Śāntiparva Adhyāya 295
शान्तिपर्व • अध्यायः 295
Śāntiparva Adhyāya 295 of the classical Mahābhārata with 47 verses.
Total: 47 Verses
•
Citations: MBh 12.295.1–47
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
सांख्यदर्शनमेतावदुक्तं ते नृपसत्तम । विद्याविद्ये त्विदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥
English Translation
I have thus described you the Sankhya Philosophy. Listen now to me as I tell you what is Vidya (Knowledge) and what is Avidya (Nescience), one after the other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
योगदर्शनम्
योग [m]
योगदर्शनम्
दर्शन [n]
एतावद्
एतावत् [adj]
उक्तं
वच् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
तत्त्वतो
तत्त्व [n]
मया
मद् [pron]
विद्याविद्ये
विद्या [f]
विद्याविद्ये
अविद्या [f]
त्विदानीं
तु [ind]
त्विदानीं
इदानीम् [ind]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
निबोधानुपूर्वशः
निबुध् [4. P.]
निबोधानुपूर्वशः
अनुपूर्वशस् [ind]
अविद्यामाहुरव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै । सर्गप्रलयनिर्मुक्तं विद्यां वै पञ्चविंशकम् ॥
English Translation
The learned say that that Nature which is subject to Creation and Destruction, is called Avidya; while Purusha (Soul), who is freed from the attributes of Creation and Destruction and who is above the twenty-four topics or principles, is called Vidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविद्याम्
अविद्या [f]
आहुर्
अह् [1. P.]
अव्यक्तं
अव्यक्त [n]
सर्गप्रलयधर्मि
सर्ग [m]
सर्गप्रलयधर्मि
प्रलय [m]
सर्गप्रलयधर्मि
धर्मिन् [adj]
वै
वै [ind]
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
सर्ग [m]
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
प्रलय [m]
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
निर्मुच् [6. P.]
विद्यां
विद्या [f]
वै
वै [ind]
पञ्चविंशकम्
पञ्चविंशक [adj]
परस्परमविद्यां वै तन्निबोधानुपूर्वशः । यथोक्तमृषिभिस्तात सांख्यस्यास्य निदर्शनम् ॥
English Translation
Listen to me first as I Tell you what is Vidya among success sets of other things, as explained in the Sankhya Philosophy. essences
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्याविद्ये
विद्या [f]
विद्याविद्ये
अविद्या [f]
त्विदानीं
तु [ind]
त्विदानीं
इदानीम् [ind]
मे
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
निबोधानुपूर्वशः
निबुध् [4. P.]
निबोधानुपूर्वशः
अनुपूर्वशस् [ind]
यथोक्तम्
यथोक्तम् [ind]
ऋषिभिस्तात
ऋषि [m]
ऋषिभिस्तात
तात [m]
सांख्यस्यास्य
सांख्य [n]
सांख्यस्यास्य
इदम् [pron]
निदर्शनम्
निदर्शन [n]
कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् । बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम् ॥
English Translation
Among the senses of knowledge and those of action, the senses of knowledge are said to from what is known as Vidya. Of the senses of knowledge and their objects, the former form Vidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मेन्द्रियाणां
कर्मेन्द्रिय [n]
सर्वेषां
सर्व [pron]
विद्या
विद्या [f]
बुद्धीन्द्रियं
बुद्धीन्द्रिय [n]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
बुद्धीन्द्रियाणां
बुद्धीन्द्रिय [n]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
विशेषा
विशेष [m]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
विशेषाणां मनस्तेषां विद्यामाहुर्मनीषिणः । मनसः पञ्चभूतानि विद्या इत्यभिचक्षते ॥
English Translation
Of objects of the senses and the mind, the wise have said that the mind forms Vidya. Of mind and the five subtile essences, the five subtile essences form Vidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विशेषाणां
विशेष [m]
मनस्तेषां
मनस् [n]
मनस्तेषां
तद् [pron]
विद्याम्
विद्या [f]
आहुर्
अह् [1. P.]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
मनसः
मनस् [n]
पञ्चभूतानि
पञ्चन् [adj]
पञ्चभूतानि
भूत [mn]
विद्या
विद्या [f]
इत्यभिचक्षते
इति [ind]
इत्यभिचक्षते
अभिचक्ष् [2. Ā.]
