Sauptikaparva Adhyāya 4
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 4
Sauptikaparva Adhyāya 4 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 10.4.1–34
•
250 Lexicon Terms
दिष्ट्या ते प्रतिकर्तव्ये मतिर्जातेयमच्युत । न त्वा वारयितुं शक्तो वज्रपाणिरपि स्वयम् ॥
English Translation
Kripa Said “By good luck, O you of great glory, your heart is bent to-day on vengeance! The holder of the thunder himself will not succeed in dissuading you to-day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
ते
त्वद् [pron]
प्रतिकर्तव्ये
प्रतिकृ [8. Ā.]
मतिर्
मति [f]
जातेयम्
जन् [4. P.]
जातेयम्
इदम् [pron]
अच्युत
अच्युत [adj]
न
न [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
वारयितुं
वारय् [10. Ā.]
शक्तो
शक् [4. P.]
वज्रपाणिर्
वज्रपाणि [m]
अपि
अपि [ind]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
अनुयास्यावहे त्वां तु प्रभाते सहितावुभौ । अद्य रात्रौ विश्रमस्व विमुक्तकवचध्वजः ॥
English Translation
Both of us, however, shall accompany you in the morning putting off armours and taking down your standard rest for this night. I shall, clad in mail and riding on our cars, accompany you as also Kritavarman of the Satwata race, while you will proceed against the foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुयास्यावहे
अनुया [2. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
प्रभाते
प्रभात [n]
सहितावुभौ
सहित [adj]
सहितावुभौ
उभ् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
रात्रौ
रात्रि [f]
विश्रमस्व
विश्रम् [1. Ā.]
विमुक्तकवचध्वजः
विमुच् [6. Ā.]
विमुक्तकवचध्वजः
कवच [mn]
विमुक्तकवचध्वजः
ध्वज [mn]
अहं त्वामनुयास्यामि कृतवर्मा च सात्वतः । परानभिमुखं यान्तं रथावास्थाय दंशितौ ॥
English Translation
Both of us, however, shall accompany you in the morning putting off armours and taking down your standard rest for this night. I shall, clad in mail and riding on our cars, accompany you as also Kritavarman of the Satwata race, while you will proceed against the foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्वत्थामा
अश्वत्थामन् [m]
महाभागः
महाभाग [adj]
कृतवर्मा
कृतवर्मन् [m]
च
च [ind]
सात्वतः
सात्वत [m]
परान्
पर [pron]
अभिमुखं
अभिमुख [adj]
यान्तं
या [2. Ā.]
रथावास्थाय
रथ [m]
रथावास्थाय
आस्था [1. Ā.]
दंशितौ
दंशय् [10. P.]
आवाभ्यां सहितः शत्रूञ्श्वोऽसि हन्ता समागमे । विक्रम्य रथिनां श्रेष्ठ पाञ्चालान्सपदानुगान् ॥
English Translation
United with ourselves, you will kill the enemy, viz., the Panchalas will all their followers, tomorrow in battle, displaying your prowess, O best of car-warriors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आवाभ्यां
मद् [pron]
सहितः
सहित [adj]
शत्रूञ्
शत्रु [m]
श्वो
श्वस् [ind]
ऽसि
अस् [2. P.]
हन्ता
हन् [6. P.]
समागमे
समागम [m]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
रथिनां
रथिन् [m]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
पाञ्चालान्
पाञ्चाल [m]
सपदानुगान्
स [ind]
सपदानुगान्
पदानुग [adj]
शक्तस्त्वमसि विक्रान्तुं विश्रमस्व निशामिमाम् । चिरं ते जाग्रतस्तात स्वप तावन्निशामिमाम् ॥
English Translation
If you display your energy your quite competent to achieve that feat! Take rest, therefore, for this night. You have kept us many a night.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तस्त्वम्
शक् [4. P.]
शक्तस्त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
विक्रान्तुं
विक्रम् [1. Ā.]
विश्रमस्व
विश्रम् [1. Ā.]
निशाम्
निशा [f]
इमाम्
इदम् [pron]
चिरं
चिरम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
जाग्रतस्तात
जागृ [2. Ā.]
जाग्रतस्तात
तात [m]
स्वप
स्वप् [1. Ā.]
