Śalyaparva Adhyāya 38
शल्यपर्व • अध्यायः 38
Śalyaparva Adhyāya 38 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 9.38.1–34
•
250 Lexicon Terms
उषित्वा तत्र रामस्तु संपूज्याश्रमवासिनः । तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलायुधः ॥
English Translation
Vaishampayana said Having passed one night there, Rama, having the plough for his weapon, adored the dwellers of that tirtha and showed great respect for Mankanaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उषित्वा
वस् [2. P.]
तत्र
तत्र [ind]
रामस्तु
राम [m]
रामस्तु
तु [ind]
सम्पूज्याश्रमवासिनः
सम्पूजय् [10. Ā.]
सम्पूज्याश्रमवासिनः
आश्रम [mn]
सम्पूज्याश्रमवासिनः
वासिन् [adj]
तथा
तथा [ind]
मङ्कणके
मङ्कणक [m]
प्रीतिं
प्रीति [f]
शुभां
शुभ [adj]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
हलायुधः
हलायुध [m]
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं तामुपोष्य च । पूजितो मुनिसंघैश्च प्रातरुत्थाय लाङ्गली ॥
English Translation
Having distributed wealth amongst the Brahmanas and passed the night there the hero, having the plough for his weapon, was adored by the ascetics. Rising up in the morning, he took leave of all the ascetics and having touched the sacred water, O Bharata, started quickly for other tirthas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
वसु
वसु [n]
द्विजातिभ्यो
द्विजाति [m]
जगामाति
गम् [6. Ā.]
जगामाति
अति [ind]
तपस्विनः
तपस्विन् [m]
पूजितो
पूजय् [10. Ā.]
मुनिसंघैश्च
मुनि [m]
मुनिसंघैश्च
संघ [m]
मुनिसंघैश्च
च [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
लाङ्गली
लाङ्गलिन् [m]
अनुज्ञाप्य मुनीन्सर्वान्स्पृष्ट्वा तोयं च भारत । प्रययौ त्वरितो रामस्तीर्थहेतोर्महाबलः ॥
English Translation
Having distributed wealth amongst the Brahmanas and passed the night there the hero, having the plough for his weapon, was adored by the ascetics. Rising up in the morning, he took leave of all the ascetics and having touched the sacred water, O Bharata, started quickly for other tirthas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुज्ञाप्य
अनुज्ञापय् [10. P.]
मुनीन्
मुनि [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
स्पृष्ट्वा
स्पृश् [6. Ā.]
तोयं
तोय [n]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
त्वरितो
त्वर् [1. P.]
रामस्तीर्थहेतोर्
राम [m]
रामस्तीर्थहेतोर्
तीर्थ [mn]
रामस्तीर्थहेतोर्
हेतु [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
तत औशनसं तीर्थमाजगाम हलायुधः । कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रितस्य
त्रित [m]
च
च [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
जगामाथ
गम् [6. Ā.]
जगामाथ
अथ [ind]
हलायुधः
हलायुध [m]
कपालमोचनं
कपालमोचन [n]
नाम
नाम [ind]
यत्र
यत्र [ind]
मुक्तो
मुच् [6. Ā.]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
महता शिरसा राजन्ग्रस्तजङ्घो महोदरः । राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा ॥
English Translation
Baladeva then went to the tirtha known by the name of Ushanas. It is also called Kapalamochana. Formerly, Rama (the son of Dasharatha) slew a Rakshasa and threw his head to a great distance. That head, O king, fell upon the thigh of a great sage named Mahodara and struck to it. Bathing in this tirtha, the great Rishi was freed from that burthen. The great (Shukra) had practised his ascetic penances there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महता
महत् [adj]
शिरसा
शिरस् [n]
राजन्
राजन् [m]
ग्रस्तजङ्घो
ग्रस् [1. Ā.]
ग्रस्तजङ्घो
जङ्घा [f]
महोदरः
महोदर [m]
राक्षसस्य
राक्षस [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
रामक्षिप्तस्य
राम [m]
रामक्षिप्तस्य
क्षिप् [6. Ā.]