अहंकारस्तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः । अहंकारस्य च तथा बुद्धिर्विद्या नरेश्वर ॥
English Translation
Of the five subtile and Consciousness, Consciousness forms vidya. Of Consciousness and Greatness the latter O king, is Vidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहंकारस्तु
अहंकार [m]
अहंकारस्तु
तु [ind]
भूतानां
भूत [mn]
पञ्चानां
पञ्चन् [adj]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
अहंकारस्य
अहंकार [m]
च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
विद्या
विद्या [f]
नरेश्वर
नरेश्वर [m]
बुद्धेः प्रकृतिरव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरम् । विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश्च परमः स्मृतः ॥
English Translation
Of all the principles beginning with Greatness, and Nature, it is Nature, which is unmanifest and supreme, that is called Vidya. Of Nature, and that called Creator which is Supreme, the latter should be known as Vidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बुद्धेः
बुद्धि [f]
प्रकृतिर्
प्रकृति [f]
अव्यक्तं
अव्यक्त [n]
तत्त्वानां
तत्त्व [n]
परमेश्वरम्
परमेश्वर [m]
विद्या
विद्या [f]
ज्ञेया
ज्ञा [4. Ā.]
नरश्रेष्ठ
नर [m]
नरश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
विधिश्च
विधि [m]
विधिश्च
च [ind]
परमः
परम [adj]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
अव्यक्तस्य परं प्राहुर्विद्यां वै पञ्चविंशकम् । सर्वस्य सर्वमित्युक्तं ज्ञेयं ज्ञानस्य पार्थिव ॥
English Translation
Above Nature is the twenty-fifth (Soul) who should be known as Vidya. Of all Knowledge, that which is the Object of Knowledge has been said to be the Unmanifest, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
सर्ग [m]
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
प्रलय [m]
सर्गप्रलयनिर्मुक्तं
निर्मुच् [6. P.]
विद्यां
विद्या [f]
वै
वै [ind]
पञ्चविंशकम्
पञ्चविंशक [adj]
सर्वस्य
सर्व [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
इत्युक्तं
इति [ind]
इत्युक्तं
वच् [2. P.]
ज्ञेयं
ज्ञा [4. Ā.]
ज्ञानस्य
ज्ञान [n]
पार्थिव
पार्थिव [m]
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयं वै पञ्चविंशकम् । तथैव ज्ञानमव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशकः ॥
English Translation
Again, Knowledge has been said to be Unmanifest, and the Object of knowledge to be what is above the four and twenty. Once more, Knowledge has been said to be Unmanifest, and the Knower is what is above the four and twenty. I have now told you what is truly the meaning of Vidya and Avidya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षेत्रम्
क्षेत्र [mn]
अव्यक्तम्
अव्यक्त [n]
इत्युक्तं
इति [ind]
इत्युक्तं
वच् [2. P.]
ज्ञाता
ज्ञातृ [adj]
वै
वै [ind]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
क्षेत्रम्
क्षेत्र [mn]
अव्यक्तम्
अव्यक्त [n]
इत्युक्तं
इति [ind]
इत्युक्तं
वच् [2. P.]
ज्ञाता
ज्ञातृ [adj]
वै
वै [ind]
पञ्चविंशकः
पञ्चविंशक [adj]
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन मयोक्तं ते विशेषतः । अक्षरं च क्षरं चैव यदुक्तं तन्निबोध मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन
विद्या [f]
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन
अविद्या [f]
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन
अर्थ [mn]
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन
तत्त्व [n]
मयोक्तं
मद् [pron]
मयोक्तं
वच् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
अक्षरं
अक्षर [adj]
च
च [ind]
क्षरं
क्षर [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
यद्
यद् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
तन्निबोध
तद् [pron]
तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
उभावेतौ क्षरावुक्तावुभावेतौ च नक्षरौ । कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथा ख्यातौ तु तत्त्वतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उभावेतौ
उभ् [pron]
उभावेतौ
एतद् [pron]
क्षरावुक्तावुभावेतौ
क्षर [adj]
क्षरावुक्तावुभावेतौ
वच् [2. P.]
