion, riches and pleasure, and who is freed from desire or cupidity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनमित्रो
अनमित्र [adj]
ऽथ
अथ [ind]
निर्बन्धुर्
निर्बन्धु [adj]
अनपत्यश्च
अनपत्य [adj]
अनपत्यश्च
च [ind]
यः
यद् [pron]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
त्यक्तधर्मार्थकामश्च
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्तधर्मार्थकामश्च
धर्म [mn]
त्यक्तधर्मार्थकामश्च
अर्थ [mn]
त्यक्तधर्मार्थकामश्च
काम [m]
त्यक्तधर्मार्थकामश्च
च [ind]
निराकाङ्क्षी
निराकाङ्क्षिन् [adj]
स
तद् [pron]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः । धातुक्षयप्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते ॥
English Translation
He becomes liberated who acquires neither merit nor demerit, who casts off the merits and demerits accumulated in pristine births, who wastes the elements of his body for attaining to a tranquillised soul, and who gets over all pairs of opposites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
धर्मी
धर्मिन् [adj]
न
न [ind]
चाधर्मी
च [ind]
चाधर्मी
अधर्मिन् [adj]
पूर्वोपचितहा
पूर्व [pron]
पूर्वोपचितहा
उपचि [5. Ā.]
पूर्वोपचितहा
हन् [adj]
च
च [ind]
यः
यद् [pron]
धातुक्षयप्रशान्तात्मा
धातु [mn]
धातुक्षयप्रशान्तात्मा
क्षय [m]
धातुक्षयप्रशान्तात्मा
प्रशम् [1. P.]
धातुक्षयप्रशान्तात्मा
आत्मन् [m]
निर्द्वंद्वः
निर्द्वंद्व [adj]
स
तद् [pron]
विमुच्यते
विमुच् [6. Ā.]
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्यञ्जगदशाश्वतम् । अस्वस्थमवशं नित्यं जन्मसंसारमोहितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकर्मा
अकर्मन् [adj]
चाविकाङ्क्षश्च
च [ind]
चाविकाङ्क्षश्च
अविकाङ्क्ष [adj]
चाविकाङ्क्षश्च
च [ind]
पश्यञ्
दृश् [6. P.]
जगद्
जगन्त् [n]
अशाश्वतम्
अशाश्वत [adj]
अस्वस्थम्
अस्वस्थ [adj]
अवशं
अवश [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
जन्मसंसारमोहितम्
जन्मन् [n]
जन्मसंसारमोहितम्
संसार [mn]
जन्मसंसारमोहितम्
मोहय् [10. Ā.]
वैराग्यबुद्धिः सततं तापदोषव्यपेक्षकः । आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिरादिव ॥
English Translation
He who abstains from all deeds, who is free from desire or cupidity, who considers the universe as un-enduring or as like an Ashvatha tree, ever gifted with birth, death, and ! decrepitude, whose understanding is fixed on renunciation, and whose eyes are always directed towards his own faults, soon succeeds in freeing himself from the fetters that bind him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैराग्यबुद्धिः
वैराग्य [mn]
वैराग्यबुद्धिः
बुद्धि [f]
सततं
सततम् [ind]
तापदोषव्यपेक्षकः
ताप [m]
तापदोषव्यपेक्षकः
दोष [mn]
तापदोषव्यपेक्षकः
व्यपेक्षक [adj]
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं
आत्मन् [m]
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं
बन्ध [m]
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं
विनिर्मोक्ष [m]
स
तद् [pron]
करोत्यचिराद्
कृ [2. Ā.]
करोत्यचिराद्
अचिरात् [ind]
इव
इव [ind]
अगन्धरसमस्पर्शमशब्दमपरिग्रहम् । अरूपमनभिज्ञेयं दृष्ट्वात्मानं विमुच्यते ॥
English Translation
He who sees his soul void of smell, of taste and touch, of sound, of belongings, of vision, and unknowable, becomes liberated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अगन्धरसम्
अ [ind]
अगन्धरसम्
गन्ध [mn]
अगन्धरसम्
रस [mn]
अस्पर्शम्
अस्पर्श [adj]
अशब्दम्
अशब्द [adj]
अपरिग्रहम्
अपरिग्रह [adj]
अरूपम्
अरूप [adj]
अनभिज्ञेयं
अनभिज्ञेय [adj]
दृष्ट्वात्मानं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वात्मानं
आत्मन् [m]
विमुच्यते
विमुच् [6. Ā.]
पञ्चभूतगुणैर्हीनममूर्तिमदलेपकम् । अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते ॥
English Translation
He who sces his soul shorn of the attributes of the five elements, to be without form and cause, to be really destitute of attributes though enjoying them, becomes liberated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चभूतगुणैर्
पञ्चन् [adj]
पञ्चभूतगुणैर्
भूत [mn]
पञ्चभूतगुणैर्
गुण [mn]
हीनम्
हा [1. P.]