वै
वै [ind]
पुरा
पुरा [ind]
तत्र पूर्वं तपस्तप्तं काव्येन सुमहात्मना । यत्रास्य नीतिरखिला प्रादुर्भूता महात्मनः । तत्रस्थश्चिन्तयामास दैत्यदानवविग्रहम् ॥
English Translation
It was there that the science of politics and morals, .that passes by Shukra's name, was revealed to him. While living there. Shukra meditated upon the war of the Daityas and the Danavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
तपस्तप्तं
तपस् [n]
तपस्तप्तं
तप् [4. Ā.]
काव्येन
काव्य [mn]
सुमहात्मना
सु [ind]
सुमहात्मना
महात्मन् [adj]
यत्रास्य
यत्र [ind]
यत्रास्य
इदम् [pron]
नीतिर्
नीति [f]
अखिला
अखिल [adj]
प्रादुर्भूता
प्रादुर्भू [1. P.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
तत्रस्थश्चिन्तयामास
तत्रस्थ [adj]
तत्रस्थश्चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
दैत्यदानवविग्रहम्
दैत्य [m]
दैत्यदानवविग्रहम्
दानव [m]
दैत्यदानवविग्रहम्
विग्रह [mn]
तत्प्राप्य च बलो राजंस्तीर्थप्रवरमुत्तमम् । विधिवद्धि ददौ वित्तं ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
English Translation
Arrived at that foremost of tirthas Baladeva, O king, duly made presents of the great Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
च
च [ind]
बलो
बल [mn]
राजंस्तीर्थप्रवरम्
राजन् [m]
राजंस्तीर्थप्रवरम्
तीर्थ [mn]
राजंस्तीर्थप्रवरम्
प्रवर [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
विधिवद्धि
विधिवत् [ind]
विधिवद्धि
हि [ind]
धनं
धन [n]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
मुनीनां
मुनि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
कपालमोचनं ब्रह्मन्कथं यत्र महामुनिः । मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना ॥
English Translation
Janamejaya said Why is it called Kapalamochana, where the great Muni became freed (from the Rakshasa's head)? Why and how did that head stick to his thigh?"
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदपानं
उदपान [mn]
कथं
कथम् [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
सुमहातपाः
सु [ind]
सुमहातपाः
महत् [adj]
सुमहातपाः
तपस् [n]
मुक्तः
मुच् [6. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
शिरो
शिरस् [n]
लग्नं
लग् [1. P.]
केन
क [pron]
च
च [ind]
हेतुना
हेतु [m]
पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना । वसता राजशार्दूल राक्षसास्तत्र हिंसिताः ॥
English Translation
Vaishampayana said "Formerly, O foremost of king, the great Rama (the son of Dasharatha) lived for sometime in the forest of Dandaka, for killing the Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
वै
वै [ind]
दण्डकारण्ये
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्ये
अरण्य [n]
राघवेण
राघव [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
वसता
वस् [2. P.]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
राक्षसास्तत्र
राक्षस [m]
राक्षसास्तत्र
तत्र [ind]
हिंसिताः
हिंस् [7. Ā.]
जनस्थाने शिरश्छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः । क्षुरेण शितधारेण तत्पपात महावने ॥
English Translation
At Janasthana he sundered the head of a wicked Rakshasa with highly sharp razorheaded arrow. That head dropped in the deep forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनस्थाने
जनस्थान [n]
शिरश्छिन्नं
शिरस् [n]
शिरश्छिन्नं
छिद् [1. P.]
राक्षसस्य
राक्षस [m]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
क्षुरेण
क्षुर [m]
शितधारेण
शा [4. P.]
शितधारेण
धारा [mf]
तत्
तद् [pron]
पपात
पत् [1. Ā.]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
महोदरस्य तल्लग्नं जङ्घायां वै यदृच्छया । वने विचरतो राजन्नस्थि भित्त्वास्फुरत्तदा ॥
English Translation
That head, coursing at will through the sky, fell upon the thigh of Mahodara while the latter was walking in the woods. Piercing his thigh, O king, it stuck to it and remained there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महोदरस्य
महोदर [m]
तल्
तद् [pron]
लग्नं
लग् [1. P.]