तावन्निशाम्
तावत् [ind]
तावन्निशाम्
निशा [f]
इमाम्
इदम् [pron]
विश्रान्तश्च विनिद्रश्च स्वस्थचित्तश्च मानद । समेत्य समरे शत्रून्वधिष्यसि न संशयः ॥
English Translation
Having rested and slept, and having become quite refreshed, O giver of honours, meet the cnemy in battle! Forsooth, you will kill then the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्रान्तश्च
विश्रम् [1. Ā.]
विश्रान्तश्च
च [ind]
विनिद्रश्च
विनिद्र [adj]
विनिद्रश्च
च [ind]
स्वस्थचित्तश्च
स्वस्थ [adj]
स्वस्थचित्तश्च
चित्त [n]
स्वस्थचित्तश्च
च [ind]
मानद
मानद [adj]
समेत्य
समे [2. P.]
समरे
समर [mn]
शत्रून्
शत्रु [m]
वधिष्यसि
वध् [4. P.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
न हि त्वा रथिनां श्रेष्ठ प्रगृहीतवरायुधम् । जेतुमुत्सहते कश्चिदपि देवेषु पावकिः ॥
English Translation
No one, not even Vasava amongst the celestials, would venture to defeat you armed with best of weapons, O foremost of carwarriors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
रथिनां
रथिन् [m]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
प्रगृहीतवरायुधम्
प्रग्रह् [9. Ā.]
प्रगृहीतवरायुधम्
वर [adj]
प्रगृहीतवरायुधम्
आयुध [mn]
जेतुम्
जि [9. P.]
उत्सहते
उत्सह् [1. P.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अपि
अपि [ind]
देवेषु
देव [m]
पावकिः
पावकि [m]
कृपेण सहितं यान्तं युक्तं च कृतवर्मणा । को द्रौणिं युधि संरब्धं योधयेदपि देवराट् ॥
English Translation
Who is there that would, even if he be the king of the gods himself, fight Drona's son when the latter goes, accompanied by Kripa and protected by Kritavarman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपेण
कृप [mf]
सहितं
सहित [adj]
यान्तं
या [2. Ā.]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
कृतवर्मणा
कृतवर्मन् [m]
को
क [pron]
द्रौणिं
द्रौणि [m]
युधि
युध् [f]
संरब्धं
संरभ् [1. Ā.]
योधयेद्
योधय् [10. Ā.]
अपि
अपि [ind]
देवराट्
देवराज् [m]
ते वयं परिविश्रान्ता विनिद्रा विगतज्वराः । प्रभातायां रजन्यां वै निहनिष्याम शात्रवान् ॥
English Translation
Therefore, having rested and slept this night, and removed fatigue, we shall kill the foe tomorrow morning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
परिविश्रान्ता
परिविश्रम् [4. Ā.]
विनिद्रा
विनिद्र [adj]
विगतज्वराः
विगम् [6. P.]
विगतज्वराः
ज्वर [m]
प्रभातायां
प्रभा [2. P.]
रजन्यां
रजनी [f]
वै
वै [ind]
निहनिष्याम
निहन् [2. Ā.]
शात्रवान्
शात्रव [m]
तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि मम चैव न संशयः । सात्वतोऽपि महेष्वासो नित्यं युद्धेषु कोविदः ॥
English Translation
You are a master of celestial weapons. I also am so. This hero of Satvata's race is a great bowman, always skilled in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
ह्यस्त्राणि
हि [ind]
ह्यस्त्राणि
अस्त्र [mn]
दिव्यानि
दिव्य [adj]
मम
मद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
सात्वतो
सात्वत [m]
ऽपि
अपि [ind]
महेष्वासो
महत् [adj]
महेष्वासो
इष्वास [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
युद्धेषु
युद्ध [n]
कोविदः
कोविद [adj]
ते वयं सहितास्तात सर्वाञ्शत्रून्समागतान् । प्रसह्य समरे हत्वा प्रीतिं प्राप्स्याम पुष्कलाम् । विश्रमस्व त्वमव्यग्रः स्वप चेमां निशां सुखम् ॥
English Translation
All of us, in a body, O son, shall succeed in killing our assembled foes in battle by displaying our powers. Great shall be our happiness then. Removing your anxiety, rest for this night and sleep happily.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
सहितास्तात
सहित [adj]
सहितास्तात
तात [m]
सर्वाञ्
सर्व [pron]
शत्रून्
शत्रु [m]
समागतान्
समागम् [6. P.]
प्रसह्य
प्रसह् [1. P.]
समरे
समर [mn]
हत्वा
हन् [6. P.]