अमूर्तिमद्
अमूर्तिमत् [adj]
अलेपकम्
अलेपक [adj]
अगुणं
अगुण [adj]
गुणभोक्तारं
गुण [mn]
गुणभोक्तारं
भोक्तृ [m]
यः
यद् [pron]
पश्यति
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]
विहाय सर्वसंकल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान् । शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः ॥
English Translation
Abandoning, with the help of the understanding, all purposes relating to body and mind, one gradually attains to cessation of separate existence, like a fire unfed with fuel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विहाय
विहा [3. Ā.]
सर्वसंकल्पान्
सर्व [pron]
सर्वसंकल्पान्
संकल्प [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
शारीरमानसान्
शारीर [adj]
शारीरमानसान्
मानस [adj]
शनैर्
शनैस् [ind]
निर्वाणम्
निर्वाण [mn]
आप्नोति
आप् [1. P.]
निरिन्धन
निरिन्धन [adj]
इवानलः
इव [ind]
इवानलः
अनल [m]
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्म सनातनम् । परमाप्नोति संशान्तमचलं दिव्यमक्षरम् ॥
English Translation
Having become freed from all impressions, one then attains to Brahma which is Eternal and supreme, and tranquil, and stable, and enduring and indestructible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
सर्वसंस्कारैस्ततो
सर्व [pron]
सर्वसंस्कारैस्ततो
संस्कार [m]
सर्वसंस्कारैस्ततो
ततस् [ind]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
सनातनम्
सनातन [adj]
परम्
पर [pron]
आप्नोति
आप् [1. P.]
संशान्तम्
संशम् [4. P.]
अचलं
अचल [adj]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अक्षरम्
अक्षर [adj]
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रमनुत्तमम् । यज्ज्ञात्वा सिद्धमात्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः ॥
English Translation
After this I shall describe the science of Yoga than which there is nothing superior, and how Yogins, by concentration, sce the perfect soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्त
हन्त [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
मुनिधर्मम्
मुनि [m]
मुनिधर्मम्
धर्म [mn]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
यज्ज्ञात्वा
यद् [pron]
यज्ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
सिद्धम्
सिद्ध [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
लोके
लोक [m]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
योगिनः
योगिन् [m]
तस्योपदेशं पश्यामि यथावत्तन्निबोध मे । यैर्द्वारैश्चारयन्नित्यं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥
English Translation
I shall communicate the instructions about it duly. Do you learn from me those doors by which directing the soul within the body one sees that which is without beginning and end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्योपदेशं
तद् [pron]
तस्योपदेशं
उपदेश [m]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
याथातथ्येन
याथातथ्य [n]
सत्तम
सत्तम [adj]
यैर्
यद् [pron]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
द्वार [n]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
चारय् [10. Ā.]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
नित्यम् [ind]
पश्यत्यात्मानम्
दृश् [6. P.]
पश्यत्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनि
आत्मन् [m]
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत् । तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं ततो योक्तुमुपक्रमेत् ॥
English Translation
Withdrawing the senses from their objects, one should fix the mind upon the soul; having previously practised the severest austerities, one should practise that concentration of mind which leads to Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रियाणि
इन्द्रिय [n]
तु
तु [ind]
संहृत्य
संहृ [1. Ā.]
मन
मनस् [n]
आत्मनि
आत्मन् [m]
धारयेत्
धारय् [10. Ā.]
तीव्रं
तीव्र [adj]
तप्त्वा
तप् [4. Ā.]
तपः
तपस् [n]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
ततो
ततस् [ind]
योक्तुम्
युज् [6. Ā.]
उपक्रमेत्
उपक्रम् [1. Ā.]
तपस्वी त्यक्तसंकल्पो दम्भाहंकारवर्जितः । मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥
English Translation
Observant of penances and always practising concentration of mind, the learned Brahmana, gifted with intelligence, should observe the precepts of the Science of Yoga, seeing the soul in the body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपस्वी
तपस्विन् [m]
त्यक्तसंकल्पो
त्यज् [1. Ā.]
त्यक्तसंकल्पो
संकल्प [m]
दम्भाहंकारवर्जितः
दम्भ [m]
दम्भाहंकारवर्जितः
अहंकार [m]
दम्भाहंकारवर्जितः
वर्जय् [10. Ā.]
मनीषी
मनीषिन् [adj]
मनसा
मनस् [n]
विप्रः
विप्र [m]
पश्यत्यात्मानम्
दृश् [6. P.]
