Śāntiparva Adhyāya 133
शान्तिपर्व • अध्यायः 133
Śāntiparva Adhyāya 133 of the classical Mahābhārata with 27 verses.
Total: 27 Verses
•
Citations: MBh 12.133.1–27
•
250 Lexicon Terms
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यथा दस्युः समर्यादः प्रेत्यभावे न नश्यति ॥
English Translation
Regarding it is cited the discourse that took place in days of yore between Kamandaka and Angarishtha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
यथा
यथा [ind]
दस्युः
दस्यु [m]
समर्यादः
स [ind]
समर्यादः
मर्यादा [f]
प्रेत्यभावे
प्रेत्यभाव [m]
न
न [ind]
नश्यति
नश् [1. P.]
प्रहर्ता मतिमाञ्शूरः श्रुतवाननृशंसवान् । रक्षन्नक्षयिणं धर्मं ब्रह्मण्यो गुरुपूजकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहर्ता
प्रहर्तृ [m]
मतिमाञ्
मतिमत् [adj]
शूरः
शूर [m]
श्रुतवान्
श्रुतवत् [adj]
अनृशंसवान्
अनृशंसवत् [adj]
रक्षन्न्
रक्ष् [4. P.]
अक्षयिणं
अक्षयिन् [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
ब्रह्मण्यो
ब्रह्मण्य [adj]
गुरुपूजकः
गुरु [m]
गुरुपूजकः
पूजक [adj]
निषाद्यां क्षत्रियाज्जातः क्षत्रधर्मानुपालकः । कापव्यो नाम नैषादिर्दस्युत्वात्सिद्धिमाप्तवान् ॥
English Translation
There was a robber by name Kayavya, born of a Kshatriya father and a Nishada mother. Kayavya followed Kshatriya duties. Capable of grinding, endued with intelligence and bravery, well-read in the scriptures, shorn of cruelty, devoted to the Brahmanas, and adoring his elders and preceptors with respect, he protected the ascetics who practised religious penances. Though a robber, he still acquired happiness in the celestial region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निषाद्यां
निषादी [f]
क्षत्रियाज्जातः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियाज्जातः
जन् [4. P.]
क्षत्रधर्मानुपालकः
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मानुपालकः
धर्म [mn]
क्षत्रधर्मानुपालकः
अनुपालक [adj]
कापव्यो
कापव्य [m]
नाम
नाम [ind]
नैषादिर्
नैषाद [adj]
दस्युत्वात्
दस्यु [m]
दस्युत्वात्
त्व [n]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
आप्तवान्
आप् [1. P.]
अरण्ये सायपूर्वाह्णे मृगयूथप्रकोपिता । विधिज्ञो मृगजातीनां निपानानां च कोविदः ॥
English Translation
Morning and evening he used to excite the anger of the deer by chasing them. He knew very well the practises of the hunters as also of all animals living in the wilderness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अरण्ये
अरण्य [n]
सायपूर्वाह्णे
साय [n]
सायपूर्वाह्णे
पूर्वाह्ण [m]
मृगयूथप्रकोपिता
मृग [m]
मृगयूथप्रकोपिता
यूथ [mn]
मृगयूथप्रकोपिता
प्रकोपितृ [adj]
विधिज्ञो
विधि [m]
विधिज्ञो
ज्ञ [adj]
मृगजातीनां
मृग [m]
मृगजातीनां
जाति [f]
निपानानां
निपान [n]
च
च [ind]
कोविदः
कोविद [adj]
सर्वकाननदेशज्ञः पारियात्रचरः सदा । धर्मज्ञः सर्वभूतानाममोघेषुर्दृढायुधः ॥
English Translation
Well acquainted with the requirements of time and place, he roamed over the mountains. Knowing full well the habits of all animals, his never missed their aim, and his weapons were strong.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वकाननदेशज्ञः
सर्व [pron]
सर्वकाननदेशज्ञः
कानन [n]
सर्वकाननदेशज्ञः
देश [m]
सर्वकाननदेशज्ञः
ज्ञ [adj]
पारियात्रचरः
पारियात्र [m]
पारियात्रचरः
चर [adj]
सदा
सदा [ind]
धर्मज्ञः
धर्म [mn]
धर्मज्ञः
ज्ञ [adj]
सर्वभूतानाम्
सर्व [pron]
सर्वभूतानाम्
भूत [mn]
अमोघेषुर्
अमोघ [adj]
अमोघेषुर्
इषु [mf]
दृढायुधः
दृढ [adj]
दृढायुधः
आयुध [mn]
अप्यनेकशताः सेना एक एव जिगाय सः । स वृद्धावन्धपितरौ महारण्येऽभ्यपूजयत् ॥
English Translation
Alone, he could defeat many hundreds of soldiers. He adored daily his old, blind, and deaf parents in the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अप्यनेकशताः
अपि [ind]
अप्यनेकशताः
अनेक [adj]
अप्यनेकशताः
शत [mn]
सेना
सेना [f]
एक
एक [pron]
एव
एव [ind]
जिगाय
जि [9. P.]
