Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 22

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 22

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 22

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 22 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 26 verses.

Total: 26 Verses • Citations: VR 4.22.1–26 • 175 Lexicon Terms
VR 4.22.1 अनुष्टुप्
वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन् । आदावेव तु सुग्रीवं ददर्श त्वात्मजाग्रतः ॥
vīkṣamāṇastu mandāsuḥ sarvato mandamucchvasan | ādāveva tu sugrīvaṃ dadarśa tvātmajāgrataḥ ||
English Translation
Vāli, ranging on the verge of death, casting his looks arounds and sighing faintly, espied his younger brother Sugrīva before him.
VR 4.22.2 अनुष्टुप्
तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् । आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत् ॥
taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram | ābhāṣya vyaktayā vācā sasnehamidamabravīt ||
English Translation
Welcoming that lord of monkeys with clear accents, Vāli addressed him affectionately saying.
VR 4.22.3 अनुष्टुप्
सुग्रीवदोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात् । कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात् ॥
sugrīvadoṣeṇa na māṃ gantumarhasi kilbiṣāt | kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt ||
English Translation
O Sugrīva, do you not take to your heart the improper conduct I have shown towards you, being attracted by inevitable foolishness, subject as I was to sin.
VR 4.22.4 अनुष्टुप्
युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः । सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा ॥
yugapadvihitaṃ tāta na manye sukhamāvayoḥ | sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tadidaṃ jātamanyathā ||
English Translation
Methinks, O brother, it is not our fortune to enjoy at the same time the double bliss of fraternal affection and the enjoyment of kingdom, or else why has it happened otherwise?
VR 4.22.5 अनुष्टुप्
प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम् । मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम् ॥
pratipadya tvamadyaiva rājyameṣāṃ vanaukasām | māmapyadyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam ||
English Translation
Do you acquire to-day this kingdom of the forest-ranges and know me as one who has departed to the abode of Death.
VR 4.22.6 अनुष्टुप्
जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम् । प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं यशः ॥
jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulāmimām | prajahāmyeṣa vai tūrṇaṃ mahaccāgarhitaṃ yaśaḥ ||
English Translation
Soon shall I renounce iny life, kingdom, my exquisite grace and my blameless fame.
VR 4.22.7 अनुष्टुप्
अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद्वचः । यद्यप्यसुकरं राजन्कर्तुमेव तदर्हसि ॥
asyāṃ tvahamavasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yadvacaḥ | yadyapyasukaraṃ rājankartumeva tadarhasi ||
English Translation
It behoveth you, O hero, O king, to perform what I shall speak to you in this plight, however difficult it might be.
VR 4.22.8 अनुष्टुप्
सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम् । बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम् ॥
sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālamenamabāliśam | bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitamaṅgadam ||
English Translation
Do you behold Angada fallen on the ground with tears in his eyes-a little boy, incapable, brought up in luxury and deserving happiness.
VR 4.22.9 अनुष्टुप्
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसं । मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय ॥
mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putramivaurasaṃ | mayā hīnamahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya ||
English Translation
Do you maintain this my son, dearer than my life, like to your own son, born of your loins, satisfying all his wants in my absence.
VR 4.22.10 अनुष्टुप्
त्वमप्यस्य हि दाता च परित्राता च सर्वतः । भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर ॥
tvamapyasya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ | bhayeṣvabhayadaścaiva yathāhaṃ plavageśvara ||
English Translation
O best of monkeys, like to me, you are his father, protector, conferrer of gifts and remover of fear.
VR 4.22.11 अनुष्टुप्
एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः । रक्षसां तु वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति ॥
eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃstvayā tulyaparākramaḥ | rakṣasāṃ tu vadhe teṣāmagrataste bhaviṣyati ||
English Translation
This graceful son of Tārā equals you in prowess and shall precede you in the destruction of Raksasas.
VR 4.22.12 अनुष्टुप्
अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान्रणे । करिष्यत्येष तारेयस्तरस्वी तरुणोऽङ्गदः ॥
anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavānraṇe | kariṣyatyeṣa tāreyastarasvī taruṇo'ṅgadaḥ ||
English Translation
This youthful Angada, Tārā's son, gifted with energy and strength, shall perform befitting exploits displaying his prowess in the battle.
VR 4.22.13 अनुष्टुप्
सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये । औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ॥
suṣeṇaduhitā ceyamarthasūkṣmaviniścaye | autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā ||
English Translation
Surasen's daughter is wonderfully expert in ascertaining sabtle things and giving counsels in the time of danger.
VR 4.22.14 अनुष्टुप्
यदेषा साध्विति ब्रूयात्कार्यं तन्मुक्तसंशयम् । न हि तारामतं किंचिदन्यथा परिवर्तते ॥
yadeṣā sādhviti brūyātkāryaṃ tanmuktasaṃśayam | na hi tārāmataṃ kiṃcidanyathā parivartate ||
English Translation
Do you, without the least doubt perform what shall the chaste lady instruct you to do; for Tārā's advice never goes without effect.
