Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 29

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 29

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 29

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 29 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 52 verses.

Total: 52 Verses • Citations: VR 4.29.1–52 • 175 Lexicon Terms • Page 2 of 2 (Verses 22 shown)
VR 4.29.31 अनुष्टुप्
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज । न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं वा तथाविधम् ॥
iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja | na ca paśyāmi sugrīvamudyogaṃ vā tathāvidham ||
English Translation
O son of king, this is the best time for royal marches, but I do not find Sugrīva preparing himself for that end.
VR 4.29.32 अनुष्टुप्
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः । मम शोकाभितप्तस्य सौम्य सीतामपश्यतः ॥
catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ | mama śokābhitaptasya saumya sītāmapaśyataḥ ||
English Translation
Stricken as I am with grief, these four months, the season of rains, appeared to me like a hundred year, not beholding Sītā.
VR 4.29.33 अनुष्टुप्
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते । कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥
priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite | kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa ||
English Translation
O Laksmana, Sugriva, is not inclined to show any commiseration towards me, who am separated from my beloved spouse, deprived of my kingdom, banished and stricken with sorrow.
VR 4.29.34 अनुष्टुप्
अनाथो हृतराज्योऽयं रावणेन च धर्षितः । दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥
anātho hṛtarājyo'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ | dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ ||
English Translation
Regarding me as one without any to back him, deprived of his kingdom, insulted my Rāvaņa, wretched, of a distant land, under the influence of amour and therefore seeking his help, (Sugrīva has not felt pity for me).
VR 4.29.35 अनुष्टुप्
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः । अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतप ॥
ityetaiḥ kāraṇaiḥ saumya sugrīvasya durātmanaḥ | ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ paraṃtapa ||
English Translation
O subduer of foes, O you of excellent looks, for these reasons, I have been insulted by that vicious-souled king of monkeys-Sugriva.
VR 4.29.36 अनुष्टुप्
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे । कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नावबुध्यते ॥
sa kālaṃ parisaṃkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe | kṛtārthaḥ samayaṃ kṛtvā durmatirnāvabudhyate ||
English Translation
Having appointed the time time to institute enquiries about Sītā, that wicked-minded one has now forgot it on the accession of his new dignity.
VR 4.29.37 अनुष्टुप्
त्वं प्रविश्य च किष्किन्धां ब्रूहि वानरपुंगवम् । मूर्खं ग्राम्य सुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥
tvaṃ praviśya ca kiṣkindhāṃ brūhi vānarapuṃgavam | mūrkhaṃ grāmya sukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanānmama ||
English Translation
Do you therefore repair to Kişkindhā and speak of me to that stupid lord of monkeys Sugriva, addicted to rural enjoyments.
VR 4.29.38 अनुष्टुप्
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम् । आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥
arthināmupapannānāṃ pūrvaṃ cāpyupakāriṇām | āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ ||
English Translation
And do you tell him-'He, who breaks his promise made to a powerful benefactor who solicits his favour, is regarded by people as vile.
VR 4.29.39 अनुष्टुप्
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम् । सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyamudīritam | satyena parigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ ||
English Translation
He is a true hero and an excellent person who verifies his words whether good or bad.
VR 4.29.40 अनुष्टुप्
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये । तान्मृतानपि क्रव्यादः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥
kṛtārthā hyakṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye | tānmṛtānapi kravyādaḥ kṛtaghnānnopabhuñjate ||
English Translation
Ungrateful they are who do not, after attaining their ends, engage in the service of those of their friends who have not accomplished their objects; even those living on raw flesh do not feed on their gore after their death.
VR 4.29.41 अनुष्टुप्
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे । द्रष्टुमिच्छन्ति चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥
nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe | draṣṭumicchanti cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam ||
English Translation