क्षरावुक्तावुभावेतौ
उभ् [pron]
क्षरावुक्तावुभावेतौ
एतद् [pron]
च
च [ind]
न
न [ind]
क्षरौ
क्षर [adj]
कारणं
कारण [n]
तु
तु [ind]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
ख्यातौ
ख्या [4. P.]
तु
तु [ind]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ मतौ । तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ प्रोच्येते ज्ञानचिन्तकैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
अनादि [adj]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
निधन [mn]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
एतद् [pron]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
उभ् [pron]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
एव [ind]
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ
ईश्वर [m]
मतौ
मन् [8. P.]
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ
तत्त्व [n]
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ
संज्ञा [f]
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ
उभ् [pron]
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ
एतद् [pron]
प्रोच्येते
प्रवच् [2. P.]
ज्ञानचिन्तकैः
ज्ञान [n]
ज्ञानचिन्तकैः
चिन्तक [adj]
सर्गप्रलयधर्मित्वादव्यक्तं प्राहुरक्षरम् । तदेतद्गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनः पुनः ॥
English Translation
Those who are endued with knowledge say that both are to be called principles. On account of its attributes of Creation and Destruction, the Unmanifest is called Indestructible. That Unmanifest becomes repeatedly modified for the purpose of creating the principles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्गप्रलयधर्मित्वाद्
सर्ग [m]
सर्गप्रलयधर्मित्वाद्
प्रलय [m]
सर्गप्रलयधर्मित्वाद्
धर्मिन् [adj]
सर्गप्रलयधर्मित्वाद्
त्व [n]
अव्यक्तं
अव्यक्त [n]
प्राहुर्
प्राह् [1. P.]
अक्षरम्
अक्षर [adj]
तद्
तद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
गुणसर्गाय
गुण [mn]
गुणसर्गाय
सर्ग [m]
विकुर्वाणं
विकृ [5. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
गुणानां महदादीनामुत्पद्यति परस्परम् । अधिष्ठानात्क्षेत्रमाहुरेतत्तत्पञ्चविंशकम् ॥
English Translation
And because the principles beginning with Greatness are produced by Purusha (Soul) as well, and because also Purusha and the Unmanifest mutually depend upon each other, therefore is Purusha also, the twenty-fifth, called Kshetra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणानां
गुण [mn]
महदादीनाम्
महन्त् [m]
महदादीनाम्
आदि [m]
उत्पद्यति
उत्पद् [4. P.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
अधिष्ठानात्
अधिष्ठान [n]
क्षेत्रम्
क्षेत्र [mn]
आहुर्
अह् [1. P.]
एतत्
एतद् [pron]
तत्
तद् [pron]
पञ्चविंशकम्
पञ्चविंशक [adj]
यदा तु गुणजालं तदव्यक्तात्मनि संक्षिपेत् । तदा सह गुणैस्तैस्तु पञ्चविंशो विलीयते ॥
English Translation
When the Yogin withdraws and merges all the principles into the Unmanifest Soul (or Brahma), then the twenty-fifth (viz., Soul or Purusha) also, with all those principles, disappears into it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
गुणजालं
गुण [mn]
गुणजालं
जाल [n]
तद्
तद् [pron]
अव्यक्तात्मनि
अव्यक्त [n]
अव्यक्तात्मनि
आत्मन् [m]
संक्षिपेत्
संक्षिप् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
सह
सह [ind]
गुणैस्तैस्तु
गुण [mn]
गुणैस्तैस्तु
तद् [pron]
गुणैस्तैस्तु
तु [ind]
पञ्चविंशो
पञ्चविंश [adj]
विलीयते
विली [4. P.]