VR 4.22.15 अनुष्टुप्
राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया । स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः ॥
rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyamaviśaṅkayā | syādadharmo hyakaraṇe tvāṃ ca hiṃsyādvimānitaḥ ||
English Translation
It behoveth you to perform Rāghava's service fearlessly or else you shall be visited with sin: on his being insulted you shall be injured.
VR 4.22.16 अनुष्टुप्
इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीवकाञ्चनीम् । उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां संप्रजह्यान्मृते मयि ॥
imāṃ ca mālāmādhatsva divyāṃ sugrīvakāñcanīm | udārā śrīḥ sthitā hyasyāṃ saṃprajahyānmṛte mayi ||
English Translation
O Sugrīva, do you put on this celestial golden garland-herein dwelleth the bounteous Sree who shall renounce me after my death.
VR 4.22.17 अनुष्टुप्
इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात् । हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट् ॥
ityevamuktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt | harṣaṃ tyaktvā punardīno grahagrasta ivoḍurāṭ ||
English Translation
Having been accosted thus by Vāli, out of fraternal affection, Sugrīva renouncing joy again became pale like to the Moon possessed by Rahu.
VR 4.22.18 अनुष्टुप्
तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः । जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम् ॥
tadvālivacanācchāntaḥ kurvanyuktamatandritaḥ | jagrāha so'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm ||
English Translation
Renouncing his inimical feelings, being thus addressed by Vāli and carrying out his words energetically Sugrīva accepted the golden garland as ordered (by him).
VR 4.22.19 अनुष्टुप्
तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा वाली दृष्ट्वात्मजं स्थितम् । संसिद्धः प्रेत्य भावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत् ॥
tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam | saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehādaṅgadamabravīt ||
English Translation
And conferring (upon Sugrīva) that golden garland and beholding his son before him, Vāli, resolved upon death, spoke to Angada, saying.
VR 4.22.20 अनुष्टुप्
देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये । सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ॥
deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye | sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava ||
English Translation
Do you place yourself now under the control of Sugrīva, ascertaining time and place, putting up with misery for your welfare and injury.
VR 4.22.21 अनुष्टुप्
यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया । न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते ॥
yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā | na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate ||
English Translation
O you having long arms, Sugrīva shall not regard you much, if did you remain in the same wise in which you hadst been brought up by me before*. The significance of the passage is as follows:You wert a mere child while I brought you up. But now you are a grown up young man and this is the time for you to serve your elders. Do you therefore serve Sugriva.
VR 4.22.22 अनुष्टुप्
मास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिंदम । भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव ॥
māsyāmitrairgataṃ gacchermā śatrubhirariṃdama | bharturarthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava ||
English Translation
O slayer of foes, do you never mix with Sugrīva's enemies, and place yourself always under Sugrīva's control, having subdued your senses and being intent upon your master's (Sugriva's) welfare.
VR 4.22.23 अनुष्टुप्
न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते । उभयं हि महादोषं तस्मादन्तरदृग्भव ॥
na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo'praṇayaśca te | ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmādantaradṛgbhava ||
English Translation
Do you not cultivate too much of friendship nor be wanting in it-for both of these extremes are sources of disasters. Do you therefore follow the golden mean.
VR 4.22.24 अनुष्टुप्
इत्युक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसंपीडितो भृशम् । विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः ॥
ityuktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam | vivṛtairdaśanairbhīmairbabhūvotkrāntajīvitaḥ ||
English Translation
After he had said this, his eyes became expanded, his teeth were opened and his appearance became ghastly. And greatly pained by shafts he breathed his last.
VR 4.22.25 वंशस्थम्
हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा; प्लवंगमास्तत्र न शर्म लेभिरे । वनेचराः सिंहयुते महावने; यथा हि गावो निहते गवां पतौ ॥
hate tu vīre plavagādhipe tadā; plavaṃgamāstatra na śarma lebhire | vanecarāḥ siṃhayute mahāvane; yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau ||
English Translation
Like to kine, incapable of enjoying peace in a mighty forest filled with lions, their chief being dead, these forest-rangers could not attain to felicity on the demise of that lord of monkeys.
VR 4.22.26 वंशस्थम्
ततस्तु तारा व्यसनार्णव प्लुता; मृतस्या भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा । जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं; महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता ॥
tatastu tārā vyasanārṇava plutā; mṛtasyā bharturvadanaṃ samīkṣya sā | jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ; mahādrumaṃ chinnamivāśritā latā ||
English Translation
Thereupon, Tārā, sunk in the gulf of disaster, eyeing the countenance of her deceased lord, fell down to the ground embracing Vāli like to a creeper clinging for its support to a mighty but broken tree.
← Previous (Ch. 279) Full Table of Contents Next (Ch. 281) →