And ask him if he wishes to behold in battlefield the golden bow resembling a lightning.
VR 4.29.42 अनुष्टुप्
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे । निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छति ॥
ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge | nirghoṣamiva vajrasya punaḥ saṃśrotumicchati ||
English Translation
And ask him more, if he wishes to hear the terrible twang of my bow resembling the noise of thunder, when I am enraged in battle.
VR 4.29.43 अनुष्टुप्
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे । त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥
kāmamevaṃgate'pyasya parijñāte parākrame | tvatsahāyasya me vīra na cintā syānnṛpātmaja ||
English Translation
O hero, O son of a king, when apprised of my prowess assisted by you, will he not recapitulate in his mind (that he may be destroyed by us like to Vali)?
VR 4.29.44 अनुष्टुप्
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय । समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥
yadarthamayamārambhaḥ kṛtaḥ parapuraṃjaya | samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ ||
English Translation
O conqueror of enemies' cities, does not that lord of monkeys, after accomplishing his object, think of the conditions under which our friendship was contracted?
VR 4.29.45 अनुष्टुप्
वर्षासमयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः । व्यतीतांश्चतुरो मासान्विहरन्नावबुध्यते ॥
varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ | vyatītāṃścaturo māsānviharannāvabudhyate ||
English Translation
Does not that lord of monkeys think that he has spent four months in enjoyments, having promised and appointed the season, after rains, (for making) enquiries about Sītā?
VR 4.29.46 अनुष्टुप्
सामात्यपरिषत्क्रीडन्पानमेवोपसेवते । शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥
sāmātyapariṣatkrīḍanpānamevopasevate | śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām ||
English Translation
Does not Sugrīva feel pity for us, who are racked with sorrow, being addicted to drinking with friends and counsellors?
VR 4.29.47 अनुष्टुप्
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वत्स महाबल । मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥
ucyatāṃ gaccha sugrīvastvayā vatsa mahābala | mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāścainamidaṃ vacaḥ ||
English Translation
Do you go, O hero, O you of mighty strength and relate to Sugrīva these my angry words.
VR 4.29.48 अनुष्टुप्
न च संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः । समये तिष्ठ सुग्रीवमा वालिपथमन्वगाः ॥
na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ | samaye tiṣṭha sugrīvamā vālipathamanvagāḥ ||
English Translation
The way that has been wended by the slain Vali, is not yet narrowed. Do you, O Sugriva, desist in time: do not walk in the wake of Vāli.
VR 4.29.49 अनुष्टुप्
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया । त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥
eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā | tvāṃ tu satyādatikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam ||
English Translation
I killed Vāli only with my shaft in the battlefield; but if you did deviate from the path of truth I shall destroy you along with your kinsmen and relatives.
VR 4.29.50 अनुष्टुप्
तदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ । तत्तद्ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥
tadevaṃ vihite kārye yaddhitaṃ puruṣarṣabha | tattadbrūhi naraśreṣṭha tvara kālavyatikramaḥ ||
English Translation
O you best of men, do you speedily relate to him all those benefits which we shall reap by his actions, for the proper season is well-nigh past.
VR 4.29.51 वंशस्थम्
कुरुष्व सत्यं मयि वानरेश्वर; प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम् । मा वालिनं प्रेत्य गतो यमक्षयं; त्वमद्य पश्येर्मम चोदितैः शरैः ॥
kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara; pratiśrutaṃ dharmamavekṣya śāśvatam | mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ; tvamadya paśyermama coditaiḥ śaraiḥ ||
English Translation
O best of monkeys, do you carry out your promise remembering the eternal existence of virtue. Do you not behold the spirit of Väli in the abode of Death, being killed by the shaft discharged by me.
VR 4.29.52 उपजातिः
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं; लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम् । चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा; हरीश्वरमानववंशनाथः ॥
sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ; lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam | cakāra tīvrāṃ matimugratejā; harīśvaramānavavaṃśanāthaḥ ||
English Translation
Beholding his elder brother thus enraged and bewailing, the fiery-spirited Laksmana, the best of men, became enraged with Sugrīva.
← Previous (Ch. 286) Full Table of Contents Next (Ch. 288) →