जङ्घायां
जङ्घा [f]
वै
वै [ind]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
वने
वन [n]
विचरतो
विचर् [1. Ā.]
राजन्न्
राजन् [m]
अस्थि
अस्थि [n]
भित्त्वास्फुरत्
भिद् [6. P.]
भित्त्वास्फुरत्
स्फुर् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर्न शशाक ह । अभिगन्तुं महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
लग्नेन
लग् [1. P.]
तदा
तदा [ind]
द्विजातिर्
द्विजाति [m]
न
न [ind]
शशाक
शक् [4. P.]
ह
ह [ind]
अभिगन्तुं
अभिगम् [1. Ā.]
महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि
महत् [adj]
महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि
प्राज्ञ [adj]
महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि
तीर्थ [mn]
महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि
आयतन [n]
च
च [ind]
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः । जगाम सर्वतीर्थानि पृथिव्यामिति नः श्रुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पूतिना
पूति [adj]
विस्रवता
विस्रु [1. P.]
वेदनार्तो
वेदना [f]
वेदनार्तो
आर्त [adj]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
सर्वतीर्थानि
सर्व [pron]
सर्वतीर्थानि
तीर्थ [mn]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश्च महातपाः । कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥
English Translation
Thus freed, after returning to his sacred hermitage the great ascetic, spoke of what had taken place to those Rishis of pure souls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
सरितः
सरित् [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
समुद्रांश्च
समुद्र [m]
समुद्रांश्च
च [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
विधिवद्धि
विधिवत् [ind]
विधिवद्धि
हि [ind]
धनं
धन [n]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
मुनीनां
मुनि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
आप्लुतः सर्वतीर्थेषु न च मोक्षमवाप्तवान् । स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आप्लुतः
आप्लु [1. P.]
सर्वतीर्थेषु
सर्व [pron]
सर्वतीर्थेषु
तीर्थ [mn]
न
न [ind]
च
च [ind]
मोक्षम्
मोक्ष [m]
अवाप्तवान्
अवाप् [5. Ā.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
विप्रेन्द्रो
विप्र [m]
विप्रेन्द्रो
इन्द्र [m]
मुनीनां
मुनि [m]
वचनं
वचन [n]
महत्
महत् [adj]
सरस्वत्यास्तीर्थवरं ख्यातमौशनसं तदा । सर्वपापप्रशमनं सिद्धक्षेत्रमनुत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सरस्वत्यास्तीर्थवरं
सरस्वती [f]
सरस्वत्यास्तीर्थवरं
तीर्थ [mn]
सरस्वत्यास्तीर्थवरं
वर [adj]
ख्यातम्
ख्या [4. P.]
औशनसं
औशनस [n]
तदा
तदा [ind]
सर्वपापप्रशमनं
सर्व [pron]
सर्वपापप्रशमनं
पाप [n]
सर्वपापप्रशमनं
प्रशमन [adj]
सिद्धक्षेत्रम्
सिद्ध [m]
सिद्धक्षेत्रम्
क्षेत्र [mn]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
स तु गत्वा ततस्तत्र तीर्थमौशनसं द्विजः । तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस्तदा । तच्छिरश्चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा ॥
English Translation
Then repairing to that Ushanasa tirtha, that Brahmana bathed in its waters. Thereat the Rakshasa's head, leaving the thigh, dropped into the water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
ततस्तत्र
ततस् [ind]
ततस्तत्र
तत्र [ind]
तीर्थम्
तीर्थ [mn]
औशनसं
औशनस [n]
द्विजः
द्विज [m]
तत
तन् [8. Ā.]
औशनसे
औशनस [n]
तीर्थे
तीर्थ [mn]
तस्योपस्पृशतस्तदा
तद् [pron]
तस्योपस्पृशतस्तदा
उपस्पृश् [6. Ā.]