प्रीतिं
प्रीति [f]
प्राप्स्याम
प्राप् [1. P.]
पुष्कलाम्
पुष्कल [adj]
विश्रमस्व
विश्रम् [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अव्यग्रः
अव्यग्र [adj]
स्वप
स्वप् [1. Ā.]
चेमां
च [ind]
चेमां
इदम् [pron]
निशां
निशा [f]
सुखम्
सुखम् [ind]
अहं च कृतवर्मा च प्रयान्तं त्वां नरोत्तम । अनुयास्याव सहितौ धन्विनौ परतापिनौ । रथिनं त्वरया यान्तं रथावास्थाय दंशितौ ॥
English Translation
Myself and Kritavarman, both armed with bows and capable of consuming our enemies, will, clad in mail, follow you, O best of men, while you will move on your car against the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
च
च [ind]
कृतवर्मा
कृतवर्मन् [m]
च
च [ind]
प्रयान्तं
प्रया [2. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
नरोत्तम
नर [m]
नरोत्तम
उत्तम [adj]
अनुयास्याव
अनुया [2. Ā.]
सहितौ
सहित [adj]
धन्विनौ
धन्विन् [adj]
परतापिनौ
पर [pron]
परतापिनौ
तापिन् [adj]
परान्
पर [pron]
अभिमुखं
अभिमुख [adj]
यान्तं
या [2. Ā.]
रथावास्थाय
रथ [m]
रथावास्थाय
आस्था [1. Ā.]
दंशितौ
दंशय् [10. P.]
स गत्वा शिबिरं तेषां नाम विश्राव्य चाहवे । ततः कर्तासि शत्रूणां युध्यतां कदनं महत् ॥
English Translation
Proceeding to their camp, and announcing your name in battle, you will then made a great destruction of the foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
शिबिरं
शिबिर [n]
तेषां
तद् [pron]
नाम
नामन् [n]
विश्राव्य
विश्रावय् [10. P.]
चाहवे
च [ind]
चाहवे
आहव [m]
ततः
ततस् [ind]
कर्तासि
कृ [2. Ā.]
शत्रूणां
शत्रु [m]
युध्यतां
युध् [2. P.]
कदनं
कदन [n]
महत्
महत् [adj]
कृत्वा च कदनं तेषां प्रभाते विमलेऽहनि । विहरस्व यथा शक्रः सूदयित्वा महासुरान् ॥
English Translation
Having caused tomorrow morning, a great slaughter among them you will sport like Indra after the destruction of great Asuras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
कदनं
कदन [n]
तेषां
तद् [pron]
प्रभाते
प्रभा [2. P.]
विमले
विमल [adj]
ऽहनि
अहर् [n]
विहरस्व
विहृ [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
शक्रः
शक्र [m]
सूदयित्वा
सूदय् [10. Ā.]
महासुरान्
महत् [adj]
महासुरान्
असुर [m]
त्वं हि शक्तो रणे जेतुं पाञ्चालानां वरूथिनीम् । दैत्यसेनामिव क्रुद्धः सर्वदानवसूदनः ॥
English Translation
You are quite competent to defeat the army of the Panchalas in battle, like the destroyer of the Danavas in defeating in anger the Danavas army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
शक्तो
शक् [4. P.]
रणे
रण [m]
जेतुं
जि [9. P.]
पाञ्चालानां
पाञ्चाल [m]
वरूथिनीम्
वरूथिनी [f]
दैत्यसेनाम्
दैत्य [m]
दैत्यसेनाम्
सेना [f]
इव
इव [ind]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
सर्वदानवसूदनः
सर्व [pron]
सर्वदानवसूदनः
दानव [m]
सर्वदानवसूदनः
सूदन [adj]
मया त्वां सहितं संख्ये गुप्तं च कृतवर्मणा । न सहेत विभुः साक्षाद्वज्रपाणिरपि स्वयम् ॥
English Translation
United with myself in battle and protected by Kritavarman, you are incapable of being defcated by the holder of the thunder-bolt himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपेण
कृप [mf]
सहितं
सहित [adj]
यान्तं
या [2. Ā.]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
कृतवर्मणा
कृतवर्मन् [m]
न
न [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
वारयितुं
वारय् [10. Ā.]
शक्तो
शक् [4. P.]