गुणा गुणेषु लीयन्ते तदैका प्रकृतिर्भवेत् । क्षेत्रज्ञोऽपि यदा तात तत्क्षेत्रे संप्रलीयते ॥
English Translation
When the principles become merged each into its creator, then the one that remains is Nature. When Soul, too, O son, becomes merged into his own producing cause, then Nature with all the principles in it becomes subject to destruction and attains also to the condition of being without attributes on account of her dissociation from all principles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणा
गुण [mn]
गुणेषु
गुण [mn]
लीयन्ते
ली [1. Ā.]
तदैका
तदा [ind]
तदैका
एक [pron]
प्रकृतिर्
प्रकृति [f]
भवेत्
भू [1. Ā.]
क्षेत्रज्ञो
क्षेत्रज्ञ [m]
ऽपि
अपि [ind]
यदा
यदा [ind]
तात
तात [m]
तत्क्षेत्रे
तद् [pron]
तत्क्षेत्रे
क्षेत्र [mn]
सम्प्रलीयते
सम्प्रली [4. Ā.]
तदाक्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसंज्ञिता । निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेषु प्रतिवर्तनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदाक्षरत्वं
तदा [ind]
तदाक्षरत्वं
अक्षर [adj]
तदाक्षरत्वं
त्व [n]
प्रकृतिर्
प्रकृति [f]
गच्छते
गम् [6. Ā.]
गुणसंज्ञिता
गुण [mn]
गुणसंज्ञिता
संज्ञित [adj]
निर्गुणत्वं
निर्गुण [adj]
निर्गुणत्वं
त्व [n]
च
च [ind]
वैदेह
वैदेह [m]
गुणेषु
गुण [mn]
प्रतिवर्तनात्
प्रतिवर्तन [n]
एवमेव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षये । प्रकृत्या निर्गुणस्त्वेष इत्येवमनुशुश्रुम ॥
English Translation
Thus it is that Soul, when his knowledge of Soil disappears, becomes, by his nature, shorn of qualities. We have heard it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यद्
अन्य [pron]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
क्षेत्रं
क्षेत्र [mn]
स्याद्
अस् [2. P.]
अन्यः
अन्य [pron]
क्षेत्रज्ञ
क्षेत्रज्ञ [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
निर्गुणस्त्वेष
निर्गुण [adj]
निर्गुणस्त्वेष
तु [ind]
निर्गुणस्त्वेष
एतद् [pron]
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
अनुशुश्रुम
अनुश्रु [5. P.]
क्षरो भवत्येष यदा तदा गुणवतीमथ । प्रकृतिं त्वभिजानाति निर्गुणत्वं तथात्मनः ॥
English Translation
We he becomes destructible he then assurnes attributes. When, however, he gains his own real nature, he then succeeds in understanding his own condition of being really shorn of qualities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षरो
क्षर [adj]
भवत्येष
भू [1. Ā.]
भवत्येष
एतद् [pron]
यदा
यदा [ind]
तदा
तदा [ind]
गुणवतीम्
गुणवत् [adj]
अथ
अथ [ind]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
त्वभिजानाति
तु [ind]
त्वभिजानाति
अभिज्ञा [9. Ā.]
निर्गुणत्वं
निर्गुण [adj]
निर्गुणत्वं
त्व [n]
तथात्मनः
तथा [ind]
तथात्मनः
आत्मन् [m]
तदा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् । अन्योऽहमन्येयमिति यदा बुध्यति बुद्धिमान् ॥
English Translation
By shaking off Nature and beginning to realise that he is different from her, the intelligent Soul then comes to be regarded as pure and stainless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदा
तदा [ind]
विशुद्धो
विशुध् [4. P.]
भवति
भू [1. Ā.]