तस्योपस्पृशतस्तदा
तदा [ind]
तच्छिरश्चरणं
तद् [pron]
तच्छिरश्चरणं
शिरस् [n]
तच्छिरश्चरणं
चरण [mn]
मुक्त्वा
मुच् [6. Ā.]
पपातान्तर्जले
पत् [1. Ā.]
पपातान्तर्जले
अन्तर् [ind]
पपातान्तर्जले
जल [n]
तदा
तदा [ind]
ततः स विरुजो राजन्पूतात्मा वीतकल्मषः । आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः ॥
English Translation
Then, O king, freed from the Rakshasa's head Mahodara gladly returned, with purified soul and all his sins cleansed, to his hermitage after attaining success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
विरुजो
विरुज [adj]
राजन्
राजन् [m]
पूतात्मा
पू [1. P.]
पूतात्मा
आत्मन् [m]
वीतकल्मषः
वी [2. Ā.]
वीतकल्मषः
कल्मष [mn]
आजगामाश्रमं
आगम् [6. P.]
आजगामाश्रमं
आश्रम [mn]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
कृतकृत्यो
कृतकृत्य [adj]
महोदरः
महोदर [m]
सोऽथ गत्वाश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः । कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ॥
English Translation
Thus freed, after returning to his sacred hermitage the great ascetic, spoke of what had taken place to those Rishis of pure souls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
गत्वाश्रमं
गम् [6. Ā.]
गत्वाश्रमं
आश्रम [mn]
पुण्यं
पुण्य [adj]
विप्रमुक्तो
विप्रमुच् [6. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
विधिवद्धि
विधिवत् [ind]
विधिवद्धि
हि [ind]
धनं
धन [n]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
मुनीनां
मुनि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस्तीर्थस्य मानद । कपालमोचनमिति नाम चक्रुः समागताः ॥
English Translation
Having heard his story, those Rishis conferred the name of Kapalamochana on the tirtha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनं
वचन [n]
तस्य
तद् [pron]
ततस्तीर्थस्य
ततस् [ind]
ततस्तीर्थस्य
तीर्थ [mn]
मानद
मानद [adj]
कपालमोचनम्
कपालमोचन [n]
इति
इति [ind]
नाम
नामन् [n]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
समागताः
समागम् [6. P.]
तत्र दत्त्वा बहून्दायान्विप्रान्संपूज्य माधवः । जगाम वृष्णिप्रवरो रुषङ्गोराश्रमं तदा ॥
English Translation
Having distributed much wealth amongst the Brahmanas and worshipped them, Baladeva then went to the hermitage of Rushangu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
बहून्
बहु [adj]
दायान्
दाय [m]
विप्रान्
विप्र [m]
सम्पूज्य
सम्पूजय् [10. Ā.]
माधवः
माधव [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
वृष्णिप्रवरो
वृष्णि [m]
वृष्णिप्रवरो
प्रवर [adj]
रुषङ्गोराश्रमं
रुषङ्गु [m]
रुषङ्गोराश्रमं
आश्रम [mn]
तदा
तदा [ind]
यत्र तप्तं तपो घोरमार्ष्टिषेणेन भारत । ब्राह्मण्यं लब्धवांस्तत्र विश्वामित्रो महामुनिः ॥
English Translation
There, O Bharata, Arshtishena had in days of yore practised austerest of penances. There the great (Kshatriya) Muni Muni Vishvamitra became a Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
तप्तं
तप् [4. Ā.]
तपो
तपस् [n]
घोरम्
घोर [adj]
आर्ष्टिषेणेन
आर्ष्टिषेण [m]
भारत
भारत [m]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
लब्धवांस्तत्र
लभ् [1. P.]