सः
तद् [pron]
स
तद् [pron]
वृद्धावन्धपितरौ
वृद्ध [adj]
वृद्धावन्धपितरौ
अन्ध [adj]
वृद्धावन्धपितरौ
पितृ [m]
महारण्ये
महत् [adj]
महारण्ये
अरण्य [n]
ऽभ्यपूजयत्
अभिपूजय् [10. P.]
मधुमांसैर्मूलफलैरन्नैरुच्चावचैरपि । सत्कृत्य भोजयामास सम्यक्परिचचार च ॥
English Translation
With honey, meat, fruits, roots and other kinds of excellent food, he hospitably treated all persons worthy of honour and did them many good offices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मधुमांसैर्
मधु [n]
मधुमांसैर्
मांस [n]
मूलफलैर्
मूल [mn]
मूलफलैर्
फल [n]
अन्नैर्
अन्न [n]
उच्चावचैर्
उच्चावच [adj]
अपि
अपि [ind]
सत्कृत्य
सत्कृ [8. Ā.]
भोजयामास
भोजय् [10. Ā.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
परिचचार
परिचर् [1. Ā.]
च
च [ind]
आरण्यकान्प्रव्रजितान्ब्राह्मणान्परिपालयन् । अपि तेभ्यो मृगान्हत्वा निनाय च महावने ॥
English Translation
arrows He showed great reverence for those Brahmanas who had retired from the world for living in the forest. Killing the deer, he often took meat to them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरण्यकान्
आरण्यक [adj]
प्रव्रजितान्
प्रव्रज् [1. Ā.]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
परिपालयन्
परिपालय् [10. Ā.]
अपि
अपि [ind]
तेभ्यो
तद् [pron]
मृगान्
मृग [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
निनाय
नी [2. P.]
च
च [ind]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
ये स्म न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया । तेषामासज्य गेहेषु काल्य एव स गच्छति ॥
English Translation
As regards those who were reluctant, from fear of others, to accept gifts from him for the profession he followed, he used to repair to their houses before dawn and leave meat at their doors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
स्म
स्म [ind]
न
न [ind]
प्रतिगृह्णन्ति
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
दस्युभोजनशङ्कया
दस्यु [m]
दस्युभोजनशङ्कया
भोजन [n]
दस्युभोजनशङ्कया
शङ्का [f]
तेषाम्
तद् [pron]
आसज्य
आसञ्ज् [1. Ā.]
गेहेषु
गेह [mn]
काल्य
काल्य [adj]
एव
एव [ind]
स
तद् [pron]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
तं बहूनि सहस्राणि ग्रामणित्वेऽभिवव्रिरे । निर्मर्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशकारिणाम् ॥
English Translation
One day many thousands of irregular and merciless robbers desired to let him as their leader.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
बहूनि
बहु [adj]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
ग्रामणित्वे
ग्रामणि [m]
ग्रामणित्वे
त्व [n]
ऽभिवव्रिरे
अभिवृ [9. Ā.]