वज्रपाणिर्
वज्रपाणि [m]
अपि
अपि [ind]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
न चाहं समरे तात कृतवर्मा तथैव च । अनिर्जित्य रणे पाण्डून्व्यपयास्याव कर्हिचित् ॥
English Translation
Neither I, O son, nor Kritavarman will ever retreat from battle without having defeated the Pandus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
समरे
समर [mn]
तात
तात [m]
कृतवर्मा
कृतवर्मन् [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
अनिर्जित्य
अ [ind]
अनिर्जित्य
निर्जि [1. P.]
रणे
रण [m]
पाण्डून्
पाण्डु [m]
व्यपयास्याव
व्यपया [2. P.]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
हत्वा च समरे क्षुद्रान्पाञ्चालान्पाण्डुभिः सह । निवर्तिष्यामहे सर्वे हता वा स्वर्गगा वयम् ॥
English Translation
Having killed the angry Panchalas along with the Pandavas, we shall come away, or killed by them we shall go to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हत्वा
हन् [6. P.]
च
च [ind]
समरे
समर [mn]
क्षुद्रान्
क्षुद्र [adj]
पाञ्चालान्
पाञ्चाल [m]
पाण्डुभिः
पाण्डु [m]
सह
सह [ind]
निवर्तिष्यामहे
निवृत् [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
हता
हन् [6. P.]
वा
वा [ind]
स्वर्गगा
स्वर्ग [m]
स्वर्गगा
ग [adj]
वयम्
मद् [pron]
सर्वोपायैः सहायास्ते प्रभाते वयमेव हि । सत्यमेतन्महाबाहो प्रब्रवीमि तवानघ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वोपायैः
सर्व [pron]
सर्वोपायैः
उपाय [m]
सहायास्ते
सहाय [m]
सहायास्ते
त्वद् [pron]
प्रभाते
प्रभात [n]
वयम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
सत्यम्
सत्य [n]
एतन्महाबाहो
एतद् [pron]
एतन्महाबाहो
महत् [adj]
एतन्महाबाहो
बाहु [mf]
प्रब्रवीमि
प्रब्रू [2. Ā.]
तवानघ
त्वद् [pron]
तवानघ
अनघ [adj]
एवमुक्तस्ततो द्रौणिर्मातुलेन हितं वचः । अब्रवीन्मातुलं राजन्क्रोधादुद्वृत्य लोचने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्ततो
वच् [2. P.]
उक्तस्ततो
ततस् [ind]
द्रौणिर्
द्रौणि [m]
मातुलेन
मातुल [m]
हितं
हित [adj]
वचः
वचस् [n]
अब्रवीन्मातुलं
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीन्मातुलं
मातुल [m]
राजन्
राजन् [m]
क्रोधाद्
क्रोध [m]
उद्वृत्य
उद्वृत् [1. Ā.]
लोचने
लोचन [n]
आतुरस्य कुतो निद्रा नरस्यामर्षितस्य च । अर्थांश्चिन्तयतश्चापि कामयानस्य वा पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आतुरस्य
आतुर [adj]
कुतो
कुतस् [ind]
निद्रा
निद्रा [f]
नरस्यामर्षितस्य
नर [m]
नरस्यामर्षितस्य
अमर्षित [adj]
च
च [ind]
अर्थांश्चिन्तयतश्चापि
अर्थ [mn]
अर्थांश्चिन्तयतश्चापि
चिन्तय् [10. Ā.]
अर्थांश्चिन्तयतश्चापि
च [ind]
अर्थांश्चिन्तयतश्चापि
अपि [ind]
कामयानस्य
कामय् [10. P.]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
तदिदं समनुप्राप्तं पश्य मेऽद्य चतुष्टयम् । यस्य भागश्चतुर्थो मे स्वप्नमह्नाय नाशयेत् ॥
English Translation
See, all these four causes are present in my case. Any one of these, can singly spoil sleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
समनुप्राप्तं
समनुप्राप् [5. Ā.]
पश्य
पश् [4. Ā.]
मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
चतुष्टयम्
चतुष्टय [fn]
यस्य
यद् [pron]
भागश्चतुर्थो
भाग [m]
भागश्चतुर्थो
चतुर्थ [adj]
मे
मद् [pron]
स्वप्नम्
स्वप्न [mn]
अह्नाय
अहर् [n]
नाशयेत्
नाशय् [10. Ā.]