लब्धवांस्तत्र
तत्र [ind]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
ततो हलधरः श्रीमान्ब्राह्मणैः परिवारितः । जगाम यत्र राजेन्द्र रुषङ्गुस्तनुमत्यजत् ॥
English Translation
Surrounded by Brahmanas, then the beautiful Baladeva went to that spot, O king, where Rushangu had, formerly, renounced his body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
हलधरः
हलधर [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
ब्राह्मणैः
ब्राह्मण [m]
परिवारितः
परिवारय् [10. Ā.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
रुषङ्गुस्तनुम्
रुषङ्गु [m]
रुषङ्गुस्तनुम्
तनु [f]
अत्यजत्
त्यज् [1. Ā.]
रुषङ्गुर्ब्राह्मणो वृद्धस्तपोनित्यश्च भारत । देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य बहुधा बहु ॥
English Translation
Rushangu, O Bharata, was an old Brahmana always devoted to penances. Determined to renounce his body, he thought for a long while.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुषङ्गुर्
रुषङ्गु [m]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
वृद्धस्तपोनित्यश्च
वृद्ध [adj]
वृद्धस्तपोनित्यश्च
तपस् [n]
वृद्धस्तपोनित्यश्च
नित्य [adj]
वृद्धस्तपोनित्यश्च
च [ind]
भारत
भारत [m]
देहन्यासे
देह [mn]
देहन्यासे
न्यास [m]
कृतमना
कृ [2. Ā.]
कृतमना
मनस् [n]
विचिन्त्य
विचिन्तय् [10. Ā.]
बहुधा
बहुधा [ind]
बहु
बहु [adj]
ततः सर्वानुपादाय तनयान्वै महातपाः । रुषङ्गुरब्रवीत्तत्र नयध्वं मा पृथूदकम् ॥
English Translation
A great ascetic as he was, he then summoned all his sons and asked them to take him to a spot where there was profuse water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
तनयान्
तनय [m]
वै
वै [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
रुषङ्गुर्
रुषङ्गु [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
नयध्वं
नी [2. P.]
मा
मद् [pron]
पृथूदकम्
पृथूदक [n]
विज्ञायातीतवयसं रुषङ्गुं ते तपोधनाः । तं वै तीर्थमुपानिन्युः सरस्वत्यास्तपोधनम् ॥
English Translation
Knowing their father had become very old, those ascetics took him to a tirtha on the Sarasvati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विज्ञायातीतवयसं
विज्ञा [9. Ā.]
विज्ञायातीतवयसं
अती [1. P.]
विज्ञायातीतवयसं
वयस् [n]
रुषङ्गुं
रुषङ्गु [m]
ते
तद् [pron]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
तीर्थम्
तीर्थ [mn]
उपानिन्युः
उपानी [1. P.]
सरस्वत्यास्तपोधनम्
सरस्वती [f]
सरस्वत्यास्तपोधनम्
तपोधन [adj]
स तैः पुत्रैस्तदा धीमानानीतो वै सरस्वतीम् । पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसंघैर्निषेविताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तैः
तद् [pron]
पुत्रैस्तदा
पुत्र [m]
पुत्रैस्तदा
तदा [ind]
धीमान्
धीमत् [adj]
आनीतो
आनी [1. Ā.]
वै
वै [ind]
सरस्वतीम्
सरस्वती [f]
पुण्यां
पुण्य [adj]
तीर्थशतोपेतां
तीर्थ [mn]
तीर्थशतोपेतां
शत [mn]
तीर्थशतोपेतां
उपे [2. Ā.]
विप्रसंघैर्
विप्र [m]
विप्रसंघैर्
संघ [m]
निषेविताम्
निषेव् [1. Ā.]
स तत्र विधिना राजन्नाप्लुतः सुमहातपाः । ज्ञात्वा तीर्थगुणांश्चैव प्राहेदमृषिसत्तमः । सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान्पुत्रानुपासतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
विधिना
विधि [m]
राजन्न्
राजन् [m]
आप्लुतः
आप्लु [1. P.]
सुमहातपाः
सु [ind]
सुमहातपाः
महत् [adj]
सुमहातपाः
तपस् [n]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तीर्थगुणांश्चैव
तीर्थ [mn]
तीर्थगुणांश्चैव
गुण [mn]
तीर्थगुणांश्चैव
च [ind]
तीर्थगुणांश्चैव
एव [ind]
प्राहेदम्
प्राह् [1. P.]