प्रकृतेः
प्रकृति [f]
परिवर्जनात्
परिवर्जन [n]
अन्यो
अन्य [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
अन्येयम्
अन्य [pron]
अन्येयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
यदा
यदा [ind]
बुध्यति
बुध् [1. Ā.]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
तदैषोऽन्यत्वतामेति न च मिश्रत्वमाव्रजेत् । प्रकृत्या चैव राजेन्द्र नमिश्रोऽन्यश्च दृश्यते ॥
English Translation
When Individual Soul ceases to exist in a state of union with Nature, then does he become at one with Brahima. When however, he exists united with Nature, he then, O king, seems to be different from Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदैषो
तदा [ind]
तदैषो
एतद् [pron]
ऽन्यत्वताम्
अन्य [pron]
ऽन्यत्वताम्
त्व [n]
ऽन्यत्वताम्
ता [f]
एति
इ [5. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
मिश्रत्वम्
मिश्र [adj]
मिश्रत्वम्
त्व [n]
आव्रजेत्
आव्रज् [1. Ā.]
प्रकृत्या
प्रकृति [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
नमिश्रो
न [ind]
नमिश्रो
मिश्र [adj]
ऽन्यश्च
अन्य [pron]
ऽन्यश्च
च [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
यदा तु गुणजालं तत्प्राकृतं विजुगुप्सते । पश्यते चापरं पश्यं तदा पश्यन्न संज्वरेत् ॥
English Translation
Indeed, when Individual Soul shows no affection for Nature and her principles, he then succeeds in seeing the Supreme and having once seen Him wishes not to lose that happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
गुणजालं
गुण [mn]
गुणजालं
जाल [n]
तत्
तद् [pron]
प्राकृतं
प्राकृत [adj]
विजुगुप्सते
विजुगुप्स् [Desid. Ā.]
पश्यते
पश् [4. Ā.]
चापरं
च [ind]
चापरं
अपर [pron]
पश्यं
पश्य [adj]
तदा
तदा [ind]
पश्यन्न
दृश् [6. P.]
पश्यन्न
न [ind]
संज्वरेत्
संज्वर् [1. P.]
किं मया कृतमेतावद्योऽहं कालमिमं जनम् । मत्स्यो जालं ह्यविज्ञानादनुवर्तितवांस्तथा ॥
English Translation
When the Knowledge of truth comes to him, Individual Soul begins to lament thus:-Alas, how foolishly have I acted by falling through ignorance into this frame composed of nature like a fish entangled in a net.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
मया
मद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एतावद्
एतावत् [adj]
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
कालम्
काल [m]
इमं
इदम् [pron]
जनम्
जन [m]
मत्स्यो
मत्स्य [m]
जालं
जाल [n]
ह्यविज्ञानाद्
हि [ind]
ह्यविज्ञानाद्
अविज्ञान [n]
अनुवर्तितवांस्तथा
अनुवर्तय् [10. Ā.]
अनुवर्तितवांस्तथा
तथा [ind]
अहमेव हि संमोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् । मत्स्यो यथोदकज्ञानादनुवर्तितवानिह ॥
English Translation
Alas, through Ignorance, I have inigrated from body to body like a fish from water to water thinking that water along is the element in which it can dwell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
संमोहाद्
सम्मोह [m]
अन्यम्
अन्य [pron]
अन्यं
अन्य [pron]
जनाज्जनम्
जन [m]
जनाज्जनम्
जन [m]
मत्स्यो
मत्स्य [m]
जालं
जाल [n]
ह्यविज्ञानाद्
हि [ind]
ह्यविज्ञानाद्
अविज्ञान [n]
अनुवर्तितवांस्तथा
अनुवर्तय् [10. Ā.]
अनुवर्तितवांस्तथा
तथा [ind]
मत्स्योऽन्यत्वं यथाज्ञानादुदकान्नाभिमन्यते । आत्मानं तद्वदज्ञानादन्यत्वं चैव वेद्म्यहम् ॥
English Translation
Indeed, like a fish that does not know anything else than water to be its element, I also have never known anything else than children and wives to be my own!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्स्यो
मत्स्य [m]
ऽन्यत्वं
अन्य [pron]
ऽन्यत्वं
त्व [n]
यथाज्ञानाद्
यथा [ind]
यथाज्ञानाद्
अज्ञान [n]
उदकान्नाभिमन्यते
उदक [n]
उदकान्नाभिमन्यते
न [ind]
उदकान्नाभिमन्यते
अभिमन् [4. P.]