किं नाम दुःखं लोकेऽस्मिन्पितुर्वधमनुस्मरन् । हृदयं निर्दहन्मेऽद्य रात्र्यहानि न शाम्यति ॥
English Translation
How great is the sorrow of that person who is always thinking of the death of his father. My heart is now burning day and night! I cannot enjoy peace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
नाम
नाम [ind]
दुःखं
दुःख [n]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
पितुर्
पितृ [m]
वधम्
वध [m]
अनुस्मरन्
अनुस्मृ [1. Ā.]
हृदयं
हृदय [n]
निर्दहन्मे
निर्दह् [1. P.]
निर्दहन्मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
रात्र्यहानि
रात्रि [f]
रात्र्यहानि
अहर् [n]
न
न [ind]
शाम्यति
शम् [1. P.]
यथा च निहतः पापैः पिता मम विशेषतः । प्रत्यक्षमपि ते सर्वं तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥
English Translation
The way in which my father particularly killed by those sinful wretches has been seen by you all. The thought of that destruction is cutting me to the quick.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिष्ट्याहं
दिष्टि [f]
दिष्ट्याहं
मद् [pron]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
पापैश्
पाप [adj]
छलेनैव
छल [mn]
छलेनैव
एव [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
प्रत्यक्षम्
प्रत्यक्ष [adj]
अपि
अपि [ind]
ते
त्वद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
मर्माणि
मर्मन् [n]
कृन्तति
कृत् [2. P.]
कथं हि मादृशो लोके मुहूर्तमपि जीवति । द्रोणो हतेति यद्वाचः पाञ्चालानां शृणोम्यहम् ॥
English Translation
How could a person like me live for even a moment after hearing the Panchalas say that they have killed by father?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
हि
हि [ind]
मादृशो
मादृश [adj]
लोके
लोक [m]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
अपि
अपि [ind]
जीवति
जीव् [1. Ā.]
द्रोणो
द्रोण [m]
हतेति
हन् [6. P.]
हतेति
इति [ind]
यद्
यत् [ind]
वाचः
वाच् [f]
पाञ्चालानां
पाञ्चाल [m]
शृणोम्यहम्
श्रु [4. P.]
शृणोम्यहम्
मद् [pron]
दृष्टद्युम्नमहत्वाजौ नाहं जीवितुमुत्सहे । स मे पितृवधाद्वध्यः पाञ्चाला ये च संगताः ॥
English Translation
was I cannot bear the thought of maintaining life without having killed Dhristadyumna in battle! For the slaughter of my father, he and those who are with him should be killed me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहत्वाजौ
अ [ind]
अहत्वाजौ
हन् [6. P.]
अहत्वाजौ
आजि [mf]
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
जीवितुम्
जीव् [1. Ā.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
स
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
पितृवधाद्
पितृ [m]
पितृवधाद्
वध [m]
वध्यः
वध् [4. P.]
पाञ्चाला
पाञ्चाल [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
संगताः
संगम् [6. Ā.]
विलापो भग्नसक्थस्य यस्तु राज्ञो मया श्रुतः । स पुनर्हृदयं कस्य क्रूरस्यापि न निर्दहेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विलापो
विलाप [m]
भग्नसक्थस्य
भञ्ज् [4. P.]
भग्नसक्थस्य
सक्थ [n]
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
राज्ञो
राजन् [m]
मया
मद् [pron]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
हृदयं
हृदय [n]
कस्य
क [pron]
क्रूरस्यापि
क्रूर [adj]
क्रूरस्यापि
अपि [ind]
न
न [ind]
निर्दहेत्
निर्दह् [1. P.]
कस्य ह्यकरुणस्यापि नेत्राभ्यामश्रु नाव्रजेत् । नृपतेर्भग्नसक्थस्य श्रुत्वा तादृग्वचः पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्य
क [pron]
ह्यकरुणस्यापि
हि [ind]
ह्यकरुणस्यापि
अकरुण [adj]
ह्यकरुणस्यापि
अपि [ind]
नेत्राभ्याम्
नेत्र [mn]
अश्रु
अश्रु [mn]
नाव्रजेत्
न [ind]
नाव्रजेत्
आव्रज् [1. Ā.]
नृपतेर्
नृपति [m]
भग्नसक्थस्य
भञ्ज् [4. P.]