निर्मर्यादानि
निर्मर्याद [adj]
दस्यूनां
दस्यु [m]
निरनुक्रोशकारिणाम्
निरनुक्रोश [adj]
निरनुक्रोशकारिणाम्
कारिन् [adj]
मुहूर्तदेशकालज्ञ प्राज्ञ शीलदृढायुध । ग्रामणीर्भव नो मुख्यः सर्वेषामेव संमतः ॥
English Translation
The robbers said You are acquainted with the requirements of place and time. You have wisdom and courage. Great is your firmness in everything you take up! Be you our chief of leaders, adored by all of us!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुहूर्तदेशकालज्ञ
मुहूर्त [mn]
मुहूर्तदेशकालज्ञ
देश [m]
मुहूर्तदेशकालज्ञ
काल [m]
मुहूर्तदेशकालज्ञ
ज्ञ [adj]
प्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
शीलदृढायुध
शील [mn]
शीलदृढायुध
दृढ [adj]
शीलदृढायुध
आयुध [mn]
ग्रामणीर्
ग्रामण [adj]
भव
भू [1. Ā.]
नो
मद् [pron]
मुख्यः
मुख्य [adj]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
संमतः
सम्मन् [8. Ā.]
यथा यथा वक्ष्यसि नः करिष्यामस्तथा तथा । पालयास्मान्यथान्यायं यथा माता यथा पिता ॥
English Translation
We will follow your behest! Protect us duly, even as a father or a another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
यथा
यथा [ind]
वक्ष्यसि
वच् [2. P.]
नः
मद् [pron]
करिष्यामस्तथा
कृ [2. Ā.]
करिष्यामस्तथा
तथा [ind]
तथा
तथा [ind]
पालयास्मान्
पालय् [10. Ā.]
पालयास्मान्
मद् [pron]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
यथा
यथा [ind]
माता
मातृ [f]
यथा
यथा [ind]
पिता
पितृ [m]
मा वधीस्त्वं स्त्रियं भीरुं मा शिशुं मा तपस्विनम् । नायुध्यमानो हन्तव्यो न च ग्राह्या बलात्स्त्रियः ॥
English Translation
Kayavya said Never kill you, a woman, or a person who retreats in fear from fight, or a child, or an ascetic! You should not kill one who abstains from fight, nor should you seize or carry women by force.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
वधीस्त्वं
वध् [4. P.]
वधीस्त्वं
त्वद् [pron]
स्त्रियं
स्त्री [f]
भीरुं
भीरु [adj]
मा
मा [ind]
शिशुं
शिशु [m]
मा
मा [ind]
तपस्विनम्
तपस्विन् [m]
नायुध्यमानो
न [ind]
नायुध्यमानो
अयुध्यमान [adj]
हन्तव्यो
हन् [6. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
ग्राह्या
ग्रह् [6. Ā.]
बलात्
बल [mn]
स्त्रियः
स्त्री [f]
सर्वथा स्त्री न हन्तव्या सर्वसत्त्वेषु युध्यता । नित्यं गोब्राह्मणे स्वस्ति योद्धव्यं च तदर्थतः ॥
English Translation
None of you should ever kill a woman amongst all creatures. Let Brahmanas be always blessed and you should always fight for their well-being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वथा
सर्वथा [ind]
स्त्री
स्त्री [f]
न
न [ind]
हन्तव्या
हन् [6. P.]
सर्वसत्त्वेषु
सर्व [pron]
सर्वसत्त्वेषु
सत्त्व [mn]
युध्यता
युध् [2. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
गोब्राह्मणे
गो [mf]
गोब्राह्मणे
ब्राह्मण [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
योद्धव्यं
युध् [2. P.]
च
च [ind]
तदर्थतः
तद् [pron]
तदर्थतः
अर्थ [mn]
सस्यं च नापहन्तव्यं सीरविघ्नं च मा कृथाः । पूज्यन्ते यत्र देवाश्च पितरोऽतिथयस्तथा ॥
English Translation
You should never sacrifice truth. You should never obstruct the marriages of men. You should never injure those houses in which the deities, the Pitris, and guests and adored.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सस्यं
सस्य [mn]
च
च [ind]
नापहन्तव्यं
न [ind]
नापहन्तव्यं
अपहन् [2. Ā.]