पश्यत्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनि
आत्मन् [m]
स चेच्छक्नोत्ययं साधुर्योक्तुमात्मानमात्मनि । तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥
English Translation
If the good man succeeds in concentrating the mind on the soul, he then, used to exclusive meditation, secs the Supreme Soul in his own soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेच्छक्नोत्ययं
चेद् [ind]
चेच्छक्नोत्ययं
शक् [4. P.]
चेच्छक्नोत्ययं
इदम् [pron]
साधुर्
साधु [adj]
योक्तुम्
युज् [6. Ā.]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनि
आत्मन् [m]
यैर्
यद् [pron]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
द्वार [n]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
चारय् [10. Ā.]
द्वारैश्चारयन्नित्यं
नित्यम् [ind]
पश्यत्यात्मानम्
दृश् [6. P.]
पश्यत्यात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मनि
आत्मन् [m]
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः । तथायमात्मनात्मानं साधु युक्तः प्रपश्यति ॥
English Translation
Self-controlled and always concentrated, and with all his senses completely conquered, the man of purified soul, on account of such complete concentration of mind, succeeds in seeing the soul by soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संयतः
संयम् [1. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
युक्त
युज् [6. Ā.]
आत्मवान्
आत्मवत् [adj]
विजितेन्द्रियः
विजि [1. Ā.]
विजितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
तथायम्
तथा [ind]
तथायम्
इदम् [pron]
आत्मनात्मानं
आत्मन् [m]
आत्मनात्मानं
आत्मन् [m]
साधु
साधु [adj]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
प्रपश्यति
प्रपश् [4. P.]
यथा हि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति । तथारूपमिवात्मानं साधु युक्तः प्रपश्यति ॥
English Translation
As a person seeing some unseen individual in a dream recognises him, saying. This is he, when he sees him after waking, similar.y the good man having seen the Supreme Soul in the deep contemplation of Samadhi recognises it upon waking from Samadhi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
पुरुषः
पुरुष [m]
स्वप्ने
स्वप्न [mn]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पश्यत्यसाविति
दृश् [6. P.]
पश्यत्यसाविति
अदस् [pron]
पश्यत्यसाविति
इति [ind]
तथायम्
तथा [ind]
तथायम्
इदम् [pron]
आत्मनात्मानं
आत्मन् [m]
आत्मनात्मानं
आत्मन् [m]
साधु
साधु [adj]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
प्रपश्यति
प्रपश् [4. P.]
इषीकां वा यथा मुञ्जात्कश्चिन्निर्हृत्य दर्शयेत् । योगी निष्कृष्टमात्मानं तथा संपश्यते तनौ ॥
English Translation
As one sees the fibrous pith after extracting it from a blade of the Saccharum Munja, so the Yogin sees the Soul, extracting it from the body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इषीकां
इषीका [f]
वा
वा [ind]
यथा
यथा [ind]
मुञ्जात्
मुञ्ज [m]
कश्चिन्निर्हृत्य
कश्चित् [pron]
कश्चिन्निर्हृत्य
निर्हृ [1. Ā.]
दर्शयेत्
दर्शय् [10. Ā.]
योगी
योगिन् [m]
निष्कृष्टम्
निष्कृष् [1. P.]
आत्मानं
आत्मन् [m]
तथा
तथा [ind]
संपश्यते
संपश् [4. Ā.]
तनौ
तनु [f]
मुञ्जं शरीरं तस्याहुरिषीकामात्मनि श्रिताम् । एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिरनुत्तमम् ॥
English Translation
The body has been called the Saccharum Munja and the filbrons pith is called the Soul. This is the excellent illustration given by persons knowing Yoga.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुञ्जं
मुञ्ज [m]
शरीरं
शरीर [n]
तस्याहुर्
तद् [pron]
तस्याहुर्
अह् [1. P.]
इषीकाम्
इषीका [f]
आत्मनि
आत्मन् [m]
श्रिताम्
श्रि [1. Ā.]
एतन्निदर्शनं
एतद् [pron]
एतन्निदर्शनं
निदर्शन [n]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
योगविद्भिर्
योग [m]
योगविद्भिर्
विद् [adj]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
यदा हि युक्तमात्मानं सम्यक्पश्यति देहभृत् । तदास्य नेशते कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः ॥
English Translation
When the bearer of a body adequately sees the Soul in Yoga, he then has no one to master him, for he then becomes the lord of three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
हि
हि [ind]
युक्तम्
युज् [6. Ā.]
आत्मानं
आत्मन् [m]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
पश्यति
दृश् [6. P.]