प्राहेदम्
इदम् [pron]
ऋषिसत्तमः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
सत्तम [adj]
सुप्रीतः
सु [ind]
सुप्रीतः
प्री [9. Ā.]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
पुत्रान्
पुत्र [m]
उपासतः
उपास् [4. P.]
सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सरस्वत्युत्तरे
सरस्वती [f]
सरस्वत्युत्तरे
उत्तर [adj]
तीरे
तीर [n]
यस्त्यजेद्
यद् [pron]
यस्त्यजेद्
त्यज् [1. Ā.]
आत्मनस्तनुम्
आत्मन् [m]
आत्मनस्तनुम्
तनु [f]
पृथूदके
पृथूदक [n]
जप्यपरो
जप्य [n]
जप्यपरो
पर [pron]
नैनं
न [ind]
नैनं
एनद् [pron]
श्वोमरणं
श्वोमरण [n]
तपेत्
तप् [4. Ā.]
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलायुधः । दत्त्वा चैव बहून्दायान्विप्राणां विप्रवत्सलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राप्लुत्य
तत्र [ind]
तत्राप्लुत्य
आप्लु [1. P.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
उपस्पृश्य
उपस्पृश् [6. Ā.]
हलायुधः
हलायुध [m]
तत्र
तत्र [ind]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
बहून्
बहु [adj]
दायान्
दाय [m]
विप्रान्
विप्र [m]
सम्पूज्य
सम्पूजय् [10. Ā.]
माधवः
माधव [m]
ससर्ज यत्र भगवाँल्लोकाँल्लोकपितामहः । यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रतः । तपसा महता राजन्प्राप्तवानृषिसत्तमः ॥
English Translation
Touching the water of that tirtha and bathing in it, the righteous Baladeva distributed wealth amongst the Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ससर्ज
सृज् [2. P.]
यत्र
यत्र [ind]
भगवांल्
भगवत् [adj]
लोकांल्
लोक [m]
लोकपितामहः
लोकपितामह [m]
यत्रार्ष्टिषेणः
यत्र [ind]
यत्रार्ष्टिषेणः
आर्ष्टिषेण [m]
कौरव्य
कौरव्य [m]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
तपसा
तपस् [n]
महता
महत् [adj]
राजन्
राजन् [m]
प्राप्तवान्
प्राप् [1. P.]
ऋषिसत्तमः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
सत्तम [adj]
सिन्धुद्वीपश्च राजर्षिर्देवापिश्च महातपाः । ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रो महामुनिः । महातपस्वी भगवानुग्रतेजा महातपाः ॥
English Translation
Possessed of great might and great prowess, Baladeva then proceeded to that tirtha where the worshipful Brahma had created the mountains called Lokaloka and where that best of Rishis, Arshtishena, of rigid vows, had by hard penances acquired the dignity of Brahmana-hood and where the royal saint Sindhudvipa and the great ascetic Devapi and the worshipful and illustrious Vishvamitra of hard penances and fierce energy, had all acquired a similar dignity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिन्धुद्वीपश्च
सिन्धुद्वीप [m]
सिन्धुद्वीपश्च
च [ind]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
देवापिश्च
देवापि [m]
देवापिश्च
च [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
लब्धवांस्तत्र
लभ् [1. P.]
लब्धवांस्तत्र
तत्र [ind]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महामुनिः
महत् [adj]
महामुनिः
मुनि [m]
महातपस्वी
महत् [adj]
महातपस्वी
तपस्विन् [m]
भगवान्
भगवत् [adj]
उग्रतेजा
उग्र [adj]
उग्रतेजा
तेजस् [n]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
तत्राजगाम बलवान्बलभद्रः प्रतापवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राजगाम
तत्र [ind]
तत्राजगाम
आगम् [6. P.]
बलवान्
बलवत् [adj]
बलभद्रः
बलभद्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]