भग्नसक्थस्य
सक्थ [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तादृग्
तादृश् [adj]
वचः
वचस् [n]
पुनः
पुनर् [ind]
यश्चायं मित्रपक्षो मे मयि जीवति निर्जितः । शोकं मे वर्धयत्येष वारिवेग इवार्णवम् । एकाग्रमनसो मेऽद्य कुतो निद्रा कुतः सुखम् ॥
English Translation
They, whom, I sided have been defeated. The thought of this increases my sorrow as a rush of waters increases the ocean.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चायं
यद् [pron]
यश्चायं
च [ind]
यश्चायं
इदम् [pron]
मित्रपक्षो
मित्र [mn]
मित्रपक्षो
पक्ष [m]
मे
मद् [pron]
मयि
मद् [pron]
जीवति
जीव् [1. Ā.]
निर्जितः
निर्जि [1. P.]
शोकं
शोक [m]
मे
मद् [pron]
वर्धयत्येष
वर्धय् [10. Ā.]
वर्धयत्येष
एतद् [pron]
वारिवेग
वारि [n]
वारिवेग
वेग [m]
इवार्णवम्
इव [ind]
इवार्णवम्
अर्णव [mn]
एकाग्रमनसो
एकाग्र [adj]
एकाग्रमनसो
मनस् [n]
मे
मद् [pron]
ऽद्य
अद्य [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
निद्रा
निद्रा [f]
कुतः
कुतस् [ind]
सुखम्
सुख [n]
वासुदेवार्जुनाभ्यां हि तानहं परिरक्षितान् । अविषह्यतमान्मन्ये महेन्द्रेणापि मातुल ॥
English Translation
Protected, as they are by Vasudeva, and Arjuna, I consider, them O uncle, as irresistible by the great Indra himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासुदेवार्जुनाभ्यां
वासुदेव [m]
वासुदेवार्जुनाभ्यां
अर्जुन [m]
हि
हि [ind]
तान्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
परिरक्षितान्
परिरक्ष् [1. Ā.]
अविषह्यतमान्मन्ये
अविषह्यतम [adj]
अविषह्यतमान्मन्ये
मन् [8. P.]
महेन्द्रेणापि
महत् [adj]
महेन्द्रेणापि
इन्द्र [m]
महेन्द्रेणापि
अपि [ind]
मातुल
मातुल [m]
न चास्मि शक्यः संयन्तुमस्मात्कार्यात्कथंचन । न तं पश्यामि लोकेऽस्मिन्यो मां कार्यान्निवर्तयेत् । इति मे निश्चिता बुद्धिरेषा साधुमता च मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चास्मि
च [ind]
चास्मि
अस् [2. P.]
शक्यः
शक् [4. P.]
संयन्तुम्
संयम् [1. Ā.]
अस्मात्
इदम् [pron]
कार्यात्
कार्य [n]
कथंचन
कथंचन [ind]
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
यो
यद् [pron]
मां
मद् [pron]
कार्यान्निवर्तयेत्
कार्य [n]
कार्यान्निवर्तयेत्
निवर्तय् [10. Ā.]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
निश्चिता
निश्चि [5. Ā.]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
एषा
एतद् [pron]
साधुमता
साधु [adj]
साधुमता
मन् [8. P.]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
वार्त्तिकैः कथ्यमानस्तु मित्राणां मे पराभवः । पाण्डवानां च विजयो हृदयं दहतीव मे ॥
English Translation
I am infouned by the messengers of the defeat of my friends and the victory of the Pandavas. That is consuming my heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वार्त्तिकैः
वार्त्तिक [m]
कथ्यमानस्तु
कथय् [10. Ā.]
कथ्यमानस्तु
तु [ind]
मित्राणां
मित्र [mn]
मे
मद् [pron]
पराभवः
पराभव [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
च
च [ind]
विजयो
विजय [m]
हृदयं
हृदय [n]
दहतीव
दह् [2. P.]
दहतीव
इव [ind]
मे
मद् [pron]
अहं तु कदनं कृत्वा शत्रूणामद्य सौप्तिके । ततो विश्रमिता चैव स्वप्ता च विगतज्वरः ॥
English Translation
Having, however, caused a destruction of my enemies during their sleep, I shall then take rest and shall then sleep without anxiety.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्च
एतद् [pron]
एतच्च
च [ind]
कदनं
कदन [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
शत्रूणाम्
शत्रु [m]
अपकारिणाम्
अपकारिन् [adj]
ततो
ततस् [ind]
विश्रमिता
विश्रम् [1. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
स्वप्ता
स्वप् [1. Ā.]
च
च [ind]
विगतज्वरः
विगम् [6. P.]
विगतज्वरः
ज्वर [m]