आत्मानं
आत्मन् [m]
तद्वद्
तद्वत् [ind]
अज्ञानाद्
अज्ञान [n]
अन्यत्वं
अन्य [pron]
अन्यत्वं
त्व [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वेद्म्यहम्
विद् [6. Ā.]
वेद्म्यहम्
मद् [pron]
ममास्तु धिगबुद्धस्य योऽहं मग्नमिमं पुनः । अनुवर्तितवान्मोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् ॥
English Translation
Fie on me that, through ignorance, am repeatedly passing from body to body in forgetfulness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममास्तु
मद् [pron]
ममास्तु
अस् [2. P.]
धिग्
धिक् [ind]
अबुद्धस्य
अबुद्ध [adj]
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
मग्नम्
मज्ज् [1. Ā.]
इमं
इदम् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
अहम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
संमोहाद्
सम्मोह [m]
अन्यम्
अन्य [pron]
अन्यं
अन्य [pron]
जनाज्जनम्
जन [m]
जनाज्जनम्
जन [m]
अयमत्र भवेद्बन्धुरनेन सह मोक्षणम् । साम्यमेकत्वमायातो यादृशस्तादृशस्त्वहम् ॥
English Translation
The Supreme Soul alone is my friend. I can make friendship with Him. Whatever be my nature and whoever I may be, I am capable to be like Him and can become at one with Him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयम्
इदम् [pron]
अत्र
अत्र [ind]
भवेद्
भू [1. Ā.]
बन्धुर्
बन्धु [m]
अनेन
इदम् [pron]
सह
सह [ind]
मोक्षणम्
मोक्षण [n]
साम्यम्
साम्य [n]
एकत्वम्
एकत्व [n]
आयातो
आया [2. Ā.]
यादृशस्तादृशस्त्वहम्
यादृश [adj]
यादृशस्तादृशस्त्वहम्
तादृश [adj]
यादृशस्तादृशस्त्वहम्
तु [ind]
यादृशस्तादृशस्त्वहम्
मद् [pron]
तुल्यतामिह पश्यामि सदृशोऽहमनेन वै । अयं हि विमलो व्यक्तमहमीदृशकस्तथा ॥
English Translation
I see my similarity with Him. I am, indeed, like Him. He is pure. It is clear that I am of the same nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुल्यताम्
तुल्य [adj]
तुल्यताम्
ता [f]
इह
इह [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
सदृशो
सदृश [adj]
ऽहम्
मद् [pron]
अनेन
इदम् [pron]
वै
वै [ind]
अयं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
विमलो
विमल [adj]
व्यक्तम्
व्यक्त [adj]
अहम्
मद् [pron]
ईदृशकस्तथा
ईदृशक [adj]
ईदृशकस्तथा
तथा [ind]
योऽहमज्ञानसंमोहादज्ञया संप्रवृत्तवान् । ससङ्गयाहं निःसङ्गः स्थितः कालमिमं त्वहम् ॥
English Translation
Through Ignorance and stupefaction, I have becoine associated with Inanimate Nature. Though really shorn of attachments, I have passed this long time in a state of attachment with Nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
अज्ञानसंमोहाद्
अज्ञान [n]
अज्ञानसंमोहाद्
सम्मोह [m]
अज्ञया
अज्ञ [adj]
सम्प्रवृत्तवान्
सम्प्रवृत् [1. Ā.]
ससङ्गयाहं
स [ind]
ससङ्गयाहं
सङ्ग [m]
ससङ्गयाहं
मद् [pron]
निःसङ्गः
निःसङ्ग [adj]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
कालम्
काल [m]
इमं
इदम् [pron]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]