देहभृत्
देहभृत् [m]
तदास्य
तदा [ind]
तदास्य
इदम् [pron]
नेशते
न [ind]
नेशते
ईश् [2. P.]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
त्रैलोक्यस्यापि
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यस्यापि
अपि [ind]
यः
यद् [pron]
प्रभुः
प्रभु [m]
अन्योन्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते । विनिवृत्य जरामृत्यू न हृष्यति न शोचति ॥
English Translation
He succeeds in assuming various bodies according as as he wishes. Turning away decrepitude and death, he neither grieves nor exalis.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्योन्याश्चैव
अन्योन्य [adj]
अन्योन्याश्चैव
च [ind]
अन्योन्याश्चैव
एव [ind]
तनवो
तनु [adj]
यथेष्टं
यथेष्ट [adj]
प्रतिपद्यते
प्रतिपद् [4. P.]
विनिवृत्य
विनिवृत् [1. Ā.]
जरामृत्यू
जरा [f]
जरामृत्यू
मृत्यु [m]
न
न [ind]
हृष्यति
हृष् [1. P.]
न
न [ind]
शोचति
शुच् [6. P.]
देवानामपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी । ब्रह्म चाव्ययमाप्नोति हित्वा देहमशाश्वतम् ॥
English Translation
The self controlled man, concentrated in Yoga, can create (for himself) the godship of the very gods. Renouncing his transient body he attains to immutable Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवानाम्
देव [m]
अपि
अपि [ind]
देवत्वं
देव [m]
देवत्वं
त्व [n]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
कारयते
कारय् [10. Ā.]
वशी
वशिन् [adj]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
चाव्ययम्
च [ind]
चाव्ययम्
अव्यय [adj]
आप्नोति
आप् [1. P.]
हित्वा
हा [1. P.]
देहम्
देह [mn]
अशाश्वतम्
अशाश्वत [adj]
विनश्यत्स्वपि लोकेषु न भयं तस्य जायते । क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित् ॥
English Translation
He does not fear even at on seçing all creatures falling victims to destruction. When all creatures are afflicted, he can never be afflicted by any one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनश्यत्स्वपि
विनश् [4. Ā.]
विनश्यत्स्वपि
अपि [ind]
लोकेषु
लोक [m]
न
न [ind]
भयं
भय [n]
तस्य
तद् [pron]
जायते
जन् [4. P.]
क्लिश्यमानेषु
क्लिश् [9. Ā.]
भूतेषु
भूत [mn]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
क्लिश्यति
क्लिश् [9. Ā.]
केनचित्
कश्चित् [pron]
दुःखशोकमयैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः । न विचाल्येत युक्तात्मा निःस्पृहः शान्तमानसः ॥
English Translation
Devoid of desire and gifted with a tranquil mind, the person in Yoga is never affected by pain and sorrow and fear and the dreadful effects of attachment and affection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखशोकमयैर्
दुःख [n]
दुःखशोकमयैर्
शोक [m]
दुःखशोकमयैर्
मय [adj]
घोरैः
घोर [adj]
सङ्गस्नेहसमुद्भवैः
सङ्ग [m]
सङ्गस्नेहसमुद्भवैः
स्नेह [mn]
सङ्गस्नेहसमुद्भवैः
समुद्भव [m]
न
न [ind]
विचाल्येत
विचालय् [10. P.]
युक्तात्मा
युज् [6. Ā.]
युक्तात्मा
आत्मन् [m]
निःस्पृहः
निःस्पृह [adj]
शान्तमानसः
शम् [1. P.]
शान्तमानसः
मानस [n]
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते । नातः सुखतरं किंचिल्लोके क्वचन विद्यते ॥
English Translation
Weapons never pierce him; death does not exist for him. Nowhere in the world can be seen any one who is happier than he.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैनं
न [ind]
नैनं
एनद् [pron]
शस्त्राणि
शस्त्र [n]
विध्यन्ते
व्यध् [4. Ā.]
न
न [ind]
मृत्युश्चास्य
मृत्यु [m]
मृत्युश्चास्य
च [ind]
मृत्युश्चास्य
इदम् [pron]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
नातः
न [ind]
नातः
अतस् [ind]
सुखतरं
सुखतर [adj]
किंचिल्
कश्चित् [pron]
लोके
लोक [m]
क्वचन
क्वचन [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
सम्यग्युक्त्वा यदात्मानमात्मन्येव प्रपश्यति । तदैव न स्पृहयते साक्षादपि शतक्रतोः ॥
English Translation
When one, after adequate devotion to Yoga, sees the Soul in his ownself, he then ceases to have any regard for even him of a hundred sacrifices (India).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्यग्
सम्यक् [ind]
युक्त्वा
युज् [6. Ā.]
यदात्मानम्
यदा [ind]
यदात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मन्येव
आत्मन् [m]
आत्मन्येव
एव [ind]
प्रपश्यति
प्रपश् [4. P.]
न
न [ind]
शक्तः
शक् [4. P.]
संयुगे
संयुग [n]
हन्तुं
हन् [6. P.]
साक्षाद्
साक्षात् [ind]
अपि
अपि [ind]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]