सीरविघ्नं
सीर [mn]
सीरविघ्नं
विघ्न [mn]
च
च [ind]
मा
मा [ind]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
पूज्यन्ते
पूजय् [10. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
देवाश्च
देव [m]
देवाश्च
च [ind]
पितरो
पितृ [m]
ऽतिथयस्तथा
अतिथि [m]
ऽतिथयस्तथा
तथा [ind]
सर्वभूतेष्वपि च वै ब्राह्मणो मोक्षमर्हति । कार्या चापचितिस्तेषां सर्वस्वेनापि या भवेत् ॥
English Translation
Amongst creatures, Brahmanas should always be exempted by you in your plunders. By giving away everything you have you should adore them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वभूतेष्वपि
सर्व [pron]
सर्वभूतेष्वपि
भूत [mn]
सर्वभूतेष्वपि
अपि [ind]
च
च [ind]
वै
वै [ind]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
मोक्षम्
मोक्ष [m]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
कार्या
कृ [2. Ā.]
चापचितिस्तेषां
च [ind]
चापचितिस्तेषां
अपचिति [f]
चापचितिस्तेषां
तद् [pron]
सर्वस्वेनापि
सर्व [pron]
सर्वस्वेनापि
स्व [n]
सर्वस्वेनापि
अपि [ind]
या
यद् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यस्य ह्येते संप्ररुष्टा मन्त्रयन्ति पराभवम् । न तस्य त्रिषु लोकेषु त्राता भवति कश्चन ॥
English Translation
He, who incurs the anger of the Brahmanas, he, whose discomfiture they seek, cannot find a rescuer in the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
ह्येते
हि [ind]
ह्येते
एतद् [pron]
संप्ररुष्टा
संप्ररुष् [6. P.]
मन्त्रयन्ति
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
पराभवम्
पराभव [m]
न
न [ind]
तस्य
तद् [pron]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
त्राता
त्रातृ [m]
भवति
भू [1. Ā.]
कश्चन
कश्चन [pron]
यो ब्राह्मणान्परिभवेद्विनाशं वापि रोचयेत् । सूर्योदय इवावश्यं ध्रुवं तस्य पराभवः ॥
English Translation
He, who vilifies the Brahmanas and wishes for their destruction, is himself ruined like darkness at sunrise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
परिभवेद्
परिभू [1. Ā.]
विनाशं
विनाश [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
रोचयेत्
रोचय् [10. Ā.]
सूर्योदय
सूर्य [m]
सूर्योदय
उदय [m]
इवावश्यं
इव [ind]
इवावश्यं
अवश्यम् [ind]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
तस्य
तद् [pron]
पराभवः
पराभव [m]
इहैव फलमासीनः प्रत्याकाङ्क्षति शक्तितः । ये ये नो न प्रदास्यन्ति तांस्तान्सेनाभियास्यति ॥
English Translation
Living here, you shall acquire the fruits of your valour. Troops will be sent against those who will refuse to give us our dues.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इहैव
इह [ind]
इहैव
एव [ind]
फलम्
फल [n]
आसीनः
आस् [4. P.]
प्रत्याकाङ्क्षति
प्रत्याकाङ्क्ष् [1. P.]
शक्तितः
शक्ति [f]
ये
यद् [pron]
ये
यद् [pron]
नो
मद् [pron]
न
न [ind]
प्रदास्यन्ति
प्रदा [3. Ā.]
तांस्तान्
तद् [pron]
तांस्तान्
तद् [pron]
सेनाभियास्यति
सेना [f]
सेनाभियास्यति
अभिया [2. P.]
शिष्ट्यर्थं विहितो दण्डो न वधार्थं विनिश्चयः । ये च शिष्टान्प्रबाधन्ते धर्मस्तेषां वधः स्मृतः ॥
English Translation
The rod of punishment is intended for the wicked. It is not intended for self-seeking. They who oppress the good should be killed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिष्ट्यर्थं
शिष्टि [f]
शिष्ट्यर्थं
अर्थ [mn]
विहितो
विधा [3. Ā.]
दण्डो
दण्ड [mn]
न
न [ind]
वधार्थं
वध [m]
वधार्थं
अर्थ [mn]
विनिश्चयः
विनिश्चय [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
शिष्टान्
शास् [1. P.]
प्रबाधन्ते
प्रबाध् [9. P.]
धर्मस्तेषां
धर्म [mn]
धर्मस्तेषां
तद् [pron]
वधः
वध [m]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
ये हि राष्ट्रोपरोधेन वृत्तिं कुर्वन्ति केचन । तदेव तेऽनु मीयन्ते कुणपं कृमयो यथा ॥
English Translation
They who seek to multiply their fortunes by afflicting kingdoms unscrupulously, are as vermins in a dead body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
हि
हि [ind]
राष्ट्रोपरोधेन
राष्ट्र [mn]
राष्ट्रोपरोधेन
उपरोध [m]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
केचन
कश्चन [pron]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
ते
तद् [pron]
ऽनु
अनु [ind]
मीयन्ते
मा [4. P.]
कुणपं
कुणप [mn]
कृमयो
कृमि [m]
यथा
यथा [ind]
ये पुनर्धर्मशास्त्रेण वर्तेरन्निह दस्यवः । अपि ते दस्यवो भूत्वा क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयुः ॥
English Translation
Those robbers, again, who would follow the restraints of the scriptures, would soon acquire salvation although leading a plundering life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
धर्मशास्त्रेण
धर्म [mn]
धर्मशास्त्रेण
शास्त्र [n]
वर्तेरन्न्
वृत् [3. P.]
इह
इह [ind]
दस्यवः
दस्यु [m]
अपि
अपि [ind]
ते
तद् [pron]
दस्यवो
दस्यु [m]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
अवाप्नुयुः
अवाप् [5. Ā.]
तत्सर्वमुपचक्रुस्ते कापव्यस्यानुशासनम् । वृत्तिं च लेभिरे सर्वे पापेभ्यश्चाप्युपारमन् ॥
English Translation
Bhishma said Thus addressed, those robbers obeyed all the commands of Kayavya. By desisting from sin, they acquired great prosperity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
उपचक्रुस्ते
उपकृ [8. Ā.]
उपचक्रुस्ते
तद् [pron]
कापव्यस्यानुशासनम्
कापव्य [m]
कापव्यस्यानुशासनम्
अनुशासन [n]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
च
च [ind]
लेभिरे
लभ् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
पापेभ्यश्चाप्युपारमन्
पाप [n]
पापेभ्यश्चाप्युपारमन्
च [ind]
पापेभ्यश्चाप्युपारमन्
अपि [ind]
पापेभ्यश्चाप्युपारमन्
उपरम् [1. P.]
कापव्यः कर्मणा तेन महतीं सिद्धिमाप्तवान् । साधूनामाचरन्क्षेमं दस्यून्पापान्निवर्तयन् ॥
English Translation
By behaving thus, by thus doing good to the honest and by thus restraining the robbers from bad practices, Kayavya acquired great success (in the next world).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कापव्यः
कापव्य [m]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
महतीं
महत् [adj]
सिद्धिम्
सिद्धि [f]
आप्तवान्
आप् [1. P.]
साधूनाम्
साधु [adj]
आचरन्
आचर् [1. Ā.]
क्षेमं
क्षेम [mn]
दस्यून्
दस्यु [m]
पापान्निवर्तयन्
पाप [n]
पापान्निवर्तयन्
निवर्तय् [10. Ā.]
इदं कापव्यचरितं यो नित्यमनुकीर्तयेत् । नारण्येभ्यः स भूतेभ्यो भयमार्छेत्कदाचन ॥
English Translation
He, who always meditates on this narrative of Kayavya will have no fear from the forestrangers, in fact, from any earthly creature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
कापव्यचरितं
कापव्य [m]
कापव्यचरितं
चरित [n]
यो
यद् [pron]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अनुकीर्तयेत्
अनुकीर्तय् [10. P.]
नारण्येभ्यः
न [ind]
नारण्येभ्यः
आरण्य [adj]
स
तद् [pron]
भूतेभ्यो
भूत [mn]
भयम्
भय [n]
कदाचन
कदाचन [ind]
भयं तस्य न मर्त्येभ्यो नामर्त्येभ्यः कथंचन । न सतो नासतो राजन्स ह्यरण्येषु गोपतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भयं
भय [n]
तस्य
तद् [pron]
न
न [ind]
मर्त्येभ्यो
मर्त्य [m]
नामर्त्येभ्यः
न [ind]
नामर्त्येभ्यः
अमर्त्य [adj]
कथंचन
कथंचन [ind]
न
न [ind]
सतो
अस् [2. P.]
नासतो
न [ind]
नासतो
असत् [adj]
राजन्
राजन् [m]
स
तद् [pron]
ह्यरण्येषु
हि [ind]
ह्यरण्येषु
अरण्य [n]
गोपतिः
गोपति [m]